10.2. 2022-20.1. Berenschot Toekomstbestendige gemeente.pdf
Tekst van het document
Toekomstbestendige gemeente Rapportage onderzoek in opdracht van de gemeente Heerde T.b.v. raadspresentatie op 10 januari 2022
Januari 2022
Openbaar 1
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Inhoud 1.
Vraagstelling en aanpak
2. Inhoudelijke stappen die gezet zijn & inhoudelijke uitdagingen die op de gemeente afkomen 3. Financiële analyse: terugblik (2017-2020) en vooruitblik (2021-2025) 4. Uitkomsten gemeentebrede benchmark apparaatskosten 5. Conclusies en aanbevelingen
Openbaar 2
Vraagstelling en aanpak
Uw vraag Voer een gemeentebrede analyse uit naar de verwachte financiële ontwikkelingen in de komende vier jaar. Voer tevens een gemeentebrede benchmark uit voor de organisatie en een second opinion voor de reeds doorgevoerde beleidsstappen en de ruimte die er nog is om scherper aan de wind te varen, zodat de gemeente goed voorbereid is op toekomstige ontwikkelingen. Presenteer de uitkomsten bij het MT en het college, alsmede in een informatiebijeenkomst met de raad.
Verdiepend onderzoek 1. 2. 3. 4.
Voer een taakanalyse uit naar de ambities, taken en capaciteit in het ruimtelijk domein. Onderzoek welke verklaringen ten grondslag liggen aan de baten versus de kosten in het fysiek domein, ook ten opzichte van andere gemeenten. Vergelijk de onderbouwing van de prognoses van Berenschot en de gemeente op het terrein van de Wmo, jeugd en de BUIG en kom samen met de gemeente tot een meerjarenraming die de gemeente goed kan onderbouwen. Verwerk de stand van zaken uit de septembercirculaire 2021 in de financiële analyse tot en met 2025 en integreer de uitkomsten in het rapport. Openbaar 3
Vraagstelling en aanpak
Plan van aanpak Eerste onderzoeksfase:
Tweede onderzoeksfase: Stap 1: opstellen vragenlijst voor taakanalyse ruimtelijk domein
Stap 6: presentatie bij de raad
Stap 7: werksessie onderzoeksvraag 1
Stap 2: inplannen werksessies voor onderzoeksvraag 1, 2 en 3
Stap 5: actualiseren financieel plaatje en integreren in rapport
Stap 8: opstellen memo taakanalyse en bespreken met leidinggevende
Stap 3: uitvoeren desk research voor onderzoeksvraag 2
Stap 4: werksessies onderzoeksvraag 2 en 3
Openbaar 4
Inhoudelijke second opinion
Inhoudelijke opgaven: conclusies en aanbevelingen (1) 1.
De gemeente slaagt er in het sociaal domein in om goede resultaten te boeken tegen acceptabele kosten. Dit succes is in belangrijke mate gelegen in vooruitstrevende maatregelen, zoals het breed aanbieden van voorliggende voorzieningen, de invoering van Stip en de vroegtijdige inzet van maatwerkvoorzieningen om escalatie te voorkomen. Om deze resultaten te consolideren vormt de verder implementatie van Stip een aandachtspunt. Verder zijn er nieuwe inhoudelijke uitdagingen, zoals preventie, samenredzaamheid en inwonersparticipatie. Ook ligt er een uitdaging om mensen die uit zichzelf (te) laat hulp zoeken te bereiken. Ten slotte zijn er wettelijke opgaven, zoals de Nieuwe Wet Inburgering en de doordecentralisatie beschermd wonen die om aandacht vragen.
Openbaar 5
Inhoudelijke second opinion
Inhoudelijke opgaven: conclusies en aanbevelingen (2) 2.
3.
Wat het domein ruimte, ondernemen en wonen betreft komen er belangrijke toekomstige opgaven op de gemeente af, op vrijwel alle onderliggende taakvelden (de nieuwe Omgevingswet, de woningbouwopgave (samen met de regio), de groei van recreatie en toerisme en de energie- en duurzaamheidstransitie). Daarnaast speelt het vraagstuk van inwonersparticipatie. Al deze opgaven zijn momenteel al in voorbereiding en vergen veel inhoudelijke capaciteit. Daarnaast wordt er ook een financiële impact van deze ontwikkelingen verwacht (zie vervolg). In het ruimtelijk domein spelen er op dit moment meer opgaven dan qua capaciteit haalbaar is om te adresseren. De huidige stand van zaken levert daardoor een gemengd beeld op. Enerzijds loopt de gemeente op schema met de invoering van de Omgevingswet en voorop met het werken middels een uitnodigingskader. Anderzijds zijn de beleidskaders verouderd en ontbreekt het, mede als gevolg van het gebrek aan capaciteit en de hoge werkdruk, aan rust voor voldoende reflectie op het waarom en hoe. Gelet op de kleine kans dat de arbeidsmarktsituatie op korte termijn verandert, is onze aanbeveling om een taakanalyse te maken met daarin de ambities, taken en capaciteit, zodat de bestaande capaciteit ingezet wordt op de onderwerpen die voor Heerde het meest van belang zijn.
Voor een toelichting op de inhoudelijke opgaven per taakveld: zie bijlage 1. De taakanalyse in het ruimtelijk domein vindt in januari 2022 plaats. Openbaar 6
Financiële analyse
Aanpak en uitgangspunten financiële analyse • We hebben een financiële analyse gemaakt met als voornaamste doelen om zicht te krijgen op de trendmatige ontwikkeling van de begroting, de gerealiseerde lasten en de reële te verwachten lasten (waar de rijksbijdragen op gebaseerd zijn). • De scope van de analyse is 2017-2025. Het model is dus zowel terugblikkend als vooruitblikkend. De terugblik 2017-2020 is gebaseerd op de daadwerkelijke lasten en rijksbudgetten in die jaren. Deze cijfers zijn gevalideerd door de gemeente, zodat ze aansluiten op de gemeentelijke administratie. • Rijksbijdragen zijn op basis van de septembercirculaire 2021. De herziening Gemeentefonds (gepland in 2023) vormt een risico. • De vooruitblik is gebaseerd op de meerjarenbegroting van de gemeente en prognoses die de gemeente en Berenschot samen hebben opgesteld. De vooruitblik is met name bedoeld om in te schatten in hoeverre de gemeente in de toekomst rekening moet houden met ofwel overschotten ofwel tekorten. Dit rapport is in januari 2022 geschreven. Dit betekent dat er daarna mogelijk nieuwere inschattingen beschikbaar zijn gekomen. Hiervoor zijn uiteraard de controllers van de gemeente te raadplegen. • Bij de vergelijking van lasten met de Rijksbijdragen zijn de uitvoeringskosten meegenomen; de overhead is daarin niet meegenomen. Een uitsplitsing van de saldi per taakveld is te vinden in bijlage 1.
Openbaar 7
Financiële analyse
Sociaal-maatschappelijk domein: ontwikkeling van de lasten (1) • We hebben de trendmatige ontwikkeling van de begrote lasten en de werkelijke lasten in het sociaal-maatschappelijk domein in de afgelopen vier jaar onder elkaar gezet. • Het sociaal-maatschappelijk domein is het sociale domein plus schuldhulp, armoedebeleid, welzijn, onderwijs, cultuur en ontspanning, uitvoeringskosten. • In alle bestudeerde jaren waren de werkelijke lasten lager dan de begrote lasten. In 2017 t/m 2019 is er sprake van een stijging van de gerealiseerde lasten, in 2020 is de stijging gestabiliseerd.
Lastenontwikkeling (gevalideerd) 2020
2019
2018
2017 10
12
14
16
18
20
22
24
26
28
Bedragen in mln. € Begrote lasten sociaal-maatschappelijk Heerde Totale lasten sociaal-maatschappelijk Heerde
Lasten sociaal-maatschappelijk domein, incl. schuldhulp, armoedebeleid, welzijn, onderwijs, cultuur en ontspanning en uitvoeringskosten.
Openbaar 8
Financiële analyse
Sociaal-maatschappelijk domein: ontwikkeling van de lasten (2) • Het is nuttig om eens in de zoveel tijd de begroting en gerealiseerde lasten te vergelijken met de rijksmiddelen. Omdat de rijksmiddelen gebaseerd zijn op objectieve verdeelmodellen geven de Rijksmiddelen een adequaat beeld van de reële te verwachten lasten. • Er was vanaf 2018 sprake van een positief verschil tussen Rijksmiddelen en lasten. Doordat de Rijksbijdragen gestegen zijn en de lasten gestabiliseerd, is dit verschil in de loop der jaren toegenomen.
Lastenontwikkeling (inclusief overheadtoerekening) 2020
2019
2018
2017 10
12
14
16
18
20
22
24
26
28
Bedragen in mln. € Rijksbijdragen sociaal-maatschappelijk Heerde Begrote lasten sociaal-maatschappelijk Heerde Totale lasten sociaal-maatschappelijk Heerde
Lasten sociaal-maatschappelijk domein, incl. schuldhulp, armoedebeleid, welzijn, onderwijs, cultuur en ontspanning en uitvoeringskosten.
