Hoofdrapport - Programma Water gemeenten Bloemendaal en Heemstede 2022 t-m 2026.pdf

Droogte

Droogte heeft een direct effect op planten, bomen en gewassen. Wij zijn tijdens langdurig droge perioden met name in de weer om de jonge bomen en jonge aanplant water te geven. Het water wordt onttrokken uit oppervlaktewater en via waterwagens aangevoerd. Door droogte kan de grondwaterstand dieper wegtrekken dan gewoonlijk in de zomer. Het groen (gazons, bomen, struiken, tuinplanten en dergelijke) kan hierdoor lijden aan watertekort en zelfs afsterven. Ook kan droogte leiden tot een wijziging in draagkracht van de ondergrond waardoor rioolleidingen kunnen breken. Met name betonnen leidingen, AC-leidingen en gresbuizen in zettingsgevoelige grond zijn kwetsbaar. Dit speelt in onze gemeenten nauwelijks een rol. Riolering op zandgrond is hier minder gevoelig voor dan bijvoorbeeld in gebieden met klei of veen. In onze gemeenten is er qua bodemopbouw een onderscheid te maken tussen de hoge delen aan de westkant en de lager liggende delen in het oosten. In de hoger liggende delen bestaat de bodem vooral uit zandig materiaal. In de laag liggende delen bestaat de bodem uit zand met klei en veenlagen. We houden hier rekening mee in de materiaalkeuze van onze rioolleidingen en bij de aanleg van de leidingen.

3.2.4.3

droge zomerperiode.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Hitte

Veel warme dagen achter elkaar levert niet alleen plezier op maar kan ook tot problemen leiden. Vooral ouderen en kleine kinderen kunnen overlast ervaren bij aanhoudende warmte. Maar ook is gebleken dat door hitte de arbeidsproductiviteit afneemt en de nachtrust verslechtert. Water kan een deel van de oplossing zijn maar dit warme weer kan ook juist in het watersysteem problemen opleveren. Langdurige warmte kan zorgen voor algengroei in het water. Dit heeft een nadelig effect op de waterkwaliteit. Ook kan er een ontwikkeling zijn van blauwalg. Deze alg zorgt ervoor dat water ongeschikt wordt als zwemwater. Ook het risico van botulisme door dode vissen of eenden is groot bij aanhoudende hitte.

Ontwateringsdiepte (grondwater in m onder maaiveld) tijdens een

Als na een periode van droogte een hoosbui valt, kan dat vervelende gevolgen hebben bij gemengde rioolstelsels. Als de overstorten in het gemengde riool gaan werken is het effect groter dan na een niet-droge periode. De overstortingen

Straat- en trottoirkolken zijn uitgevoerd met een stankslot. Net als de zwanenhals in de wasbak zorgt een laagje water dat de rioollucht niet naar buiten komt. Als het langdurig droog en warm is kunnen deze stanksloten uitdrogen waardoor de rioollucht vrijkomt en het stinkt in de straat.

Adaptatiestrategie hitte Over het algemeen valt de hittestress in onze gemeenten mee. We zitten vlak bij de zee en dat zorgt voor de nodige verkoeling. Toch kan het op een aantal plaatsen tijdens warme perioden behoorlijk heet worden. Wij zetten in op hittebestrijding door aanplant van vitaal openbaar groen. Verdamping via bladeren en de schaduwwerking zorgt voor verkoeling. Met name bomen hebben een belangrijke bijdrage aan het tegengaan van hitte in de openbare ruimte. Bomen creëren schaduw en ook koelte door verdamping van water via de bladeren. ■ We besteden al jaren veel zorg aan de groeiplaats van de bomen. Deze krijgt veel meer aandacht dan vroeger zodat de bomen beter kunnen uitgroeien en vitaler zijn; ■ Net als tegen droogte is het vergroenen van de openbare ruimte, tuinen en schoolpleinen ook effectief voor het bestrijden van hitte; ■ We geven onze inwoners het advies om een emmer water in de rioolkolken te gooien om de stanksloten met water te vullen en rioollucht te verhelpen; ■ We kijken samen met de leidingbeheerders naar de mogelijkheden om drinkwaterleidingen op koele schaduwrijke plaatsen te leggen, zodat het water tijdens hete perioden koeler bij de woningen aankomt.

