10.2. 61811451-OV-Omgevingsvisie-Heerde-ONTWERP-boekje-20230622
Tekst van het document
OMGEVINGSVISIE HEERDE
HEERDE
van de toekomst SAMEN WERKEN AAN ONZE LEEFOMGEVING
Omgevingsvisie Heerde
2
INHOUDSOPGAVE
Omgevingsvisie Heerde
1.
Waarom een omgevingsvisie?
8
3.7
1.1 1.2 1.3 1.4
Een omgevingsvisie voor de gemeente Heerde De Omgevingswet en de omgevingsvisie Omgevingsvisie Heerde: het proces Leeswijzer
8 10 11 12
3.8
2.
Vanuit onze principes en kwaliteiten verder werken
14
2.1 2.2 2.3
Introductie Onze principes Onze kernkwaliteiten Kernkwaliteit: fraaie landschappen Kernkwaliteit: rijke cultuurhistorie Kernkwaliteit: grote diversiteit aan natuurwaarden Kernkwaliteit: natuurlijk en actief recreëren Kernkwaliteit: een dorpse en groene woonomgeving Kernkwaliteit: sterke lokale economie
14 15 17 17 18 19 19 20 21
3.
Werken aan onze opgaven
23
3.1
OPGAVE 1: gezonde woon- en leefomgeving 3.1.1 Waardevol wonen 3.1.2 Positieve gezondheid 3.1.3 De openbare ruimte als visitekaartje
24 24 26 27
3.2
OPGAVE 2: vitale samenleving 3.2.1 Een vitale leefomgeving 3.2.2 Toegankelijke en bereikbare voorzieningen OPGAVE 3: duurzaam landgebruik 3.3.1 Een duurzaam en schoon energiesysteem 3.3.2 Een toekomstbestendig natuurlijk systeem 3.3.3 Een toekomstbestendige landbouw OPGAVE 4: heerlijk en kleinschalig recreëren 3.4.1 Toeristische schatkamer 3.4.2 Gastvrije gemeente OPGAVE 5: sterk door natuur en landschap 3.5.1 Robuuste en veelzijdige natuur 3.5.2 Landschappelijke diversiteit OPGAVE 6: herkenbaar verleden 3.6.1 Erfgoed met toekomstwaarde 3.6.2 Het verhaal van Heerde
29 29 30 31 31 32 34 36 36 37 39 39 40 41 41 42
3.3
3.4
3.5
3.6
3
OPGAVE 7: slimme en schone mobiliteit 3.7.1 Naar een duurzame mobiliteit 3.7.2 Leefbaar, bereikbaar en verkeersveilig OPGAVE 8: duurzaam ondernemen 3.8.1 Een vitale economie 3.8.2 Toekomstbestendige bedrijventerreinen 3.8.3 Vitale centra 3.8.4 Een circulaire economie
43 43 44 46 46 47 48 48
4.
Keuzes voor onze gebieden
52
4.1
ZONE 1: Natuurlijke Veluwe 4.1.1 Deelgebied Veluwe ZONE 2: De dynamiek op de Veluweflank 4.2.1 Deelgebied Veluweflank 4.2.2 Deelgebied Centra Heerde en Wapenveld 4.2.3 Deelgebied Woongebieden Heerde, Wapenveld en Hoorn 4.2.4 Deelgebied Bedrijventerreinen ZONE 3: Waterrijke IJsselvallei 4.3.1 Deelgebied Weteringengebied 4.3.2 Deelgebied Uiterwaarden en hoogwatergeul 4.3.3 Deelgebied Oeverwal met Veessen en Vorchten
53 54 57 58 61 63 66 69 70 73 76
5.
Omgevingsvisiekaart
80
6.
Samenwerking en uitvoering
84
6.1 6.2 6.3 6.4 6.5
Introductie Rollen van onze gemeente Afwegen van initiatieven Samenwerking in de regio Kostenverhaal en grondbeleid 6.5.1 Kostenverhaal 6.5.2 Grondbeleid Beleidscyclus omgevingsvisie 6.6.1 De omgevingsvisie en de andere omgevingswetinstrumenten 6.6.2 Monitoring, actualisatie en handhaving
84 84 85 86 86 86 88 89 89 91
4.2
4.3
6.6
Omgevingsvisie Heerde
EEN KIJK IN DE TOEKOMST HEERDE IN 2040
in de gemeente zijn extra waardevol geworden, al
elkaar. We voelen en zien de rijke geschiedenis.
jarenlang komen er steeds meer verschillende planten
Aandacht voor cultuurhistorie voegt extra kwaliteit en
en dieren bij. Er is meer ruimte gekomen voor water,
beleving toe aan onze leefomgeving. We zijn nog
met de daarbij horende voorzieningen voor recreatie
steeds trots op oude ambachten en bijbehorende
en ontspanning. Het Apeldoorns Kanaal is een
streekproducten.
voorbeeld van een aantrekkelijk gebied voor
Samen met u werken we graag aan het Heerde van de toekomst. Daarom presenteren we u een optimistisch en herkenbaar toekomstbeeld. Een gemeente waar je prettig kunt wonen, werken en recreëren met respect voor elkaar en de leefomgeving.
waterrecreatie. Daar zijn we trots op.
Waardevolle dorpen
Boeren leven dichter bij de natuur. Dat doen ze volgens
Niet alleen in het buitengebied, maar ook in de dorpen
het model van de kringlooplandbouw. Gasten merken
ervaren zowel inwoners als bezoekers een sfeer van
dit ook wanneer zij de boerderijen bezoeken. Koeien
ontspanning en rust. In de gemeente Heerde kun je
staan in de wei. Boeren produceren op
even ontsnappen aan het drukke tempo van de
natuurvriendelijke wijze voedsel, dat zijn weg direct
wereld. De dorpen zijn met de tijd meegegaan, maar
Cittaslow Veluwegemeente
naar de consument in de regio vindt.
hebben hun dorpse karakter behouden. Alle
Dat we onderdeel zijn van de Veluwe zit in ons DNA. Je
Op het uitgebreide netwerk van paden wordt veel
Wapenveld. Het is er aantrekkelijk en gezellig en dat
beleeft bij ons de bijzondere landschappen en ervaart
gewandeld en gefietst. Ook ruiters en menners kunnen
zorgt voor een gevoel van thuiskomen. De dorpen zijn
de aandacht voor welzijn en kwaliteit van leven in alles
lange tochten maken. Zwemmen en varen is op
levendig, dankzij de mensen die er wonen en die er
om je heen. Vanuit de Cittaslow-gedachte is er
verschillende plekken in de gemeente mogelijk. De
voor elkaar zijn. Je ervaart de onderlinge verbinding
aandacht voor behoud van landschap,
ontvangstlocatie bij het Heerderstrand heet vele
tussen de unieke dorpen. Respect voor het landschap,
streekproducten, gastvrijheid, milieu, cultuurhistorie
gasten welkom. Vanaf dat punt verkennen zij op
de natuur en het milieu en tussen de mensen
en de lokale identiteit. Je ziet dit overal terug.
verschillende manieren de Veluwe en de IJsselvallei.
onderling is overal zichtbaar en voelbaar. Deze
Inwoners en bezoekers koesteren de afwisseling van
De bebouwde en natuurlijke omgeving binnen onze
landschappen in onze gemeente. De natuurgebieden
gemeente sluiten naadloos op elkaar aan en versterken
basisvoorzieningen zijn aanwezig in Heerde en
waarden vormen de kracht van de dorpen en zijn een
4
kostbaar goed.
Omgevingsvisie Heerde
Gemeenschapszin
Gelukkig wonen
Gezond en veilig
Ondanks dat de wereld in 2040 nog individueler is
Het geluk en welzijn van de inwoners staat in 2040
De leefomgeving binnen onze gemeente is in 2040
geworden, vormen inwoners en ondernemers een
voorop in onze gemeente. Bij ons kun je een passende
veilig. Dat wordt nog versterkt door de sociale cohesie.
hechte, open gemeenschap. Heerdenaren zetten zich
woning vinden, dankzij het gevarieerde en
Er is een sterk gevoel van veiligheid onder inwoners.