Openbaar 9
Financiële analyse
Sociaal-maatschappelijk domein: lastenontwikkeling per taakveld • Om beter zicht te krijgen op de lastenontwikkeling in de afgelopen jaren is het nuttig om de ontwikkeling van de lasten per taakveld te onderzoeken. • In absolute zin is het taakveld jeugdzorg in de afgelopen jaren het sterkst gestegen. Ook bij maatwerkvoorzieningen Wmo, schoon en leefbaar huis, vervoer is er sprake van een stijging. Bij onderwijs (onderwijshuisvesting) en bij cultuur en ontspanning was juist sprake van een daling. De overige taakvelden zijn relatief stabiel gebleven.
Lastenontwikkeling per taakveld (gevalideerd) 2020
0,8
6,5
0,2
2,7
0,3 2,4
2019
0,8
6,4
0,1 2,5
0,3 2,2
2018
0,9
5,6
2017
1,0
5,0
0,1
2,8
4
6
8
0
2
0,1
2,7
1,2
1,6 0,7 2,0 0,6 1,30,3
1,2 1,4 0,7 1,9 0,5 1,8 0,7
0,4
2,3
1,2 1,2 0,7 1,5 0,5 2,0 0,6
0,4
2,4
1,5 1,10,4 1,6 0,5 1,3 0,9
10
12
14
16
18
20
22
Bedragen in mln. € cultuur en ontspanning volksgezondheid re-integratie minimabeleid en schulddienstverlening vervoer uitvoeringskosten Wmo onderwijs
jeugdzorg inkomensregelingen Wsw en beschut schoon en leefbaar huis maatwerkvoorzieningen Wmo algemene voorzieningen en welzijn
Openbaar 10
Financiële analyse
Fysiek domein en bedrijfsvoering: ontwikkeling van de lasten • Hiernaast staat een overzicht van de lasten in het fysiek domein en bedrijfsvoering. De scope betreft openbare orde en veiligheid; bestuur; bedrijfsvoering; ruimte, ondernemen en wonen; realisatie, onderhoud en beheer. • In 2018 is een lastenreductie gerealiseerd t.o.v. 2017. Vanaf 2019 stijgen de gerealiseerde lasten. De totale lasten zijn in 2019 en 2020 iets groter dan de totale baten. De redenen daarvoor hebben we in het verdiepende onderzoek samen met de gemeente onderzocht (zie de volgende sheets).
Lastenontwikkeling (inclusief overheadtoerekening) 2020
2019
2018
2017 0
2
4
6
8
10
12
14
Bedragen in mln. € Totale baten fysiek domein en bedrijfsvoering Heerde
Begrote lasten fysiek domein en bedrijfsvoering Heerde Totale lasten fysiek domein en bedrijfsvoering Heerde
Lasten openbare orde en veiligheid; bestuur; bedrijfsvoering; ruimte, ondernemen en wonen; realisatie, onderhoud en beheer. Baten betreffen Rijksbijdragen plus eigen middelen.
Openbaar 11
Financiële analyse
Fysiek domein en bedrijfsvoering: lastenontwikkeling per taakveld • De lasten zijn bij bestuur en algemene ondersteuning (overhead) en bij realisatie, onderhoud en beheer in absolute zin het sterkst gestegen. Bij openbare orde en veiligheid is eveneens sprake van een lastenstijging. • In 2018 is erin het fysiek domein (ROB en ROW) sprake van lagere lasten dan begroot. Dit heeft te maken met het bevriezen van de uitgaven in die jaren. • Bij bedrijfsvoering en bij ruimte, ondernemen en wonen is in 2020 t.o.v. van 2017 juist sprake van een lastendaling.
Lastenontwikkeling per taakveld (gevalideerd)
2020
9,09
2019
1,63 0,620,98
8,45
2,54
1,59 0,73 1,45
2,51
2018
7,62
1,45
1,30 0,93 1,20
2017
7,42
1,28
1,56
0
2
4
6
8
10
1,40
2,02 12
14
16
Bedragen in mln. € Bestuur en algemene ondersteuning
Openbare orde en veiligheid
Bedrijfsvoering
Ruimte, ondernemen en wonen
Realisatie, onderhoud en beheer
Openbaar 12
Financiële analyse
Kosten en baten fysiek domein – oorzaken (1) • Ook na toerekening van de overhead blijft de conclusie overeind dat er in het sociaal-maatschappelijk domein in Heerde ten opzichte van de Rijksbijdrage relatief minder wordt uitgegeven, terwijl er in het fysiek domein en bedrijfsvoering relatief meer wordt uitgegeven. De conclusie is wel genuanceerd, het verschil blijkt kleiner (zo’n 2 mln. euro) en het verschil speelt bovendien met name in 2019 en 2020. • De eerste verklaring hiervoor ligt gedeeltelijk in de bevinding dat Heerde t.o.v. vergelijkbare gemeenten relatief veel uitgeeft aan economie en vervoer, en in 2019 ook relatief veel aan ruimte en wonen. - Het verschil economie en vervoer is gedeeltelijk te herleiden tot hogere kosten voor verkeer en vervoer. Uit de benchmark apparaatskosten (zie het vervolg) blijkt dat de kosten voor verkeer en vervoer incl. inhuur en kosten voor uitbesteding 7% hoger zijn (€ 0,1 mln.) dan gemiddeld. Een nuance hierbij is dat de kosten voor parkeren € 0,06 mln. lager zijn den gemiddeld. Mogelijk is er dus een andere toerekening mogelijk. Per saldo blijven de kosten voor verkeer en vervoer iets hoger. - Het verschil economie en vervoer is ook gedeeltelijk te herleiden tot hogere kosten als gevolg van deelname aan twee economische regio’s. • Een tweede verklaring is dat Heerde ook t.o.v.
andere gemeenten relatief weinig uitgeeft in het maatschappelijk domein, m.n. aan cultuur en maatschappelijke ondersteuning.
Openbaar 13
Financiële analyse
Kosten en baten fysiek domein – oorzaken (2) • Een derde verklaring (namelijk voor het feit dat het verschil met name speelt in 2019 en 2020) is dat de Rijksmiddelen voor het maatschappelijk domein met name in die jaren fors gestegen zijn, terwijl Heerde in die jaren de lasten in de hand heeft weten te houden. • Een vierde verklaring is dat de baten van andere kleine gemeenten voor het fysiek domein + veiligheid en openbare orde + bestuur en overhead wat hoger zijn dan in Heerde. Deze verklaring wordt ondersteund door het feit dat de verdeelmaatstaven van het Gemeentefonds weinig rekening lijken te houden met economie en toerisme en met natuurbeheer: - een relatief groot deel van het geld verdeeld wordt op grond van bebouwing en weinig op grond van land, terwijl Heerde juist een groene gemeente is met relatief weinig bebouwing; - Heerde heeft geen historische kernen, terwijl een deel van de middelen op grond daarvan wordt verdeeld; - ook valt op aan de verdeelmaatstaven dat er geen maatstaven zijn voor onderhoud van natuurgebieden; - Heerde heeft 14% meer km weg dan gemiddeld, maar ook dit is geen maatstaf in het Gemeentefonds; - Heerde heeft een lage omgevingsadressendichtheid en dit is juist wel een maatstaf in het Gemeentefonds.
• Een vijfde verklaring is dat het Rijk bij de totale middelen voor het fysiek domein onvoldoende rekening heeft gehouden met toekomstige opgaven, zoals de Omgevingswet en de woonopgave.
Openbaar 14
Financiële analyse
Totale gemeentebegroting: financiële vooruitblik Nulscenario (= prognose zonder aangescherpte maatregelen) 40 35 30
Bedragen in mln. €
• De prognoses van het sociaalmaatschappelijk domein plus fysiek domein en bedrijfsvoering vormen een financiële vooruitblik op de totale gemeentebegroting. • Van 2018 tot en met 2022 is er sprake van positieve totaalsaldi. De verwachting is dat het saldo in 2023 zal verslechteren. De omslag in 2023 komt m.n. door: - Een daling van de baten van 1,2 mln. door minder middelen algemene uitkering i.c.m. minder middelen jeugd. - Een stijging van de lasten door een optelsom van diverse kleinere factoren.
25
Totale lasten Heerde
20
Totale baten Heerde
15 Saldo Heerde
10 5 0 -5
2,2 -1,8
1,1
2,7
1,8
0,9
-1,2
-2,2
-2,6
-10 2017 2018 2019 2020 2021* 2022* 2023* 2024* 2025*
O.b.v. ontwikkeling circulaires Gemeentefonds, prognose eigen middelen en prognoses van de lasten; financieel beeld is excl. baten en lasten BUIG.