3.2.4.4

Overstromingen

Als we binnen de gemeente praten over overstromingen, wordt vaak gedacht aan onderlopende straten en overlopende watergangen. Vaak zien we dit terug als kleine of grote plassen water als gevolg van een korte hevige regenbui. Deze zijn gelukkig vaak weer snel verdwenen. Als we het binnen het DPRA over overstromingen praten dan hebben we het over het onderlopen van hele grote delen

34

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

35

van het binnendijkse gebied. Hoe lang geleden dit in onze gemeente gebeurd is kunnen we ons gelukkig niet meer herinneren.

In 2010 waren er in Bloemendaal wel wat waterkwaliteitissues bij enkele overstorten. Deze zijn samen met het hoogheemraadschap van Rijnland opgelost. Bijvoorbeeld: In de Houtvaart in Aerdenhout is de doorstroming in het oppervlaktewater verbeterd. Er is signalering aangebracht op de overstort. Daarmee wordt het doorspoelsysteem (in beheer bij Rijnland) aangestuurd, zodat er gedurende een overstort direct verversing van het water plaatsvindt.

De grond in onze gemeenten ligt hoog ten opzichte van het waterpeil. De zuidwestelijke delen liggen wat lager. Op de overstromingskaarten is te zien dat er een zeer kleine kans is dat deze lager liggende delen onderlopen. Het gaat voornamelijk over Vogelenzang en de buitenranden van Bennebroek. Ook in de oostzijde van Heemstede langs het Zuider Buiten Spaarne is er een zeer kleine kans op overstroming. De overige delen van onze gemeenten liggen zo hoog dat deze gevrijwaard blijven van overstromingen.

Natuurvriendelijke oevers Bij onze waterpartijen leggen we bij voorkeur natuurvriendelijke oevers aan. Natuurvriendelijke oevers hebben een positieve bijdrage op de waterkwaliteit en zorgen met hun natuurlijke uitstraling voor een verfraaiing van het landschap. Natuurvriendelijke oevers helpen ook om de biodiversiteit te vergroten.

Adaptatiestrategie overstromingen Met de stijging van de zeespiegel, het verder smelten van het gletsjerijs in de Alpen en de heftiger regenval zowel in de brongebieden van de Nederlandse rivieren alsook in Nederland zelf, krijgen de duinen en de dijken het de komende decennia zwaarder te verduren. Mochten de dijken breken dan stroomt vooral het gebied rond het Zuider Buiten Spaarne en de poldergebieden in het zuidwesten bij Vogelenzang en Bennebroek onder water. Daar komt het water maximaal tot een halve á twee meter hoog. Dit kan leiden tot schade en ook tot veiligheidsproblemen. De kans dat dit optreedt is zeer klein, de faalfrequentie van de dijken rondom het Spaarne is eens per 300 jaar en van de dijken rondom de Haarlemmer Ringvaart eens per 1000 jaar. De hoogwaterbescherming binnen het gemeentelijke grondgebied is een taak van het hoogheemraadschap van Rijnland. Hoogwaterbescherming langs de zee en langs de rivieren is een taak van Rijkswaterstaat en van het hoogheemraadschap. Beide voeren hun taak naar behoren uit. Welke maatregelen er worden genomen om ons tegen overstromingen te beschermen, staat in het Deltaprogramma Ruimte voor de Rivier en het Deltaprogramma Rivieren. Zwakke schakels (zeeweringen) komen niet voor in onze gemeenten. De duinrand is voldoende hoog en stabiel.

3.3 Milieu

Waterdiepte in het geval van overstroming door een dijkdoorbraak

Hoogwaterbeschermingsprogramma Het Programma Hoogwaterbescherming, waarbij de waterschappen en Rijkswaterstaat trekker zijn, gaat over de veiligheid van de dijken en de kust. Hierbij wordt gekeken naar hoogte, breedte, sterkte, en faalmechanismen zoals het risico op piping. Al de dijken rond Bloemendaal en Heemstede zijn getoetst. Ook de kustwering (duinen) is getoetst. Uit de toetsingen blijkt dat er géén urgente knelpunten zijn. De zwakke schakels in de Nederlandse kust zijn inmiddels allemaal aangepakt.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

36

Vanuit het beleidsveld water kijken we onder het thema Milieu vooral naar de waterkwaliteit. En dan met name daar waar de waterkwaliteit wordt beïnvloed door het rioolstelsel. Een goede waterkwaliteit is een voorwaarde voor kwalitatieve groene en blauwe netwerken, een robuuster ecosysteem en een schone ondergrond.