actief in voor elkaar. Het sterke verenigingsleven en het
aantrekkelijke woningaanbod. Woningen zijn er in
Ook nodigt de omgeving uit om gezond te leven. De
grote aantal vrijwilligers vormen het cement van de
verschillende soorten, maten en prijzen. Alle woningen
prachtige ligging van de dorpen middenin de fraaie
samenleving. Maar de gemeenschapszin uit zich ook in
scoren goed op het gebied van energieprestatie en
landschappen biedt bij uitstek de mogelijkheid er een
de wijze waarop de mensen samenleven, met elkaar
duurzaamheid. Starters, jonge gezinnen en
gezonde levensstijl op na te houden. Voorzieningen
omgaan en voor elkaar zorgen. Je hoeft niet per se lid
alleenstaande ouders vinden hun thuis in betaalbare
om de gezondheid te bevorderen zijn volop aanwezig
van een vereniging te zijn om andere mensen te
moderne woningen binnen onze gemeente. Nieuwe
voor inwoners en bezoekers van alle leeftijden. Niet
ontmoeten. Je kunt elkaar in levende lijve of virtueel
woningen zijn grotendeels in de dorpen gebouwd, om
alleen binnen de dorpen, maar ook daarbuiten. Ze
ontmoeten op eigentijdse ontmoetingsplekken,
het landschap te sparen. Daarbij is het groene karakter
variëren van sport- en wellnessvoorzieningen tot
binnen of in de buitenlucht. Niet alleen het bruisende
van de dorpen niet verloren gegaan. Ook is er veel
huiskamerrestaurants waar streekeigen, gezonde en
verenigingsleven en de gedreven vrijwilligers dragen
ruimte gekomen voor natuurlijke planten en kleine
eerlijke voeding wordt aangeboden. Een gezond leven
hun steentje bij. Ook ondernemers en alle inwoners
dieren in de dorpen. Daar houden we in Heerde
betekent voor de Heerdenaren dat ze werken aan hun
bouwen samen aan de dorpen. In onze gemeente kan
rekening mee, onder meer met een natuurvriendelijke
conditie, gezonde producten eten en drinken en zorg
iedereen meedoen. Samenwerking en het goede
inrichting en het beheer van de buitenruimte.
dragen voor een gezonde leefomgeving. Dit laatste
gesprek aan gaan staan hierbij centraal.
doen zij door de rust te koesteren, de kwaliteit van de Ouderen kunnen langer zelfstandig wonen, dankzij
natuur en het landschap in ere te houden en de lucht
woningen die zijn voorzien van hedendaags comfort
schoon te houden.
en technologische innovaties. Daardoor wordt hun leven aangenamer en eenvoudiger. Dankzij nieuwe vormen van gemeenschappelijk wonen kunnen mensen, als dat nodig is, langer dichtbij vrienden en familieleden blijven wonen. Kortom: wie wil, kan een leven lang in Heerde wonen!
5
Omgevingsvisie Heerde
Florerende economie
Blijf je wat langer? Dan kies je bijvoorbeeld voor een
Toekomstgericht
paar nachten in een aantrekkelijk recreatieverblijf, In de gemeente Heerde vind je in 2040 een gevarieerd
gecombineerd met een wellness-arrangement. En plan
Onze gemeente neemt haar verantwoordelijkheid en is
aanbod aan werkgelegenheid: voor velen is passend
je vanuit daar een bezoek aan een van de omliggende
in 2040 goed op weg om grotendeels te voorzien in de
werk te vinden binnen de gemeente of op korte
steden of dorpen. De vrijwilligers, verenigingen en
eigen energiebehoefte. Hieraan dragen overheid,
reisafstand. Ondernemers worden geïnspireerd door
ondernemers organiseren diverse culturele activiteiten.
inwoners en bedrijfsleven allemaal hun steentje bij.
het menselijk gezicht, de streekeigenheid en het
De vele verschillende kunst- en cultuurgerelateerde
Dankzij efficiënt gebruik van energie en inzet op
duurzaam samenleven met de natuur. Het
projecten brengen heel wat mensen op de been. Ook
energiebesparing hoeft er maar een beperkte
bedrijfsleven draagt een steentje bij aan de
de evenementen in de historische gebouwen en het
hoeveelheid energie opgewekt te worden. Het
levendigheid in de dorpen. Dat doet zij met nieuwe
landschap worden druk bezocht. De ondernemers van
opwekken van duurzame energie gebeurt, waar dat
initiatieven op het vlak van sport en ontspanning,
de kwalitatief hoogwaardige recreatieterreinen werken
kan, binnen de bebouwde kom van de dorpen. Zo blijft
detailhandel en horeca. Er is ruimte voor creativiteit en
goed samen. Ze zorgen dat er voor de bezoeker van
de ruimte in natuurgebieden zo veel mogelijk
innovatie. De aanwezige faciliteiten maken het
alles te doen is.
gespaard voor natuur, recreatie en ontspanning. Het
gemakkelijk een eigen bedrijf te starten. De Heerder dagarrangementen zijn een succes: mensen genieten
opwekken van duurzame energie buiten de bebouwde
Duurzaam bereikbaar
kom gaat altijd samen met natuur- en
lekker eten en drinken. Ondernemers spelen een
De dorpen zijn vlot bereikbaar met milieuvriendelijke
heel normaal voor ons.
belangrijke rol in het sociale leven van de Heerdenaren.
transportmiddelen die rust en milieukwaliteit
Dat laten ze zien door een bijdrage te leveren aan de
respecteren. Mensen voelen zich veilig in het verkeer.
In heel onze gemeente passen we de principes van een
vele leuke evenementen die er binnen de gemeente
Men is niet langer afhankelijk van de auto. Het
circulaire economie toe. Waar mogelijk sluiten we
georganiseerd worden.
openbaar vervoer is snel, van hoge kwaliteit en
kringlopen. Vooral op het gebied van de hoogwaardige
milieuvriendelijk. Waar de auto gebruikt wordt, is deze
bio-based economie grijpen we onze kansen en zetten
Ontspannen gastvrijheid
schoon en rijdt deze op elektriciteit of schone
we ons beste beentje voor. We maken op een
brandstof. Veel mensen maken gebruik van deelauto’s.
duurzame manier gebruik van restmateriaal als
Het moois dat onze gemeente te bieden heeft, delen
Binnen de gemeente krijgen fietsen en wandelen
hernieuwbare grondstof voor allerlei toepassingen: van
we graag met heel Nederland. De dorpen en
voorrang, met goede voorzieningen die voor deze
bouwmateriaal tot vervanger van plastics en fossiele
buurtschappen zijn niet alleen aantrekkelijk voor
schone en gezonde verkeersvormen aanwezig zijn.
brandstoffen.
van de combinaties van recreatie, cultuur, wellness en
landschapsontwikkeling. Dit soort zaken combineren is
inwoners, maar ook voor gasten. Er is van alles te doen, zowel voor de dagtoerist, als voor wie langer van
Zo is Heerde in 2040 -zelfs nog meer dan in 2023- een
Heerde wil genieten. Een wandeling of fietstocht in het
fantastische plek om te wonen, te werken en te
buitengebied is bijvoorbeeld een mooie invulling van
recreëren!
je dag. Helemaal als je dat combineert met een bezoek aan een van de gezellige lokale horecagelegenheden, waar streekeigen gerechten op de kaart staan
6
Omgevingsvisie Heerde
1 WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE? 7
‘WE NEMEN DE IDENTITEIT EN KR ACHT VAN ONZE GEMEENTE ALS STARTPUNT ’
WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE?
Omgevingsvisie Heerde
1
1. WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE?
Heerde een aantrekkelijke gemeente blijft om te
gemeente kunnen we de opgaven niet allemaal zelf
wonen, te werken en te verblijven. Omdat 2040 nog
oppakken, de middelen zijn beperkt. We hebben
ver weg is, is de visie veel meer een route en richting
investeringen, ondernemerschap en dynamiek vanuit
dan een vaststaand eindbeeld. Het is onmogelijk nu
de samenleving nodig om de visie te verwezenlijken.
1.1 Een omgevingsvisie voor de gemeente Heerde
alles exact vast te leggen en dat willen we ook niet.
Daarbij staan we open voor nieuwe ideeën en
Maar de kaders voor ontwikkeling hebben we zo
innovaties. Want het is belangrijk dat we samen werken
helder mogelijk beschreven.
aan het Heerde van de toekomst. Daarbij richten we
Samen werken aan het Heerde van de toekomst
Heerdenaren van de toekomst: nieuwe inwoners die
landschappen met mooie natuur en cultuurhistorisch
De omgevingsvisie is van ons allemaal, van alle
bevolkingsopbouw te hebben in Heerde, vinden we
waardevolle elementen en structuren. Ook bieden we
Heerdenaren, want de fysieke leefomgeving is ook van
het belangrijk dat er jonge en ondernemende mensen
veel mogelijkheden voor recreatie. Bovendien hebben
ons allemaal. Weliswaar hebben wij als gemeentelijke
in onze gemeente komen wonen en werken. Daarvoor
we een prettige dorpse en groene woon- en
organisatie de visie geschreven, maar de inhoud is tot
bieden we in de omgevingsvisie nieuwe
leefomgeving en een sterke lokale economie. Dat
stand gekomen in gesprek met inwoners,
mogelijkheden.
combineren we met een gunstige ligging tussen de
ondernemers, partners, andere overheden en
steden Zwolle, Deventer en Apeldoorn in.
bezoekers.