Openbaar 15
Financiële analyse
Totale gemeentebegroting: financiële vooruitblik Nulscenario (= prognose zonder aangescherpte maatregelen) 4 3 2
Bedragen in mln. €
• De Berenschotprognose verschilt op een aantal punten van de gemeentebegroting: - Bij de BUIG is in de gemeentebegroting nog niet een nulsaldo begroot - Het IHP zit nog niet in gemeentebegroting - Het verwachte effect van de vergrijzing op de Wmo-lasten zit nog niet in de gemeentebegroting - De (forse) afname van de arbitragemiddelen jeugd (zoals genoemd in het regeerakkoord) zit nog niet in de gemeentebegroting.
1,8
1
0,9
0 -1
-1,2
-2
-2,2
-3 2017
2018
2019
2020
2021*
2022*
2023*
2024*
-2,6 2025*
Saldo Heerde
Openbaar 16
Financiële analyse
Financiële opgaven: conclusies en aanbevelingen 1. 2.
3.
4.
5.
De totale lasten in het maatschappelijk domein zijn lager dan de Rijksbijdragen. De totale lasten in het fysiek domein en bedrijfsvoering zijn vanaf 2019 wat hoger dan de totale baten. De kosten voor onderwijshuisvesting waren tot voor kort niet reëel begroot. Ook na aanpassing van de meerjarenbegroting blijft de raming ruim onder het niveau van de rijksmiddelen. Dit is een aandachtspunt voor toekomstige meerjarenramingen. De prognoses sociaal domein (BUIG, Wmo en jeugd) zijn in samenspraak met de gemeente aangepast. We bevelen aan om deze aanpassingen ook in de meerjarenbegroting door te voeren. De gemeente moet alert blijven op reservemutaties die het financiële beeld vertekenen. Het is voor een goede duiding van de cijfers, bijvoorbeeld voor de raad, van belang om reservemutaties voortaan apart te specificeren, na het saldo van baten en lasten. Het financiële toekomstplaatje laat zien dat er vanaf 2023 een substantiële financiële opgave op de gemeente af komt. Tegelijkertijd komt er een nieuw abonnementstarief Wmo en is de verwachting dat de voorgenomen daling van de arbitragemiddelen jeugd niet houdbaar is. In dat opzicht is het geprognosticeerde tekort een conservatieve raming. We bevelen desondanks aan om tijdig te anticiperen op dit toekomstige tekort. In het sociaal domein kan bijvoorbeeld aandacht worden besteed aan de verwachte oplopende tekorten bij jeugd en de Wsw.
In het fysiek domein kan gekeken worden naar de taakvelden economie en verkeer en vervoer. Bij bedrijfsvoering biedt de benchmark aanknopingspunten. Openbaar 17
Benchmark
Onderzoeksvraag benchmark Hoe verhouden de kosten en formatie per taak (primaire proces en overhead) van uw organisatie zich tot die van andere, vergelijkbare gemeenten? • Peildatum vastgestelde formatie: 01-01-21 • Peildatum kosten: Begroting 2021 • In onze vernieuwde benchmark staan de apparaatskosten centraal. Onder apparaatskosten verstaan wij de volgende kosten: - Loonkosten - Inhuurkosten - Materiële kosten - Kosten van taken belegd bij derden - Gecorrigeerd voor opbrengsten uit diensten voor derden Resultaat: • Objectieve vergelijkingsformatie, eerste handvat voor objectieve discussie: niet het ‘’finale oordeel’’. • Vormt/biedt basis voor normering, sturing en inrichting primair proces en overhead. • Biedt focus voor vervolgonderzoek. Openbaar 18
Benchmark
Totale apparaatskosten per inwoner
De totale apparaatskosten (primair proces en overhead) per inwoner van uw gemeente zijn 3% hoger dan gemiddeld (+€ 0,7 miljoen).
Openbaar 19
Benchmark
Totale apparaatskosten (verdeling primair/overhead) per inwoner
Primair proces per inwoner:
Overhead per inwoner:
•
•
0% lagere kosten (-€ 0,1 miljoen) • 17% meer formatie (+13,7 fte) • Minder taken belegd bij derden (35%) dan gemiddeld (45%).
15% hogere kosten (+€ 0,7 miljoen) • 18% meer formatie (+7,4 fte) • Minder taken belegd bij derden (7%) dan gemiddeld (8%).
Overhead per fte: •
3% lagere kosten (-€ 0,2 miljoen) • 0% minder formatie (-0,2 fte) Openbaar 20
Benchmark
Bedrijfsvoeringsopgaven: conclusies en aanbevelingen (1) 1.
2.
3.
Wat de bedrijfsvoering betreft is het investeringsprogramma bij I&A nu en in de toekomst een grote opgave. Hybride werken, sociale cohesie bij werken op afstand, meer samenwerking met Hattem en Oldebroek (bijv. financiën), communicatie en (meer aandacht voor) rechtmatigheid zijn andere thema’s voor de toekomst. In de benchmark komt de categorie informatisering en automatisering (I&A) iets lager uit de vergelijking van de kosten ten opzichte van het gemiddelde van de referentiegroep van de benchmark. Het verschil lijkt voornamelijk door een verschil in materiële kosten van I&A verklaard te kunnen worden. Wij adviseren om deze kostenvergelijking mee te nemen in de aanbeveling bij het vorige punt ten aanzien van I&A. Voor de categorie financiën en control komen de kosten voor de gemeente Heerde iets hoger uit dan het gemiddelde in de referentiegroep van de benchmark. Het verschil lijkt voornamelijk verklaard te kunnen worden door de extra formatie die de gemeente Heerde heeft voor de ontwikkelingen met betrekking tot de rechtmatigheidsverantwoording die in de toekomst door het college moet worden afgegeven. De gemeente Heerde heeft hiermee alvast voorgesorteerd op deze toekomstige ontwikkeling. De meeste andere gemeenten in de benchmark hebben deze formatie nog niet in de eigen organisatie.
Openbaar 21
Benchmark
Bedrijfsvoeringsopgaven: conclusies en aanbevelingen (2) 4.
5.
Voor de categorie personeel en organisatie komen de kosten voor de gemeente Heerde ook iets hoger uit dan het gemiddelde van de referentiegroep van de benchmark. Er lijkt over de hele linie iets meer formatie ingezet te worden. Op basis van de benchmark is dit verschil niet gelijk te verklaren. Wij adviseren voor de categorie personeel en organisatie verdiepend onderzoek te doen. Voor de categorie bestuurszaken en bestuursondersteuning komen de kosten voor de gemeente Heerde iets lager uit dan het gemiddelde van de referentiegroep van de benchmark. Er lijkt met name op het niveau van bestuursadviseurs minder formatie ingezet te worden. Wij adviseren voor de categorie bestuurszaken en bestuursondersteuning verdiepend onderzoek te doen.
Openbaar 22
www.berenschot.nl /berenschot
Openbaar 23
Bijlage 1: toelichting op het onderzoek -
Interviews Inhoudelijke opgaven per taakveld Saldi en financiële vooruitblik per taakveld Verdiepende analyse kosten en baten fysiek domein
14-10-2021
Openbaar
Vraagstelling en aanpak
Interviews • Financiële analyse: - Werksessie met domeincontrollers - Validatiegesprek met hoofd bedrijfsvoering en concerncontroller • Inhoudelijke second opinion: - Wij hebben verdiepende groepsinterviews uitgevoerd om een goed beeld te krijgen bij de reeds gezette beleidsstappen. De interviews zijn ingedeeld in vijf clusters: ◦ Zorg, welzijn en sport ◦ Werk & inkomen, inburgering en onderwijs (incl. leerplicht) ◦ Ruimte, ondernemen en wonen ◦ Realisatie, onderhoud en beheer ◦ Bedrijfsvoering
• Gemeentebrede benchmark op de apparaatskosten - Startgesprek - Validatiegesprek Openbaar 25
Inhoudelijke second opinion
Inhoudelijke ontwikkelingen en uitdagingen jeugdzorg Jeugdzorg 900
Aantal jongeren met jeugdzorg
• De toegang is samengevoegd in Stip. Gemeente, partners en inwoners merken hier inmiddels de voordelen van. Verdere implementatie is nog wel nodig om alle potentiële voordelen te realiseren. • Er is een GZ-psycholoog in huis die een ronde langs de huisartsen heeft gemaakt. Het aantal medische verwijsroutes is afgenomen. De gemeente slaagt er relatief goed in om jeugdhulp voorliggend aan te bieden (bijvoorbeeld gezinscoaching). • • Een uitdaging is dat er nog een taakstelling gerealiseerd moet worden. Daarnaast heeft het nieuwe woonplaatsbeginsel een financieel effect.