Verbeteren waterkwaliteit De invloed van het rioolstelsel op de waterkwaliteit is met modelberekeningen getoetst in het BRP. De conclusie van deze modelberekeningen is dat er zowel in Bloemendaal als in Heemstede geen structurele waterkwaliteitsknelpunten zijn. De gemengde rioolstelsels in onze gemeenten voldoen aan de richtlijnen van de CIW-basisinspanning.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

37

Meer afvalscheiding We gaan bewust om met ons afval. Het is zaak om goed na te gaan of er afvalstromen zijn die ook als grondstof kunnen dienen. Bijvoorbeeld via de glasbak of het oud papier. Dit geldt natuurlijk ook voor (afval)water. In onze gemeenten richten we nieuwe afvalwatersystemen zo in dat we schoon regenwater gescheiden houden van afvalwater. Bestaande gemengde rioolstelsels bouwen we om naar gescheiden stelsels als dat doelmatig is. We investeren al lang in duurzame rioolstelsels. Inmiddels is 15% van de vrij-vervalriolen in gemeente Bloemendaal onderdeel van een gescheiden rioolsysteem. In gemeente Heemstede is dit ongeveer 20%. Om het rioolsysteem duurzaam te laten functioneren, is het belangrijk dat bewoners en gebruikers goed omgaan met het riool. Op www.nietinhetriool.nl staat beschreven wat er wel en niet in het riool mag. Waar nodig, zamelen we ook het grondwater gescheiden in. Dit gebeurt via drainageleidingen die aangesloten zijn op de regenwaterriolen of op het oppervlaktewater.

Lucht en geluid De gemeente wil schadelijke en hinderlijke effecten van geuren verminderen of stabiel houden.

Geur In een afvalwatersysteem komen (schadelijke) geuren voor. Het is van belang om deze geuren in het systeem te houden, of te filteren voordat zij naar buiten komen.

Straat- en trottoirkolken zijn uitgevoerd met een stankslot. Net als de zwanenhals in de wasbak zorgt een laagje water dat de rioollucht niet naar buiten komt. Als het langdurig droog en warm is kunnen deze stanksloten uitdrogen waardoor de rioollucht vrijkomt en het stinkt in de straat. Als we hier meldingen van krijgen dan vragen we onze inwoners om een emmer water leeg te gooien in de betreffende straat- of trottoirkolk. Daarmee wordt het stankslot hersteld en kan de rioollucht niet meer ontsnappen.

Geluid De gemeente wil schadelijke en hinderlijke effecten van omgevingsgeluid verminderen of stabiel houden. We krijgen ­nauwelijks klachten van geluidsoverlast door de rioolsystemen of gemalen. Door goed onderhoud zorgen we ervoor dat we dit zo houden en waar mogelijk verder verbeteren door het inzetten van geluidsarme pompen en aandacht voor geluidisolatie bij de grote rioolgemalen.

Rioollucht in huis Soms ontvangen we klachten over rioollucht in huis. We helpen graag bij het duiden van deze klachten, maar de verantwoordelijkheid voor het oplossen ervan ligt bij de eigenaar van het pand/perceel. Vaak kan de oorzaak gevonden worden in zwanenhalzen (stankafsluiters) die lang niet zijn gebruikt en daardoor zijn opgedroogd. In de zwanenhals hoort water te zitten. Dit zorgt voor de luchtafdichting. Als het water ontbreekt, dan kan de rioollucht erdoor en dit wordt waargenomen als stank. Een goede remedie is om wat water in de zwanenhals te laten stromen.

snoek in Lelievijver in Groenendaal (Heemstede)

Ook komt het voor dat de ont- en beluchting van de binnenhuisriolering te wensen overlaat. Dit kan leiden tot geborrel in de afvoeren en ook tot rioollucht in huis. De meeste woningen hebben een standleiding om de ont- en beluchting goed te regelen. Een goede loodgieter of installateur kan de problemen verhelpen.