Onze gemeente heeft vele kwaliteiten, die we graag zo willen houden. Zo bezit Heerde veel fraaie
andere ideeën en manieren van werken met zich meebrengen. Om in de toekomst een evenwichtige
De fysieke leefomgeving: alles wat we In deze omgevingsvisie beschrijven we wat voor
De omgevingsvisie vormt een uitnodiging om bij te
om ons heen zien, horen en ruiken. Denk
gemeente we in de toekomst willen zijn. De visie
dragen aan het verbeteren van onze leefomgeving. De
hierbij aan de bodem, water, geur, natuur,
schetst op hoofdlijnen hoe we ons op weg naar 2040
omgevingsvisie wil het samenspel tussen gemeente,
gebouwen en wegen.
willen ontwikkelen. Het gaat om een integrale
inwoners, ondernemers, andere overheden en partners
ontwikkelingsrichting voor de hele fysieke
bevorderen. De ontwikkelingen die het meeste invloed
leefomgeving, waarin de verschillende belangen
op onze gemeente hebben en waar we iets mee
vanuit landschap en natuur, de dorpen en
moeten, noemen we uitdagingen of opgaven. Als
Wat betekent het woord integraal?
buurtschappen, woon- en werkgebieden, de
Integraal betekent dat zaken gecombineerd
agrarische sector en recreatie en toerisme
worden. Daardoor is het eindresultaat meer
samenkomen. Daarbij gaan we uit van ons huidige karakter: we nemen de identiteit en kracht van onze gemeente dus als startpunt. Op basis daarvan geven we aan hoe we deze kwaliteiten willen behouden en versterken aan de hand van toekomstige ontwikkelingen. We schetsen de keuzes die maken dat
8
ons tot de Heerdenaren van nu, maar ook tot de
‘We hebben investeringen, ondernemerschap en dynamiek vanuit de samenleving nodig om de visie te verwezenlijken.’
dan een optelsom van de verschillende onderdelen. Met integraal werken zorg je dus dat dingen op elkaar aansluiten. Daardoor gebeurt het minder vaak dat een oplossing voor de ene situatie een probleem veroorzaakt op een andere plek.
WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE?
Omgevingsvisie Heerde
1
Blijven ontwikkelen om kwaliteiten te behouden
In regionaal verband trekken we op met de gemeenten
Ruimte is schaars. Dus is een zorgvuldige afweging van
binnen de regio Stedendriehoek en op de Kop van de
alle opgaven van groot belang. Met een heldere visie
Veluwe. We maken daarnaast deel uit van de sterke
laten we zien waar we met onze gemeente naar toe
Met deze omgevingsvisie zetten we onze koers uit op
economische en bestuurlijke regio Zwolle, de
willen. We bepalen onze positie en nemen waar nodig
weg naar 2040. Dat lijkt misschien ver weg, maar komt
Arbeidsmarktregio Stedendriehoek en Noordwest
stelling. De omgevingsvisie dient als kapstok voor
snel dichterbij. Tegelijkertijd komen er nu al allerlei
Veluwe en de Zorgregio Midden-IJssel/Oost-Veluwe.
toekomstige ontwikkelingen en initiatieven. Daarmee
complexe opgaven en vraagstukken op af, waar we
Naast buurgemeenten, regio, provincie en Rijk, zijn er
zorgen we dat de gemeente zich niet ad hoc
een antwoord op moeten vinden. Op verschillende
nog allerlei andere partijen betrokken bij het beheer
ontwikkelt, maar zoeken we met deze visie in de hand
terreinen bevinden we ons op een kantelpunt en
en de verdere ontwikkeling van onze gemeente. Denk
naar meerwaarde voor onze omgeving. Daarbij staan
moeten ingrijpende keuzes gemaakt worden. Door de
aan het waterschap, de omgevingsdienst, de
we, zoals gezegd, open voor verfrissende ideeën,
noodzaak tot verandering, ontstaat ook de
woningcorporaties, natuurorganisaties, LTO,
initiatieven en ontwikkelingen die (meer of minder
mogelijkheid tot verbetering.
verenigingen en ondernemers. Daarbij gaat het zowel
concreet) onze gemeente vooruit helpen. We willen als
om formele als informele partijen. Met elkaar dragen al
gemeente ruimte bieden aan huidige en toekomstige
We zien allerlei factoren en ontwikkelingen die van
deze partijen een steentje bij aan de fysieke omgeving
inwoners en ondernemers en hun plannen faciliteren.
invloed zijn op onze fysieke leefomgeving. Lokale
en het functioneren van de gemeente Heerde. Alleen
Voorwaarde is wel, dat deze aansluiten bij de
aandachtspunten zijn bijvoorbeeld de toekomst van
met elkaar kunnen we blijven zorgen voor een
omgevingsvisie.
de dorpscentra van Heerde en Wapenveld. En de vraag
gezonde en veilige leefomgeving, een hechte
hoe we onze recreatieve mogelijkheden beter kunnen
samenleving, goede voorzieningen en een passend
benutten zonder afbreuk te doen aan de
woningaanbod. Ideeën en initiatieven van organisaties
natuurwaarden. Maar ook regionale, landelijke of zelfs
en inwoners die bijdragen aan deze doelen
De omgevingsvisie is één van de nieuwe instrumenten
mondiale ontwikkelingen hebben invloed op onze
ondersteunen we daar waar mogelijk.
onder de Omgevingswet. Een omgevingsvisie is
leefomgeving. Denk bijvoorbeeld aan het grote
zelfbindend voor de bestuurslaag die de visie heeft
woningtekort, vergrijzing, individualisering,
Met deze omgevingsvisie beginnen we niet op nul,
opgesteld. Dit betekent dat alleen het
milieuproblematiek, afname van biodiversiteit en
maar bouwen we verder op eerder opgesteld beleid.
gemeentebestuur van de gemeente Heerde zich moet
klimaatverandering.
Beleid van de gemeente, maar ook van de regio, het
houden aan de richting die de omgevingsvisie geeft.
waterschap, de provincie en het Rijk. Ook sociaal-
Het gemeentebestuur moet bij het inzetten van andere
Dit laat zien dat we samen aan de slag moeten. Op
maatschappelijke thema’s die raakvlakken hebben met
instrumenten van de Omgevingswet rekening houden
vlakken zoals de woningmarkt, infrastructuur,
de fysieke leefomgeving zijn opgenomen in de
met het beleid in de omgevingsvisie. Meer uitleg
voorzieningen, de landbouw, energie en natuur zijn we
omgevingsvisie. De omgevingsvisie brengt al dit beleid
daarover is te vinden in het kader. De omgevingsvisie
onlosmakelijk verbonden met omliggende gemeenten
op verschillende niveaus en beleidsterreinen bij elkaar,
bevat dus geen regels voor inwoners, bedrijven of
en andere bestuurslagen. We werken dan ook nauw
als integrale koers voor de gehele fysieke
andere overheden. Wel vormt hij de basis voor
samen met onze buurgemeenten Hattem en
leefomgeving. Met de omgevingsvisie leggen we
bijvoorbeeld het omgevingsplan, waarin regels staan
Oldebroek: samen noemen we ons H2O. Ook een
verbanden, benutten we kansen en pakken we
waar inwoners en bedrijven zich aan moeten houden.
goede afstemming met buurgemeenten Epe en
strijdigheden aan.
Olst-Wijhe vinden we heel belangrijk. 9
De omgevingsvisie is zelfbindend
WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE?
Omgevingsvisie Heerde
1
10
Uitvoering en monitoring van de visie Om ervoor te zorgen dat de visie echt tot uitvoering van projecten leidt, hebben we een hoofdstuk
1.2 De Omgevingswet en de omgevingsvisie
Omgevingswet Met het invoeren van de Omgevingswet wil
‘Samenwerking en uitvoering’ opgenomen (hoofdstuk
Vanaf 1 januari 2024 werken we met de
de wetgever komen tot een eenvoudiger
6). In dit hoofdstuk geven we aan hoe de ambities
Omgevingswet. De wet bundelt en vervangt 26
en inzichtelijker omgevingsrecht. In
verwezenlijkt kunnen gaan worden. Belangrijk element
bestaande wetten over onder andere ruimtelijke
plaats van een sectorale benadering stelt
daarin is de beleidscyclus. Dit houdt in dat beleid in
ordening, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en
de Omgevingswet daarbij de fysieke
een continu proces wordt gemaakt, geëvalueerd en
water. De wet wil daarmee bereiken dat al deze
leefomgeving op een integrale manier
weer wordt aangepast. Daarom is de relatie van de
elementen van de fysieke leefomgeving goed op
centraal in beleid en regelgeving. Daarnaast
omgevingsvisie met andere instrumenten uit de
elkaar worden afgestemd. Daardoor komen onderlinge
moet de Omgevingswet zorgen voor
Omgevingswet belangrijk. Denk dan aan het
strijdigheden en kansen op tijd in beeld. De
meer lokale bestuurlijke afwegingsruimte,
omgevingsplan, de gebiedsprogramma’s en
belangrijkste maatschappelijke doelen van de wet zijn
flexibiliteit en ruimte voor initiatief en
thematische programma’s. De bedoeling is om al het
het in onderlinge samenhang:
snellere besluitvorming.
