Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie.pdf

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

28

5

Visie op ecologie in Heemstede

5.1

Inleiding

Heemstede is een groene gemeente met hoge natuurwaarden. De ligging van Heemstede, tussen duin en polder geeft de gemeente ook een belangrijke rol in het realiseren van de ecologische verbinding tussen de duinen, het Nationaal park Zuid-Kennemerland, en de groengebieden in de Haarlemmermeerpolder. De natuurverbinding wordt versterkt door de talrijke openbare en particuliere groengebieden en het voorkomen van veel bijzondere planten en diersoorten. Daarbij helpt het ook dat de inwoners van de gemeente bereid zijn de handen uit de mouwen te steken. Zowel op eigen grond als in het openbaar groen. Ook andere (semi) overheden hebben uitgesproken samen met de gemeente op te willen trekken in het versterken van de natuur in de gemeente. Het verder willen beschermen en verbeteren van natuurwaarden door te verbinden in beleid, organisatie en uitvoering staat centraal in de visie.

5.2

Ecologische verbindingen

Het realiseren van de verbinding tussen duinen en polder en tussen de groengebieden in de gemeente onderling vraagt heel veel kleine ingrepen. De hoofdstructuur is door de aanwezigheid van de groengebieden al aanwezig.

5.2.1 Leidsevaartcomplex Ten eerste kan de barrière gevormd door het spoor, de Leidsevaartweg en Leidsevaart passeerbaar gemaakt worden. Dit kan op de locaties van de bestaande overgangen of een aandachtspunt worden in de ontwikkeling van nieuwe (recreatieve) overgangen. In de gemeente liggen hier de volgende mogelijkheden om de verbinding over het Leidsevaartcomplex te versterken: • Stimuleer waar mogelijk aaneengesloten bomenrijen vanuit het westen tot op de oever van de Leidsevaart. Hiermee creëren we doorgaande structuren voor vleermuizen, insecten en vogels. • Zorg voor een vegetatierijke berm onder deze bomenlanen voor kleine zoogdieren en insecten. • Stimuleer meer soorten in spoortalud door ecologisch beheer (in overleg met Prorail) • Zorg voor oeververbindingen onder de overkluizingen door het aanbrengen van treeplanken. • Realiseer diertoegankelijke voorzieningen voor fauna waar deze moeilijk het water kunnen verlaten (zoals de Leidsevaart). Een andere mogelijkheid is op enkele plekken beschoeiing weghalen, zodat dieren via regulier oevertalud het water kunnen verlaten. • Combineer de realisatie van recreatieve oversteken over de Leidsevaart bij de Manpadslaan en Gasterij Leyduin met ecologische voorzieningen.

5.2.2 Bosverbinding Hartenkamp-Ringvaart Deze verbinding is nagenoeg aanwezig. De belangrijkste barrières worden gevormd door de Herenweg en de Glipper Dreef en aanliggend parkeerterrein van de Linnaeushof. In de gemeente liggen hier de volgende mogelijkheden: • De barrière van de Herenweg kan gecompenseerd worden door het streven naar kroonsluiting van bomen in de Hartenkamp en Overplaats zodat eekhoorns en marterachtigen over kunnen steken. Tevens kunnen hekken op enkele locaties passeerbaar voor fauna worden gemaakt of gehouden. • De Glipper Dreef en het parkeerterrein kunnen verbeterd worden door de houtwallenstructuur rondom het paardenpension door te trekken rondom de parkeerplaats. Zo wordt deze

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

29

landschappelijk ingepast en ontstaan er verbindingen voor vleermuizen, vogels en kleine zoogdieren tussen ringvaart en de Overplaats.

5.2.3 Manpadslaan-Glipperzandvaart Het Manpadslaangebied vervult een belangrijke rol in de oost-west verbinding door de gemeente. In de gemeente liggen hier de volgende mogelijkheden: • De wegberm en oevers kunnen ecologisch beheerd en ingericht worden. Bijvoorbeeld door gefaseerd te maaien en maaisel af te voeren. Deze zone sluit aan op Wandelbos Groenendaal en de Kadijk. De Kadijk biedt minder ruimte langs de oevers, zeker in de bebouwde kom. Hier kan in overleg met het waterschap gewerkt worden met drijvende vlotten met waterplanten. • De Glipperzandvaart heeft meer ruimte langs de oevers. Er liggen echter wel veel bootjes. Hier en daar kan de oever natuurvriendelijk worden ingericht en de bermen kunnen in een ecologisch beheer worden genomen. Het rietveld aan de Fazantenlaan kan in verbinding worden gebracht met de Glipperzandvaart en de Ringvaart en geschikt gemaakt worden als paai en schuilplaats voor vissen. Dit draagt ook bij aan de realisatie van de ecologische verbindingszone langs de ringvaart van de Haarlemmermeer. • Oriënteren hoe natuur een plaats kan krijgen in het afwegingsproces van de gebiedsontwikkeling van het Manpadslaangebied. Het Hoogheemraadschap van Rijnland denkt graag mee over de mogelijkheden.

5.2.4 De ringvaart van de Haarlemmermeer De ringvaart vormt net zoals de twee bovenstaande verbindingen een provinciale ecologische verbinding. Daarnaast ligt er in de ringvaart een KRW opgave voor het Hoogheemraadschap van Rijnland. In het verbeteren van deze verbinding is het belangrijk de overgangen land-water te vergroten. In de bestaande oevers is daarvoor beperkt ruimte, maar er kunnen wat verder van de oever af, gekoppeld aan aansluitende wateren, wel gebieden worden ingericht als paaiplaats en schuilplaats. Deze gebiedjes kunnen begrensd worden als NNN waarmee middelen voor aankoop en inrichting vanuit de provincie vrijkomen. In de gemeente liggen hier de volgende mogelijkheden: • Herstel rietveld aan de Fazantenlaan • Ecologische maatregelen in het volkstuincomplex dr. Schaepmanlaan • Ecologisch maaibeer langs de oevers van de van Merlewijk • Drijvende oevers (vegetatiematten) in de van Merlevaart • Realisatie van een natte verbinding met het Oude Slot • Inrichting ecologische oevers langs de weilanden bij het Hageveld college, zowel langs het Zuider Buiten Spaarne als langs de interne sloten

5.2.5 Noord-Zuid verbinding Overplaats Wandelbos Groenendaal Tussen deze twee groengebieden ligt nu een aantal agrarische percelen. In de gemeente liggen hier de volgende mogelijkheden: • Grote fauna weet de oversteek wel te maken, maar voor kleinere dieren kunnen geleidende structuren worden aangebracht door de realisatie van kruidenrijke akkerranden of zelfs hout/struweel wallen (in overleg met de agrariër). De mogelijkheid bestaat om deze elementen (deels) gesubsidieerd te krijgen via het subsidiestelsel agrarisch natuurbeheer.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

30

5.2.6 Verbinding Groenendaal-begraafplaats Deze groengebieden worden gescheiden door de van Merlevaart. In overleg met het Hoogheemraadschap kunnen de beide gebieden door drijvende vegetatiematten en eventueel omgelierde bomen verbonden worden.

