Programma Heemstede Duurzaam 2025 - 2030 versie 2.pdf
Tekst van het document
Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Colofon Gemeente Heemstede Raadhuisplein 1 2101 HA Heemstede
Inhoud Samenvatting Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
4
Hoofdstuk 4 - Duurzame mobiliteit
29
Inleiding
6
4.1 Beleid en doelen
30
4.2 Uitvoeren reeds vastgesteld beleid
32
Hoofdstuk 1 - Energietransitie
9
4.3 Stand van zaken
32
10
4.4 Hoe gaan we versnellen?
33
1.2 Uitvoeren reeds vastgesteld beleid
12
4.5 Advies Denktank Heemstede Duurzaam (DHD)
34
1.3 Stand van zaken
13
1.4 Hoe gaan we versnellen?
14
1.5 Advies Denktank Heemstede Duurzaam (DHD)
15
1.1 Beleid en doelen
Hoofdstuk 2 - Circulaire economie
16
2.1 Beleid en doelen
17
2.2 Uitvoeren reeds vastgesteld beleid
20
2.3 Stand van zaken
20
2.4 Hoe gaan we versnellen?
21
2.5 Advies Denktank Heemstede Duurzaam (DHD)
22
Hoofdstuk 5 - Borging en sturing
35
5.1 Ons beleidskader: lokaal, nationaal en Europees
36
5.2 Duurzaamheid structureel verankeren
36
5.3 Sturing, verantwoording en monitoring
37
Hoofdstuk 6 - Communicatieplan Heemstede Duurzaam 2025-2030
39
6.1 Duurzaamheidsdoelen
40
6.2 Belangrijkste belanghebbenden
41
6.3 Evaluatie huidige communicatieaanpak
41
6.4 Communicatiedoelstellingen
42
23
6.5 Communicatiestrategieën
43
24
6.6 Content creëren en communicatiemiddelen
44
3.2 Uitvoeren reeds vastgesteld beleid
26
6.7 Meten en monitoren
45
3.3 Stand van zaken
26
3.4 Hoe gaan we versnellen?
27
3.5 Advies Denktank Heemstede Duurzaam (DHD)
28
Hoofdstuk 3 - Ecologie en klimaatadaptatie 3.1 Beleid en doelen
3 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Hoofdstuk 7 - Financiën
46
7.1 Toelichting financiën
47
7.2 Beschikbare middelen Rijk en provincie
48
7.3 Gemeentelijke budgetten
50
Samenvatting Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030 ONS KLIMAAT EN MILIEU STAAT ONDER DRUK
INTERNATIONALE EN EUROPESE AFSPRAKEN
NATIONALE AFSPRAKEN
Zoals:
Zoals:
Klimaatakkoord van Parijs
Klimaatwet
LOKAAL BELEID VOOR HEEMSTEDE
De internationale en landelijke verplichtingen en doelen hebben wij vertaald naar lokaal beleid voor Heemstede. Vanuit dit beleid zetten we al volop in op duurzaamheid. Denk aan de inzet van energiecoaches, onze isolatieaanpak, het klimaatadaptief inrichten van wegen – en ook aan dit programma, dat al dat duurzaamheidsbeleid bundelt.
Omgevingswet
EU Green Deal
Bij de totstandkoming van dit programma heeft de Denktank Heemstede Duurzaam actief met ons meegedacht. Daarnaast heeft de commissie Middelen in 2024 de wens uitgesproken om het programma impactvol te maken, met duidelijke focus en SMART-geformuleerde doelstellingen.
WE GAAN VERSNELLEN TOT 2030 Hoewel we al veel doen op het gebied van duurzaamheid binnen het bestaande beleid, laat onze meest recente duurzaamheidsmonitor (2023) zien dat we in het huidige tempo de doelen voor 2030 en 2050 niet gaan halen.
Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
CENTRAAL IN DIT PROGRAMMA STAAN: 1. De projecten waarmee we gericht willen versnellen. 2. De manier waarop we onze duurzaamheidsinzet gaan borgen en sturen. 3. Onze aanpak voor communicatie over duurzaamheid richting inwoners en ondernemers.
Het programma is opgebouwd rond vier duurzaamheidsthema's: Energietransitie
4 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Circulaire economie
Ecologie en klimaatadapatie
Duurzame mobiliteit
1.
Energietransitie Projecten
2.
DE PROJECTEN WAARMEE WE GAAN VERSNELLEN:
Circulaire economie
Ecologie en klimaatadaptatie
MVOI toepassen bij bouw zonneparking
Monitoringssysteem ontwikkelen
De laadbehoefte tot en met 2030 inzichtelijk maken en de beleidsvisie herijken
Uitbreiden van zonnedaken
MVOI toepassen bij aanbesteding bruggen
Campagne klimaatbestendige tuinen
Het stimuleren en faciliteren van deelmobiliteit
Opstellen wijkuitvoeringsplannen
Grondstoffenkaart ontwikkelen
Hitteplannen maken voor focusbuurten
Onderzoek naar de implicatie van een milieuzone
Start en uitvoeren eerste wijkuitvoeringsplannen
Circulaire hub realiseren
Groenblauwe schoolpleinen versterken
Het STOMP-principe versnellen
€ 68.000
€ 40.000
Vanaf 2025 worden de opbrengsten binnen dit thema jaarlijks gemonitord en inzichtelijk gemaakt.
Toekomstbestendig laadnetwerk, minder autobezit en CO₂-uitstoot, efficiënter ruimtegebruik en inzicht in de haalbaarheid van een milieuzone.
Kosten Opbrengsten
Minimale investering: €15.000, afhankelijk van nadere planvorming
Afhankelijk van de verdere uitwerking van de plannen streven we naar minimaal 4,5 TJ reductie in fossiel energieverbruik en een besparing van 1.000.000 m³ aardgas.
Meer inzicht in reststromen en projectresultaten, toename van hergebruik van materialen, stimulering van de circulaire economie en versterking van regionale en lokale samenwerkingen.
5 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Onze aanpak sluit aan op nationale en internationale richtlijnen, zoals de Omgevingswet, het Klimaatakkoord en de Sustainable Development Goals. Zo leggen we een stevige basis voor een toekomstbestendig Heemstede én voor verantwoording aan de
3.
COMMUNICATIEPLAN: We kunnen onze duurzaamheidsdoelen alleen behalen als we dit samen doen met inwoners, ondernemers en organisaties. Op veel onderdelen – zoals energiegebruik in woningen, mobiliteitskeuzes of het vergroenen van tuinen – hebben we namelijk beperkte directe invloed.
Versneld verduurzamen sportverengingen Minimale investering: €2.250.000, afhankelijk van nadere planvorming
Om onze duurzaamheidsdoelen daadwerkelijk te realiseren, verankeren we duurzaamheid structureel in beleid, uitvoering en besluitvorming. Dit doen we enerzijds door duurzaamheid te integreren in de gemeentelijke planning- en controlcyclus. Anderzijds maken we duurzaam denken en doen standaard in ons handelen. We ontwikkelen een instrument om duurzaamheid vanaf het begin mee te nemen in al onze projecten en investeringen. Hiermee kunnen we tevens sturen op basis van monitoring en evaluatie volgens de zogenaamde Plan-Do-Check-Act cyclus.
Duurzame mobiliteit
Zonneparking en verduurzaming zwembad
STURING EN BORGING:
We communiceren via diverse kanalen en sluiten daarbij aan bij de behoeften van verschillende doelgroepen. Of het nu gaat om inwoners, bedrijven, scholen of maatschappelijke organisaties: we zetten in op toegankelijke, aansprekende en activerende communicatie die mensen inspireert en in beweging brengt. We communiceren vanuit de vier duurzaamheidsthema’s en benutten lokale voorbeelden, persoonlijke verhalen en zichtbare campagnes in de wijk. Ook monitoren we structureel de effectiviteit van onze communicatie, zodat we kunnen blijven verbeteren. Dit programma bevat daarom een apart Communicatieplan Heemstede Duurzaam 2025–2030, waarin deze aanpak verder is uitgewerkt.
Inleiding Voor u ligt het Programma Heemstede Duurzaam 2025-
stellingen kwantitatief te onderbouwen. Voor de andere
2030, de opvolger van de Nota Duurzaam Heemstede
duurzaamheidsthema’s wordt onze monitoring de komende
2020-2024. Dit programma is opgebouwd rond vier centrale
jaren verder verbeterd. Het eerstvolgende monitoringsverslag
duurzaamheidsthema’s:
verschijnt eind 2025.