à bereiken en in stand houden van een veilige en
De Omgevingswet kent 6 zogenoemde
gezonde fysieke leefomgeving en een goede
kerninstrumenten, die kunnen worden
omgevingskwaliteit, en
ingezet om deze doelen te bereiken. Voor
beleid voor de fysieke leefomgeving in deze instrumenten op te nemen. In de volgende paragraaf leggen we uit hoe dat werkt.
à doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.
gemeenten gaat het om de omgevingsvisie, programma’s, het omgevingsplan en omgevingsvergunningen. De omgevingsvisie beschrijft op hoofdlijnen de visie op en keuzes voor de lange termijn voor de fysieke leefomgeving. Daarmee vormt de omgevingsvisie de beleidsmatige basis voor nieuwe ontwikkelingen in de gemeente en voor de uitwerking in de andere instrumenten.
WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE?
Omgevingsvisie Heerde
1 ‘Deze visie hebben we samen gemaakt en daar zijn we trots op. ’ Programma’s zijn gericht op uitvoering op de kortere termijn. Daarom zijn ze concreter in uitwerking. Een programma kan bijvoorbeeld
1.3 Omgevingsvisie Heerde: het proces
Bij de uitvoering van de participatiestrategie
Voor een echt integrale en breed gedragen visie is de
raadpleging via www.heerde.nl en www.
Het omgevingsplan is de opvolger van
bijdrage van onze inwoners en keten- en
samenwerkenaanheerde.nl, gebiedsgesprekken, etc.
het bestemmingsplan en bevat alle
netwerkpartners essentieel. Waar we als gemeente
Dit alles ondersteund door communicatie via de
regels voor de fysieke leefomgeving in
gewoon zijn om ons vooral op de doelgroep inwoners
communicatiekanalen van de gemeente Heerde en
de gemeente. Het omgevingsplan vormt
te richten als het gaat om meedenken en meepraten,
één-op-één gesprekken tussen wethouders en
daarmee de juridische doorvertaling van
was de participatiestrategie voor de omgevingsvisie
inwoners.
het beleid uit de omgevingsvisie. Met een
duidelijk anders. Vanuit de overtuiging dat aan de
omgevingsvergunning kunnen activiteiten in
ontwikkeling van een visie vooral professionals een
Het eindresultaat is de omgevingsvisie Heerde van de
de fysieke leefomgeving worden toegestaan.
waardevolle bijdrage kunnen leveren, gaven we hen de
toekomst. Deze visie hebben we samen gemaakt en
De Omgevingswet verplicht iedere gemeente
hoofdrol. Samen met onze netwerkpartners
daar zijn we trots op. Dit is overigens niet het einde van
ontwikkelden we de omgevingsvisie. Inwoners
onze samenwerking, maar eerder het vertrekpunt.
benaderden we tijdens dit proces om de uitwerkingen
Want we dragen ook samen de verantwoordelijkheid
te toetsen en aanvullingen op te halen. De
voor de uitvoering van de omgevingsvisie, ieder vanuit
participatiestrategie kwam tot stand met behulp van
zijn of haar eigen positie.
een gebieds- of themagerichte uitwerking van de visie bevatten. Er zijn zowel vrijwillige als verplichte of voorwaardelijke programma’s.
één gebiedsdekkende omgevingsvisie op te stellen. Deze omgevingsvisie geeft hier uitvoering aan. De omgevingsvisie vervangt daarnaast de Structuurvisie gemeente Heerde 2025, die onder de Wet ruimtelijke ordening is opgesteld.
11
het Pro Demos afwegingskader en de kritische blik van de raadsklankbordgroep Omgevingswet en de raadswerkgroep Democratische verbinding.
gebruikten we verschillende manieren om in gesprek te gaan met netwerkpartners en inwoners. Brainstormsessies, bijeenkomsten, vragenlijsten,
WAAROM EEN OMGEVINGSVISIE?
Omgevingsvisie Heerde
1
12
Milieueffectrapportage
1.4 Leeswijzer
In hoofdstuk 4 werken wij de 8 opgaven uit voor verschillende deelgebieden in onze gemeente. Belangrijk uitgangspunt daarbij is dat we de bestaande
Er is voor deze omgevingsvisie geen
In deze paragraaf beschrijven we de opbouw van de
kwaliteiten van elk van deze gebieden zoveel mogelijk
milieueffectrapportage (m.e.r.) uitgevoerd,
omgevingsvisie. Voorafgaand aan dit inleidende
behouden en versterken. Daarom beschrijven we per
omdat deze visie het bestaande beleid uit
hoofdstuk 1 hebben we een aantrekkelijk
deelgebied steeds eerst de huidige karakteristieken.
de Structuurvisie Heerde 2025 voortzet. Er
toekomstbeeld geschetst van onze gemeente. Dit
Vervolgens geven we aan hoe we de koers richting
worden geen nieuwe locaties voor grote
droombeeld van Heerde in 2040 is onze stip op de
2040 vorm willen geven en welke ontwikkelingen daar
ruimtelijke ontwikkelingen aangewezen,
horizon. Hier werken we de komende jaren aan de
op welke wijze aan bij kunnen dragen.
die het doorlopen van een m.e.r.-procedure
hand van de omgevingsvisie naar toe. In hoofdstuk 5 staat de omgevingsvisiekaart. Op deze
nodig maken. Er zijn dan ook geen aanwijsbare m.e.r.-beoordelingsplichtige
In hoofdstuk 2 beschrijven we onze principes en
kaart hebben we de belangrijkste ambities, kansen en
besluiten opgenomen. Bovendien gaat
kwaliteiten. Onze principes helpen ons ruimtelijke
uitdagingen voor onze gemeente in beeld gebracht.
deze omgevingsvisie uit van het concept
keuzes te maken; nu, maar ook in de toekomst. De
van uitnodigingsplanologie. In plaats van
kwaliteiten vormen onze identiteit, ons DNA, en zijn
Tot slot vindt u in hoofdstuk 6 een toelichting op de
aan te geven wat op welke plaats moet
bepalend voor onze toekomst. Deze kwaliteiten willen
manier waarop we onze visie gaan uitvoeren. We
komen, geeft deze visie een kader voor
we behouden en versterken. Hier ligt een belangrijke
geven ook een toelichting op aspecten die nog
nieuwe ontwikkelingen en nodigt anderen
uitdaging, want ontwikkelingen in onze gemeente
moeten worden uitgewerkt of waar we al mee bezig
uit te helpen met de invulling daarvan. De
staan niet stil.
zijn, bijvoorbeeld in een gebiedsprogramma of
opgaven zijn nog abstract. Daardoor zijn
thematisch programma. Ook vindt u hier informatie
de milieueffecten daarvan niet goed in te
In hoofdstuk 3 beschrijven we hoe we willen dat onze
over de manier waarop we deze visie gaan verwerken
schatten.
leefomgeving zich tot 2040 gaat ontwikkelen.
in het omgevingsplan. En we gaan in op hoe we de
Daarvoor hebben we 8 opgaven met bijbehorende
voortgang van de uitvoering bijhouden en hoe we
ambities uitgewerkt. Deze opgaven versterken elkaar
zorgen dat de omgevingsvisie actueel blijft.
en hangen met elkaar samen.
Omgevingsvisie Heerde
2 VANUIT ONZE PRINCIPES EN KWALITEITEN VERDER WERKEN 13
‘WANT EEN GEZ AMENLIJKE INZET DR AAGT BIJ AAN EEN BE TERE LEEFOMGE VING’
PRINCIPES EN KWALITEITEN
Omgevingsvisie Heerde
2
2. VANUIT ONZE PRINCIPES EN KWALITEITEN VERDER WERKEN 2.1 Introductie Vanuit onze principes en kwaliteiten werken we verder aan de toekomst van Heerde. Dit vinden we belangrijk en het past bij ons, want we zijn een Cittaslowgemeente. We hebben immers alles wat je van een Cittaslow-gemeente kunt verwachten? Rust en ruimte, mooie natuur, rijke cultuurhistorie, streekproducten en een gastvrije bevolking. Onze gemeente werd op 21 oktober 2012 Cittaslow en was daarmee de vijfde Cittaslow-gemeente van Nederland. Cittaslow is het internationale keurmerk voor gemeenten met minder dan 50.000 inwoners die op het gebied van leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie en behoud van identiteit tot de top behoren. Ook Heerde is zo’n Cittaslow-gemeente, waar de kwaliteit van de leefomgeving voorop staat en de authentieke lokale identiteit wordt bewaakt. De oorsprong van Cittaslow ligt in Orvieto, in Italië. Cittaslow is inmiddels uitgegroeid tot een netwerk van meer dan 220 gemeenten, verspreid over de hele wereld.
14
‘Cittaslow staat voor gemeenten waar bezoekers en inwoners op een plezierige, gastvrije manier en in een menselijk tempo kunnen genieten.’
Cittaslow staat voor gemeenten waar bezoekers en inwoners op een plezierige, gastvrije manier en in een menselijk tempo kunnen genieten en waar mensen er zijn voor elkaar. In Cittaslow-gemeenten worden het cultuurhistorisch erfgoed en de plaatselijke tradities gekoesterd en streekproducten gepromoot.