5.3

Groengebieden

De bestaande particuliere en gemeentelijke groengebieden functioneren al heel goed maar kunnen op een aantal punten nog versterkt worden. In de gemeente liggen hier de volgende mogelijkheden: • Kwel in Leyduin Op het landgoed Leyduin is de Leybeek aangelegd om de potentie van kwelwater vanuit het duingebied te benutten. Momenteel is de waterafvoer door een duiker naar de Leidsevaart daarin beperkend. Door de geringe diameter van de duiker stagneert het water in de benedenstroom. Vanuit ecologisch perspectief is dit ongewenst. • Diertoegankelijke voorzieningen in Hartenkamp, Ipenrode en Berkenrode De oevers van de Hartenkamp, Ipenrode en Berkenrode kunnen op een beperkt aantal locaties voorzien worden van een diertoegankelijke voorzieningen. Een stuk glooiende oever met wat bomen die omgelierd zijn en half in/onder water liggen is voldoende. Dit daagt eveneens bij aan schuilgelegenheid voor vis in de Leidsevaart en uitkijkpunten voor bijvoorbeeld de ijsvogel. • Ecologische stimulans Wandelbos Groenendaal Betreft het Wandelbos Groenendaal; de ecologische waarde van de weilanden aan de vrijheidsdreef kan gestimuleerd worden door ecologisch maaibeheer en de aanleg van natuurvriendelijke oevers. De Zochervijver op de Overplaats is verruigd. Dit heeft onder andere geleid tot het verdwijnen van veel amfibieën zoals de rugstreeppad in dit gebied.

Het achterstallige onderhoud kan opgenomen worden als aandachtspunt tot verbetering.

5.4

Water

De gemeente Heemstede kent veel watergangen, zowel binnen als buiten het stedelijk gebied. De watergangen bieden kansen voor de realisatie van verbindingen, maar ook voor oevernatuur en onderwaternatuur. Los van de al besproken maatregelen in de hierboven genoemde paragrafen zijn er de volgende mogelijkheden: • Natuurvriendelijke oevers Ecologisch inrichten en beheren van oevers. Flauwe, natuurvriendelijke oevers benutten ruimte. Welke locaties precies geschikt zijn, kan systematisch en integraal in kaart worden gebracht. De hoeveelheid aan gradiënten en micromilieus in de oevers leidt tot een bijdrage aan de verbetering van de ecologische waterkwaliteit. • Drijvende vegetatiematten Waar de ruimte te beperkt is voor ecologische oevers, kunnen drijvende vegetatiematten een natuurvriendelijk alternatief bieden. Het is gewenst bij alle harde beschoeiingen in combinatie met de vegetatiematten diertoegankelijke voorzieningen te plaatsen. • Ecologisch groenbeheer achter de oevers Beheer het groen achter de oevers ecologisch. Stimuleer kruiden of bloemen, in tegenstelling tot gazonbeheer. Dit voegt een extra ecologisch gradiënt toe aan het groen, versterkt de ecologische waarde van de oever en draagt bij aan verbinden van de twee systemen.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

31

•

•

5.5

Geen beschoeiing waar het niet nodig is Bestaande beschoeiingen hoeven misschien niet overal vervangen te worden na afloop van hun levensduur. Het terugbrengen van riet op deze locaties biedt schuilplaatsen aan oeverfauna. Stimuleer onderwaterecologie Het is mogelijk de onderwaterecologie te stimuleren. Een manier om dit te doen is door omgevallen bomen in het water te laten liggen en eventueel bomen om te lieren.

Openbaar groen

Voor de inwoners begint de natuur in de eigen tuin en het openbaar groen. Bij inwoners bestaat de wens om het openbaar groen meer ecologisch in te richten en te beheren. Er zal ook een groep inwoners bestaan die geen achtergrondkennis, maar wel motivatie heeft om ecologisch beheer uit te voeren. Het omvormen van het openbaar groen door inrichting en een aangepast beheer kan bijvoorbeeld vergezeld gaan met een communicatiecampagne. Hierover meer in de paragraaf bewustwording. Het openbaar groen valt onder de directe (beheer)verantwoordelijkheid van de gemeente en hier liggen veel kansen om de natuurkwaliteit te verhogen. In de gemeente liggen hier de volgende mogelijkheden: • Groen web van (micro)verbindingen Stukjes openbaargroen kunnen onderling verbonden worden door aanplant van planten en struiken die waardevol zijn voor insecten qua locaties op elkaar af te stemmen. Zo kan er door het gemeentelijk groen een web van ecologische verbindingen ontstaan die benut kunnen worden door insecten en ander klein fauna. • Boombeheer Heemstede heeft in het Groenbeleidsplan de bomen en lanen structuur vastgelegd. Deze structuur biedt qua ecologie een prima basis voor vogels en vleermuizen om zich tussen de groengebieden te verplaatsen en te foerageren. Het is de kunst om deze structuur zo lang mogelijk in stand te houden en te streven naar bomen met een zo hoog mogelijke leeftijd.

Een boom levert zijn hoogste bijdrage aan zijn omgeving pas na enkele decennia. De soorten die op en rond de boom leven kennen de hoogste diversiteit pas na ca veertig jaar. Ook de schaduwwerking en de bijdrage aan het bestrijden van wateroverlast bereiken hun top pas rond die leeftijd. Een oude boom is meer waard dan tien jonge bomen zegt men wel eens. Als oude bomen toch omwille van veiligheid of groeiplaats een probleem gaan vormen en gekapt moeten worden zijn er verschillende opties: 1. Behoud de stam. Ook een dode stam biedt veel biodiversiteit. Denk aan zwammen, insecten en vogels die daarvan leven. 2. Behoud de boomspiegel en realiseer hier tijdelijke natuur in de vorm van een bloemperk tot er een mogelijkheid is een grote boom terug te planten. Beide opties kunnen een rol spelen in de communicatie naar het publiek. Als bomen toch uit het openbaar gebied moeten verdwijnen omdat er te weinig ruimte is dan zou de kap gecompenseerd moeten worden door de aanplant van bomen elders, eventueel ook in particuliere tuinen. Uit oogpunt van klimaatbestendigheid en plaagbestrijding is het aanplanten van verschillende boomsoorten bij vervanging van bomen gewenst. Voor de klimaatbestendige stad zijn juist bomen van groot belang bij het handhaven van een koelte en luchtvochtigheid in stedelijk gebied.