We krijgen nauwelijks klachten over geur. Op plaatsen waar dit nodig is, staat een geurfilter. Deze filters zorgen ervoor dat de rioollucht wordt geneutraliseerd. We zorgen ervoor dat de filters regelmatig worden gecontroleerd en waar nodig ververst. Dit valt onder het reguliere onderhoud.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

38

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

39

4 LANDSCHAP, NATUUR EN OPENBARE RUIMTE Het is goed toeven in onze gemeenten. Het landschap en de natuur zijn er prachtig. Het landschap van ZuidKennemerland heeft een noord-zuidoriëntatie en kent daardoor een grote diversiteit van oost naar west. Achter de brede duinzone van het jonge duinlandschap bevindt zich het strandwallen- en strandvlaktenlandschap. Aan de voet van het duinlandschap ligt een overgangszone met bossen, buitenplaatsen en villawijken. In de duinzoom zijn landschap en bebouwing sterk met elkaar verweven, wat een hoogwaardig woon- en leefmilieu oplevert. De ruimtelijke opbouw van de buitenplaatsen en landgoederen verschilt door de historische gelaagdheid van besloten tuinen en parken naast open velden, zichtlijnen of bijvoorbeeld een moestuin. Tussen de duinzoom en de bebouwing op de strandwal liggen restanten van strandvlaktes. In het zuiden zijn de strandvlaktes nog aaneengesloten. Op sommige plaatsen is de strandwal gedeeltelijk afgegraven voor bollenteelt. Op de westelijke strandwal liggen de kernen los van elkaar, met een afwisseling van bebouwde en onbebouwde gebieden. Door de jaren heen zijn de kernen op de middelste strandwal (Heemstede, Haarlem) naar elkaar toe gegroeid, waardoor een aaneengesloten bebouwd gebied is ontstaan. Aan de oostzijde van Haarlem ligt veenpolderlandschap rond de rivier het Spaarne.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

40

4.1 Versterken landschappelijke opbouw De strandwallen, duinen en meren in ons grondgebied laten zien hoe het gebied is ontstaan. We vinden het belangrijk om ons in te zetten voor behoud en versterking van dit landschap en de cultuurhistorie. Het duinlandschap dat langzaam vlakker wordt richting de polders is deels ontstaan onder invloed van zeespiegeldalingen en -stijgingen, waardoor het landschap zeer heterogeen is. Kenmerkend zijn bijvoorbeeld de strandwallen. langgerekte stroken evenwijdig aan de kust die zijn gevormd in het Holoceen door zeespiegelstijging. De strandwallen hebben een zandige bodem en ze liggen hoger dan hun omgeving. Dat maakt ze van oudsher geschikt voor woningbouw. De eerste dorpen en uitbreidingen zijn dan ook op de strandwallen gebouwd.

Behoud en versterking van cultuurhistorie Er zijn verschillende locaties binnen onze gemeente met een grote landschappelijke of cultuurhistorische waarde, denk bijvoorbeeld aan: ■ Verscheidene aardkundige monumenten in het duingebied en de binnenduinrand, bijvoorbeeld het paraboolduin ‘De bruid van Haarlem’ ten westen van Bloemendaal in het Nationaal Park Zuid Kennemerland ■ Verscheidende historische landgoederen/landhuizen (onder andere: Elswout, Boekenroode, Leyduin, Berkenrode, Ipenrode, Huis Te Manpad) ■ Monumentale parken en bossen (o.a Groenendaalse Bos) ■ Groenendaalse Molen

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

41

Een aantal van de hiervoor genoemde gebieden zijn bij droge zomers zoals die van 2018, 2019 en 2020 gevoelig voor watertekort. Het hoogheemraadschap zet alle zeilen bij om het gebied zo lang mogelijk van water te voorzien. Wij doen ons best om het natuurlijke en groene karakter van onze dorpen te behouden. Vanuit het beleidsveld water zetten we ons in voor het beperken van grote versteende oppervlakken. We brengen in het openbare gebied alléén verharding aan als het echt nodig is. We laten graag zo veel mogelijk onverhard. Ook stimuleren we onze inwoners om verhardingen van hun percelen om te zetten in tuin, vijvers of gazon. Zo creëren we méér ruimte voor het infiltreren van regenwater. Bovendien creëren we meer groen. Dit dient verschillende doelen: ■ Regenwater wordt in de grond vastgehouden zodat het in droge perioden beschikbaar is voor bomen en planten ■ De riolering wordt minder belast ■ Het hitte-eiland effect wordt beperkt. Verharding houdt méér hitte vast dan groen. Met meer groen blijft het dus koeler als het heet is. Dat is met name fijn voor kwetsbare mensen. ■ De biodiversiteit wordt vergroot. Door verhardingen te beperken, maken we ruimte voor planten en dieren.

van water. De kenmerkende landschappelijke en ecologische structuren in onze gemeenten willen we verder vastleggen. Dit hoort bij het beleidsveld van onze collega’s van Groen. We zetten ons ervoor in om de beschikbaarheid van water voor het groen te waarborgen. Als we verhard oppervlak afkoppelen, dan infiltreren we het regenwater als dit kansrijk is. Zo komt het regenwater beschikbaar voor het aanvullen van het grond­ watertekort in het zomerhalfjaar. De bijdrage van het oppervlaktewater aan de omgeving en het landschap is natuurlijk ook visueel. Vanuit het Programma Water wordt een bijdrage geleverd aan de beleving van water.