1. Energietransitie
Daarnaast is een belangrijk onderdeel van dit programma
2. Circulaire economie
het sturen op onze duurzaamheidsinzet en het regelmatig
3. Ecologie en klimaatadaptatie
rapporteren over de voortgang. Voor deze sturing is een
4. Duurzame mobiliteit
goede monitoring essentieel; zonder deze monitoring kunnen
Samenwerking en co-creatie met experts en het gehele college Dit programma is vanaf het begin in co-creatie ontwikkeld met de Denktank Heemstede Duurzaam (DHD), een groep onafhankelijke vrijwilligers met expertise in de vier duurzaamheidsthema’s, en een brede groep ambtenaren.
we niet goed beoordelen of we onze duurzaamheidsdoelen Uit onze meest recente duurzaamheidsmonitor (2023) blijkt
daadwerkelijk realiseren. We starten daarom ook met de
dat het huidige tempo van verduurzaming onvoldoende is
verantwoording van het duurzaamheidsbeleid in de planning
om de doelstellingen voor 2030 te behalen. Daarom markeren
en controlcyclus van de gemeente. In hoofdstuk 5 Borging en
we per duurzaamheidsthema een aantal projecten waarmee
sturing wordt dit nader toegelicht.
we bewust willen versnellen. Projecten en activiteiten die we de komende jaren sowieso uitvoeren of voortzetten –
Verder willen we duurzaam denken en doen stevig verankeren
omdat ze voortvloeien uit bestaand beleid – krijgen in dit
binnen de organisatie. Deze borging is essentieel om
programma minder nadruk.
duurzaamheid structureel onderdeel te maken van al ons beleid, projecten en besluitvorming.
Deze focus op versnellingsprojecten sluit aan bij de wensen van de commissie Middelen (maart 2024), die heeft gevraagd
Tenslotte maken we in dit programma een helder onderscheid
om:
tussen:
■ Impactvolle projecten te benoemen.
■ Projecten waar de gemeente direct invloed op heeft.
■ Duidelijke focus aan te brengen.
■ Initiatieven waarbij we inwoners, ondernemers en
■ Projecten SMART te maken: concreet, meetbaar en
organisaties stimuleren, aanjagen en ondersteunen.
onderbouwd. Dit laatste doen we onder andere met een gericht Om dit te waarborgen, bouwen we voort op de monitoring
communicatieplan, dat in dit programma in hoofdstuk 6 is
die we de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. Met
uitgewerkt.
name binnen de energietransitie lukt het goed om doel-
6 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Dit programma is tot stand gekomen door het houden van meerdere bijeenkomsten. Tijdens plenaire bijeenkomsten als ook tijdens bijeenkomsten per themagroep, zijn de duurzaamheidsdoelen herijkt, versnellingsprojecten benoemd en meetbare indicatoren bepaald. Op 7 oktober 2024 zijn bevindingen gedeeld met raadsleden die waardevolle input leverden.
7 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Onze wethouders aan zet Dit college zet zich in om de noodzakelijke versnelling te realiseren en zo onze duurzaamheidsdoelen te behalen. Dat doen de wethouders door het zetten van gerichte stappen binnen hun eigen portefeuille. Dit college zet zich juist nu in voor uitvoering en is zich ervan bewust dat de resultaten behaald worden in de verdere toekomst.
Sam Meerhoff zet zich in voor de versnelde
Eveline Stam onderstreept het belang van
Arianne de Wit zet zich in voor de circulaire
Anneke Grummel is coördinerend portefeuil-
verduurzaming van sportverenigingen en
schonere lucht, klimaatadaptatie en zorgvuldig
economie en het maatschappelijk verantwoord
lehouder van het Programma Heemstede Duur-
sportlocaties, met daarbij ook aandacht voor
ruimtegebruik in Heemstede.
opdrachtgeven en inkopen van de gemeente.
zaam 2025–2030 en daarnaast verantwoordelijk
klimaatadaptatie. De verduurzaming van onze sportvoorzieningen is van grote waarde, vanwege de maatschappelijke impact die daarmee gepaard gaat. Sportverenigingen besparen op hun energiekosten en kunnen die middelen inzetten voor waar het om draait: sport. Zo blijft sport voor een brede groep inwoners toegankelijk en betaalbaar. Op korte termijn starten we met de verduurzaming van het zwembad, mede mogelijk gemaakt door de opwek van zonneenergie op de parkeerplaats van het sportpark. Daarmee zetten we een belangrijke stap naar een duurzaam sportpark, dat ook voor de jeugd een inspirerend voorbeeld is. Belangrijk is bovendien dat we de maatschappelijke meerwaarde van onze duurzaamheidsinzet, zoals op het sportpark, ook opnemen in onze duurzaamheidsmonitoring. Tenslotte ondersteunen we inwoners met een kleinere beurs bij het isoleren van hun woning.”
8 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
voor diverse duurzaamheidsprojecten. Met alle opgaven waar we in Heemstede voor staan, is het belangrijk dat we zorgvuldig omgaan met de ruimte en inzetten op schoon en emissieloos bouwen en een klimaatbestendige toekomst. Daarnaast is het van belang om inzicht te krijgen in de ruimteclaim op de ondergrond, omdat er veel ruimtelijke opgaven zijn die allemaal een plek moeten vinden in de schaarse openbare ruimte. Het scheiden van het rioolstelsel draagt bij aan een klimaatadaptieve gemeente, maar vraagt veel ruimte onder de grond. Tegelijkertijd doen ook de warmtetransitie naar een aardgasvrij Heemstede, de uitbreiding van de energie-infrastructuur en de aanplant van meer bomen een toenemend beroep op de ondergrond tot aan 2050. Een ander speerpunt is de reductie van CO₂-uitstoot door het verduurzamen van mobiliteit. Hier gaan we actief onderzoek naar doen ter voorbereiding van het nieuwe mobiliteitsbeleid.”
We zetten de eerste stap richting duurzaamheidsrapportage en -verslaglegging binnen onze reguliere financiële verantwoording (de P&C-cyclus). Hoewel gemeenten momenteel nog niet wettelijk verplicht zijn om duurzaamheid op te nemen in de jaarverslaglegging, vinden wij het belangrijk om transparant te zijn over de effecten van ons beleid. Daarom leggen we voor een aantal kernindicatoren vast wat de impact is van duurzame maatregelen, in verhouding tot het daaraan bestede budget. Daarnaast bieden we ondersteuning aan ondernemers in Heemstede bij de toenemende uitdagingen rondom de elektriciteitsinfrastructuur. Door de verwachte groei in energievraag en de huidige netcapaciteit voorzien we congestieproblemen in de komende 10 tot 15 jaar. Samen met ondernemers zoeken we naar oplossingen en kansen om hier tijdig op in te spelen.”
In 2026 liggen er gebiedsuitvoeringsplannen klaar voor één of twee wijken die aardgasvrij worden. Ook zetten we in op de slimme opwek van zonne-energie, met als voorbeeld de zonneparking bij Sportpark Groenendaal, die bijdraagt aan de energievoorziening, biodiversiteit en circulaire doelen – én duurzame stroom levert aan het zwembad. Verder verduurzamen we gemeentelijk vastgoed, maken we scholen energiezuiniger en schoolpleinen groener, en betrekken we jongeren actief bij duurzaamheid. We werken aan een duurzame en circulaire omgang met afval en onderzoeken via een burgerberaad hoe we dit samen met inwoners het beste kunnen invullen. Daarnaast zetten we in op meer openbare laadpalen in de gemeente en dragen we met groene daken en andere klimaatadaptatiemaatregelen bij aan een waterrobuust en hittebestendig Heemstede.”
Hoofdstuk 1
Energietransitie De energietransitie is een van de grootste uitdagingen voor Heemstede op weg naar 2030, met CO₂-reductie als het hoofddoel. Uit de duurzaamheidsmonitor blijkt dat we op dit punt fors achterlopen: het gasverbruik blijft hoog en de opwek van duurzame energie is nog onvoldoende. Zonder gerichte versnelling halen we de klimaatdoelen uit de Klimaatwet niet. In dit hoofdstuk laten we zien hoe we – naast het voortzetten van bestaand beleid – inzetten op versnellingsprojecten die direct bijdragen aan CO₂-reductie, via energiebesparing en meer lokale opwek van schone energie.