PRINCIPES EN KWALITEITEN
Omgevingsvisie Heerde
2
2.2 Onze principes Onze principes laten zien wat we belangrijk vinden voor onze leefomgeving:
à
Samen werken aan het Heerde van de toekomst
à
Onze kwaliteiten en ons verleden zijn ons vertrekpunt
à
We stellen onze opgaven centraal
à
We werken gebiedsgericht
à
We verbinden op duurzame wijze het heden met de toekomst
1. Samen werken aan het Heerde van de toekomst
2. Onze kwaliteiten en ons verleden zijn ons vertrekpunt
Samen met onze inwoners, ondernemers, bezoekers
In gesprek met onze inwoners, ondernemers,
en partners werken we aan het Heerde van de
bezoekers en partners ontdekten we dat onze
toekomst. Hoe die toekomst eruit zou kunnen zien,
gemeente veel grote kwaliteiten heeft. Deze
leest u in deze omgevingsvisie. Want een gezamenlijk
kwaliteiten zijn bepalend (geweest) voor de
inzet draagt bij aan een betere leefomgeving. Iedereen
ontwikkeling van onze gemeente en verklaren waarom
Deze 5 principes staan niet los van elkaar, maar vormen
kan dit doen vanuit zijn of haar eigen mogelijkheden
onze gemeente eruitziet zoals ze vandaag de dag
juist een geheel. Samen geven ze richting aan de
en inzet. Alleen dan kunnen we de uitvoering van deze
eruitziet. Onze kwaliteiten zijn bepalend voor onze
ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming
omgevingsvisie tot een succes maken.
identiteit, ons DNA, en zijn daarom het fundament
en het behoud van de leefomgeving van Heerde op
Dit betekent dat we:
voor de toekomst. We werken aan het Heerde van de
weg naar 2040. Ze helpen ons ruimtelijke keuzes te
toekomst met respect voor onze kwaliteiten en ons
maken, in harmonie met het Cittaslow-gedachtegoed. Die keuzes helpen ons niet alleen voor nu, maar zijn
verleden. Dit betekent dat we: à
goede ideeën, die de kwaliteiten
ook houdbaar voor de toekomst. De principes zijn
van onze gemeente versterken,
belangrijke vertrekpunten voor iedereen: voor het
stimuleren;
gemeentebestuur én voor onze inwoners. We verwachten namelijk dat iedereen die in onze gemeente woont, werkt, recreëert, onderneemt of ontwikkelt, deze principes gebruikt.
à
à
respecteren en dit ook van anderen
plannen samen maken en dit ook
verwachten;
van anderen verwachten. Want daar worden plannen meestal beter
het Cittaslow-gedachtegoed
à
werken aan de ontwikkeling van
van: completer, beter passend in de
onze leefomgeving met de onze
omgeving en met meer draagvlak.
kwaliteiten en verleden van onze gemeente als uitgangspunt.
15
PRINCIPES EN KWALITEITEN
Omgevingsvisie Heerde
2
3. We stellen onze opgaven centraal
4. We werken gebiedsgericht
5. Het heden met de toekomst op duurzame wijze verbinden
In het ene gebied zijn weer andere zaken mooi en Met de omgevingsvisie in de hand werken we aan de
waardevol dan in het andere gebied. De invloed van
Bij alles wat we doen, stellen we ons de vraag of dit
uitdagingen die op ons afkomen. Uitdagingen –of
veranderingen op onze gebieden is daarom van plek
bijdraagt aan een duurzame toekomst. Dit betekent
opgaven- die belangrijk zijn voor de toekomst van
tot plek anders. En daarmee zijn de uitdagingen ook in
het volgende:
onze gemeente. Dit doen we met overtuiging en met
elk gebied anders. Bij het beheren en ontwikkelen van
focus. Overtuiging, omdat we geloven dat werken aan
onze gebieden houden we hier rekening mee. We
opgaven nieuwe kansen biedt aan onze inwoners,
werken daarom gebiedsgericht en pakken kansen en
ondernemers, bezoekers en partners. Focus, omdat we
problemen aan op de schaal waar ze zich voordoen. Dit
sturend systeem voor alles wat met
ons, als kleine gemeente, niet overal op kunnen
doen we samen met onze inwoners, ondernemers,
ruimtelijke inrichting te maken heeft;
richten. Dit betekent dat we:
bezoekers en partners. Dit betekent dat we:
à
à
we zien water en bodem als
bij alles wat we doen houden we zoveel mogelijk rekening met
à
à
zoveel mogelijk uitgaan van onze
à
eigen kracht en ons richten op
aan het behouden, beschermen en/
opgaven waar we invloed op hebben
of versterken van de kwaliteiten
en opgaven waar energie in zit;
en de ontwikkelrichting van het desbetreffende gebied;
opgaven niet los van elkaar zien. We zoeken daarom naar combinaties
à
de natuur en het veranderde
altijd afwegen of wordt bijgedragen
gebiedspartners betrekken bij het
en proberen opgaven daar waar
maken van belangrijke keuzes in
mogelijk te koppelen. We werken
een gebied en dit ook van anderen
integraal vanuit de overtuiging dat
verwachten.
dit een win-win situatie oplevert.
klimaat. Oftewel: zoveel mogelijk natuurinclusief en klimaatadaptief werken; à
we houden zoveel mogelijk rekening met de 4 milieubeginselen: - het voorzorgsbeginsel, waarbij we activiteiten voorkomen met een mogelijk negatief milieueffect - het beginsel van preventief handelen, waarbij we vooraf
‘De invloed van veranderingen op onze gebieden is daarom van plek tot plek anders.’ 16
maatregelen treffen om een negatief effect van een activiteit te voorkomen;
PRINCIPES EN KWALITEITEN
Omgevingsvisie Heerde
2
- het beginsel dat milieuaantastingen bij voorkeur aan de bron moeten worden bestreden;
à
2.3 Onze kernkwaliteiten
- het beginsel dat de vervuiler
Als we naar onze gemeente als geheel kijken, zien we 6
betaalt voor het opruimen van de
kenmerken die onze gemeente echt bijzonder maken.
vervuiling.
Dit noemen we onze kernkwaliteiten:
we maken keuzes voor onze leefomgeving zoveel mogelijk vanuit
à
Fraaie landschappen
de overtuiging dat een sociale,
à
Rijke cultuurhistorie
à
Grote diversiteit aan natuurwaarden
afwisselende landschappen op korte afstand van
en een goede milieukwaliteit
elkaar. De kwaliteit en afwisseling van het landschap van Veluwe tot IJssel - zorgt voor een fijne
gezonde en veilige leefomgeving bijdraagt aan het welbevinden van onze inwoners, ondernemers,
à
bezoekers en partners;
à
Natuurlijk en actief recreëren
we, voor zover dat kan, uitputting
à
Wonen in een dorpse en groene omgeving
van onze natuurlijke grondstoffen, energiebronnen en voedsel- en watervoorziening zoveel mogelijk
à
Sterke lokale economie
driedeling is duidelijk te herkennen en zorgt voor zeer
leefomgeving die past bij onze status als Cittaslowgemeente. De stuwwallen van de Veluwe, de hoogste delen binnen onze gemeente, zijn in de voorlaatste ijstijd
willen voorkomen; à
‘De kwaliteit en afwisseling van het landschap zorgt voor een fijne leefomgeving.’
gevormd. Destijds heeft een ijskap van honderden
we afwentelen naar tijd en plaats
Deze kernkwaliteiten vormen onze identiteit en zijn
meters dik hier als een bulldozer de grond voor zich
zoveel mogelijk willen voorkomen.
het vertrekpunt voor onze koers op weg naar 2040. Ze
uitgeduwd en zo heuvels (de stuwwallen) gecreëerd.
Met andere woorden: bij het maken
vormen als het ware het materiaal waarmee we werken
Op deze hoger gelegen plaatsen konden vanaf de
van keuzes komen we tegemoet
aan het Heerde van de toekomst. Dit sluit heel goed
prehistorie mensen wonen, zonder natte voeten te
aan de behoeften van de huidige
aan op het Cittaslow-gedachtegoed.
krijgen. Als we nu de bodem bekijken, dan zien we een
generatie, zonder dat dit ten koste
rijke gelaagdheid van allerlei periodes, die elk een
gaat van die van toekomstige
eigen hoofdstuk vormen in het grotere verhaal van
generaties.