De huidige versnippering, veroorzaakt doordat het groen meerdere eigenaren en beheerders heeft, moet worden tegengegaan. Onze collega’s van Groen zetten zich in om meer grip en regie op afstemming in het beheer te krijgen.

zodat het groenbeheer van de toekomst daarop afgestemd kan worden. Groenstroken en grasvelden zijn prima plaatsen om het regenwater tijdelijk te bergen als het hard regent. We stimuleren dit dubbele ruimtegebruik en we combineren ook graag met speelvoorzieningen zodat er ontmoetingsplekken ontstaan. Zo werken we samen aan levenskrachtig en biodivers groen, een robuust watersysteem en een prettig woonklimaat.

Van west naar oost is vooral de opbouw in zee/strand, duinen, strandwallen (bebost, landgoederen) en strandvlakte (open, grazig of bollenland) bijzonder. Naast het feit dat grote, aaneengesloten of onderling verbonden groene gebieden rust en ruimte bieden aan planten en dieren, vinden onze inwoners er ontspanning door er bijvoorbeeld lekker te wandelen of actief te sporten. In het kader van het Programma Water is het aardig om te weten dat het landschap zijn vorm heeft gekregen door het water.

4.4 Behouden kwalitatief groen binnen dorpskernen Wij vinden het behoud van waardevolle groenstructuren, bomen en groen erg belangrijk. We willen dan ook het liefst dat ogenschijnlijk tegenstrijdige belangen (woningbouw­groen, sport­natuur) samen gaan en elkaar zo mogelijk versterken. Ons beleid is gericht op het behouden van het natuurlijke karakter en het versterken van de groene beleving van het landschap in onze gemeenten.

Gelukkig is er al veel groen in onze gemeenten. En ook ondervinden we de invloed van de zee. Natuurlijk brengt dit al de nodige verkoeling tijdens hete perioden. De hittestress valt bij ons dus mee. Dat willen we graag zo houden. We zetten ons dan ook in om het groene karakter en de openheid in het landschap te behouden. Dat doen we samen met onze collega’s van Ruimtelijk Beleid en onze collega’s van Groen.

Eén van de kerntaken van de gemeente is goed beheer van openbaar groen. Dit houdt in dat groen een dienst is aan en voor de inwoners, net zoals onderhoud aan riolering en straten dat zijn. Waar mogelijk beheren we groen op een duurzame en bij voorkeur circulaire wijze. Dit hoort bij het beleidsveld van onze collega’s van Groen. Vanuit het Programma Water zijn wij ondersteunend. Onze bijdrage ligt vooral in het beschikbaar maken van water tijdens droge perioden. En het afvoeren van overtollig water als het (te) nat is. Onze collega’s van Groen helpen ons op hun beurt bij het invullen van de wateropgave. Wij leveren input over de effecten van het veranderend klimaat,

4.2 Beheren, behouden en versterken groenstructuren Water levert een belangrijke bijdrage aan de beeldkwaliteit: het landschap, de cultuurhistorie en het ecosysteem. De waterstructuur in het gebied zorgt voor berging en afvoer

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

4.3 Verbinden van groengebieden

42

Natura2000 gebieden (bruin) en NNN-gebieden (voormalig ecologische hoofdstructuur – groen)

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

43

5 STEDENBOUW EN RUIMTELIJKE KWALITEIT Leefbaarheid is een sleutelbegrip bij stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit. Leefbaarheid maak je samen. De maatschappij is een netwerk dat wij samen vormen, met alle sociale componenten. Techniek is hierbij ondersteunend. De techniek zorgt voor een aantal basisfuncties. We vinden het vanzelfsprekend dat alles goed functioneert en het zorgt voor comfort. Het is heel prettig dat we ons geen zorgen hoeven maken of er wel water uit de kraan stroomt en we vinden het fijn dat het water ook weer wegloopt als we het gebruikt hebben, of dat nu onder de douche is, in de keuken, bij de wasmachine of in het toilet. En ook op straat. Voor de leefbaarheid zijn goede voorzieningen voor afvalwater, regenwater, oppervlaktewater en grondwater onmisbaar. De aanleg van riolering heeft bijvoorbeeld een enorme bijdrage geleverd aan het verbeteren van de volksgezondheid. Het inzamelen en afvoeren van afvalwater is een kerntaak van de gemeente. De watervoorzieningen in onze gemeenten zijn daarom goed geborgd. Zij voldoen in hoge mate aan de geldende richtlijnen.