9 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
1.1
Beleid en doelen
Landelijke en regionale wetgeving
Lokaal beleid
De energietransitie is een kernonderdeel van het Nederlandse
De afspraken rondom de energietransitie zijn vastgelegd
Heemstede heeft de nationale en regionale afspraken op het
klimaatbeleid en volgt uit nationale en internationale
in diverse beleidsstukken op zowel nationaal als regionaal
gebied vande energietransitie vertaald naar lokaal beleid. De
verplichtingen. De Klimaatwet (2019) stelt als doel om in 2030
niveau, waaronder:
belangrijkste documenten waarin deze zijn vastgelegd, zijn:
■ Klimaatwet:
■ Energiepact Heemstede:
de uitstoot van broeikasgassen met 55% te verminderen ten opzichte van 1990 en in 2050 een reductie van 95% te behalen. Het streven is zelfs om te verminderen naar 60% CO2reductie in 2030.
55% CO₂-reductie in 2030. ■ Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW): Alle wijken aardgasvrij in 2050.
Dit vraagt om een snelle afbouw van fossiele brandstoffen en
■ Programma Versnelling Verduurzaming Gebouwde
Bevat afspraken over het opwekken van duurzame energie en energiebesparing, gericht op inwoners, en gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. ■ Lokale Aanpak Isolatie Heemstede:
een overstap naar duurzame energiebronnen. De uitvoering
Omgeving (PVVGO):
Beschrijft de versnelling van de verduurzaming
hiervan is vastgelegd in het Klimaatakkoord, met afspraken
Versneld isoleren van de gehele gebouwde omgeving en
van de gebouwde omgeving, zowel voor koop- als
per sector. Voor Heemstede zijn met name de sectoren
overstappen naar aardgasvrije gebouwde omgeving.
huurwoningen.
mobiliteit, de gebouwde omgeving en elektriciteit van
■ Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB):
toepassing.
Bouw met elektrische werktuigen om uitstoot van stikstof en luchtvervuiling te beperken. ■ Convenant Toekomstbestendig Bouwen:
■ Verduurzaming gemeentelijk vastgoed: Omvat afspraken over energiebesparing en isolatie van gemeentelijke gebouwen. ■ Integraal Huisvestingsplan Onderwijs:
Afspraken over energieneutraal, circulair en
Bevat onder andere afspraken over de verduurzaming van
klimaatadaptief bouwen, met aandacht voor duurzame
onderwijsgebouwen.
mobiliteitsoplossingen. ■ Omgevingswet:
■ Woonvisie: Legt afspraken over wonen in Heemstede vast die
Integratie van duurzaamheid en energiebeleid in
vervolgens aansluiten bij de kaders van het Convenant
ruimtelijke plannen en vergunningverlening.
Toekomstbestendig Bouwen.
■ Regionale Energiestrategie (RES): 55 TWh opwekking van zonne- en windenergie op land in 2030.
■ Actieplan Netcongestie Heemstede: Bevat bestuurlijke afspraken voor de duurzame uitbreiding van de elektriciteitsinfrastructuur. ■ Beleidsplan Renovatie Openbare Verlichting 2023–2027: Hierin staan afspraken over CO₂-reductie door middel van energiebesparing bij de openbare verlichting en de verkeersregelinstallaties.
10 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Specifieke doelstellingen Heemstede Sustainable Development Goals Op basis van de nationale en regionale kaders heeft Heemstede eigen Heemstede draagt met deze aanpak bij aan de volgende
doelstellingen geformuleerd binnen het thema Energietranistie. Deze
Sustainable Development Goals (SDG’s):
doelstellingen zijn niet vrijblijvend, maar noodzakelijk om te voldoen aan wet- en regelgeving én om een toekomstbestendige, duurzame gemeente te realiseren.
Dit zijn de kernindicatoren waar we op gaan monitoren en rapporteren: ►
CO₂-reductie
►
Totale opwek van hernieuwbare energie
►
Reductie van gasverbruik
►
Energielabels van gemeentelijk vastgoed
►
Elektriciteitsverbruik
In hoofdstuk 5 staan de Sustainable Development Goals nader beschreven.
19
HOOFDDOEL CO2-reductie
2030
SUBDOELEN TER ONDERSTEUNING VAN DE CO2-REDUCTIEDOELSTELLING Energiebesparing
Van het aardgas af
Zonne-energie
Energieneutraal gemeentelijk vastgoed
60% minder uitstoot van
Jaarlijkse energiebesparing
Voor 5 van de 14 buurten zijn
Opwek van 20 GWh (72 TJ)
Maximaal energieverbruik van
broeikasgassen ten opzichte
van 1,5%, met een maximaal
uitvoeringsplannen gereed
hernieuwbare energie binnen
6 TJ door de gemeentelijke
van 1990.
energieverbruik van 1.092 TJ.
om aardgasvrij te worden, in
Heemstede, waarvan 1 GWh
organisatie.
minstens 2 buurten zijn deze
extra door de gemeente wordt
plannen in uitvoering.
gerealiseerd tussen 2025 en 2030.
2050
Minstens 95% reductie en
Maximaal energieverbruik
Volledige afbouw van fossiele
Opwek van 50 GWh (180 TJ)
Gemeentelijke gebouwen
geen gebruik meer van fossiele
van 652 TJ.
energiebronnen.
hernieuwbare energie.
en scholen zijn volledig
energiebronnen.
11 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
energieneutraal.
1.2
Uitvoeren reeds vastgesteld beleid De energietransitie in Heemstede is de lokale vertaling van nationaal en regionaal beleid. Binnen dit thema richten projecten zich op CO₂-reductie, door energie te besparen en de overstap naar duurzame energiebronnen te zetten. Heemstede vertaalt de vastgestelde doelen naar concrete acties en blijft werken aan de uitvoering daarvan. Hieronder volgt een overzicht van de lopende projecten die passen binnen reeds vastgesteld bleid: ■ Aanpak energiearmoede
Isolatieaanpak Heemstede
■ RES 2.0:
Er wordt ingezet op het bestrijden van energiearmoede
De isolatie van de gebouwde omgeving wordt
Binnen de Regionale Energiestrategie (RES) 2.0 is
in Heemstede, bijvoorbeeld door huishoudens te
voortgezet voor alle typen gebouweigenaren: particuliere
vastgelegd dat regio Noord-Holland-Zuid 2,7 TWh
ondersteunen die moeite hebben met het betalen van
huiseigenaren, VvE’s en kleine ondernemers. Specifieke
hernieuwbare elektriciteit op land opwekt vóór 2030.
energiekosten.
ondersteuning wordt geboden aan inwoners met een
Heemstede levert een bijdrage via zonne-energie op
kleine beurs en bewoners in focusbuurten die extra
parkeerplaatsen en grote daken. Het project Zonneparking
aandacht vragen.
Sportpark Groenendaal (vastgesteld in mei 2025) is
■ Opstellen warmteprogramma Uiterlijk eind 2026 wordt de huidige Transitievisie Warmte herzien en vastgelegd in een nieuw warmteprogramma.
■ Schoon en emissieloos bouwen
hiervan een voorbeeld maar is ook aangemerkt als
Hierin staat de voortgang van de warmtetransitie richting
Door ondertekening van het convenant Schoon en
versnellingsproject, omdat het naast energieopwekking
een aardgasvrij Heemstede voor de komende tien jaar.
Emissieloos Bouwen (SEB) kan de gemeente blijvend
extra duurzaamheidsimpact heeft op het gebied van
■ Ondersteuning energiecoaches en klimaatcoaches
inzetten op duurzame bouw- en renovatieprojecten. Dit
circulariteit, ecologie en klimaatadaptatie ■ Aanpak netcongestie Heemstede
Vrijwilligers van HeemSteeds Duurzamer geven
draagt bij aan de reductie van stikstof, fijnstof, CO2 en
inwoners onafhankelijk energieadvies. Enkele van deze
geluidsoverlast. Ook geeft het recht op subsidies voor de
Het aanpakken van netcongestie is een randvoorwaarde
vrijwilligers maken op verzoek elke winter ook infrarood
inzet van elektrische werktuigen.
voor verdere verduurzaming. Hier wordt actief aan gewerkt
opnames van woningen. Inmiddels zijn ook een aantal
■ Aansluiting Plein 1 op riothermie
energiecoaches opgeleid als klimaatcoach die advies geven over klimaatadaptieve maatregelen rondom de woning. De gemeente ondersteunt hen hier actief bij,
De voorbereidingen voor de aansluiting van Plein 1 op het riothermiesysteem worden voortgezet. ■ Raadhuis aardgasvrij in 2028:
zodat dit probleem beter beheersbaar wordt. ■ Versnelling uitrol ledverlichting openbare ruimte De uitrol van ledverlichting in de openbare verlichting (OVL) wordt gecontinueerd. We gaan in de periode
onder andere door te zorgen voor communicatie richting
Het raadhuis wordt in 2028 aardgasvrij gemaakt. De
2023-2027 nog eens 685 MWh aan elektra besparen.
inwoners, ondernemers en organisaties.
voorbereidingen hiervoor zijn gekoppeld aan groot
Het verbruik van de openbare verlichting wordt geschat
onderhoud binnen het gemeentelijk vastgoed.
op 409 MWh in 2027. Dit is nog maar 42% van het elektriciteitsverbruik ten opzichte van het basisjaar 2013.