In ontwerpopgaven voor de buitenruimte moet groen in het algemeen en bomen in het bijzonder een belangrijke rol spelen.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

32

•

•

•

5.6

De boom functioneert optimaal als ook zijn directe omgeving goed is ingericht. Een ruime en ongestoorde groeiplaats is daar onderdeel van. Hiervoor zouden de boomspiegels minder intensief beheerd moeten worden. Vegetatie kan aangeplant worden of gestimuleerd door niet te schoffelen. Verdichting of afsluiting van de bodem kan ook worden bestreden voor een betere groeiplaats. Omvormen gazonbeheer Minimaliseer gazonbeheer in stedelijk gebied. Extensiveer het maaibeheer waar mogelijk en ga over op gefaseerd maaien en afvoeren. Bij gebrek aan ruimte, of belang om gazon te behouden kan een strook van het gazon ecologisch worden beheerd. Met een strakke begrenzing en goed beheer hoeft dit het nette karakter van groen niet aan te tasten. Er kan ook gebruik worden gemaakt van bollen en stinzeplanten als extensief maaibeheer niet gewenst is. Maai te slotte minder rondom de bomen om schade aan de stam en wortels te voorkomen. Nieuw openbaar groen Door koppelkansen te zoeken met ruimtelijke ontwikkelingen kan het areaal groen worden vergroot. Ook in de bestaande situatie kan naar kansen worden gezocht verharding om te vormen naar groen. Plantenbakken Daar waar geen ruimte is voor (nieuw) openbaar groen kan gebruik worden gemaakt van plantenbakken. De ecologische waarde van het groen in de plantenbakken is beperkt en onbereikbaar voor kleine zoogdieren.

Deze kan verhoogd worden door nectarplanten en besdragende heesters te plaatsen en ervoor te zorgen dat kleinere dieren de bakken in kunnen klimmen via bijvoorbeeld overhangende planten.

Openbare ruimte

Versterking van de natuur in de stenige openbare ruimte (parkeerplaatsen, trottoirs) dient gecombineerd plaats te vinden met bewonersparticiatie of klimaatadaptatie. Voor de maatregelen gekoppeld aan bewonersparticipatie verwijzen we naar de volgende paragraaf (5.7). De volgende ideeën zijn geopperd ten aanzien van de vergroening van de stenige openbare ruimte: • Omvormen verharding naar groen Streef naar zoveel mogelijk verzachting van het oppervlak door vervangen van bestrating door groen of eventueel halfverharding. Dit kan bijvoorbeeld door geveltuintjes vrij te maken tussen stoep en gevel. In suboptimale situaties (waar echt geen ruimte is voor groen) kan gebruik worden gemaakt van functiecombinaties zoals grasbetontegels in parkeerplaatsen.

5.7

Bewustzijn

De inwoners van Heemstede waarderen het groen erg. Om dit draagvlak voor groen te bestendigen en verder uit te breiden ook onder de mensen die wat minder groen bewust zijn stellen we de volgende maatregelen voor: • Professionaliseer het betrekken van mensen bij hun groene omgeving Biedt als gemeente een vast aanspreekpunt en een vaste structuur waar mensen terecht kunnen met vragen ten aanzien van het ecologisch inrichten van hun tuin, maar ook als men fysiek wil bijdragen aan werken in en met het openbare groen. Laat bijvoorbeeld regelmatig een gemeentelijke werkdag in het groen organiseren. Initiatieven van mensen in openbaar groen zijn van (semi)-tijdelijk aard. Dit wil zeggen dat het initiatief blijft bestaan zolang mensen zicht hiervoor inzetten. De gemeente kan geen initiatieven uit handen nemen.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

33

•

•

•

•

5.8

Een vaste verzamelplek Het zou goed zijn als er ook een vaste plek is waar de inwoners zich kunnen verzamelen, informatie en ideeën kunnen halen en waar ook ruimte is voor opleiding en werkvoorbereiding. Leer mensen hun tuinen en huizen te vergroenen en verbinden Stimuleer inwoners om hun tuin en huis te vergroenen door bijvoorbeeld tegels te vervangen voor groen. Stimuleer daarnaast specifiek het planten van bomen in tuinen. Dit kan vergroening bieden waar (her)plant in de openbare ruimte niet goed mogelijk is. Daarnaast kunnen harde tuinafscheidingen passeerbaar gemaakt worden voor fauna zoals egels. Op huizen kunnen faciliteiten voor groen en natuur worden gerealiseerd in de vorm van nestkasten, geveltuinen en groene daken. Natuureducatie Om achterliggende kennis en informatie over te brengen, is het raadzaam meer te ondernemen in natuureducatie. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een groen lesaanbod op scholen of publieke centra. Creëren van bewustzijn van de urgentie van klimaatadaptatie Bewustzijn van de gevolgen van de huidige inrichting van de openbare ruimte en particuliere eigendommen in het licht van de klimaatverandering moet bij veel mensen nog ontstaan.

Dit bewustzijn is nodig om draagvlak te creëren voor maatregelen in openbaar groen en openbare ruimte zoals de ontstening van de openbare ruimte, een meer ecologisch beheer van het openbaar groen en de opvang van regenwater. Het Hoogheemraadschap van Rijnland wil graag samen met de gemeente optrekken in het overbrengen van deze boodschap aan de inwoners.

Klimaatadaptatie

De onderwerpen groen en ecologie zijn onlosmakelijk verbonden met het onderwerp klimaatadaptatie. • Benut ecoysteemdiensten ten goede van klimaatadaptatie Aanwezigheid van groen en natuur draagt bij aan klimaatadaptatie. Zo kan aanwezig groen helpen bij het opvangen van hemelwater, compenseren van hittestress. • Klimaatadaptatie en ecoysteemdiensten als motivering voor groen Breng bij herinrichting van wijken en straten een groen programma van eisen in dat ook geënt is op de klimaatverandering, dus in erg stenige gebieden kan de aanplant van bomen of de aanleg van groene wadi’s overwogen worden. Daarnaast leveren ecosysteemdiensten ook lokale gezondheid, psychische en economische voordelen (bijvoorbeeld in verhoging van de WOZ waarde). • Robuust en duurzaam soortgebruik Gebruik inheems plantmateriaal of doe onderzoek naar de meest duurzame soorten. Door tevens te streven naar grotere soortendiversiteit zal een systeem minder vatbaar worden voor natuurlijke bedreigingen zoals ziektes of insecten die een plaag vormen.