800 700 600 500 400 300 200 100 0 2017
2018
2019
2020
2021*
2022* 2023* 2024* 2025*
Een grote post op de begroting jeugd is Voogdij en 18+. Ook bij dit taakveld wordt een nieuw woonplaatsbeginsel ingevoerd dat de post kleiner maakt. Openbaar 26
Inhoudelijke second opinion
Inhoudelijke ontwikkelingen en uitdagingen werk en inkomen breed (1) Bijstand Personen met een bijstandsuitkering
• In 2018 een ombuigingsoperatie op de BUIG ingezet die geslaagd is (middels extra inzet op re-integratie). • Re-integratie is belegd bij Lucrato. Er wordt gewerkt met prestatieafspraken. • Er zijn veel initiatieven voor bestrijden armoede en schulden (incl. schuldpreventie). Dit heeft effect gesorteerd: de armoede in Heerde neemt af. Het bereik van minimaregelingen is hoog. Volgend jaar nieuw beleid met o.a. een gemeentepolis en tegemoetkoming chronisch zieken. • Een uitdaging is de invoering van de Nieuwe Wet Inburgering. De beleidsregels zijn al in ontwikkeling.
200 180 160 140 120 100 80
60 40 20 0 2017
•
2018
2019
2020
2021*
2022* 2023* 2024* 2025*
Het effect van de coronacrisis op de bijstand valt naar verwachting mee, maar er moet nog steeds rekening gehouden worden met een stijging. Openbaar 27
Inhoudelijke second opinion
Inhoudelijke ontwikkelingen en uitdagingen werk en inkomen breed (2) Wsw 90
Aantal Wsw'ers (SE)
• De toegang tot de Wsw is met de invoering van de Participatiewet gesloten. De krimp van de Wsw is tot nu toe goed opgevangen. • Voor nieuw beschut (eveneens onderdeel van de Participatiewet) wordt de Rijksdoelstelling gehaald en de gemeente realiseert relatief veel loonkostensubsidies bij reguliere werkgevers (voor nieuwe doelgroepen, onder wie veel mensen met een arbeidsbeperking). • Een belangrijke uitdaging is om de verdere krimp van de Wsw kostenneutraal op te vangen. De meerjarenbegroting laat een financieel risico zien. Het is van belang dat de gemeente hier tijdig op stuurt.
80 70 60 50 40
30 20 10 0 2020
2021*
2022*
2023*
2024*
2025*
Openbaar 28
Inhoudelijke second opinion
Inhoudelijke ontwikkelingen en uitdagingen Wmo en welzijn Begeleiding 350
Aantal cliënten begeleiding
• Voordelen van Stip (zie voorgaande sheets). • Heerde is er relatief goed in geslaagd om maatwerkvoorzieningen te substitueren voor algemene voorzieningen. Bij begeleiding, schoon en leefbaar huis en vervoer plukt de gemeente daar al de (financiële) vruchten van. Op het terrein van de Wmo zijn mede daardoor weinig extra besparingen mogelijk. • De doordecentralisatie beschermd wonen betekent dat Heerde zal moeten werken aan inclusiever wijken en meer woningen voor kwetsbare groepen. • Preventie, samenredzaamheid en inwonersparticipatie zijn belangrijke thema’s voor de toekomst.
300
250 200 150 100 50 0 2017
•
2018
2019
2020
2021* 2022* 2023* 2024* 2025*
Een uitdaging is dat ook op middellange termijn het beroep op begeleiding (+10%) en schoon en leefbaar huis (>20%) zal blijven stijgen. Openbaar 29
Inhoudelijke second opinion
Inhoudelijke ontwikkelingen en uitdagingen onderwijs(huisvesting) • Onderwijsachterstanden zijn (mede als gevolg van corona) vermeend toegenomen. Er is veel aandacht voor kwaliteitsimpulsen. • Er komt meer aandacht voor kansengelijkheid. Kwetsbare jongeren in beeld krijgen en houden. Laaggeletterdheid terugbrengen. • Het nationaal programma onderwijs: 50% budgetverhoging. Dat brengt op middellange termijn veel werk met zich mee. • De afgelopen jaren is onderhoud van scholen achtergebleven. De komende jaren is een inhaalslag nodig (IHP). Dat is een forse inhoudelijke én financiële uitdaging. Openbaar 30
Inhoudelijke second opinion
Ontwikkelingen en uitdagingen ruimte, ondernemen en wonen (1) • Er wordt gewerkt op basis van een structuurvisie (2012) en een toekomstvisie (2017) en men is bezig met een omgevingsvisie. Opgaven en ambities staan er goed in. Nu moet een gebiedsgerichte uitwerking gemaakt worden. Omgevingsvisie is o.b.v. uitnodigingskader (werkwijze sinds 2012); de gemeente loopt hierin voorop. • Aansluiting op DSO doet Heerde samen met Hattem en Oldebroek. Dat is nodig maar maakt het ook complexer. • Inwonersparticipatie is een belangrijke uitdaging, inhoudelijk en qua benodigde tijdsinzet. • Er is te weinig formatie en werving is lastig. Daardoor is de werkdruk relatief hoog. Door de hoge werkdruk ligt de prioriteit bij uitvoerend werk. De toegenomen complexiteit van het uitvoerend werk verhoogt de werkdruk verder. Daardoor is er te weinig ruimte voor reflectie op het waarom en hoe. Er zou toegewerkt moeten worden naar opgavegericht werken. De nieuwe omgevingsvisie is een eerste stap in die richting. Openbaar 31
Inhoudelijke second opinion
Ontwikkelingen en uitdagingen ruimte, ondernemen en wonen (2) • Wonen breidt qua formatie uit. De ruimte buiten de kernen is schaars, wat inpassing lastig maakt. Parkeren is mede daardoor ook een lastig dossier. Er is een risico bij de effecten van de Wkb en de gevolgen voor de leges. • Economisch is er in Heerde een verschuiving gaande van agrarisch naar recreatie/toerisme. Er is weinig ruimte voor bedrijfsuitbreidingen. Er wordt veel gewerkt aan contact met ondernemers. • In de toekomst is het belangrijk om meer verbindingen te leggen tussen het fysieke domein en het sociale en veiligheidsdomein. Daar zijn al stappen in gezet, maar dat zou nog meer kunnen opleveren. • Duurzaamheid en de energietransitie zijn thema’s voor de toekomst. Er wordt in geïnvesteerd maar er is nog geen concreet/structureel (begrotings/capaciteits)plan. Openbaar 32
Inhoudelijke second opinion
Inhoudelijke ontwikkelingen en uitdagingen bedrijfsvoering • Zoals benoemd, is werving is een uitdaging, met name in het fysiek domein. Werkdruk is daardoor ook een thema. De gemeente is kwetsbaar als er mensen vertrekken. • Er is relatief beperkte formatie openbare orde en veiligheid. In Heerde is veiligheid nooit een groot knelpunt geweest. • Een grote uitdaging is het investeringsprogramma bij I&A. Op de terreinen I&A, inkoop, privacy werkt Heerde samen met Hattem en Oldebroek. Om besparingen te halen op beheerkosten, moeten de processen geüniformeerd. Dat gaat langzaam. Heerde slaagt er wel relatief goed in om grip te houden op de investeringskosten. • Andere thema’s voor de toekomst zijn hybride werken, sociale cohesie bij werken op afstand, meer samenwerking met Hattem en Oldebroek (bijv. financiën), communicatie en (meer aandacht voor) rechtmatigheid. Openbaar 33
Financiële analyse
Sociaal-maatschappelijk domein: saldi per taakveld Saldi t.o.v. Rijksbijdragen (exclusief overhead) 7
Wsw en beschut
6
volksgezondheid
5
Bedragen in mln. €
• We hebben de lasten vergeleken met de Rijksbijdragen. Er is sprake van een positief saldo, exclusief overhead. Ook inclusief overhead zou het saldo positief zijn (zie de vorige sheets). • De grootste positieve saldi zijn maatschappelijke ontwikkeling, onderwijs en cultuur. Het saldo jeugd, re-integratie en het BUIGsaldo zijn in de afgelopen drie jaar omgebogen van een negatief naar een positief saldo. Bij de Wsw is nog steeds sprake van een negatief saldo.
cultuur en ontspanning
4 3
maatschappelijke ondersteuning en welzijn
2
onderwijs
1
re-integratie, armoedebeleid, schuldhulp, uitvoering
0
inkomensregelingen
-1 jeugdzorg
-2 -3 2017
2018
2019
2020
N.B. de saldi maatschappelijke ontwikkeling en re-integratie zijn (nog) niet uitgesplitst.