12 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
1.3
Stand van zaken ■ Verduurzamen gemaalpompen De gemaalpompen in de gemeente worden bij vervanging
Uit onze meest recente monitoring blijkt dat we binnen het thema energietransitie achterlopen op de doelstellingen om de
steeds verduurzaamd. We kiezen dan voor energiezuinige
klimaatambities voor 2030 en 2050 te realiseren. Zo moet het aardgasverbruik de komende jaren fors omlaag. In 2022 bedroeg dit
installaties die het energieverbruik fors verlagen en
nog 774 TJ, terwijl het streven is om in 2050 volledig aardgasvrij te zijn.
daarmee bijdragen aan energiebesparing en minder CO₂uitstoot. ■ Stimuleren woningcorporaties tot verduurzaming Via prestatieafspraken en periodieke overleggen worden
Deze cijfers onderstrepen de urgentie om de verduurzaming te versnellen. Het terugdringen van het gebruik van fossiele energie is essentieel om te voldoen aan de wettelijke verplichtingen uit de Klimaatwet en bij te dragen aan de CO₂-reductiedoelstellingen van 60% in 2030 en 95% in 2050.
woningcorporaties aangespoord om hun woningvoorraad verder te verduurzamen. ■ Energiecoaches voor het MKB Energiecoaches van HeemSteeds Duurzamer
Daarom zetten we in op maximale energiebesparing en de overstap naar duurzame energiebronnen bij gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Ook de openbare verlichting, verkeersregelinstallaties en rioolgemalen worden waar mogelijk energiezuiniger gemaakt.
ondersteunen ook het midden- en kleinbedrijf in samenwerking met andere experts. Ze ondersteunen niet alleen met energieadvies van het bedrijfspand, maar ook bij het vergroenen ervan.
Energieverbruik Heemstede
Aardgasverbruik Heemstede
Totaal energieverbruik (in TJ)
Totaal aardgasverbruik (in m3)
1.450
Voorspeld energieverbruik (in TJ)
30
1.350
Klimaatdoel
25
1.250
15
1.050
10
950
5
850
13 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Klimaatdoel
20
1.150
750
Voorspeld aardgasverbruik (in m3)
2015
2020
2025
2030
2035
2040
2045
2050
0
2015
2020
2025
2030
2035
2040
2045
2050
1.4
Hoe gaan we versnellen? Om de klimaatdoelen voor 2030 en 2050 te halen, is versnelling binnen de energietransitie noodzakelijk. We richten ons op projecten die direct bijdragen aan CO₂-reductie, door energiebesparing, slimme opwek van duurzame energie en de (versnelde) overstap naar aardgasvrije wijken. De onderstaande versnellingsprojecten zijn gericht op maximale impact, haalbaarheid en samenhang met andere
De investering in 1.400 extra PV-panelen levert jaarlijks 580 MWh op. De impact van de stimulatie van particuliere dakeigenaren bij de installatie van zonnepanelen is op voorhand moeilijk te kwantificeren.
Opstellen wijkuitvoeringsplannen Om van het gas af te gaan, is het belangrijk per wijk een uitvoeringsplan op te stellen. Deze plannen worden afgestemd op andere ruimtelijke opgaven, zoals rioolonderhoud en hitteplannen.
14 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
X
• € 1.100.000 voor Zonneparking • € 745.000 voor zwembad Middelen vanuit Energiepact Heemstede
Deze plannen zijn noodzakelijk voor de uitvoering Financiering uit CDOKE. van de WUP’s. Energietransitie
Start uitvoeren eerste wijkuitvoeringsplan Binnen dit programma willen we de eerste Energietransitie wijkuitvoeringsplannen uitvoeren; welke wijken dit betreft en de bijbehorende kosten hangen af van de planuitwerking Versneld verduurzamen sportverenigingen Het verduurzamen van sportverenigingen is extra waardevol vanwege de maatschappelijke impact. Dit realiseren we onder andere met zonnepanelen en betere isolatie.
2030
Uitbreiden van zonnedaken We willen 1.400 extra PV-panelen plaatsen op gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed. Daarnaast identificeren we geschikte particuliere daken en stimuleren we dakeigenaren bij de installatie van zonnepanelen.
2029
De zonneparking wekt jaarlijks 280 MWh aan Energietransitie en duurzame energie op en met de verduurzaming verduurzamen van het zwembad wordt elk jaar 1,32 TJ energie sportvoorzieningen bespaard.
Kosten
2028
Zonneparking en verduurzamen zwembad Op het parkeerterrein van Sportpark Groenendaal plannen we een zonneparking voor efficiënte energieopwekking, gecombineerd met de verduurzaming van het naastgelegen zwembad voor aanzienlijke energiebesparing.
Energietransitie
Opbrengsten
2027
onderwerpen
2026
Portefeuille Versnellingsprojecten
2025
ruimtelijke opgaven.
Gemiddeld kan per buurt 1 miljoen m3 aardgas worden bespaard door over te stappen op een duurzame warmtebron.
De exacte energieopbrengst en CO2-reductie zijn op dit moment nog niet bekend. Wel staat vast Verduurzamen dat dit project, naast de opgewekte energie en/ sportvoorzieningen of energiebesparing, ook een maaatschappelijke impact heeft.
Afhankelijk van de wijkuitvoeringsplannen.
Middelen vanuit Energiepact Heemstede
1.5
Advies Denktank Heemstede Duurzaam (DHD) De DHD adviseert om de versnellingsprojecten binnen de energietransitie concreet uit te werken, met duidelijke planning en verwachte opbrengsten, zoals CO₂-reductie en financiële besparingen. Daarnaast wordt aanbevolen om andere ruimtelijke projecten zoveel mogelijk te koppelen aan het warmteprogramma en om duurzaamheid structureel te integreren in gemeentelijke projecten. Dit advies hebben wij verwerkt in het programma door de versnellingsprojecten zo veel mogelijk SMART te maken: concreet, meetbaar en haalbaar. We streven naar een integrale aanpak en benutten koppelkansen met andere projecten en beleidsvelden, zoals het afstemmen van het warmteprogramma op ruimtelijke ingrepen, zoals rioolonderhoud en hitteplannen. Daarnaast zetten we in op de structurele integratie van duurzaamheid binnen reguliere gemeentelijke projecten, zoals onze inzet op emissieloos bouwen.
15 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Hoofdstuk 2
Circulaire economie Hoewel de ambities voor een circulaire economie stevig zijn verankerd in beleid, blijkt uit monitoring dat de realisatie achterblijft. De hoeveelheid restafval is te hoog, en circulariteit bij inkoop en bouw is nog geen vanzelfsprekendheid. Om in 2030 op koers te liggen richting een volledig circulaire samenleving in 2050, is gerichte versnelling nodig. Dit hoofdstuk beschrijft hoe we concrete stappen zetten richting minder afval, meer hergebruik en circulair opdrachtgeven.
16 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
2.1
Beleid en doelen Een circulaire economie is gericht op het optimaal inzetten en hergebruiken van grondstoffen in alle schakels van de productieketen: van grondstofwinning tot consumptie. Door toenemende welvaart en bevolkingsgroei raken grondstoffen steeds schaarser. Zeker in de huidige context van (geo) politieke onzekerheden is het des te urgenter om versneld over te stappen naar een circulaire economie. Het efficiënt gebruik van beschikbare grondstoffen wordt daarmee belangrijker dan ooit. Dit biedt ook nieuwe kansen voor het bedrijfsleven, doordat er nieuwe markten ontstaan. Het doel is om in 2050 volledig circulair te zijn. Dat betekent: grondstoffen efficiënt hergebruiken, recyclebare materialen niet meer verbranden en het ontstaan van afval zoveel mogelijk voorkomen. De transitie naar een circulaire economie levert tegelijkertijd een belangrijke bijdrage aan de klimaatopgave, het herstel van biodiversiteit, een schoon milieu en een gezonde leefomgeving.