5.9

Optimalisatie gemeentelijk beleid en processen

Het vergroenen van Heemstede is een zaak van meer dan de afdeling openbaar groen alleen. Een deel van de maatregelen moet ingepast worden in meer civiele activiteiten zoals waterloop, weg en kunstwerken onderhoud. Daarnaast kan veel winst voor natuur geboekt worden bij het anders en meer klimaatbestendig inrichten van de openbare ruimte en tot slot kan door vroegtijdig vanuit de groen afdeling te participeren in gebiedsontwikkeling deze natuurinclusief en klimaatadaptief gerealiseerd worden. Het primaat van het veranderen van deze processen ligt niet bij de afdeling groen maar bij de politiek.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

34

Het wordt geadviseerd om: • Afstemming tussen de diverse afdelingen te borgen in reguliere overleggen en managementafspraken • Concretiseren van een groen programma van eisen in gebiedsontwikkeling en inrichting van de openbare ruimte. In dit PVE dienen zowel de kwantiteit als de kwaliteit van de groene elementen benoemd te worden. In de ruimtelijke processen moet dit groene PVE een logische plek krijgen vergelijkbaar met een civiel programma van eisen. • Bij de realisatie van ruimtelijk ontwikkelingen, de doelstellingen voor groen directer in contracten en overeenkomsten verankeren

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

35

6

Conclusie en aanbevelingen

Heemstede is een groene gemeente met hoge natuurwaarden. Dit is te danken aan de ligging van de gemeente op het oude strandwallen en strandvlaktenlandschap, waardoor een diversiteit aan leefgebieden aanwezig is. Een tweede factor die bijdraagt aan de hoge natuurwaarden is de grote hoeveelheid particulier en openbaar groen. Natuurgebieden als park Meermond, Wandelbos Groenendaal en de Overplaats, maar ook de landgoederen, Hartenkamp, Ipenrode en Berkenrode herbergen veel en bijzondere soorten. Een derde factor die bijdraagt aan de hoge natuurkwaliteit is de hoeveelheid groen in het bebouwde gebied. Deze bestaat enerzijds uit de ruim opgezette infrastructuur, de dreven en anderzijds uit de veelal groene particuliere tuinen, met name aan de noordkant van de gemeente. Uit de enquête blijkt dat ook de inwoners deze groene gemeente waarderen om de aanwezige natuurwaarden en groengebieden. Voor natuurbehoud en versterking leggen zij niet alleen de verantwoordelijkheid bij de gemeente, maar zijn ook bereid zelf de handschoen op te pakken in eigen tuin of in het openbaar groen. Met de aanwezigheid van de stichting MeerGroen ligt er een basisstructuur voor participatie van inwoners in het groenbeheer waarop voortgebouwd kan worden. Ook andere overheden staan klaar om bij te dragen aan behoud en versterking van de natuurwaarden in de gemeente.

De provincie stelt geld ter beschikking voor de afronding van het Nationaal Natuur Netwerk en later mogelijk voor de realisatie van ecologische verbindingen. Het Hoogheemraadschap van Rijnland heeft een eigen agenda voor versterking van de biodiversiteit en zie hiervoor ook mogelijkheden binnen de gemeente. Tot slot zien ook de medewerkers van de gemeente uit diverse sectoren volop mogelijkheden om groen en biodiversiteit in de gemeente te versterken. Bijvoorbeeld door de koppeling met gebiedsontwikkeling en klimaatopgaven. Maar er leven bij de medewerkers ook veel ideeën om het beheer van het openbaar groen op meer op natuur gerichte wijze uit te voeren. Om de bovenstaande kwaliteiten te vertalen in een daadwerkelijk hogere natuurkwaliteit en meer biodiversiteit adviseren wij de volgende acties uit te voeren: 1. Maak werk van verbindingen Er is door de aanwezige infrastructuur en gebrek aan ruimte sprake van niet of slecht verbonden natuurgebieden. Hierdoor vindt er weinig uitwisseling tussen dierpopulaties plaats waardoor op de lange termijn de vitaliteit van populaties van dieren kan afnemen. Het realiseren van deze verbindingen is veelal een optelsom van veel kleine ingrepen.

Deze kunnen bestaan uit het plaatsen van treeplanken in overkluizingen, diertoegankelijke voorzieningen zoals fauna uittreeplaatsen en drijvende oevers in watergangen, het passeerbaar maken van hekwerken et cetera. Werk samen met de Provincie Noord-Holland aan het vergroten van de ecologische kwaliteit van de verbinding langs de ringvaart van de Haarlemmermeer door het begrenzen van NNN en inrichting van vispaaiplaatsen en plas dras zones. 2. Committeer de inwoners aan het versterken van de biodiversiteit Er is onder een substantieel deel van de inwoners de bereidheid om actief mee te werken aan herstel van de biodiversiteit, maar er ontbreekt momenteel een structuur waarin men laagdrempelig kan participeren. Er is in de gemeente door de stichting MeerGroen wel al een structuur opgezet die het voor de inwoners mogelijk maakt te participeren in ecologisch groenbeheer. We adviseren deze structuur uit te bouwen en te professionaliseren tot een

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

36

‘Groen café’. Dit is een fysieke plek binnen de gemeente waar inwoners zich in kunnen schrijven voor natuurwerkdagen, informatie halen voor eigen huis en tuin en onderling en met professionals van de gemeente inspiratie opdoen en kennis uitwisselen. 3. Samenwerking met partner overheden De opgaven waar de provincie en het Hoogheemraadschap zich voor gesteld zien kunnen helpen bij het versterken van natuur en biodiversiteit in de gemeente. Voorstellen voor begrenzing van percelen als NNN kunnen rekenen op een positieve grondhouding bij de provincie en indien gehonoreerd is er budget voor inrichting en beheer beschikbaar. De waterkwaliteits- en kwantiteitsopgave van het Hoogheemraadschap vertoont ten eerste veel overeenkomsten met de mogelijkheden voor versterking van natuur en biodiversiteit met de gemeente. Ten tweede heeft deze opgave veel raakvlakken met gebiedsontwikkeling zoals in het Manpadslaangebied. We adviseren de strategische samenwerkingsagenda met het Hoogheemraadschap ook te benutten voor deze twee kansen door samen met het Hoogheemraadschap een agenda voor de klimaatopgave en het versterken van de biodiversiteit uit te werken. 4. De eigen organisatie Bij de medewerkers is veel animo en leven er veel ideeën het groenbeheer meer te richten op natuur.

Wij adviseren om met de medewerkers de locaties waar het beheer aangepast zou kunnen worden vast te leggen in het gemeentelijk groenbeheersysteem. De soms noodzakelijke kap van bomen ligt bij de inwoners van de gemeente erg gevoelig. We adviseren het behoud van oudere bomen zoveel mogelijk tot doel te verheffen en ingeval van kap een zo groot mogelijke boom te herplanten. Daarnaast kan in samenwerking met de stichting MeerGroen een initiatief gestart worden om particulieren te verleiden tot het planten van bomen in eigen tuin. Versterking van groen en biodiversiteit is niet alleen een zaak van de afdeling groen maar is ook afhankelijk van andere werkvelden van de gemeente zoals ontwikkeling en inrichting van de openbare ruimte en bouw of bedrijfslocaties. We adviseren de gemeente voor deze gebiedsontwikkelingen een groen programma van eisen op te stellen. Hiermee kan het groen een volwaardige en rol krijgen in de ontwerp en inrichtingsfase en kan de groenopgave voor ontwikkelingen in de openbare ruimte concreet meegegeven worden aan initiatiefnemers.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

37

7

Literatuur •

Concept Ontwikkelperspectief Binnenduinrand Gedeelde Weelde juni 2017

•

Hoogheemraadschap van Rijnland, 2020. Actieplan biodiversiteit bijdrage aan versterking biodiversiteit door Rijnland 2020-2027.