5.1 Stedenbouw Bij stedenbouw speelt de omgang met regenwater een belangrijke rol, want ook als het regent, willen we aantrekkelijke woonkernen bieden. Het hemelwaterriool is ontworpen om een stevige regenbui aan te kunnen. Water is een mede-ordenende component bij het inrichten van de straten. We gaan uit van het principe ‘hoog en droog’. We bouwen de woningen hoog, leggen de tuinen en stoepen iets lager, de straten nog iets lager en het openbare groen ’t laagst. En liefst aansluitend aan oppervlaktewater. Dat ligt natuurlijk het allerlaagst. In onze gemeenten is uit stedenbouwkundig oogpunt vooral de verbinding tussen de dorpskern en de ruimte daaromheen van belang. Kernbegrippen hierbij zijn zichtlijnen, dorpsranden aan open groengebieden, het historische karakter van buitenplaatsen en de oude woonkern. We willen dit graag behouden en waar mogelijk versterken. We waarborgen deze zaken zo veel mogelijk in bestemmingsplannen. Dit wordt verzorgd door onze collega’s van Ruimtelijk Beleid.

Bovendien wordt vanuit het Programma Water bijgedragen aan het verder verbeteren van de leefbaarheid. Bij ingrepen in openbaar gebied (bijvoorbeeld rioolvervangingen) wordt samen met de andere beleidsvelden nagegaan hoe integraal kan worden bijgedragen aan (het verbeteren van) de leefbaarheid.

Principe-doorsnede straatprofiel met gescheiden rioolsysteem

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

44

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

45

Goed wonen in duurzame kernen

Een goed watersysteem draagt bij aan het landschap en een goed vestigingsklimaat voor bewoners en bedrijven. Door de groenblauwe dooradering van het bebouwde gebied, kunnen bewoners en werknemers even aan de drukte ontsnappen. Op deze manier leveren we een bijdrage aan het welzijn van bewoners.

Het vernieuwen van woningen biedt kansen voor het verduurzamen van deze woningen en de directe omgeving. Denk daarbij aan een betere isolatie, het scheiden van afvalwater en regenwater, het terugdringen van water-op-straat of het aanleggen van oppervlaktewater en groenstroken. Dit zorgt voor een verbetering van het woongenot en de kwaliteit van de bebouwde omgeving. Herinrichting van het openbare gebied geeft ook kansen voor het slim omgaan met hemelwater bij piekbuien.

Inbreidingslocaties en water Bij het transformeren van bijvoorbeeld bedrijventerrein naar woningbouw, houden we rekening met de wateropgave. We zorgen ervoor dat we het watersysteem klimaatbestendig maken en we toetsen of het watersysteem aanpassing behoeft. We beoordelen of de berging en de afvoer van water goed geregeld zijn. Het watersysteem moet toegesneden zijn op de nieuwe situatie. Voorbeelden van inbreidingslocaties zijn: ■ Industrieweg/Nijverheidsweg Heemstede ■ het terrein van GGZ inGeest in Bennebroek.

Uitbreiden woningvoorraad Er is een tekort aan woningen in ons land. Dat betekent dat gemeenten de opgave hebben om de woningvoorraad aan te vullen. We vullen deze opgave zorgvuldig in. Met aandacht voor de cultuurhistorie en het landschap. De locaties waar de toename plaatsvindt worden aangewezen door onze collega’s van Ruimtelijk Beleid.

5.2 Monumenten en cultuurhistorie Het overgrote deel van onze gemeenten ligt in een aardkundig monument. Het duingebied, de binnenduinrand en de overgang naar het boezemland en de polders is aardkundig van belang. Dat betekent dat we niet overal zomaar graafwerk kunnen doen of water kunnen aanleggen. Bij het maken van plannen en ontwerpen houden we hier rekening mee.

Bloemendaal; toevoegen woningen Het voornemen is om in Bloemendaal in de komende jaren ongeveer 740 woningen bij te bouwen, voornamelijk bij inbreidingslocaties. Zie ook bijlage 5.