17 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Landelijke en regionale wetgeving
Lokaal beleid
De afspraken rondom de circulaire economie zijn vastgelegd in diverse beleidsstukken op zowel nationaal als regionaal niveau,
Heemstede heeft de nationale en regionale afspraken op het
waaronder:
gebied van circulaire economie vertaald naar lokaal beleid. De belangrijkste documenten waarin deze zijn vastgelegd, zijn:
■ Nationaal Grondstoffenakkoord
■ MRA-convenant Circulair Aanbesteden
■ Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Inkopen en
Hierin is vastgelegd dat Nederland in 2050 een volledig
Heemstede is ondertekenaar en deelnemer aan dit
Opdrachtgeven (MVOI) 2025–2026
circulaire economie nastreeft, met als tussendoel 50%
convenant binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA),
Aanbestedingstrajecten met een grote impact op
minder gebruik van primaire grondstoffen in 2030.
gericht op het toepassen van circulaire principes in
de duurzaamheidsdoelstellingen zijn opgenomen in
aanbestedingen.
dit actieplan. Hiermee geeft de gemeente concreet
■ Nationaal Programma Circulaire Economie 2023–2030 Hierin is uitgewerkt hoe Nederland uitvoering geeft
■ MRA-convenant Toekomstbestendig Wonen
invulling aan maatschappelijk verantwoord inkopen en
aan het EU-actieplan. Het programma richt zich op vier
Ook dit convenant is ondertekend door Heemstede.
zogeheten ‘knoppen’ waarop gestuurd wordt:
Het bevat afspraken over toekomstbestendig bouwen,
□ Vermindering van het verbruik van (primaire)
binnen de kaders van onder andere het Klimaatakkoord,
In deze woonvisie zijn de afspraken uit het MRA-convenant
Grondstoffenakkoord en het Deltaprogramma Ruimtelijke
Toekomstbestendig Bouwen verankerd, waarmee
grondstoffen met ten minste 50%; □ Substitutie van primaire grondstoffen door duurzamere alternatieven; □ Levensduurverlenging van producten en materialen om het grondstoffengebruik te beperken; □ Hoogwaardige verwerking van materialen, zodat secundaire grondstoffen beschikbaar blijven. ■ Manifest Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) Door Heemstede ondertekend, stimuleert dit manifest overheden en bedrijven om duurzaamheid en circulariteit als uitgangspunt te nemen bij inkoop- en aanbestedingsprocessen.
18 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Adaptatie. Heemstede streeft ernaar minimaal te voldoen aan het daarin opgenomen ambitieniveau ‘brons’.
opdrachtgeven. ■ Woonvisie Heemstede 2023–2027
Heemstede inzet op duurzame en circulaire woningbouw. ■ Economisch Actieprogramma Heemstede 2023–2027 Dit programma is in samenwerking met lokale ondernemers opgesteld. Hieruit blijkt dat ondernemers actief willen bijdragen aan de circulaire economie.
Specifieke doelstellingen Heemstede Sustainable Development Goals Op basis van de nationale en regionale kaders heeft Heemstede eigen Heemstede draagt met deze aanpak bij aan de volgende
doelstellingen geformuleerd binnen het thema Circulaire economie. Deze doelstellingen zijn niet vrijblijvend, maar noodzakelijk om te voldoen aan wet- en regelgeving
Sustainable Development Goals (SDG’s):
én om een toekomstbestendige, duurzame gemeente te realiseren.
Dit zijn de kernindicatoren waar we op gaan monitoren en rapporteren: ► Restafval per inwoner (kg) ► Scheidingspercentage huishoudelijk afval (%) ► Aandeel circulair aanbestede opdrachten (%)
In hoofdstuk 5 staan de Sustainable Development Goals nader beschreven.
► Aandeel hergebruik materialen bij gemeentelijke projecten (%)
Afvalreductie
2030
2050
Circulair opdrachtgeven en inkopen
Circulaire woningbouw
60% van al het afval wordt hoogwaardig
Circulair aanbesteden is de standaard
Heemstede voldoet aan het
gerecycled en het restafval bedraagt
werkwijze voor de gemeente.
ambitieniveau brons uit het MRA-
maximaal 100 kg per inwoner per jaar.
convenant Toekomstbestendig Bouwen.
Een volledig circulaire aanpak waarbij
De gemeente geeft volledig circulair
Woningbouw is volledig circulair, met
zo veel mogelijk primaire grondstoffen
opdracht en voert alle inkoop volgens
nadruk op hergebruik van materialen en
worden teruggewonnen.
circulaire principes uit.
toepassing van circulaire bouwprincipes.
19 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
2.2
2.3
Uitvoeren reeds vastgesteld beleid
Stand van zaken
De overgang naar een circulaire economie is verankerd in het Nationaal Grondstoffenakkoord, het Nationaal Programma Circulaire
In de meest recente duurzaamheidsmonitor van 2023
Economie 2023–2030, het MVOI-manifest en het MRA-convenant Circulair Aanbesteden. Deze kaders verplichten gemeenten om
is binnen het thema Circulaire economie gekeken naar
afvalstromen van alle doelgroepen te verminderen en maatschappelijk verantwoord aan te besteden en in te kopen. Daarnaast
de hoeveelheid restafval per inwoner en het scheidings-
zetten we in op het creëren van ruimte voor de maakindustrie en het verwerken van primaire grondstoffen tot hoogwaardige
percentage van huishoudelijk afval. Uit de resultaten blijkt
secundaire grondstoffen. Hieronder volgt een overzicht van diverse lopende projecten binnen dit thema.
dat we op beide indicatoren achterlopen. Het burgerberaad Heemstede heeft een advies opgesteld om te gaan versnellen
■ Gerecyclede materialen toepassen in de openbare
■ Zwerfafvalpreventie
op de doelen 60% recyclebaar afval en maximaal 100 kg afval
ruimte
Met containertuintjes en opschoonacties bestrijden we
per inwoner in 2030. Het besluit voor het nieuwe afvalsysteem
Oude bestratingsmaterialen en grondstoffen uit
actief zwerfafval. Alle scholen in Heemstede beschikken
wordt in juni 2025 aan de raad voorgelegd ter vaststelling.
sloopprojecten worden hergebruikt bij aanleg en
over prikkers en materialen om samen met leerlingen de
onderhoud. Ook zetten we in op biobased producten,
omgeving schoon te houden.
Als het gaat om maatschappelijk verantwoord inkopen en
zoals paaltjes en bankjes van natuurlijke materialen.
■ Plasticsoep vissen met scholen
opdrachtgeven zijn de aanbestedingen gemeten aan de
■ Ondernemers verbinden om voedselverspilling
Met ondersteuning van de gemeente en Meerlanden kun-
hand van de MVI-evaluatietool. Ook voor de aanbestedingen
tegen te gaan
nen scholen helpen bij het schoonvissen van Heemsteedse
opgenomen in het Actieplan 2025 – 2026 wordt gebruik
Heemstede werkt samen met ondernemers, met name in
wateren. Zo maken we het water schoner en vergroten we
gemaakt van deze evaluatietool om de duurzaamheids-
de voedsel- en horecasector, om voedselverspilling tegen
de bewustwording onder kinderen over zwerfafval.
doelstellingen per aanbesteding te meten. Deze resultaten
te gaan en circulaire initiatieven te bevorderen. ■ Samenwerken met innovatieve partijen
■ Repair Café Heemstede We faciliteren het Repair Café als onderdeel van het
We werken samen met bedrijven en organisaties die
‘recht op reparatie’. Hiermee stimuleren we hergebruik en
circulaire oplossingen bieden, zoals geavanceerde
verlengen we de levensduur van producten.
recyclingtechnieken en concepten voor het sluiten
■ Eigen verpakking meenemen
van kringlopen. Doel is het ontwikkelen van een
Samen met ondernemers en de weekmarkt moedigen we
‘grondstoffenkaart’ voor Heemstede: wat voor de een afval
inwoners aan om eigen verpakkingen mee te nemen en zo
is, kan voor de ander een waardevolle grondstof zijn.
het gebruik van wegwerpverpakkingen te beperken.
■ Uitvoering adviezen uit burgerberaad
■ Gebruik van biobased materialen bij isolatie
Op basis van het burgerberaad zetten we in op
en (ver)bouw
vermindering van restafval, het stimuleren van
We stimuleren inwoners en ondernemers om bij isolatie,
hoogwaardige recycling en het bevorderen van hergebruik
bouw of verbouw gebruik te maken van natuurlijke
en reparatie.
materialen.
20 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
worden in de volgende duurzaamheidsmonitor van eind 2025 opgenomen.