•

Wet Natuurbescherming, december 2015, Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

•

Gedragscode wet natuurbescherming, januari 2019, Unie van Waterschappen

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

38

BIJLAGE I Speerpunten coalitieprogramma t.b.v. Ecologisch Beleidsplan Speerpunten uit het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Samen op weg naar een mooier, duurzamer en socialer Heemstede’ ten aanzien van groen en ecologie.

-

Meer aanplant van groen die de biodiversiteit ten goede komt.

-

Beter én frequenter onderhoud van het groen en verdere groene invulling van onze wijken.

-

Het bevorderen een groene verbinding tussen de duinen en Groenendaal voor fietsers en wandelaars.

-

Werken aan de groene verbindingszones vanuit de Binnenduinrandvisie en vanuit de doelstellingen zoals geformuleerd in het Actieprogramma Metropolitaan Landschap.

-

Een regionale aanpak met verbinding van de groene gebieden.

-

Een gifloze onkruidbestrijding.

-

Insecten vogelvriendelijke beplanting.

-

Boom voor een boom: iedere door de gemeente gekapte boom wordt vervangen door ten minste één boom in de nabijheid van de gekapte boom.

-

Meer samenwerking met de buurtbewoners bij de inrichting en het onderhoud van groenvoorzieningen kan

-

Het stimuleren wijkinitiatieven ten aanzien van de inrichting en onderhoud van openbare ruimte.

Genoemde voorbeelden uit het coalitieakkoord ten behoeve van ecologie: -

Manpadslaangebied: wat groen is blijft groen. We zijn voor het verbeteren van de kwaliteit van dit gebied door het gebied in te richten voor natuur en lichte recreatie.

-

Voorlichting over snoeien en het creëren van nest en broedplaatsen.

-

Aanplant van insect en vogelvriendelijke beplanting.

-

Het stimuleren onze inwoners om hun tuinen te vergroenen door voorlichting.

-

Vrijwilligers die het onderhoud uitvoeren in Park Meermond en in Wandelbos Groenendaal worden ondersteund, zodat zij hun werk goed kunnen blijven doen.

-

Kinderboerderij ’t Molentje kan blijvend rekenen op onze steun. Initiatieven om een natuureducatie- centrum annex bezoekerscentrum bij de Kinderboerderij op te zetten ondersteunen wij.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

39

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

40

BIJLAGE 2 overzicht van geconsulteerde externe partijen Stichting Meergroen: Franke van der Laan Stichting Landschap Noord-Holland: Kees Perquin Provincie Noord-Holland: Nico Jonker Hoogheemraadschap van Rijnland: Eef van Huijssteeden en Henk Meijer

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

41

BIJLAGE 3 analyse ecologische verbindingen 1

Oost-west verbindingen

1.1

Leidschevaartweg

Een belangrijke barrière in de oost-west verbinding wordt gevormd door de combinatie van spoorlijn, Leidse Vaartweg en Leidsevaart. De spoorlijn ligt op een talud met brede bermen. De bermen bieden ruimte aan natuur, soms ingevuld door een bramenruigte, soms door een ruige sloot. Op enkele plaatsen is er sprake van een spoorovergang, geflankeerd door bomenrijen. Op enkele plaatsen is sprake van een watergang onder het spoor door. De Leidsevaartweg heeft smalle bermen. Op enkele plaatsen staan bomen in de berm. De weg kent enkele onderdoorgangen voor waterlopen naar de Leidsche vaart De Leidschevaart kent steile oevers aan weerszijden. Aan de oostzijde liggen er over grote lengtes buitenplaatsen. De ecologische structuren in deze zone zijn voornamelijk noord-zuid gericht. Het behouden en optimaliseren van bestaande oost-west structuren en realiseren van nieuwe kan de verbinding met het duingebied versterken. Hierbij dient men zich te richten op: Bomenrijen-struweel voor vogels vleermuizen en kleine zoogdieren Waterlopen en oevers voor vissen, amfibieën en kleine zoogdieren. Bestaande oost-west verbindingen in het Leidschevaart complex. 1. Voormalige spoorwegovergang ter hoogte van Boekenrode 2. Natte verbinding ten noorden van het Waternetcomplex 3. Overgang ter hoogte van het Juffershuis 4. Overgang Manpadslaan 5.

Natte verbinding tegen de gemeentegrens met Bennebroek aan Ad 1. Voormalige spoorwegovergang ter hoogte van Boekenrode De Populierenrij langs de Leidsevaartweg (haaks op het spoor) loopt hier dood. In het spoortalud is in zuidelijke richting wel sprake van struweel (Braam) maar in noordelijke richting niet. Wel ligt hier een ondiepe natte zone met waarschijnlijk riet en lisdodde. Aan de oostzijde van de Leidsevaart ligt buitenplaats Berkenrode als wenkend perspectief voor dieren die de oversteek van Boekenrode duin willen maken. De belangrijkste knelpunten zijn hier: 1. Het ontbreken van een geleidende structuur in de vorm van bomen/bosschages haaks op de Leidsevaart 2. Een oost-west passage voor kleine zoogdieren en amfibieën van de Leidsevaartweg.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

42

Figuur B3-1 Doodlopende populierenrij langs de Leidsevaartweg en het ontbreken van een veilige passage van de Leidsevaartweg (mede door de opstaande rand tussen fietspad en weg)

Figuur B3-2 Natte spoortalud en het wenkend perspectief, buitenplaats Berkenrode linkerzijde van de foto.