Kernkwaliteit: fraaie landschappen
Heerde. Met enerzijds droge bossen en heidegebieden en anderzijds bijzondere natte heiden en vennen, is de Veluwe in onze tijd een aantrekkelijk gebied om te
Het landschap van de gemeente Heerde heeft een
wandelen en te fietsen.
geschiedenis van vele duizenden jaren, met een
17
duidelijke driedeling: het stuwwallandschap van de
Hoorn, Wapenveld en Heerde liggen op de overgang
Veluwe, het rivierenlandschap langs de IJssel en het
van de hooggelegen Veluwe naar de laaggelegen
dekzandlandschap dat als tussenzone dient. Deze
IJssel. Op deze overgang van de droge stuwwal naar de
PRINCIPES EN KWALITEITEN
Omgevingsvisie Heerde
2
nattere gronden liggen de essen, ook wel enken of engen genaamd. Dit zijn vaak open akkers, met een bolle ligging en soms een hoogteverschil naar het
Kernkwaliteit: rijke cultuurhistorie
naastgelegen perceel. Naast de essen zien we ook kleinere bouwlandjes, vaak begrensd met opgaande
Een verhaal heeft leestekens nodig om meer te zijn dan
beplanting: de zogenaamde kampen. Dit fraaie,
een grote lap tekst. In het verhaal van Heerde worden
afwisselende halfopen cultuurlandschap wordt
die leestekens gevormd door onze monumenten. Een
doorkruist door oude routes en waterrijke sprengen en
bijzondere groep daarbinnen zijn de prehistorische
verrijkt met historische landgoederen en
grafheuvels, die we van de Koerberg tot en met de
buitenplaatsen.
Renderklippen aantreffen. Dit zijn zichtbare herinneringen aan een periode die duizenden jaren
Ten oosten van dit gebied ligt het meer grootschalige,
achter ons ligt. Het onzichtbare verleden ligt onder
open en natte kommenlandschap met onder meer de
onze voeten: in de bodem vinden we vele plekken
hoogwatergeul. Dichter langs de IJssel, waar Vorchten
waar de mensen van vroeger woonden, werkten, feest
en Veessen liggen, bevindt zich het kleinschaliger en
vierden en begraven werden.
afwisselende landschap van de oeverwal. Hier zijn
‘Door de eeuwen heen behield het gebied tussen Veluwe en IJssel zijn aantrekkingskracht voor de mens.’ papierindustrie, die het begin vormde van de
oude IJsselboerderijen en ook enkele boomgaarden te
In het landschap van de Veluwe zijn cultuurhistorische
industrialisering in Heerde. Ook hoeve de Nijensteen,
vinden langs slingerende weggetjes. Buitendijks, in de
tradities te beleven. De Schaapskooi op de
boerderij Bakhuis, Erve IJzerman en het Vriezes erfgoed
uiterwaarden van de IJssel, bevinden zich dynamische
Renderklippen is er daar één van. Andere
zijn mooie monumenten, waar de historie tot leven
en waterrijke gebieden met veel natuur. De Hoenwaard
cultuurhistorisch waardevolle elementen in de
komt. Daarnaast zijn er in de gemeente verschillende
in het noorden is daar onderdeel van, met een mix van
landschappen zijn oude, uitgesleten karrensporen, de
historische kerken te vinden. Het meest opvallend is
agrarisch cultuurlandschap en natuur.
sprengbeken en enkele dijktrajecten.
wel het kerkje van Vorchten, het oudste nog in gebruik zijnde kerkje van Nederland met de typerende
Er zijn verschillende historische lijnen te herkennen in
Door de eeuwen heen behield het gebied tussen
zadeldakvorm. De geschiedenis van Heerde komt ook
het landschap van de gemeente Heerde. Voorbeelden
Veluwe en IJssel zijn aantrekkingskracht voor de mens.
tot leven in de verschillende musea en bijzondere
zijn de IJsseldijk, het Apeldoorns Kanaal, oude
Dat blijkt uit het ontstaan van Klooster Hulsbergen bij
erfgoedlocaties.
Hessenwegen en de voormalige spoorbaan, die nu een
Wapenveld, maar ook uit de bouw van kastelen,
fietspad is. Deze lijnen vormen van oudsher
buitenhuizen en landgoederen langs de Veluwezoom.
In Heerde bieden we ruimte aan bijzonder ambachten.
verbindingen met omliggende plaatsen als Epe en
Voorbeelden zijn landhuis en landgoed De Bonenburg,
We zijn trots op de schaapskudde en de Schaapskooi in
Hattem.
kasteel Vosbergen en landgoed Petrea.
het glooiende heidegebied de Renderklippen. Al ruim 60 jaar trekken de schapen dagelijks over de heide van
18
De gemeente ligt in Nationaal Landschap Veluwe, een
Daarnaast hebben we in onze gemeente veel andere
de Noord-Veluwe, onder het toeziend oog van de
gebied in Nederland waarvan is aangegeven dat er
bijzondere gebouwen. Denk bijvoorbeeld aan de
schaapsherder. Het ambacht van schaapherder
zich een unieke combinatie van agrarisch gebied,
IJsselhoeven, de molens en de watermolens. Die
behoort sinds december 2016 officieel tot het
natuur en cultuurhistorie bevindt.
watermolens zijn belangrijk geweest voor de
immaterieel cultureel erfgoed van Nederland.
PRINCIPES EN KWALITEITEN
Omgevingsvisie Heerde
2
Kernkwaliteit: grote diversiteit aan natuurwaarden
Kernkwaliteit: natuurlijk en actief recreëren Onze gemeente en omgeving vormen een
De Veluwe en de uiterwaarden van de IJssel zijn
aantrekkelijk gebied om te recreëren. Dit komt door de
natuurgebieden van internationaal belang. Daarom
mooie landschappen, natuur, cultuurhistorie en
hebben ze de status van Natura 2000. Op de Veluwe
gezellige dorpen met karakteristieke boerderijen,
zijn verschillende bijzondere leefgebieden en
landweggetjes, landgoederen en de Schaapskooi. Er is
diersoorten te vinden. Zo zijn er onder andere droge
veel water: de IJssel, het Apeldoorns Kanaal, het
heiden en oude beuken- en eikenbossen, naast de
Heerderstrand en de sprengen, beken en weteringen.
meer algemeen aanwezige naaldbossen. Daar leven
De vele recreatieve routes bieden mogelijkheden om
verschillende vogels van bos en heide, waarvan
te fietsen of te mountainbiken, te wandelen,
sommigen alleen komen om te broeden. In de bossen
paardrijden, kanoën en te varen van sluis tot sluis op
vinden we ook edelherten en wilde zwijnen. Sinds
het Apeldoorns Kanaal.
enkele jaren keert zelfs de wolf terug, ook op de Veluwe.
Veel andere delen van onze gemeente zijn onderdeel van het Gelders Natuur Netwerk: een reeks bestaande
‘De Veluwse Deltawerken zijn aangelegd om de kans op overstromingen te verlagen.’
In de uiterwaarden van de IJssel zien we andere
en nieuwe natuurgebieden. Deze gebieden zijn
bijzondere natuur. Hier zijn droge hardhoutooibossen,
aangewezen door de provincie Gelderland om de
essen-iepenbossen, zachthoutooibossen en beuken-
aanwezige natuur te versterken en te verbinden. De
eikenbossen te vinden. De diersoorten die we hier zien,
Hattemer Poort en Wisselse Poort zijn belangrijke
variëren van vissen tot moerasvogels (broedvogels) en
ecologische verbindingen tussen de Veluwe en de
watervogels (overwinteraars). Ook de ijsvogel is er te
IJssel. Samen vormen ze de schakel tussen de Veluwe
Wandelaars hebben keuze uit een groot aantal routes
vinden en de bever is hier tegenwoordig weer
en de Sallandse Heuvelrug. De open weidegebieden
vanaf bijvoorbeeld de Renderklippen, het Daendelserf,
aanwezig. De Hoenwaard is belangrijk voor ganzen,
op de komgronden zijn belangrijk voor veel
het Heerderstrand, het Zwolse Bos of landgoed Petrea.
zwanen en weidevogels.
weidevogels.
Het grondgebied van de gemeente Heerde is ook onderdeel van het Maarten van Rossumpad: een lange-afstandwandelpad met een lengte van 384 kilometer, dat loopt van ‘s-Hertogenbosch naar
‘De bever is hier tegenwoordig weer aanwezig.’ 19
Steenwijk. Ten slotte kunnen wandelaars een van de 5 klompenpaden volgen, die zoveel mogelijk over onverharde paden, boerenland en historische tracés lopen.
PRINCIPES EN KWALITEITEN
Omgevingsvisie Heerde
2
Heerde heeft een uitgebreid netwerk van brede en
Alle kernen hebben een eigen identiteit. Het zijn
comfortabele fietspaden. Met de Cittaslow-route, de
pleisterplaatsen op de Veluwe. De dorpen Heerde en
streekproductenroute of routes die de Veluwe of het
Wapenveld vormen het kloppende hart in onze
IJssellandschap doorkruisen, beleef je de bijzondere
gemeente. Beide dorpen zijn aantrekkelijk om te
aspecten van onze gemeente.
wonen, met een groot aantal voorzieningen. Heerde en Wapenveld liggen op de grens tussen de Veluwe en
De Veluwse Deltawerken – zoals de Hoogwatergeul
het rivierengebied. Het centrum van Heerde heeft een
Veessen-Wapenveld ook wel wordt genoemd – zijn
gevarieerd en regionaal getint winkelbestand, terwijl
aangelegd om de kans op overstromingen te verlagen.