Bij nieuwe ontwikkelingen houden we in de gaten dat het bergen van neerslag zo veel mogelijk in groenstroken of in oppervlaktewater gebeurt, en niet in bijvoorbeeld bergings­kratten onder de weg. Bovengrondse berging levert een directere bijdrage aan de hoeveelheid groen en natuur. Bovendien zijn ondergrondse systemen lastiger te onderhouden en hebben dus hogere onderhoudskosten. En dat willen we liever niet. We willen tenslotte verstandig omgaan met het maatschappelijke geld dat ons ter beschikking staat. Bij werkzaamheden langs watergangen verkennen we samen met het hoogheemraadschap van Rijnland of er mogelijkheden zijn om het oppervlaktewatersysteem te verbeteren. Dit komt de waterkwaliteit ten goede.

Natuur en biodiversiteit in het stedelijke gebied Locaties met aardkundige monumenten / aardkundig waardevol

Heemstede; toevoegen woningen Het voornemen is om in Heemstede in de komende jaren ongeveer 300 woningen bij te bouwen, voornamelijk bij inbreidingslocaties. Zie ook bijlage 5.

gebied (bron: https://geoapps.noord-holland.nl/GeoWebP/index. html?viewer=bodemvisie)

5.3 Wonen Geen grijs water De energietransitie stelt ons voor een duurzaamheidsopgave bij de bestaande woningvoorraad. In principe is dit de verantwoordelijkheid van de eigenaar van de woning. We helpen echter graag bij het beantwoorden van vragen. Voor energiebesparing, maar ook voor het verduurzamen van de waterhuishouding en het klimaatbestendiger maken van het eigen terrein.

Het hoogheemraadschap van Rijnland stelt eisen aan de hoeveelheid te realiseren oppervlaktewater als ruimte voor waterberging. Het hoogheemraadschap eist dat uitbreiding van verharding gecompenseerd moet worden door het aanleggen van water met een oppervlak van ten minste 15% van de toegevoegde verharding. Deze regel geldt zowel voor particulier terrein als voor het openbare gebied. Voor een overzicht van de richtlijnen verwijzen we graag naar bijlage 2.

Op watergebied betekent dit dat deze nieuwe percelen aangesloten moeten worden op de (afval)waterafvoer. We gaan met rioolberekeningen na of het huidige systeem het extra water aankan. Als we knelpunten voorzien dan gaan we na hoe we deze doelmatig op kunnen lossen. Bij nieuwbouwprojecten geeft de gemeente vooraf eisen aan de ontwikkelaar/bouwer mee voor het ontwerp van het water- en rioleringssysteem.

Een grijs watercircuit? Liever niet. Zie de onderbouwing in paragraaf 2.4. Wel: schoon en vuil water scheiden. Dus regenwater opvangen voor de tuin. Dat is wat ons betreft zeer welkom.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

46

Biodiversiteit, de verscheidenheid aan plant- en diersoorten, is belangrijk voor de leefomgeving. Daarom willen we de biodiversiteit in het stedelijke gebied op peil houden of waar mogelijk vergoten. Dat kan het beste door groenstroken en natuurgebieden met elkaar te verbinden. Water speelt een belangrijke rol in het verbinden van verschillende natuurgebieden en biedt zelf ook ecologische waarde. We houden samen met het hoogheemraadschap in de gaten dat bij (her)ontwikkelingen in het bebouwde gebied voldoende oppervlaktewater blijft, of dat dit wordt aangelegd. Waar mogelijk richten we de oevers van het water natuurvriendelijk in.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

47

6 RECREATIE, TOERISME EN ECONOMISCHE VOORZIENINGEN De ligging aan het strand en in de binnenduinrand vormt een belangrijke basis voor het toerisme en de recreatie in onze gemeenten. Het duinlandschap en het mozaïek van de binnenduinrand om de dorpskernen heen en de groenblauwe dooradering daarbinnen maakt dat onze gemeenten een fijn leefklimaat hebben om te wonen, te werken en te recreëren. Vanuit het Programma Water leveren we een bijdrage aan de beleving van water. We zorgen dat foutieve lozingen (zoals het wassen van auto’s op straat en het leeggieten van verfblikken in een straatkolk) op het hemelwaterriool worden beperkt, zodat het oppervlaktewater schoon blijft.