Ad 2. Natte verbinding ten noorden van het Waternetcomplex De natte verbinding ten noorden van het waternetcomplex is tussen spoor en weg goed vormgegeven met ruige oevers. Onder de Leidsevaartweg en spoor is gebruik gemaakt van een overkluizing met betonnen opstaande wanden. Aan de westzijde van het spoor is noordelijk sprake van agrarisch weiland en aan de zuidzijde een traditioneel talud met gras. In het talud van de Leidsevaartweg zijn aan beide zijden bomen aanwezig. De verbinding tussen Leyduin en Ipenrode is suboptimaal door: 1. Het ontbreken van ruige oevers aan de westzijde van het spoor; 2. Het ontbreken van een treeplank in de overkluizingen of andere verbinding voor kleine zoogdieren en amfibieën.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

43

Figuur B3-3 Het ontbreken van treeplanken in de overkluizingen onder spoor en Leidsevaartweg

Figuur B3-4 Door de aanwezige bomen is een geleidende structuur voor vleermuizen en vogels aanwezig

Ad 3. Overgang ter hoogte van het Juffershuis Deze overgang van het spoor is goed vormgegeven door de doorlopende bomenrij vanaf het Juffershuis naar de Leidsevaartweg. Aan de zuidzijde is sprake van een bredere ruige berm. De bomenrij loopt echter dood op de Leidsevaartweg en de oostelijk van de vaart gelegen agrarische percelen. Ook kleinere dieren die zich door het hogere gras verplaatsen lopen dood op de Leidsevaartweg. De overzijde van de Leidsevaart kent enkel harde oevers. Zowel langs de agrarische percelen als die van de woonwijk. De overgang is suboptimaal door: 1. Het ontbreken van een bomen verbinding tussen de overgang en de woonwijk aan de oostzijde van de Leidsevaart. Het talud van de weg biedt hiervoor wel ruimte zoals een paar honderd meter noordelijk te zien is.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

44

2.

Het ontbreken van een faunapassage onder de Leidsevaartweg door naar de oevers van de Leidsevaart

Figuur B3-5 De mooie overgang naar het Juffershuis en de harde oevers aan de oostzijde van de Leidsevaart

Ad 4. Overgang Manpadslaan De verbinding tussen Leyduin en de Hartekamp is ook hier vrij goed vormgegeven door de doorgaande bomenrij en brede berm aan de noordzijde over het spoor en de bomen aan weerszijden van de Leidsevaartweg. De berm aan de noordzijde wordt zelfs al ecologisch beheerd. Voor alles wat vliegt is er een mooie doorlopende lijn aanwezig. Kleine zoogdieren en amfibieën moeten slechts de Leidsevaartweg nog passeren terwijl een veilige faunapassage ontbreekt. Aan de oostzijde van de vaart vinden we enerzijds het landgoed Hartekamp, maar ook de sloot en Manpadslaan die via de Kadijk en de Glipperzandvaart een verbinding kunnen vormen naar de Ringvaart. Het goed functioneren van deze verbinding is dus extra belangrijk.

Figuur B3-6 Doorlopende bomenrij en brede ecologische berm van de Manpadslaan

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

45

Figuur B3-7 De sloot tussen Manpadslaan en de Hartekamp, een mogelijke verbinding naar de ringvaart van de Haarlemmermeer Ad 5. Natte verbinding tegen de gemeentegrens met Bennebroek aan Helemaal in het zuiden van de gemeente wordt het voor kruipende en oever gebonden dieren voor de laatste maal mogelijk weg en spoor te passeren. Hier via een natte verbinding onder spoor en weg door. Hierdoor wordt de Hartenkamp verbonden met de gebieden ten westen van het spoor. Hier komen de dieren echter in een bollengebied terecht waar weinig ruimte lijkt voor een goede verbinding met het duingebied. Toch is dit de locatie waar ook de provinciale ecologische verbindingszone ligt. Hoe men dat in het bollengebied voor ogen heeft is niet duidelijk. Als daar echter mogelijkheden geschapen worden, dan kunnen treeplanken in de overkluizingen waardevol zijn.

Figuur B3-8 De passages onder spoor en Leidsevaartweg op de gemeentegrens.

1.2

Provinciale ecologische verbindingszone

Ter hoogte van de Hartekamp loopt van west naar oost, via de Overplaats, de Linneaushof en de graslanden ten oosten van de Glipper Dreef de ecologische verbindingszone naar de Ringvaart van de Haarlemmermeer.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

46

Tussen de Hartekamp en Overplaats ligt de Herenweg, een brede asfaltweg met aan twee zijden een fietspad en grasbermen. Raadpleging van de NDFF leert dat er nagenoeg geen sprake is van verkeersslachtoffers (2x bunzing, 2 x eekhoorn). Het lijkt erop dat de weg in de schemering rustig genoeg is om passage mogelijk te maken. Hetzelfde geldt voor de Glipper Dreef ten oosten van de Overplaats en Linneaushof. Aan weerszijden van de Glipper Dreef vinden we buitenplaatsen en grote groene tuinen en landerijen. Het lijkt erop dat deze verbindingszone goed functioneert, met uitzondering van de aansluiting op het duingebied en de Ringvaart zelf, waarover later meer.

Figuur B3-9 De provinciale verbindingszone: zicht op Linnaeushof

1.3

Manpadslaan-Kadijk-Glipperzandvaart

Ten noorden van de Hartekamp loopt de Manpadslaan. Deze loopt na kruising van de Leidsevaart en Leidsevaartweg over het spoor naar Leyduin. Binnen de gemeentegrens heeft de Manpadslaan brede bermen en aangrenzende sloten. Via de Kadijk met wegsloot valt er een verbinding te maken met de Glipperzandvaart en uiteindelijk de Ringvaart. Deze natte verbinding kan naast de drogere provinciale verbinding toegevoegde waarde hebben voor oevergebonden soorten. Langs de Manpadslaan en de Glipperzandvaart lijkt voldoende ruimte te zijn voor ecologische inrichting en beheer. Bovendien grenst de Glipperzandvaart aan het ecologische rietland aan de Fazantenlaan. De waterloop langs de Kadijk ligt meer ingeklemd tussen infrastructuur en particuliere gronden. De ruimte voor ecologische maatregelen is hier beperkt

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

47

Figuur B3-10 Manpadslaan met brede berm en waterloop en groenstructuur richting Kadijk

Figuur B3-11De ‘krappe’Kadijk

Figuur B3-12 De Glipperzandvaart

1.4

Groenedaalsebos-Kerkhof-Oude Slot

De derde oost-west verbinding wordt gevormd door de groenstructuren die Wandelbos Groenendaal met het Oude Slot en de weilanden tegen de ringvaart aan verbindt. Dit is een doorgaande lijn bestaande uit een mix van opgaande beplantingen en waterlopen. De belangrijkste barrière is de Glipper Dreef. De ligusterhagen tussen de Sportplaza en de sportparklaan kunnen qua soortensamenstelling en snoeiwijze ecologisch verbeterd worden. De Nicolaatsbeetsschool en Meer en Bosch vormen goede stapstenen. Het Oude slot zelf is een Ecologische hotspot vanwege de sust

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

48

en de grote variatie aan biotopen. De laatste stap in deze verbinding, de koppeling aan de ringvaart kan nog versterkt worden door een natte ruige berm of slootrand tussen Slot en Ringvaart.