Wapenveld meer een plaatselijke functie heeft. Hoorn
Daarnaast kan je in dit gebied heerlijk fietsen,
ligt heel landelijk en bestaat vooral uit woningen.
wandelen of bijzondere vogels spotten.
Veessen is een dijkdorp in het rivierengebied en ligt direct aan de IJssel. Vorchten ligt op de oeverwal in het
We zijn onderdeel van de Veluwe, waar recreanten uit
rivierengebied en is een klein monumentendorp. In
heel Nederland naar toe komen. Bovendien liggen er
Veessen en Vorchten is het dorpsgevoel groot. Hier, net
aantrekkelijke Hanzesteden als Hattem en Zwolle in de
als in de buurtschappen Bruggenhoek en Markluiden,
buurt. Dat maakt onze gemeente tot een goede uitvalsbasis voor recreatieve uitstapjes. De kleinschalige en hoogwaardige
Kernkwaliteit: een dorpse en groene woonomgeving
verblijfsmogelijkheden (zoals B&B’s) passen bij het
is de verbinding met het omringende landschap en de cultuurhistorie erg sterk. Met zoveel sterke kanten is onze gemeente een aantrekkelijke plek om te wonen: dorpse woonmilieus
karakter van de gemeente. Dat geldt ook voor de
In tijden waarin veel mensen naar de steden trekken, is
omringd door groen, maar wel met grote plaatsen en
verschillende evenementen, zoals de Hessenmarkt
het voor authentieke gebieden belangrijk om de lokale
alle voorzieningen dichtbij. We wonen in een gezonde
Heerde, Lammetjesdag, het Hoornerfeest, Padd’ndag
identiteit te versterken. De Gelderse IJssel is een
omgeving met weinig geluidshinder en met een goede
en Hemito. In de centra van Heerde en Wapenveld en
bijzondere rivier, die in het verleden een enorme
luchtkwaliteit. Heerlijk om in te leven, dus.
aan de IJssel in Veessen zijn lokale producten te
impuls heeft gegeven aan de stads- en dorpsvorming
proeven bij de verschillende restaurants. In Vorchten
in het gebied. Hanzesteden als Hattem en Zwolle
Een belangrijk onderdeel van het dorpse karakter is
zijn deze streekproducten op verschillende plekken
konden door de aanwezigheid van de rivier tot bloei
gastvrijheid. De samenleving is hecht, mensen kennen
langs de weg te vinden.
komen en handel drijven met verre oorden. Daarmee
elkaar. En ook de verbinding tussen samenleving en
kwamen ook de dorpen in de gemeente Heerde verder
bedrijfsleven is goed. Zo kent de gemeente Heerde
tot ontwikkeling.
veel lokale familiebedrijven die zich sterk maken voor de samenleving.
20
PRINCIPES EN KWALITEITEN
Omgevingsvisie Heerde
2
Kernkwaliteit: sterke lokale economie De industrie in Heerde heeft een rijk verleden met veel familiebedrijven die vaak vele jaren, decennia of soms al meer dan een eeuw een bijdrage hebben geleverd aan de geschiedenis van Heerde. Denk bijvoorbeeld aan Koninklijke Van der Most, Lagemaat Sloopwerken, Houtman Transport en Zeepfabriek De Klok, waar de familie Van Apeldoorn decennialang de scepter heeft gezwaaid. Onze inwoners zijn op verschillende manieren goed georganiseerd: de gemeente Heerde kent een actief en betrokken verenigingsleven met veel evenementen en vrijwilligers. We hebben goede voorzieningen zoals middelbare school de Noordgouw, diverse basisscholen, kinderopvang, een jeugdinstelling, een polikliniek en zorg met verblijfsfunctie. Alle dagelijkse voorzieningen zijn aanwezig in Heerde en Wapenveld.
‘De samenleving is hecht, mensen kennen elkaar.’
De lokale bedrijvigheid in onze gemeente is
Buiten onze gemeentegrenzen vinden we het
kleinschalig en past in het gebied. Het aantal agrariërs
bedrijvenpark H2O, dat we samen met Hattem en
in de gemeente neemt wat af, maar de sector blijft een
Oldebroek hebben opgezet. De verhouding tussen
belangrijke invloed uitoefenen op ons buitengebied.
horeca en andere winkels in de gemeente Heerde is
Daarnaast zijn er in de gemeente verschillende
goed. Industrie, collectieve en zakelijke dienstverlening
bedrijven die voorsorteren op een circulaire economie.
en handel zijn belangrijke werkvoorzieningen. De recreatie- en toerismesector is een groeiende sector voor vakmensen.
21
Omgevingsvisie Heerde
3 WERKEN AAN ONZE OPGAVEN 22
‘EEN KEUZE VOOR DE ENE OPGAVE, HEEFT EFFEC T OP DE ANDERE OPGAVE’
WERKEN AAN ONZE OPGAVEN
Omgevingsvisie Heerde
3
3. WERKEN AAN ONZE OPGAVEN Onze omgeving verandert voortdurend. Ook al zouden we veel dingen graag houden zoals ze zijn, als we niets doen dan veranderen ze toch. Dat komt omdat er trends en ontwikkelingen zijn die invloed op ons hebben. Denk bijvoorbeeld aan de vergrijzing, het woningtekort en de overgang naar duurzame energie. De ontwikkelingen die het meeste invloed op onze gemeente hebben en waar we iets mee moeten, noemen we uitdagingen of opgaven. Om als gemeente onze kernkwaliteiten te behouden -of zelfs te versterken- is het belangrijk in te spelen op de aandachtspunten en ontwikkelingen van deze tijd. Daarom hebben we in dit hoofdstuk 8 opgaven met bijbehorende ambities uitgewerkt. Deze opgaven staan niet op zichzelf, maar grijpen in elkaar. Een keuze voor de ene opgave, heeft effect op de andere opgave. Dit zorgt voor kansen, maar ook voor bedreigingen. We beseffen ons dat onze opgaven samenkomen in onze leefomgeving. Oftewel: ze kunnen elkaar beïnvloeden in de ontwikkeling van onze wijken, buurten, gebieden en ons landschap. Zo combineren we woningbouw
Als gemeente kunnen we de opgaven niet allemaal zelf
Daarom nodigen we inwoners, ondernemers en
bijvoorbeeld met het inrichten van openbare ruimte
oppakken; daarvoor hebben we de middelen en de
partners uit om samen met ons aan de opgaven te
met meer groen en meer ruimte voor ontmoeten en
mogelijkheden niet. We hebben investeringen,
werken. Want alleen samen kunnen we de leefbaarheid
bewegen. En zo verbinden we de landbouwtransitie
ondernemerschap, innovatie en dynamiek vanuit de
en de aantrekkelijkheid van onze gemeente voor de
aan het verbeteren van de bodemkwaliteit, de
samenleving nodig om de omgevingsvisie te
toekomst behouden en verbeteren.
biodiversiteit en de recreatieve aantrekkelijkheid van
verwezenlijken.
onze gemeente.
23
WERKEN AAN ONZE OPGAVEN
Omgevingsvisie Heerde
3
3.1 OPGAVE 1: gezonde woonen leefomgeving De opgave Gezonde woon- en leefomgeving gaat over de manier waarop de leefomgeving invloed heeft op de gezondheid van onze inwoners. Hieronder vallen zaken als gezondheid en veiligheid, openbare ruimte,
3.1.1 Waardevol wonen
Een betaalbaar woningaanbod en een gezonde woonomgeving
waar mensen zich prettig en veilig voelen en waar ze
Het is onzeker hoe de vraag naar woningen zich de
Woningen in onze gemeente moeten betaalbaar zijn
graag wonen of te gast zijn. Daarnaast heeft een
komende jaren gaat ontwikkelen. We zien wel dat
en de woonlasten acceptabel. De woningvoorraad
gezonde woon- en leefomgeving een positieve invloed
ontwikkelingen als de vergrijzing, de toenemende
moet goed aansluiten op de behoeften van
op de gezondheid van mensen en nodigt uit tot
vraag naar zorg aan huis en de kleinere huishoudens
woningzoekenden in onze gemeente. Belangrijk is ook
gezond gedrag. Een gezond en veilig leven is
hierop invloed hebben. Op onze ideale woningmarkt
dat de woningen een beeldkwaliteit hebben die
belangrijk voor iedereen. We willen het volgende
zijn er voldoende betaalbare woningen voor iedereen.