2.4
Hoe gaan we versnellen? Om de omslag naar een circulaire economie te realiseren, zetten we gerichte stappen om afval te verminderen, hergebruik te stimuleren en circulaire principes leidend te maken bij inkoop en bouw. De onderstaande versnellingsprojecten dragen bij aan het terugdringen van restafval, het stimuleren van circulaire bedrijvigheid en het toepassen van circulair opdrachtgeven en inkopen binnen onze gemeentelijke organisatie.
MVOI toepassen bij bouw zonneparking Bij de bouw van de zonneparking bij Sportpark Groenendaal worden circulaire bouwprincipes toegepast en circulaire zonnepanelen ingekocht.
MVOI
Afhankelijk van aanbesteding
Afhankelijk van aanbesteding
MVOI toepassen bij aanbestedingen van bruggen Bij de aanbesteding van brugonderhoud en renovatie worden circulaire principes toegepast, met focus op hergebruik en efficiënter materiaalgebruik.
MVOI
We gebruiken de MVI-zelfevaluatietool van de rijksoverheid om de projectopbrengsten na afloop inzichtelijk te maken.
Grondstoffenkaart ontwikkelen Heemstede ontwikkelt een grondstoffenkaart die inzicht biedt in reststromen, hergebruik stimuleert en bijdraagt aan een circulaire economie in de regio.
Beter inzicht in reststromen, meer hergebruik en een sterkere regionale circulaire economie.
€ 15.000
Circulaire economie
Meer hergebruik, stimulering van circulaire initiatieven en versterking van lokale samenwerking.
Geen verwachte kosten in de verkenningsfase
Circulaire hub realiseren We onderzoeken of we de circulaire hub kunnen onderbrengen bij de ontwikkeling van ’t Groot Clooster. De hub biedt ruimte voor hergebruik van materialen, kennisdeling en samenwerking rond de circulaire economie, en sluit aan bij de ontwikkelingen uit het burgerberaad
21 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Circulaire economie
X
X
X
X
X
X
X
2030
We gebruiken de MVI-zelfevaluatietool van de rijksoverheid om de projectopbrengsten na afloop inzichtelijk te maken.
2029
Kosten
2028
Opbrengsten
2027
onderwerpen
2026
Versnellingsprojecten
2025
Indicatie looptijd
Portefeuille
2.5
Advies Denktank Heemstede Duurzaam (DHD) Voor het streven naar een circulaire economie adviseert de DHD om de toepassing van MVOI breder in te zetten, zoals bij schoolrenovaties, woningbouw op verschillende locaties in Heemstede en de inkoop van kantoorartikelen voor de gemeentelijke organisatie. Daarnaast stelt de DHD enkele aanvullende adviezen voor, zoals het inzetten van afvalcoaches voor inwoners en ondernemers om afval te reduceren. Wat betreft de uitbreiding van MVOI naar schoolrenovaties en de woningbouwlocaties, heeft de gemeente onvoldoende invloed op de aanbesteding om dit als gemeentelijk project te bestempelen. De verduurzaming van kantoorartikelen heeft bovendien een beperkte impact en wordt daarom niet expliciet in dit programma opgenomen. Wel zien we waardevolle kansen in de inzet van afvalcoaches voor het MKB, als uitbreiding van de bestaande werkzaamheden van de coaches van HeemSteedsDuurzamer.
22 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Hoofdstuk 3
Ecologie en klimaatadaptatie Klimaatverandering raakt ons direct: hevige regenval, droogte en hittestress nemen toe. Tegelijkertijd staat de biodiversiteit onder druk. De duurzaamheidsmonitor laat zien dat er nog onvoldoende zicht is op de voortgang binnen dit thema. Daarom zetten we vanaf 2025 stevig in op het ontwikkelen van een adequate vorm van monitoring. Daarnaast starten we versnellingsprojecten die bijdragen aan een klimaatbestendige en groene leefomgeving. In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we dat concreet aanpakken.
23 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
3.1
Beleid en doelen
Sustainable Development Goals
Binnen het thema Ecologie en klimaatadaptatie ligt de focus op het tegengaan van wateroverlast, hittestress en droogte, én op het versterken van biodiversiteit. Dit is niet alleen een ambitie, maar ook een noodzaak om te voldoen aan nationale en regionale
Heemstede draagt met deze aanpak bij aan de volgende
verplichtingen en richtlijnen: ecologisch herstel en biodiversiteit te bevorderen.
Sustainable Development Goals (SDG’s):
Landelijke en regionale wetgeving
Lokaal beleid
De afspraken over ecologie en klimaatadaptatie zijn
Om invulling te geven aan deze verplichtingen, heeft
vastgelegd in diverse beleidsstukken op zowel nationaal als
Heemstede eigen beleidsstukken opgesteld. De belangrijkste
regionaal niveau, waaronder:
documenten zijn:
■ Nationaal Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie
■ Groenbeleidsplan 2024-2034
Verplicht gemeenten om uiterlijk in 2050 klimaatbestendig
Richt zich op vergroening van de openbare ruimte en
en waterrobuust te zijn. Dit betekent dat wateroverlast,
behoud van biodiversiteit.
droogte en hitte structureel moeten worden aangepakt.
■ Programma Water 2021-2026
■ Nationale Biodiversiteitstrategie & Actieplan Nederland 2025-2030 Bevat 23 wereldwijde actiedoelen. Voor Nederland zijn concrete maatregelen vastgelegd gericht op behoud, herstel en duurzaam gebruik van biodiversiteit. Deze brede
In hoofdstuk 5 staan de Sustainable Development Goals nader beschreven.
Formuleert maatregelen tegen wateroverlast, droogte en hittestress, met als einddoel een waterrobuust Heemstede in 2050. Dit programma wordt in 2026 geactualiseerd. ■ Hemelwaterverordening Heemstede 2023 Maakt hemelwaterberging op particulier terrein afdwingbaar om wateroverlast door klimaatverandering te verminderen. ■ Strategie en Agenda Klimaatadaptatie 2021-2026
opgaven laten zien dat het herstel van biodiversiteit verder
Geeft richting aan klimaatadaptieve maatregelen en wordt in 2025 herzien. Hierin is onder andere de norm van 3-30-300 vastgelegd:
gaat dan alleen natuurbeheer.
iedere woning heeft zicht op drie bomen, bomen zorgen voor 30% schaduw in de buurt en binnen 300 meter van elk gebouw is
■ Wet natuurbescherming Beschermt waardevolle natuurgebieden, bedreigde planten- en diersoorten en verplicht gemeenten om ecologisch herstel en biodiversiteit te bevorderen. ■ Omgevingswet Vereist dat ruimtelijke plannen klimaatadaptatie en natuurinclusief beleid integreren.
24 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
voldoende schaduw bij hittegolven. ■ Ontwerp-Omgevingsvisie Heemstede 2040 Hierin zijn de principes ‘water en bodem als leidend’ en ‘groen, tenzij’ verankerd.
Specifieke doelstellingen Heemstede Binnen het thema Ecologie en klimaatadaptatie zijn onze doelstellingen nog niet volledig uitgewerkt. We constateren dat we op dit vlak nog onvoldoende monitoren, waardoor we te weinig inzicht hebben in waar we staan en waar we naartoe willen. De komende jaren zetten we daarom stevig in op het verbeteren van onze monitoring. We streven ernaar om in 2026 een werkend monitoringsysteem te hebben voor vergroening, biodiversiteit en klimaatadaptatie. In 2030 monitoren we deze thema’s structureel en sturen we hiermee gericht op een klimaatrobuust en biodivers Heemstede. Het jaarlijks monitoren van groene en klimaatadaptieve KPI’s markeren we daarom als een versnellingsproject binnen dit thema. Daarnaast hebben we als hoofddoel op het gebied van klimaatadaptatie dat Heemstede in 2050 volledig waterrobuust en hittestressbestendig is. Zolang onze doelstellingen nog niet volledig zijn uitgewerkt, hanteren we enkele uitgangspunten als basis voor onze inzet voor een biodivers en klimaatbestendig Heemstede: ■ Waar mogelijk toepassen van de 3-30-300-richtlijn: elke woning heeft zicht op minimaal drie bomen, buurten hebben minstens 30% schaduwrijke plekken, en binnen 300 meter is een groene ontmoetingsplek. ■ Aanleggen van natuurvriendelijke oevers waar mogelijk. ■ Toepassen van het groen-tenzij-principe.
■ Klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte, inclusief schoolpleinen. ■ Inwoners stimuleren om hun perceel klimaatadaptief in te richten. ■ Water en bodem leidend laten zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen. Dit zijn de kernindicatoren waar we op gaan monitoren en rapporteren: In dit programma zetten we breed in op het beter monitoren van onze duurzaamheidsinzet, onder andere door hierover te rapporteren in onze planning- en controlcyclus (zie hoofdstuk vijf ). Voor het thema Ecologie en klimaatadaptatie willen we daarnaast een aparte monitoring opzetten, omdat deze thema’s lastiger te meten zijn en veldwerk vragen. Het opzetten van een monitoringssysteem voor ecologie en klimaatadaptatie is daarom als specifiek versnellingsproject in dit programma opgenomen. Op dit moment meten we binnen dit thema op twee KPI’s: ► Aandeel groen in de openbare ruimte ► Gemiddelde oppervlaktetemperatuur In 2026 breiden we deze monitoring uit en verbeteren we de kwaliteit ervan, onder andere door deze twee KPI’s aan te vullen met aanvullende indicatoren.
25 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
3.2
3.3
Uitvoeren reeds vastgesteld beleid
Stand van zaken
Klimaatbestendigheid en biodiversiteit zijn wettelijk verankerd in het Nationaal Deltaprogramma, de Wet natuurbescherming en
De duurzaamheidsmonitor van 2023 biedt onvoldoende
de Omgevingswet. Lokaal beleid, zoals het Groenbeleidsplan en het Programma Water, geeft hier invulling aan. Heemstede werkt
inzicht in de stand van zaken op het gebied van ecologie
aan een groene en klimaatbestendige leefomgeving met projecten die voortkomen uit deze verplichtingen. Hieronder volgt een
en klimaatadaptatie. Daarom starten we vanaf 2025 met de
overzicht van diverse lopende projecten:
jaarlijkse monitoring van ecologische en klimaatadaptieve kritieke prestatie-indicatoren (KPI’s). Dit is essentieel om de
■ Natuur- en milieueducatie intensiveren
■ Verordening Beheer (EU-)exoten implementeren
transitie naar een klimaatbestendig Heemstede te versnellen.
Heemstede blijft natuur- en milieueducatie aanbieden
Heemstede werkt door aan de implementatie van de
aan scholen en inwoners om het bewustzijn over
verordening rondom de bestrijding van (Europese)
Goede monitoring is nodig om onze inspanningen SMART te
duurzaamheid te vergroten.
invasieve exoten in het groenbeheer.
maken – concreter, meetbaarder en beter onderbouwd. We
■ Uitvoeren groenbeleidsplan
■ Klimaatadaptieve inrichten van wegen
maken nu met name gebruik van de landelijke beschikbare
Het groenbeleidsplan wordt continu uitgevoerd. Het
Bij werkzaamheden aan straten en wegen, bijvoorbeeld bij
data. Met het ontwikkelen van een monitoringssysteem
plan richt zich op behoud en uitbreiding van groen in
rioleringswerkzaamheden, worden maatregelen toegepast
gebaseerd op onze eigen data kunnen we passende en
Heemstede, wat een belangrijke bijdrage levert aan
om wateroverlast te beperken en water beter vast te
complete doelstellingen formuleren om te werken naar een
klimaatadaptatie en biodiversiteit.
houden.
biodivers en klimaatbestendig Heemstede.
■ Uitvoeren MRA-convenant toekomstbestendig wonen Het MRA-convenant, gericht op toekomstbestendig wonen, blijft onderdeel van het reguliere beleid en wordt geïntegreerd in het beheer van de openbare ruimte.
26 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
3.4
Hoe gaan we versnellen? Het klimaat verandert en biodiversiteit staat onder druk. Daarom richten de versnellingsprojecten hieronder zich op vergroening van de leefomgeving, herstel van biodiversiteit en het klimaatadaptief
Monitoringssysteem ontwikkelen In 2025 ontwikkelt Heemstede een monitoringssysteem, op basis van Kritieke Prestatie-Indicatoren (KPI's), voor ecologie en klimaatadaptatie, waarmee groenontwikkeling, groene daken en gidssoorten in kaart worden gebracht om gericht beleid en intiatieven te onderbouwen. Campagne klimaatbestendige tuinen Als gemeente hebben we beperkte invloed op de klimaatbestendigheid van privégrond, maar het is essentieel dat ook deze wordt aangepast. Daarom gaan we inwoners stimuleren om hun tuinen aan te pakken door middel van een gerichte subsidie en communicatie. Hitteplannen maken voor focusbuurten Heemstede ontwikkelt hitteplannen voor specifieke buurten om hittestress te verminderen, met maatregelen zoals vergroening en schaduwplekken, afgestemd op andere ruimtelijke projecten, zoals het warmteprogramma. Groenblauwe schoolpleinen versterken Heemstede versterkt groenblauwe schoolpleinen om waterbeheer, biodiversiteit en klimaatbestendigheid te verbeteren en tegelijkertijd een groene en gezonde leeromgeving voor de jeugd te creëren.
27 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Inzicht in de stand van zaken op het gebied van ecologie en klimaatadaptatie. Ecologie en klimaatadaptatie
Financiering uit CDOKE
X
€ 10.000 Ecologie en klimaatadaptatie
Klimaatadaptatie
X
De opbrengsten van deze projecten worden SMART gemaakt aan de hand van de jaarlijkse monitoring die in 2025 start.
geen X
€ 60.000 Ecologie en klimaatadaptatie
X
X
2030
Kosten
2029
Opbrengsten
2028
onderwerpen
2027
Versnellingsprojecten
2026
Portefeuille
2025
inrichten van de openbare ruimte – met extra aandacht voor monitoring en meetbare resultaten.
3.5
Advies Denktank Heemstede Duurzaam (DHD) De DHD benadrukt het belang van een biodiversiteitstoets voor gemeentelijke projecten, bijvoorbeeld door het monitoren van gidssoorten, en pleit voor een structurele aanpak om biodiversiteit te versterken in de openbare ruimte bij het beheer en onderhoud. Daarnaast adviseert de DHD om natuurcommunicatie te intensiveren en binnen klimaatadaptatie een sterke koppeling te maken tussen hitteplannen, groenverbindingen en klimaatbestendige tuinen en gebouwen. Deze punten worden grotendeels meegenomen in ons programma. We zetten sterk in op de jaarlijkse ecologie- en klimaatadaptatiemonitor, gebaseerd op KPI’s, waaronder gidssoorten. Onze natuurcommunicatie, onderdeel van de reguliere werkzaamheden, wordt verder versterkt. Binnen klimaatadaptatie starten we met het opstellen van hitteplannen, dragen zogenoemde groenblauwe schoolpleinen bij aan groenverbindingen en stimuleren we klimaatbestendige aanpassingen in tuinen.
28 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Hoofdstuk 4
Duurzame mobiliteit De mobiliteitssector is nog een grote bron van uitstoot in Heemstede. Hoewel de elektrificatie van het gemeentelijk wagenpark en uitbreiding van laadpalen goed gaat, moet de CO₂-uitstoot drastisch omlaag om de doelen voor 2030 te halen. Door deelmobiliteit te stimuleren, laadinfrastructuur te verbeteren en slim ruimtegebruik te bevorderen, versnellen we de overgang naar duurzame mobiliteit. In dit hoofdstuk lichten we deze aanpak toe.
29 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
4.1
Beleid en doelen
Sustainable Development Goals
Duurzame mobiliteit is een essentieel onderdeel van de energietransitie en een belangrijke pijler in het streven naar een klimaatneutraal Heemstede. Dit vraagt om een verschuiving naar emissieloos vervoer, betere laadinfrastructuur en innovatieve
Heemstede draagt met deze aanpak bij aan de volgende
mobiliteitsoplossingen.
Sustainable Development Goals (SDG’s):
Landelijke en regionale wetgeving De transitie naar duurzame mobiliteit wordt gedreven door nationale en regionale verplichtingen, waaronder:
■ Nationale Agenda Laadinfrastructuur Dit is onderdeel van het Klimaatakkoord en hierin staan afspraken voor een dekkend laadnetwerk voor elektrisch
■ De Klimaatwet
vervoer in Nederland. Daarbij wordt rekening gehouden
Verplicht Nederland om in 2030 de uitstoot van
met een sterke groei in elektrische personenauto’s, bussen,
broeikasgassen met 60% te reduceren en in 2050 ten
bestelauto’s en lichte vrachtwagens.
minste 95% minder CO₂ uit te stoten ten opzichte van
■ Het Regionaal Mobiliteitsprogramma (RMP)
1990. Dit betekent een grootschalige omschakeling
Binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA) en Zuid-
naar minder en naar emissievrije mobiliteit waarmee in
Kennemerland/IJmond worden afspraken gemaakt over
Nederland 7,4 Mt CO2 uitstoot wordt bespaard van het
duurzame mobiliteit, waaronder emissieloos vervoer,
totaal van 48,7 Mt uitstoot van broeikasgassen.
deelmobiliteit en laadinfrastructuur.