Figuur B3-13 Waterpartijen bij het Oude Slot.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

49

2

Ringvaart oevers

De ringvaart vormt door en met zijn oevers een potentieel belangrijke noord-zuidverbinding. Het is de tweede provinciale verbindingszone in de gemeente Heemstede. De ecologische verbinding richt zich op oevergebonden soorten. De Ringvaart en haar oevers zijn echter nog lang niet overal geschikt gemaakt als route voor migratie van deze soorten. In het zuiden van de gemeente zijn er een aantal verblijfplaatsen (rietveld bij de Fazantenlaan en het volkstuincomplex. Deze zijn verbonden door kleine stukjes waar een ecologische oever is gerealiseerd. Meer naar het noorden zijn de oevers hard en wordt het gras en de beplantingsvakken netjes beheerd waardoor er weinig overlevingsmogelijkheden zijn voor amfibieën, insecten en kleine zoogdieren. Pas bij het Oude slot krijgt de oever van de ringvaart een iets natuurlijker karakter door een smalle strook oeverbegroeiing.

Figuur B3-14 Op een aantal plekken aan de ringvaart is een begin gemaakt met de realisatie van de ecologische verbindingszone.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

50

Figuur B3-15 Maar het merendeel van de oevers is hard en ongeschikt voor oevergebonden soorten

Figuur B3-16 Vanaf de ringsloot kan met een aantal maatregelen het volkstuincomplex bereikbaar worden voor oevergebonden soorten.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

51

Figuur B3-17 Smalle strook met oeverbegroeiing in de ringvaart

3

Overige verbindingen

3.1

Zuider Buiten Spaarne

Een fraaie verbinding voor oevergebonden soorten die er eigenlijk al ligt wordt gevormd door de Oevers van het Zuider Buiten Spaarne. Deze verbinden de Ringvaart met de Schouwbroekerplas in Schalkwijk. De Schouwbroekerplas is via een doorlopende parkachtige groenstructuur verbonden met de Meerwijkplas aan de ringvaart. Het park Meermond is in deze verbinding een goed functionerend kerngebied. Vanaf de ringvaart tot aan de graslanden oostelijk van het Hageveld college is de verbinding goed. De graslanden en de noordelijker gelegen oevers in de bebouwde hebben een smalle strook met riet en kruiden. In het gazon langs de oever ten noorden van de Schouwbroekerweg langs het Julius Röntgenpad en de Tooropkade zou meer ruimte geboden kunnen worden aan bloemen en kruiden door een ecologisch beheer.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

52

Figuur B3-18 Park Meermond

Figuur B3-19 Oever van het Zuider Buiten Spaarne net ten noorden van de N201

3.2

Heemsteedskanaal- Crayenestervaart

Tot slot ligt er een potentie in de natte ecologische ring door de bebouwde kom van het centrum van Heemstede. Deze wordt gevormd door de route vanaf het Zuider Buiten Spaarne, via het Heemsteeds kanaal, de Zandvaart en de Blekersvaart en de Crayenestervaart weer terug naar het Zuider Buiten Spaarne. Dit is geen makkelijk te realiseren verbinding door de beperkte ruimte in en rond de Zandvaart en Blekersvaart. Het Heemsteedskanaal en de Crayenestervaart hebben echter meer ruimte en doordat de Crayenestervaart ook nog eens in een wijk ligt met fraaie groene tuinen is er wel een mogelijkheid om meer biodiversiteit te creëren.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

53

Figuur B3-20 Het Heemsteeds kanaal vormt aan de zuidzijde al een goede verbinding. Bloemrijke kades aan de noordzijde maken het af.

Figuur B3-21De Zandvaart biedt weinig ruimte, de enige optie is om de grasoevers in te zaaien met een bloemrijk mengsel of de aanplant van bollen. Ook drijvende matten met oeverbeplanting zou hier ene belangrijke toegevoegde waarde hebben.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

54

Figuur B3-22 De Crayenestervaart is ruim opgezet en heeft een statig karakter. De aanplant van bollen en hier en daar het inzaaien van ene bloemrijk mengsel biedt meerwaarde.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

55

BIJLAGE 4 enquêteresultaten (2 losse documenten)

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

56

BIJLAGE 5 verslag brainstorm met interne professionals Maandag 1 maart 9.00-10.30 uur Organisatoren • Hartger Griffioen, Natuurlijke Zaken • Arthur Schaafsma, Stephan van Berkel en Hanneke Lankveld, gemeente Heemstede Aanwezigen • Arjan Appelman, Ruimtelijk Beheer • Martin Hin, Ruimtelijk Beheer • Rogier Velthuizen, operationeel beheer Groenendaal • Ingrid Schenk, coördinator kinderboerderij • Hans Delfsma, Groen Buitenruimte • Frans Könst, boomspecialist Groen Buitenruimte • Jos Willemsen, coördinator begraafplaats • Haitse Kreek, Ruimtelijk Beleid • Mireille Middendorp, Ruimtelijk Beleid • Carlieke te Beest, Ruimtelijk Beheer • Arthur Schaafsma, Ruimtelijk Beheer • Stephan van Berkel, Ruimtelijk Beheer • Kenneth Abercrombie, Groen Buitenruimte Hieronder volgt een opsomming van de volgende onderdelen die zijn doorlopen in de expertsessie: • De genoemde wensen en dromen in het kader van het verbeteren van ecologie in Heemstede, verdeeld in “Operationeel”, “Beleid”, “Communicatie” en “Voorbeelden”. • Een eerste opsomming van benodigdheden om de wensen en dromen te realiseren. • Aanvullende opmerkingen vanuit de thema’s “Openbaar groen”, “Openbare ruimte”, “Particulier groen” en “Ecosysteemdenken”.

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

57

Na het vaststellen van dit verslag wordt de input verwerkt in een eerste versie van de Nota Ecologie door Natuurlijke Zaken. Zodra gereed wordt de Nota met gedeeld met de aanwezigen van de expertsessie “Ecologie in Heemstede”. De presentatie van de expertsessie wordt als bijlage toegevoegd aan dit verslag.