Openbaar 34
Financiële analyse
Sociaal-maatschappelijk domein: financiële vooruitblik Nulscenario (= prognose zonder aangescherpte maatregelen) 7
Wsw en beschut
6
volksgezondheid
5
Bedragen in mln. €
• De rijksoverheid biedt voor de clusters uit het Gemeentefonds een vooruitblik tot en met 2025. In deze vooruitblik is rekening gehouden met toekomstige ontwikkelingen, zoals nieuwe taken en demografische ontwikkelingen. • Zoals blijkt uit de figuur, zijn de overschotten ten opzichte van de rijksmiddelen grotendeels structureel van aard. Wel nemen de positieve saldi de komende jaren naar verwachting af, met in totaal ruim € 2 mln. Dit gebeurt met name bij maatschappelijke ontwikkeling, onderwijs en jeugd.
cultuur en ontspanning
4 3
maatschappelijke ondersteuning en welzijn
2
onderwijs
1
re-integratie, armoedebeleid, schuldhulp, uitvoering
0
inkomensregelingen
-1
jeugdzorg
-2 -3 2017 2018 2019 2020 2021*2022*2023*2024*2025*
O.b.v. ontwikkeling circulaires Gemeentefonds en prognoses gemeente en Berenschot.
Openbaar 35
Financiële analyse
Fysiek domein en bedrijfsvoering: financiële vooruitblik Nulscenario (= prognose zonder aangescherpte maatregelen) 20 18
Realisatie, onderhoud en beheer
16
Bedragen in mln. €
• Omdat het fysiek domein en bedrijfsvoering deels uit eigen middelen gefinancierd worden is het niet mogelijk om de lasten af te zetten tegen de rijksbijdragen. Wel hebben we een prognose kunnen maken van de lasten. • Uit de prognose blijkt dat de overhead naar verwachting zal stabiliseren. De lasten voor bedrijfsvoering en realisatie, onderhoud en beheer blijven naar verwachting eveneens stabiel. De lasten voor ruimte, ondernemen en wonen zullen stijgen, met name als gevolg van nieuwe taken.
14
Ruimte, ondernemen en wonen
12
Bedrijfsvoering
10
Openbare orde en veiligheid
8
Bestuur en algemene ondersteuning
6 4
Totale lasten fysiek domein en bedrijfsvoering Heerde
2 0 2017 2018 2019 2020 2021* 2022* 2023* 2024* 2025*
O.b.v. ontwikkeling circulaires Gemeentefonds en prognoses gemeente en Berenschot.
Openbaar 36
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – inleiding • Een conclusie uit het verkenningsonderzoek is dat de gemeente er in het verleden voor heeft gekozen om ten opzichte van de rijksbijdragen structureel middelen over te hevelen van het sociaal-maatschappelijk domein (met name: cultuur, onderwijs en maatschappelijke ondersteuning) naar andere domeinen van de gemeente. Dit roept bij de gemeente de vraag op hoe de baten en lasten in het fysiek domein zich verhouden tot die van andere gemeenten en wat de verklaringen zijn voor de huidige baten en lasten in het fysiek domein in Heerde. • Een onderdeel van het zoeken naar een verklaring is om de overhead toe te rekenen aan de domeinen, zodat preciezer uitgerekend kan worden hoeveel geld er in het sociaalmaatschappelijk domein overblijft ten opzichte van de rijksbijdragen. • Ook moet er goed gekeken worden naar de tarieven en eigen middelen. De kosten en baten worden tevens vergeleken met andere gemeenten met een vergelijkbaar profiel. Deze vragen worden eerst uitgezocht op basis van desk research. Daarna vindt er een gesprek met de gemeente plaats om tot een gezamenlijk beeld als verklaring te komen.
Openbaar 37
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – overheadtoerekening (1) • Een eerste analysestap is dat we de overhead toegerekend hebben aan het fysiek domein en het maatschappelijk domein. • Er is in het Gemeentefonds een apart cluster ‘Bestuur en algemene ondersteuning’. Deze is ook deels voor het sociaal domein bedoeld. • Het blijkt dat de overhead een groot deel van de verklaring van het vraagstuk vormt. • Wel blijft er sprake van een belangrijke kanttekening: - Met name in 2020 blijft sprake van een substantieel overschot t.o.v. de Rijksbijdragen.
Lastenontwikkeling (inclusief overheadtoerekening) 2020
2019
2018
2017 10
12
14
16
18
20
22
24
26
28
Bedragen in mln. € Rijksbijdragen sociaal-maatschappelijk Heerde Begrote lasten sociaal-maatschappelijk Heerde Totale lasten sociaal-maatschappelijk Heerde
Lasten sociaal-maatschappelijk domein, incl. schuldhulp, armoedebeleid, welzijn, onderwijs, cultuur en ontspanning en uitvoeringskosten.
Openbaar 38
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – overheadtoerekening (2) • Er blijkt tevens sprake van een tekort bij het fysiek domein en bedrijfsvoering ten opzichte van de totale baten. Dit tekort is met name in 2017 substantieel. In 2019 en 2020 is het verschil kleiner. • In 2018 is erin het fysiek domein sprake van lagere lasten dan begroot. Dit heeft te maken met het bevriezen van de uitgaven in die jaren.
Lastenontwikkeling (inclusief overheadtoerekening) 2020
2019
2018
2017 0
2
4
6
8
10
12
14
Bedragen in mln. € Totale baten fysiek domein en bedrijfsvoering Heerde
Begrote lasten fysiek domein en bedrijfsvoering Heerde Totale lasten fysiek domein en bedrijfsvoering Heerde
Lasten openbare orde en veiligheid; bestuur; bedrijfsvoering; ruimte, ondernemen en wonen; realisatie, onderhoud en beheer. Baten betreffen Rijksbijdragen plus eigen middelen.
Openbaar 39
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – gegevensanalyse (1) Netto lasten fysiek domein
Economie en vervoer (taakveld 2 en 3)
Openbare orde en veiligheid (taakveld 1) 2018
Riolering, afval, groenonderhoud en milieubeheer (taakveld 7)
2019
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
40 20 0 -20 -40 -60 -80 -100 -120 -140 -160
Heerde
• Alle genoemde cijfers betreffen de netto lasten per inwoner. • Met name de lasten voor economie en vervoer zijn opvallend. De lasten openbare orde en veiligheid zijn (zoals verwacht) lager dan gemiddeld. • De lasten voor riolering, afval, groenonderhoud en milieubeheer lagen in 2018 incidenteel hoger dan gemiddeld en waren in 2019 en 2020 juist lager dan gemiddeld. • Met name in 2019 waren de lasten op het terrein van ruimte en wonen in Heerde relatief hoog.
Ruimte en wonen (taakveld 8)
2020 Openbaar 40
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – gegevensanalyse (2) • Per saldo lagen de totale lasten in het fysiek domein plus veiligheid en openbare orde met name in 2019 hoger dan gemiddeld. In 2020 was het juist iets lager dan gemiddeld. • We kunnen daarmee concluderen dat het fysiek domein in Heerde aan de lastenkant niet sterk afwijkt van andere gemeenten.
Netto lasten fysiek domein en veiligheid 0
-50 -100 -150
-200 -250 -300
-350 Heerde
Kleine gemeenten
Veluwegemeenten
Totaal fysiek domein en veiligheid 2018
2019
2020 Openbaar 41
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – gegevensanalyse (3) • Uit de nevenstaande grafiek blijkt dat de eigen middelen per inwoner van de gemeente Heerde wat hoger liggen dan gemiddeld. Omdat Heerde met zo’n 19.000 inwoners tot de ‘grotere kleine gemeenten’ behoort (kleine gemeenten zijn gemeenten met 0 – 20.000 inwoners), kan het beste de vergelijking met andere Veluwegemeenten gemaakt worden.
Eigen middelen 350
300 250 200
150 100 50
0 Heerde
Kleine gemeenten
Veluwegemeenten
Eigen middelen 2018
2019
2020 Openbaar 42
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – gegevensanalyse (4) Netto lasten domein samenleving (per taakveld)
Onderwijs
Cultuur en ontspanning
Jeugd 2018
Werk en inkomen 2019
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
0 -50 -100 -150 -200 -250 -300 -350 -400 -450 -500
Heerde
• Uit de vergelijking van netto lasten in het domein samenleving valt op dat met name de lasten op het terrein van cultuur en ontspanning en maatschappelijke ondersteuning lager liggen dan gemiddeld. De lasten maatschappelijke ondersteuning zijn in 2020 overigens wel gestegen. • De lasten op het terrein van werk en inkomen liggen ook lager dan gemiddeld. • De lasten op het terrein van jeugd lagen in 2018 en 2019 hoger dan gemiddeld, maar zijn in 2020 substantiëler gedaald.
Maatschappelijke Volksgezondheid ondersteuning
2020 Openbaar 43
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – gegevensanalyse (5) • Ook op dit punt kan Heerde het beste vergeleken worden met andere Veluwegemeenten. • De totale lasten in het domein samenleving liggen, zoals verwacht, lager dan bij andere Veluwegemeenten. Omdat Heerde met zo’n 19.000 inwoners tot de ‘grotere kleine gemeenten’ behoort (kleine gemeenten zijn gemeenten met 0 – 20.000 inwoners), kan het beste de vergelijking met andere Veluwegemeenten gemaakt worden.