30 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
In hoofdstuk 5 staan de Sustainable Development Goals nader beschreven.
Specifieke doelstellingen Heemstede Om bij te dragen aan deze nationale en regionale doelstellingen, heeft Heemstede eigen speerpunten geformuleerd binnen het thema duurzame mobiliteit.
Dit zijn de kernindicatoren waar we op gaan monitoren en rapporteren: ► Dekkingsgraad laadbehoefte van elektrische auto’s ► Aantal deelauto’s ► NO2 blootstelling ► PM10 blootstelling (milieukaart uit ontwerp-Omgevingsvisie Heemstede 2040)
Emissieloos wagenpark
Alle lichte voertuigen van de
2030
Duurzaam doelgroepenvervoer
Publieke laadvoorzieningen
Mobility as a service
Volledig emissieloos
gemeente zijn emissieloos; zware voertuigen zoveel mogelijk emissieloos
Doorlopend
31 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Heemstede voldoet aan
Heemstede faciliteert zoveel
het ambitieniveau brons
mogelijk deelmobiliteit en
uit het MRA-convenant
andere slimme vormen van
Toekomstbestendig Bouwen.
duurzame mobiliteit.
4.2
4.3
Uitvoeren reeds vastgesteld beleid
Stand van zaken
De transitie naar emissieloze mobiliteit vloeit voort uit de Klimaatwet en het Regionaal Mobiliteitsprogramma. Heemstede vertaalt
Op het gebied van duurzame mobiliteit liggen we op schema
deze doelstellingen naar een aantal lopende projecten:
met de elektrificatie van ons wagenpark en de uitbreiding van laadpalen. Echter, om te blijven voldoen aan de groeiende
■ Verduurzamen gemeentelijk wagenpark
■ Station Heemstede-Aerdenhout ontwikkelen tot
publieke laadbehoefte, is het nodig deze opnieuw in kaart te
De gemeente blijft investeren in het vervangen van
duurzame mobiliteitshub
brengen en ons laadpalenbeleid te herijken. Dit beschouwen
voertuigen door emissieloze alternatieven, met als doel
Het station wordt herontwikkeld tot een knooppunt voor
we als een versnellingsproject, omdat het buiten het
een volledig duurzaam wagenpark. Hierbij wordt rekening
duurzame mobiliteit, met ondermeer meer ruimte voor
vastgestelde beleid valt.
gehouden met de ontwikkelingen in de markt voor
deelfietsen en andere emissievrije vervoersmiddelen.
elektrische zware voertuigen. ■ Emissieloos vervoer als inkoopvoorwaarde
■ Emissieloos doelgroepenvervoer realiseren
Daarnaast streven we naar 95% minder CO₂-uitstoot in
De gemeente werkt stapsgewijs aan de volledige
2050 ten opzichte van 1990, waarbij emissievrij vervoer een
Bij gemeentelijke aanbestedingen en inkoopopdrachten
overgang naar emissieloze voertuigen voor het
cruciale rol speelt. De monitoring van 2023 laat zien dat dit
wordt emissieloos vervoer als randvoorwaarde
doelgroepenvervoer.
doel nog ver weg is: er moet nog 17.700 ton CO₂-reductie
opgenomen voor uitvoering.
in de mobiliteitssector worden gerealiseerd. Omdat we als gemeente hierop beperkte directe invloed hebben, zetten we in op het stimuleren en faciliteren van deelmobiliteit om deze transitie te versnellen.
32 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
4.4
Hoe gaan we versnellen? De uitstoot binnen de mobiliteitssector moet fors omlaag om de duurzaamheidsdoelen te halen. In deze paragraaf benoemen we concrete projecten die bijdragen aan schonere lucht, efficiënter ruimtegebruik en een betere bereikbaarheid. We versnellen door in te zetten op slimme mobiliteitsoplossingen, uitbreiding van laadinfra en het stimuleren van deelmobiliteit, met het STOMP-principe als leidraad.
De laadbehoefte tot en met 2030 inzichtelijk maken en de beleidsvisie herijken Om te blijven voldoen aan de publieke laadbehoefte, gaan we die tot en met 2030 inzichtelijk maken en op basis daarvan het laadpalenbeleid herijken. Het stimuleren en faciliteren van deelmobiliteit Als gemeente hebben we beperkte invloed op het mobiliteitsgedrag van inwoners, maar omdat het cruciaal is voor de klimaatdoelen, stimuleren we duurzamer vervoer door deelmobiliteit te bevorderen en te faciliteren. Onderzoek naar de implicaties van een milieuzone Om de grootste CO2-besparing te realiseren, onderzoeken we de mogelijke invoering van een milieuzone in Heemstede. Dit onderzoek richt zich op de impact op de verkeersdoorstroming en de positieve effecten op de luchtkwaliteit. Het STOMP-principe versnellen Het STOMP-principe geeft de voorkeursvolgorde voor mobiliteit: eerst lopen, dan fietsen, vervolgens openbaar vervoer, daarna deelmobiliteit en pas als laatste de privéauto. In Heemstede passen we dit principe (versneld) toe bij al onze ruimtelijke ontwikkelingen.
33 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Minder autobezit, lagere CO2-uitstoot en efficiënter ruimtegebruik. Mobiliteit
Verkeer en mobiliteit
€ 15.000
Inzicht in de haalbaarheid en de vooren nadelen van het invoeren van een milieuzone in Heemstede Geen
Minder autobezit, lagere CO₂-uitstoot, efficiënter ruimtegebruik en veiliger verkeer. Mobiliteit
Geen
2030
€ 25.000
2029
Mobiliteit
Een toekomstbestendig laadnetwerk, efficiënt gebruik van laadcapaciteit en stimulering van duurzame mobiliteit.
2028
Kosten
2027
Opbrengsten
2026
onderwerpen
2025
Portefeuille Versnellingsprojecten
4.5
Advies Denktank Heemstede Duurzaam (DHD) De DHD adviseert om het STOMP-principe (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as a Service, Personenauto’s) als leidraad te hanteren voor duurzame mobiliteit, zoals in het beleid van de provincie en de MRA. Daarnaast benadrukt de denktank het belang van frequente monitoring om de impact van mobiliteitsprojecten beter te meten en bij te sturen. Ook stelt de DHD voor om aanvullende projecten, zoals het verkeerscirculatieplan, in dit programma op te nemen. Wij onderschrijven dit advies en nemen het deels mee in dit programma. Het STOMP-principe passen we toe bij ruimtelijke ontwikkelingen zoals ook is opgenomen in de Ontwerp-Omgevingsvisie Heemstede 2040. Daarnaast geven we gehoor aan het advies om monitoring te verbeteren, door onze duurzaamheidsactiviteiten beter te meten, zoals in hoofdstuk vijf staat beschreven.
34 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
Hoofdstuk 5
Borging en sturing In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we onze duurzaamheidsdoelen gaan borgen in de dagelijkse praktijk en hoe we gaan sturen op die doelen. De kaders vanuit de Ontwerp-Omgevingsvisie Heemstede 2040 vormen het uitgangspunt voor uitvoering en prioritering. Het integreren van duurzaamheid als standaard in alle projecten vraagt een omslag in de organisatie, waarbij we meer opgavegericht en gebiedsgericht werken.
35 Programma Heemstede Duurzaam 2025-2030
5.1
5.2
Ons beleidskader: lokaal, nationaal en Europees
Duurzaamheid structureel verankeren
Onze gemeentelijke duurzaamheidsdoelen komen voort
Vanuit onze ambitie is het essentieel dat duurzaamheid vanaf
Door duurzaamheid structureel te integreren in onze
uit landelijke en Europese wet- en regelgeving. Kaders zoals
het eerste moment wordt meegenomen in beleidsvoorstellen,
werkwijze, maken we er de norm van. Dit vergt tijd,
het Klimaatakkoord, het Nationaal Grondstoffenakkoord, het
investeringen, projecten en aanbestedingen. Om dit
aanpassing en doorzettingsvermogen, maar is cruciaal voor
Nationaal Programma Circulaire Economie en de Europese
proces te ondersteunen wordt een instrument ontwikkeld
een toekomstbestendig Heemstede.
Green Deal vormen de basis waarop wij onze ambities
waarmee duurzaamheid op een gestructureerde wijze wordt
afstemmen en concretiseren.
geïntegreerd in de planvorming. Dit kan bijvoorbeeld een