Dromen en wensen Ecologie in Heemstede OPERATIONEEL • Laanstructuur omvormen tot gevarieerde lanen, t.b.v. klimaatadaptie en biodiversiteit • Boom en groenstructuren aanpassen en beplanten om gereed te zijn voor de hittestress die op ons afkomt in 2050 met 40 graden en meer • Minder maaien van gazons, vooral rondom de bomen gelet op voorkomen van schade aan de wortels • Minder betreding • Stoppen met schoffelen en planten van stinse en inheemse planten in boomspiegels • Bestaande bomen beschermen tegen verdroging/ vernatting/ verdichting/ uitputting • Gras extensief beheren met positief effect op bomen • Meer inwerking van wortel en kringloop • Minder opkronen van bomen en plaatsing van bomen daarop aanpassen, om ecologische proces eronder te stimuleren • Minder verdichting • Toepassen inheemse beplanting, ook gelet op klimaatadaptatie • Meer ruimte voor natuurlijke plaagbestrijding • Meer kleurbeleving • Flexibel inrichten van natte gebieden, die gereed zijn voor droge en natte perioden • Vijvers aanleggen, als waterbuffer tegen verdroging, • Rietkragen, oeverecologie meer uitbreiden als schuilplaats voor de dieren • Natuurlijke oevers in plaats van de beschoeiingen die er nu staan • Wadi’s en andere manieren van afwatering van hemelwater op openbaar water, zie ook de slottuinen Dromen en wensen Ecologie in Heemstede BELEID • Overheid moet (meer) faciliteren • Uitdragen van

een gezamenlijke boodschap vanuit het bestuur is nodig

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

58

• Voldoende financiële ruimte geven om de ideeën te realiseren • Natuurinclusief bouwen moet standaard worden • Gebouwen inzetten voor natuurinclusiviteit als standaard, niet als wisselgeld verliezen voor een andere onderwerpen als aardgasvrij bouwen • Waterstructuren moet een grotere rol krijgen • Groene schoolpleinen, educatie van jongs af aan stimuleren met buitenlessen: Betrek ze jong. • Welke kansen biedt ecologie in projecten? De vraag moet standaard worden meegenomen in besluitvorming hierin, want bij projecten is er geld. • Meenemen van ecologie op water moet meegenomen worden, dus ook visie op exotenbeheer • Plas draszones meenemen, ook gelet op grote peilverschillen in de toekomst • Anticiperen op grotere natuurlijke verschillen van grondwater in de toekomst, door bijvoorbeeld grote periodieke onttrekking van drinkwater • Visie op vergroenen van tuinen in wijken, grootscheeps vergroenen van tuinen ook gelet op de verschillen in grondwaterstand • Minder vergrijzing of verharding in de openbare ruimte, dus minder tegels, meer groen Dromen en wensen Ecologie in Heemstede COMMUNICATIE • Een overtuigende boodschap is nodig! • (Meer) Inzet van de kinderboerderij als plek voor bewustwording en educatie richting de bezoekers • Er moet vaker verteld worden waarom we activiteiten ondernemen in het kader van ecologie en groen, ook gelet op de weerbarstige houding van bepaalde

(leeftijd)categorieën inwoners. Voorbeelden/ suggesties: o Keuzes van aanplanten van bomen, op basis van gedegen onderzoek, moet worden gedeeld en gecommuniceerd voor creëren van draagvlak o Proces volgen en in beeld brengen: wat betekent extensief beheren van een berm? o Formuleer verwachtingen helder en anticipeer (denk aan extensief beheer in Haarlemmermeer en klachten van inwoners over kleurloze bermen)

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

59

o Inzet van Boomweggeefdag met Meergroen om nog meer ondersteuning geven en inzetten van een goed netwerk van Meergroen o Laten zien dat het niet altijd een kostenpost is bijvoorbeeld in overleg met projectontwikkelaars (proactief informeren) o Ook de momenten pakken hittestress, wateroverlast, etc. in de communicatie. Ook de plekken meenemen waar mensen gaan zitten als het warm is, of tijdens hoosbuien, etc. VOORBEELDEN van (gewenste) voorbeeldlocaties van ECOLOGIE in HEEMSTEDE • Weiland aan de Vrijheidsdreef tot botanisch veld ontwikkelen • Bos en begraafplaats verder bij elkaar brengen door deze te verbinden en de ecologie nog meer te stimuleren. • Manpadslaan als ecologisch paradijs met zo min mogelijk huizen • Julianaplein vergroenen om daarmee de belevingswereld van de inwoners te vergroenen en te stimuleren • Drijvende tuinen of eilanden creëren, mogelijk bij de Craaijenestersingel of de Tooropkade Dromen en wensen Ecologie in Heemstede WAT IS ER NODIG? • (Voldoende) Financiële middelen • Breed draagvlak voor de toekomst rondom biodiversiteit, circulaire economie en ecosysteem: van inwoner tot bedrijfsleven tot eigen bestuur en politiek. • Afstemming tussen vakspecialisten en multidisciplinair insteken van vragen, om met elkaar tot een bepaald beeld komen. Afstemming tussen de vakspecialisten is nodig.

Wat willen we, hoe ver zitten we van elkaar af, want door samen te zitten, hebben we 1 plan! • Doelstellingen formuleren: Het gaat om hoeveelheid kuubs van blad en niet het aantal bomen • (Bestaande) Communicatie versterken • Nu is ecologie nog te vrijblijvend, het moet (bijna) afgedwongen worden. Denk aan hoe nu aardgasvrij bouwen de standaard is en dan straks ook voor groenblauw bouwen. Borg het in beleid, een programma van eisen is niet genoeg. AANVULLENDE IDEEEN uit thema “Openbaar groen” • Plantsoenen aan elkaar koppelen, zodat dieren makkelijker kunnen oversteken. Dus voorkomen van eilandjes, maar meer in de vorm van een

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

60

vlinderlint en combi maken plantsoenen, op plekken zoals stoplichten waar het verkeer langzamer rijdt. AANVULLENDE IDEEEN uit thema “Openbare ruimte” • Zitbanken combineren met groen in openbare ruimte, bij winkels en scholen • Analyse verharding: Welke verharding is nodig of is er een andere soort verharding mogelijk, zoals waterdoorlatende verharding? AANVULLENDE IDEEEN uit thema “Particulier groen” • Bomen weggeven aan particulieren die dat zien zitten, evt. faciliteren in de aanplant ervan. • Voortouw nemen in communicatie en voorlichting, ook vanuit bomenploeg met een gezamenlijke boodschap: ‘We hebben de ruimte van de particulieren nodig om verder te vergroenen.’ • Prikborden en aanplakborden gebruiken over projecten, proactief informeren van de inwoners. • Hoveniers weten het vaak wel, maar het is geen businessmodel. Dus we moeten de vraag beïnvloeden en bewoners attenderen, informeren en activeren. AANVULLENDE IDEEEN uit thema “Ecosysteemdenken” • Integraal benaderen, dan levert de investering in ecologie zelfs veel op. Denk aan een hogere omzet op een groen terras, minder investeringen nodig in waterafvoer of verkoeling van stedelijk gebied. Fijnstof wordt eruit gefilterd, etc. Nu investeren, straks incasseren. Alles draait om geld en kaders, dus laat de bijdrage zien, in geld, emotie en toekomst. Voor collega’s, bestuurders, politiek en inwoners.

• Onderwaterecologie zijn ook kansen in een aantal vijvers

Verkenning ten behoeve van de Nota Ecologie gemeente Heemstede - 2021 - H. Griffioen

61