Netto lasten domein samenleving (totaal) 0
-200 -400 -600
-800 -1000 -1200
-1400 Heerde
Kleine gemeenten
Veluwegemeenten
Totaal domein samenleving 2018
2019
2020 Openbaar 44
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – gegevensanalyse (6) Gemeentefonds middelen 1.200 1.000 800
600 400 200
Domein samenleving
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
0
Heerde
• De Gemeentefonds middelen voor het domein samenleving zijn lager dan in andere Veluwegemeenten. De middelen voor het fysiek domein + veiligheid en openbare orde + bestuur en overhead liggen op een vergelijkbaar niveau als de andere Veluwegemeenten. • Opvallend is dat de baten van andere kleine gemeenten voor het fysiek domein + veiligheid en openbare orde + bestuur en overhead wat hoger zijn dan in Heerde. Dit is een reden om de verdeling van deze middelen nader te bestuderen.
Fysiek domein, veiligheid, bestuur en overhead 2018
2019
2020 Openbaar 45
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – gegevensanalyse (7) Saldi t.o.v. Gemeentefonds (excl. eigen middelen & overhead) 100 0 -100
-200 -300 -400 -500
-600
Saldo samenleving
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
Heerde
Veluwegemeenten
Kleine gemeenten
-700
Heerde
• De getoonde saldi zijn ten opzichte van het Gemeentefonds en exclusief eigen middelen en overhead. • Het saldo samenleving in Heerde is gunstiger dan in andere Veluwegemeenten. Het saldo fysiek domein en veiligheid was in 2019 wat minder gunstig dan in andere gemeenten, maar in 2020 vergelijkbaar met dat van andere gemeenten.
Saldo fysiek domein en veiligheid 2018
2019
2020 Openbaar 46
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – analyse Gemeentefonds (1) • De gemeentefondsmiddelen van Heerde voor het fysiek domein liggen lager dan bij andere kleine gemeenten. Daarom hebben we de verdeling van de voornaamste GF-middelen in het fysiek domein onderzocht, nl. het cluster infrastructuur en gebiedsontwikkeling. • Uit de nevenstaande verdeelmaatstaven blijkt bijvoorbeeld dat Heerde minder krijgt voor bedrijvigheid dan Heerde uitgeeft aan economie en toerisme. De factor toerisme is zelfs afwezig in de verdeelmaatstaven.
Infrastructuur en gebiedsontwikkeling (oeverlengte+2*veen/kleiveengebied)*bf.gemeente*dh.f actor bedrijven bewoonde oorden binnenwater buitenwater historische waterwegen huishoudens met laag inkomen investeringsbudget stedelijke vernieuwing (a) investeringsbudget stedelijke vernieuwing (b) inwoners inwoners jongeren jongeren dan 18 jaar, jaar 2011 klantenpotentieel lokaal klantenpotentieel regionaal land land *bodemfactor gemeente leerlingen VO, jaar 2011 meerkernigheid * bodemfactor buitengebied
Bedrag per Bedrag eenheid excl. UF
Bedrag incl. UF
3.511 4 12.641 1.881 64 119.594 0 14 0 188 28 5.260 0 15 0 0 16 0 2.170 16 35.241 0 6.087.307 1.906 0 3.736.019 402 18.776 16 306.424 3.919 0 0 16.610 2 33.552 5.560 -1 -3.503 7.854 28 220.854 7.854 26 200.905 958 0 0 8 14.878 119.026
21.364 202.114 0 8.890 0 0 59.557 3.221 680 517.857 0 56.703 -5.920 373.244 339.530 0 201.155
Aantal
Vervolg, zie volgende pagina Openbaar 47
Onderzoek toekomstbestendige gemeente
Kosten en baten fysiek domein – analyse Gemeentefonds (2) • Verder blijkt dat een relatief groot deel van het geld verdeeld wordt op grond van bebouwing en weinig op grond van land, terwijl Heerde juist een groene gemeente is met relatief weinig bebouwing. Verder heeft Heerde geen historische kernen. • Ook valt op aan de verdeelmaatstaven dat er geen maatstaven zijn voor onderhoud van natuurgebieden. Hoewel deze taak voornamelijk bij natuur beherende organisaties belegd is, maakt Heerde wel substantiële (beleids)kosten hiervoor.
Infrastructuur en gebiedsontwikkeling Aantal minderheden 225 oeverlengte * bodemfactor gemeente 1.504 omgevingsadressendichtheid (oad) 4.986 omgevingsadressendichtheid met drempel 0 opp. historische kernen, <40 ha 0 opp. historische kernen, >64 ha 0 opp. historische kernen, 40-64 ha 0 oppervlakte bebouwing 154 oppervlakte bebouwing buitengebied 49 oppervlakte bebouwing buitengebied*bodemfactor buitengebied 49 oppervlakte bebouwing woonkernen 106 oppervlakte bebouwing woonkernen * bodemfactor woonkernen 106 ozb-waarde van de niet-woningen / 1.000.000 195 vast bedrag voor iedere gemeente 1 woonruimten 8.107 woonruimten * bodemfactor woonkernen 8.107 Totaal 92.878
Bedrag per eenheid 21 7 39 19 2.869 14.750 6.597 460 1.922
Bedrag excl. UF 4.831 10.904 194.696 0 0 0 0 70.872 94.172
Bedrag incl. UF 8.164 18.428 329.036 0 0 0 0 119.774 159.150
1.525 2.285
74.726 242.206
126.288 409.328
3.089 42 26.323 56 32 9.898.470
327.486 553.451 8.234 13.915 26.323 44.486 452.452 764.643 260.640 440.482 2.819.845 4.765.539
Openbaar 48
Bijlage 2: benchmarkrapport Benchmark formatie en lasten gemeente Heerde | Lars Bos | Leon Priem |
14-10-2021
Openbaar
Benchmark formatie en kosten
Agenda
1
Onderzoek en methodiek
2
Uitkomsten benchmark
3
Samenvattend
Onderzoeksvraag, Resultaat, Hoe maak je het vergelijkbaar? Hoe meet je het?
Totale kosten, primair proces, overhead en overige opvallendheden
Samenvattend, Waarde en beperkingen
Openbaar 50
1
Onderzoek en methodiek • • • • •
Onderzoeksvraag Resultaat Methodiek Wat meten we? Hoe maak je het vergelijkbaar? Openbaar 51
Onderzoeksvraag Hoe verhouden de kosten en formatie per taak (primaire proces en overhead) van uw organisatie zich tot die van andere, vergelijkbare gemeenten? • Peildatum vastgestelde formatie: 01-01-21 • Peildatum kosten: Begroting 2021
Openbaar 52
Wat biedt de benchmark? Doel: • Inzicht bieden in de relatieve kosten en formatie van uw gemeente Resultaat: • Objectieve vergelijkingsformatie, eerste handvat voor objectieve discussie: niet het ‘’finale oordeel’’. • Vormt/biedt basis voor normering, sturing en inrichting primair proces en overhead. • Biedt focus voor vervolgonderzoek.
Openbaar 53
Van benchmark naar actieplan
Overige rapportages (o.a. financieel)
Benchmark
Interpretatie van de situatie
Actieplan
Kennis van anderen Eigen kennis
Openbaar 54
Methodiek benchmark • Beproefde methode: Berenschot brengt sinds 2002 de formatie van >330 gemeenten in kaart
• In 2015 is gestart met een vernieuwde benchmark, waarin rekening is gehouden met (recente) ontwikkelingen bij gemeenten, onder andere: - Decentralisaties - Samenwerkingsverbanden, taken belegd bij derden • In onze vernieuwde benchmark staan de apparaatskosten centraal. Onder apparaatskosten verstaan wij de volgende kosten: - Loonkosten - Inhuurkosten - Materiële kosten - Kosten van taken belegd bij derden - Gecorrigeerd voor opbrengsten uit diensten voor derden • Daarnaast biedt de benchmark inzicht in uw formatie en werklastbepalende factoren. • De benchmark sluit aan bij de BBV-indeling. Openbaar 55
Wat meten we? Primair proces • Indeling in 24 clusters Overhead • Indeling in 11 categorieën Overige kosten • Materiële kosten van informatisering en automatisering • Huisvestingskosten gemeentekantoren
Openbaar 56
Primair proces • Het geheel aan diensten en voorzieningen dat door de gemeente geboden wordt aan de burgers.
• Deze gemeentelijke taken zijn uitgesplitst naar de volgende 24 clusters: Cluster 1: Burgerzaken Cluster 2: Openbare orde en veiligheid Cluster 3: Verkeer, vervoer en wegen Cluster 4: Parkeren Cluster 5: Water Cluster 6: Economische zaken Cluster 7: Educatie Cluster 8: Kunst, cultuur en oudheidkunde Cluster 9: Sport Cluster 10: Groen Cluster 11: Recreatie en ontspanning Cluster 12: Werk & inkomen en schuldhulp
Cluster 13: Wmo Cluster 14: Jeugd Cluster 15: Maatschappelijke opvang en welzijn Cluster 16: Volksgezondheid Cluster 17: Afval Cluster 18: Riolering Cluster 19: Milieu en duurzaamheid Cluster 20: Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting Cluster 21: Bouwgrondexploitatie en Geo-informatie Cluster 22: Wabo Cluster 23: Belastingen en Woz Cluster 24: Griffie, raad en rekenkamer
Openbaar 57
Overhead • Geheel van functies dat gericht is op sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces.