aansluit bij onze identiteit. We stimuleren daarom een
bereiken:
De werkelijkheid is op dit moment anders, want de
gevarieerd, levensloopbestendig, duurzaam, passend
betaalbaarheid en het aanbod van woningen in onze
en herkenbaar woningaanbod: een variatie in
gemeente staat onder druk. In de gemeente Heerde
woonomgevingen en woningtypen, een herkenbare
staan ook relatief veel dure woningen en er is sprake
beeldkwaliteit, voor verschillende prijsklassen,
van bovengemiddelde vergrijzing. Dit zorgt ervoor dat
doelgroepen, achtergronden en leeftijden. We richten
de woningvoorraad niet goed aansluit op de
ons vooral op woningen die schaars zijn in onze
woonbehoeften van onze inwoners. En daardoor is er
gemeente: woningen voor starters, sociale
te weinig doorstroming op de lokale woningmarkt. We
huurwoningen, huurwoningen in de middenklasse,
staan daarom voor een grote uitdaging: meer
woningen voor jonge gezinnen en zorg(aan-huis)
passende en toekomstbestendige woningen en
woningen.
wonen, ruimtelijke kwaliteit en milieukwaliteit. Een gezonde woon- en leefomgeving is een omgeving
à
Waardevol wonen
à
Positieve gezondheid
à
De openbare ruimte als visitekaartje
tegelijkertijd de identiteit van Heerde behouden. We
‘Bestaande en nieuwe woonomgevingen in onze gemeente moeten klimaatbestendig worden.’ 24
willen namelijk dat onze inwoners voor een redelijke
We hebben speciale aandacht voor het aanbod aan
prijs een leven lang prettig in Heerde kunnen wonen.
seniorenwoningen. We willen graag dat ouderen de mogelijkheid hebben om te verhuizen, waardoor huizen vrijkomen voor bijvoorbeeld gezinnen. Op deze manier stimuleren we doorstroming op de woningmarkt. Tot slot vinden we het belangrijk dat
WERKEN AAN ONZE OPGAVEN
Omgevingsvisie Heerde
3
25
Verduurzamen van bestaande woningen
leefomstandigheden en meegroeien met de
We willen graag dat woningen steeds minder energie
Hoogbouw is niet gebruikelijk in Heerde, maar kan een
verbruiken en steeds meer voorzien in hun eigen
mogelijkheid zijn in onze gemeente als antwoord op
Bestaande en nieuwe woonomgevingen in onze
energiebehoefte. We stimuleren alternatieve
de grote woonopgave. We zeggen dus niet bij
gemeente moeten klimaatbestendig worden, dus
warmtevoorzieningen, zodat woningen op termijn van
voorbaat nee tegen hoogbouw, maar maken een
beter bestand tegen hitte, droogte en wateroverlast.
het gas losgekoppeld kunnen worden. Daarbij worden
zorgvuldige afweging op het moment als de situatie
Tegelijkertijd willen we meer variatie in planten en
woningen in de eerste plaats goed geïsoleerd en
zich voordoet. En plan voor hoogbouw moet goed
dieren in onze woonomgevingen. En we willen onze
komen daarna andere mogelijkheden aan bod om het
passen in de omgeving en kwaliteit toevoegen. Een
woonomgevingen zo inrichten dat deze uitnodigen tot
energieverbruik omlaag te brengen. Om
zorgvuldige afstemming op de omgeving is dan ook
gezond gedrag van onze inwoners.
energiearmoede te voorkomen, ondersteunen we de
belangrijk.
bestaande woningen beschikbaar blijven voor de doelgroepen waarvoor deze woningen oorspronkelijk
bewoner(s).
ook zijn gebouwd. We onderzoeken hoe we hiervoor kunnen zorgen.
groepen die dat nodig hebben bij het besparen van energie.
Inbreiding gaat voor uitbreiding
Stimuleren van innovatie en flexibiliteit
Bouwen binnen de bebouwde kom krijgt voorrang
meer dan gemiddeld. Hierdoor neemt de behoefte aan
De woningmarkt is steeds in ontwikkeling en richt zich
dorpen en bestaande bouw willen we dus optimaal
zorgverlening bij mensen thuis toe. Onze speciale
vooral op het sneller realiseren meer betaalbare
benutten voor de woonopgave. Dit betekent dat we in
aandacht gaat dan ook uit naar woningen waar de
woningen. We moeten hierop kunnen anticiperen. We
de dorpen op hetzelfde oppervlak voor meer
juiste zorg kan worden gegeven en waar mensen
stimuleren daarom vernieuwende ideeën zoals:
woonruimte willen zorgen, maar wel met aandacht
langer zelfstandig thuis kunnen wonen. Zorg(aan-huis)
woningsplitsing, tijdelijk wonen, flexwonen, erfdelen
voor kwaliteit en privacy. Dat kan bijvoorbeeld door
woningen staan bij voorkeur in de buurt van
en woningdelen. Daarnaast stimuleren we duurzaam
meer ruimte aan groen en minder ruimte aan de auto
noodzakelijke voorzieningen, als winkels en
wonen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan circulair wonen
te geven. Daarnaast moet inbreiding altijd passen bij
gezondheidszorg. We willen onze inwoners met een
met een gesloten materiaalkringloop, bio-based
het karakter van de dorpen en leiden tot een
zorgbehoefte zelfstandiger laten worden, de kwaliteit
bouwen, tiny houses of het wonen in een ecowijk.
verbetering van de omgeving en de leefbaarheid.
in de maatschappij. We stimuleren daarom nieuwe,
Daarnaast hebben we aandacht voor flexibel en
In sommige gevallen kan uitbreiding toch de voorkeur
innovatieve combinaties van wonen met zorg. Op die
toekomstbestendig wonen. Dit betekent dat een
hebben boven inbreiding. Bijvoorbeeld als dat wat je
manier kunnen onze inwoners zich zo lang mogelijk
woning tegemoet komt aan de wensen van vandaag
wilt bouwen, niet past in de beschikbare ruimte.
zelf redden. En als het nodig is met een beetje
én aan de wensen van de toekomst. Een
Inbreiden past soms ook niet goed bij het
ondersteuning.
toekomstbestendige woning kan zonder veel moeite
stedenbouwkundig karakter van een dorp of locatie. Of
worden aangepast aan veranderende
het kan te veel ten koste gaan van waardevol groen en
Speciale aandacht voor wonen met zorg Ouderen en kwetsbare inwoners wonen steeds langer zelfstandig thuis. Tegelijkertijd vergrijst onze gemeente
boven bouwen in het buitengebied. Het eerste wordt inbreiding genoemd, het tweede uitbreiding. De
van hun leven vergroten en hen meer laten meedoen
WERKEN AAN ONZE OPGAVEN
Omgevingsvisie Heerde
3
een veilige en een gezonde leefomgeving. Op de omgevingsvisiekaart is aangegeven welke gebieden
Bijdragen aan de regionale woonbehoefte
bestaande woongebieden zijn en welke locaties specifiek zijn aangewezen als toekomstige locatie voor
Ook in onze regio bestaat tussen nu en 2040 een grote
woningbouw: Bovenkamp III, Horsthoekerenk en
behoefte aan extra woningen. We willen hieraan
Wapenveld-Noord.
bijdragen vanuit de zeven principes van de Warmehartenstrategie uit de regio Zwolle:
Erven in het buitengebied beter benutten
1. we zijn zuinig op ruimte met waardevol
In het buitengebied willen we op voormalige
landschap en natuur; daar komen geen
agrarische erven en andere woonerven zorgen voor
uitbreidingen;
meer woonruimte. Om bestaande bebouwing beter te benutten, passen we onze regeling hierop aan. Daarmee zorgen we ook dat voormalige agrarische bedrijfsbebouwing gesloopt kan worden om plaats te
2. onze klimaataanpak start bij de bron en we kiezen voor natuurlijke maatregelen die balans brengen in het systeem;
maken voor extra woonruimte. Dit blijft wel maatwerk:
3. nieuwbouw helpt bij het oplossen van
de ontwikkeling moet namelijk passen in het gebied.
vraagstukken in bestaande bouw;
Daarom geven we van te voren ook geen aantallen per erf. Afhankelijk van de kwaliteitsimpuls van de ontwikkeling, de sloopopgave, het landschap en de (toekomstige) functie van het gebied wordt het aantal nieuwe woningen bepaald. Zo vinden we het logisch meer nieuwe woningen toe te staan op erven in de
4. we zetten in op een passend woningaanbod voor iedereen, door meer variatie aan te brengen in het totale woonbestand van bestaand en
5. lopen, fietsen en OV krijgen voorrang op
gebieden. In primair agrarische gebieden, waar de
de auto in het mobiliteitssysteem;
terughoudend zijn met het toevoegen van nieuwe woningen. Voormalige glastuinbouwlocaties zien we ook als agrarische erven. Zij komen daarom ook in aanmerking voor sloop in ruil voor nieuw te bouwen woningen.
Kijkend naar positieve gezondheid, kijken we breed. Niet alleen de fysieke en mentale gezondheid zijn van belang, maar ook de sociale omgeving, kwaliteit van leven, deelname aan de samenleving, dagelijks functioneren en zingeving. Een ongezonde leefomgeving leidt eerder tot een ongezonde leefstijl. Daarom vinden we het belangrijk dat onze leefomgeving gezond is en uitnodigt tot gezond gedrag. Een gezonde leefomgeving is gebaseerd op gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering en is een omgeving waarin mensen zich prettig voelen.