• Overheadfuncties staan niet rechtstreeks ten dienste van de burger, maar leveren indirect een bijdrage aan het functioneren van de organisatie. • Deze overheadtaken zijn uitgesplitst naar de volgende elf categorieën: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Directie en management primair proces Secretariaten primair proces Bestuurszaken en bestuursondersteuning Personeel en organisatie Financiën en control Informatisering en automatisering
7. 8. 9. 10. 11.
Juridische zaken Communicatie Kwaliteitszorg Facilitaire dienst Inkoop
Openbaar 58
Hoe maak je het vergelijkbaar? • Gemeenten zijn boeiende, maar ook complexe en diverse organisaties: elke gemeente is uniek. • Uniforme indeling is leidend, niet de organisatiestructuur van een gemeente. Dit vergt een vertaling van uw formatie en kosten naar onze generieke indeling. • Zorgvuldig validatieproces om appels met appels te vergelijken.
• Kosten staan centraal, hiermee houden we rekening met verschillen in uitbesteding. • Referentiegroep op maat, waarin we rekening houden met verschillen in omvang, bevolkingsdichtheid, sociale structuur, centrum functie en % taken belegd bij derden.
• 102 zorgvuldig gekozen werklastindicatoren in het primaire proces en de overhead om de kosten te duiden en cijfers te voorzien van de juiste nuances.
Openbaar 59
Uw referentiegroep Naam gemeente
Inwoners
Bevolkingsdichtheid (inwoners/km2)
Sociale structuur
% taken belegd bij derden primair proces
Centrumfunctie
Aalten
27.121
281
Redelijk
41%
Redelijk
Brielle
17.203
624
Goed
31%
Weinig
Gennep
16.921
356
Redelijk
46%
Weinig
Haaksbergen
24.300
232
Redelijk
59%
Redelijk
Heerde
18.774
239
Goed
35%
Weinig
Heumen
16.486
415
Goed
50%
Weinig
Koggenland
22.864
284
Goed
48%
Zonder
Olst-Wijhe
18.069
159
Goed
47%
Weinig
Rhenen
20.004
475
Goed
39%
Weinig
Someren
19.364
242
Goed
60%
Weinig
Steenbergen
24.797
169
Redelijk
37%
Weinig
Valkenburg aan de Geul
16.364
446
Redelijk
50%
Weinig
Waterland
17.259
332
Goed
36%
Zonder Openbaar 60
2
Uitkomsten benchmark • • •
Totale apparaatskosten Primair proces en overhead Overige kosten
Openbaar 61
Totale apparaatskosten per inwoner
De totale apparaatskosten (primair proces en overhead) per inwoner van uw gemeente zijn 3% hoger dan gemiddeld (+€ 0,7 miljoen).
Openbaar 62
Totale apparaatskosten (verdeling primair/overhead) per inwoner
Primair proces per inwoner:
Overhead per inwoner:
•
•
0% lagere kosten (-€ 0,1 miljoen) • 17% meer formatie (+13,7 fte) • Minder taken belegd bij derden (35%) dan gemiddeld (45%).
15% hogere kosten (+€ 0,7 miljoen) • 18% meer formatie (+7,4 fte) • Minder taken belegd bij derden (7%) dan gemiddeld (8%).
Overhead per fte: •
3% lagere kosten (-€ 0,2 miljoen) • 0% minder formatie (-0,2 fte) Openbaar 63
Primair proces
Vergelijking kosten
Vergelijking formatie
Totaal • 0% lagere kosten (-€ 0,1 miljoen)
Totaal • 17% meer formatie (+13,7 fte)
Uitvoering • 5% lagere kosten (-€ 0,8 miljoen)
Uitvoering • 14% meer formatie (+8,7 fte)
Beleid/advies • 20% hogere kosten (+€ 0,3 miljoen)
Beleid/advies • 17% meer formatie (+2,9 fte)
Regie/contractmanagement • 15% hogere kosten (+€ 0,0 miljoen)
Regie/contractmanagement • 37% meer formatie (+0,8 fte)
Vergunningverlening • 81% hogere kosten (+€ 0,3 miljoen)
Vergunningverlening • 33% meer formatie (+1,3 fte) Openbaar 64
Primair proces
Analyse beleid/advies • Bij 15 van de 24 clusters is de beleidsformatie hoger dan gemiddeld, waarvan 3 met een verschil van meer dan 0,5 fte. - Op de volgende clusters is de beleidsformatie opvallend hoog: ◦ Verkeer, vervoer en wegen: +0,6 fte ◦ Werk & inkomen en schuldhulp: +0,6 fte ◦ Jeugd: +0,5 fte ◦ Belastingen en Woz: +0,8 fte • Bij 7 van de 24 clusters is de beleidsformatie lager dan gemiddeld. Er zijn geen clusters waar het verschil groter is dan 0,5 fte.
Openbaar 65
Overige opvallendheden
Vergelijking loonschalen
Bovenstaande grafiek geeft de procentuele verdeling van de totale formatie van uw gemeente over de functionele loonschalen weer. Openbaar 66
Primair proces
Vergelijking kosten clusters (1/3) € per inwoner
Cluster
Afwijking %
Afwijking absoluut
Min
Uw positie
Max
-0%
-€ 77.119
€717
34_35
€1.114
Cluster 15: Maatschappelijke opvang en welzijn
+74%
+€ 455.194
€8
97_49
€58
Cluster 22: Wabo
+47%
+€ 293.404
€12
86_49
€54
Cluster 14: Jeugd
+37%
+€ 234.450
€10
82_54
€55
Cluster 20: Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting
+20%
+€ 111.087
€14
74_54
€43
Cluster 21: Bouwgrondexploitatie en Geo-informatie
+41%
+€ 97.874
€5
69_42
€24
Cluster 3: Verkeer, vervoer en wegen
+7%
+€ 82.626
€44
41_34
€106
Cluster 9: Sport
+6%
+€ 57.480
€19
35_31
€112
Cluster 24: Griffie, raad en rekenkamer
+36%
+€ 52.151
€4
100_58
€11
Totale apparaatskosten primair proces
Uw waarde Gemiddelde van de referentiegroep
Openbaar 67
Primair proces
Vergelijking kosten clusters (2/3) € per inwoner
Cluster
Afwijking %
Afwijking absoluut
Min
Uw positie
Max
Cluster 23: Belastingen en Woz
+13%
+€ 40.429
€10
68_51
€22
Cluster 13: Wmo
+3%
+€ 21.630
€14
59_56
€61
Cluster 10: Groen
+1%
+€ 8.844
€37
57_56
€89
Cluster 6: Economische zaken
-1%
-€ 1.933
€1
47_47
€15
Cluster 5: Water
-8%
-€ 4.323
€0
17_19
€16
Cluster 1: Burgerzaken
-1%
-€ 4.618
€14
41_43
€27
Cluster 17: Afval
-1%
-€ 10.051
€62
39_40
€115
Cluster 19: Milieu en duurzaamheid
-11%
-€ 48.940
€13
29_39
€39
Uw waarde Gemiddelde van de referentiegroep
Openbaar 68
Primair proces
Vergelijking kosten clusters (3/3) € per inwoner
Cluster
Afwijking %
Afwijking absoluut
Min
Uw positie
Max
Cluster 16: Volksgezondheid
-8%
-€ 58.567
€31
22_47
€43
Cluster 7: Educatie
-5%
-€ 59.553
€31
15_17
€216
Cluster 4: Parkeren
-57%
-€ 60.699
€0
7_18
€32
Cluster 11: Recreatie en ontspanning
-31%
-€ 84.946
€4
20_37
€32
Cluster 18: Riolering
-24%
-€ 143.053
€23
0_30
€49
Cluster 8: Kunst, cultuur en oudheidkunde
-55%
-€ 205.619
€5
4_19
€77
Cluster 12: Werk & inkomen en schuldhulp
-30%
-€ 386.955
€28
24_52
€104
Cluster 2: Openbare orde en veiligheid
-26%
-€ 463.032
€67
4_36
€143
Uw waarde Gemiddelde van de referentiegroep
Openbaar 69
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Maatschappelijke opvang en welzijn • De kosten zijn 74% hoger per inwoner (+€ 0,5 miljoen). - Subsidies zorgen voor ruis in de vergelijking. Indien we uw apparaatskosten inclusief structurele subsidies vergelijken met de referentiegroep, zijn deze 18% lager. • Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - Uw interne kosten zijn € 0,6 miljoen hoger en uw kosten van taken belegd bij derden -€ 0,1 miljoen lager dan gemiddeld. - Uw gemeente heeft lagere loonkosten (-€ 0,1 miljoen), hogere inhuurkosten (+€ 0,7 miljoen) en lagere materiële kosten (o.a. vastgoedkosten wijkgebouwen en multifunctionele locaties) dan gemiddeld (-€ 0,1 miljoen). • Er wordt 1,0 fte minder formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: -1,0 fte - Beleid: +0,1 fte - Regie/contractmanagement: -0,1 fte
Openbaar 70
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Wabo • De kosten zijn 47% hoger per inwoner (+€ 0,3 miljoen). • Uw kosten lijken niet helemaal in verhouding met uw werklast te liggen: - Aantal aangevraagde omgevingsvergunningen: +20% - Aantal verleende omgevingsvergunningen: +24% - Aantal sloopmeldingen: +35% • Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - Uw interne kosten zijn € 0,2 miljoen hoger en uw kosten van taken belegd bij derden +€ 0,1 miljoen hoger dan gemiddeld. - Uw gemeente heeft hogere loonkosten (+€ 0,1 miljoen) en hogere inhuurkosten (+€ 0,1 miljoen) dan gemiddeld. • Er wordt 1,3 fte meer formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: -0,3 fte - Beleid: -0,3 fte - Regie/contractmanagement: +0,2 fte - Vergunningverlening: +1,7 fte
Openbaar 71
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Jeugd • De kosten zijn 37% hoger per inwoner (+€ 0,2 miljoen). • Uw kosten liggen in verhouding met uw werklast: - Aantal jeugd-cliënten: +33% • Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - Uw interne kosten zijn € 0,3 miljoen hoger en uw kosten van taken belegd bij derden zijn gemiddeld. - Uw gemeente heeft gemiddelde loonkosten (+€ 0,0 miljoen) en hogere inhuurkosten (+€ 0,2 miljoen). • Er wordt 0,9 fte meer formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: +0,3 fte - Beleid: +0,5 fte - Regie/contractmanagement: +0,0 fte
Openbaar 72
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting • De kosten zijn 20% hoger per inwoner (+€ 0,1 miljoen). • Uw kosten lijken in verhouding te liggen uw werklast: - Omgevingsadressendichtheid: -15% - Aantal bestemmingsplannen in ontwikkeling: +164% - Aantal in aanbouw genomen woningen: +86% • Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - Uw interne kosten (inhuurkosten) zijn € 0,1 miljoen hoger en uw kosten van taken belegd bij derden zijn gemiddeld.
• Er wordt 1,0 fte meer formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: +1,4 fte - Beleid: -0,3 fte - Regie/contractmanagement: -0,0 fte
Openbaar 73
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Bouwgrondexploitatie en Geo-informatie • De kosten zijn 41% hoger per inwoner (+€ 0,1 miljoen). • Uw kosten lijken niet in verhouding te liggen met uw werklast: - Aantal kleinschalige grondexploitaties: -100% - Aantal complexe grondexploitaties: -15% - Aantal onderhanden anterieure overeenkomsten: +55% - Aantal hectare bouwrijp gemaakte en niet verkochte grond: -100% • Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - Uw interne kosten (loonkosten) zijn € 0,1 miljoen hoger en uw kosten van taken belegd bij derden zijn gemiddeld. • Er wordt 1,4 fte meer formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: +1,5 fte - Beleid: +0,1 fte - Regie/contractmanagement: -0,1 fte Openbaar 74
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Verkeer, vervoer en wegen • De kosten zijn 7% hoger per inwoner (+€ 0,1 miljoen). • Uw kosten liggen in verhouding met uw werklast: - Uw gemeente heeft (omgerekend per inwoner) +14% meer km weg te onderhouden dan gemiddeld. - Omgevingsadressendichtheid: -15% • Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - In dit cluster nemen we alleen de kosten van het dagelijks beheer en onderhoud mee. - Uw interne kosten (loonkosten) zijn € 0,1 miljoen lager en uw kosten van taken belegd bij derden +€ 0,1 miljoen hoger dan gemiddeld.
• Er wordt 0,8 fte minder formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: -1,3 fte - Beleid: +0,6 fte - Regie/contractmanagement: -0,2 fte Openbaar 75
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Openbare orde en veiligheid • De kosten zijn 26% lager per inwoner (-€ 0,5 miljoen). • Uw kosten liggen niet in verhouding met uw werklast: - Aantal aangevraagde drank- en horecavergunningen: -44% - Aantal aangevraagde APV-vergunningen: -51% - Aantal verwijzingen Halt: -58% - Aantal misdrijven: -24%
• Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - Uw interne kosten (loonkosten) zijn € 0,1 miljoen lager en uw kosten van taken belegd bij derden (o.a. kosten van de veiligheidsregio) liggen -€ 0,4 miljoen lager dan gemiddeld. - Uw materiële kosten (o.a. wagens en vastgoed) zijn gemiddeld. • Er wordt 1,7 fte minder formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: -1,2 fte - Beleid: -0,3 fte - Regie/contractmanagement: +0,1 fte - Vergunningverlening: -0,3 fte
Openbaar 76
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Werk & inkomen en schuldhulp • De kosten zijn 30% lager per inwoner (-€ 0,4 miljoen). • Uw kosten liggen in verhouding met uw werklast: - Aantal bijstandsontvangers: -24% - Aantal cliënten schuldhulpverlening: +14% • Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - Uw interne kosten (loonkosten) zijn € 0,2 miljoen hoger en uw kosten van taken belegd bij derden zijn -€ 0,6 miljoen lager dan gemiddeld.
• Er wordt 3,3 fte meer formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: +2,5 fte - Beleid: +0,6 fte - Regie/contractmanagement: +0,2 fte Openbaar 77
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Kunst, cultuur en oudheidkunde • De kosten zijn 55% lager per inwoner (-€ 0,2 miljoen). - Subsidies zorgen voor ruis in de vergelijking. Indien we uw apparaatskosten inclusief structurele subsidies vergelijken met de referentiegroep, zijn deze 18% lager. • Uw kosten lijken in verhouding te liggen met uw werklast: - Aantal kunst- en cultuurinstellingen: -17% - Aantal rijksmonumenten: -39% - Aantal gemeentelijke monumenten: -52% • Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - Uw interne kosten zijn € 0,2 miljoen lager en uw kosten van taken belegd bij derden zijn gemiddeld. - Uw gemeente heeft lagere loonkosten (-€ 0,1 miljoen) en lagere materiële kosten (o.a. vastgoedkosten) dan gemiddeld (-€ 0,1 miljoen).
• Er wordt 1,2 fte minder formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: -1 fte - Beleid: -0,3 fte - Regie/contractmanagement: +0,1 fte
Openbaar 78
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Riolering • De kosten zijn 24% lager per inwoner (-€ 0,1 miljoen). • Uw kosten liggen niet in verhouding met uw werklast: - Omgevingsadressendichtheid: -15% - Aantal km riool: +20% - Aantal pompen/gemalen: -7% - Aantal woonruimten en bedrijfsvestigingen: -6%
• Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - In dit cluster nemen we alleen de kosten van het dagelijks beheer en onderhoud mee. - Uw interne kosten zijn € 0,1 miljoen lager en uw kosten van taken belegd bij derden -€ 0,1 miljoen lager dan gemiddeld. - Uw gemeente heeft gemiddelde loonkosten en inhuurkosten. - Uw materiële kosten zijn lager dan gemiddeld (-€ 0,1 miljoen). • Er wordt 0,2 fte minder formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: -0,3 fte - Beleid: +0,1 fte - Regie/contractmanagement: -0,0 fte
Openbaar 79
Primair proces
Opvallendheden Cluster: Recreatie en ontspanning • De kosten zijn 31% lager per inwoner (-€ 0,1 miljoen). • Uw kosten lijken in verhouding te liggen met uw werklast: - Aantal kinderboerderijen en dierenweides in gemeentelijk beheer: -100% - Aantal evenementen: -28% - Klantenpotentieel lokaal: +5% • Kijkend naar de opbouw van de kosten, zien we het volgende: - Uw interne kosten zijn € 0,1 miljoen lager en uw kosten van taken belegd bij derden -€ 0 miljoen lager dan gemiddeld. - Uw gemeente heeft gemiddelde loonkosten, inhuurkosten en materiele kosten. • Er wordt 0,1 fte meer formatie ingezet dan gemiddeld. - Uitvoering: +0,0 fte - Beleid: +0,1 fte - Regie/contractmanagement: -0,0 fte Openbaar 80
Overhead
Kosten Overhead afgezet per inwoner: • 15% hogere kosten (+€ 0,7 miljoen) • 18% meer formatie (+7,4 fte)
Overhead afgezet tegen de werklast* (per fte): • 3% lagere kosten (-€ 0,2 miljoen) • 0% minder formatie (-0,2 fte)