6.1 Binnenduinrand We zoeken naar een goede balans tussen recreatieve en toeristische ontwikkelingen en natuurwaarden, rust en ruimte. Het vinden en bewaken van deze balans valt onder de werkzaamheden van onze collega’s van Sport en Welzijn en van Groen. Zonering in de toegankelijkheid van gebieden is hierbij één van de onderdelen. Watergangen kunnen worden ingezet als natuurlijke grens. Daar denken we vanuit het Programma Water graag over mee.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

48

6.2 Waterrecreatie

Zwemwaterprofielen voor waterkwaliteit

Voor watergerelateerde sporten als zwemmen, zeilen, surfen of roeien is een goede waterkwaliteit belangrijk. We zetten ons samen met het hoogheemraadschap in voor de verbetering van de (zwem)waterkwaliteit.

De fysische gesteldheid en de kwaliteit van het zwemwater op de officiële zwemlocaties wordt vastgelegd en bijgehouden in zogenaamde zwemwaterprofielen. Het verzorgen van de zwemlocaties en van de zwemwaterprofielen is een taak van de betreffende waterbeheerder.

In Nederland mag je in bijna al het oppervlaktewater zwemmen. Het is echter niet verstandig om het zo maar ergens te gaan doen. Bijvoorbeeld met het oog op de waterkwaliteit, de stroming of obstakels onder water. Zwemmen is verboden in een doorgaande vaarroute of in routes van veerponten, in havens en in de nabijheid van bruggen, sluizen en viaducten. Op de website https://www.zwemwater.nl staan de locaties waar veilig gezwommen kan worden in officieel zwemwater.

In Heemstede is er geen officieel zwemwater. Het water in Heemstede staat in verbinding met het boezemwaterstelsel. Het is daardoor in Heemstede niet mogelijk om het water naar de benodigde zwemwaterkwaliteit te krijgen.

Blauwe vlag Het strand bij Bloemendaal aan Zee heeft sinds 2011 een Blauwe Vlag. De Blauwe Vlag is een internationale milieu­ onderscheiding, die jaarlijks wordt toegekend aan stranden en jachthavens die aangetoond hebben schoon en veilig te zijn.

Bloemendaal aan zee Bloemendaal aan Zee is - naast een buurtschap van de kern Overveen - een bekende Nederlandse badplaats aan de Noordzee. Een uniek strand met als achterland het Nationaal Park Zuid-Kennemerland. We vinden het belangrijk dat Bloemendaal aan Zee een onderscheidende badplaats is, die aantrekkelijk is en blijft voor verschillende doelgroepen. Om de toegankelijkheid en het comfort verder te verbeteren, werken we aan de herinrichting van de Kop van de Zeeweg

Recreatiehaven Heemstede Heemstede heeft weer een florissante haven. De nieuwe inrichting is tot stand gekomen in het Havenlab, waarin inwoners en gemeente samen werkten aan de plannen. Na een zorgvuldig proces is een definitief inrichtingsplan tot stand gekomen.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

49

7 WELZIJN EN MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN De maatschappij is een netwerk dat wij samen vormen, met alle sociale componenten. Techniek is hierbij ondersteunend. De techniek zorgt voor een aantal basisfuncties. Om de maatschappij goed te laten functioneren zijn goede voorzieningen voor afvalwater, regenwater, oppervlaktewater en grondwater onmisbaar.

Als er zich calamiteiten voordoen in het gemeentelijke watersysteem en onze watervoorzieningen onverwacht niet functioneren (bijvoorbeeld door verstopping, bezwijken van rioolbuis, stroomuitval) dan treden we handelend op. De gevolgen van een calamiteit aan de gemeentelijke watervoorzieningen blijven meestal beperkt. We werken dan ook niet met een calamiteitenplan. We nemen direct actie. We stellen de aard, ernst en het risico vast en dan volgt planning en oplossing op basis van urgentie en complexiteit.

Sport verbindt, verrijkt, inspireert en versterkt daarmee onze samenleving. We willen dat meer inwoners regelmatig gaan sporten. Om dit te bereiken bieden we sport- en recreatiemogelijkheden die geschikt zijn voor de breedtesport. In het verlengde hiervan geldt dat er voldoende mogelijkheden zijn voor recreatie. Een goed ingerichte en onderhouden buitenruimte draagt hieraan bij. Water levert een visuele bijdrage aan de omgeving en het landschap. Sport en recreatie profiteren hiervan.

Ons afvalwater wordt gezuiverd door het hoogheemraadschap van Rijnland. Bij calamiteiten op de afvalwaterzuivering (en in het afvalwatertransportsysteem naar de afvalwaterzuiveringen toe) is het hoogheemraadschap de partij die de calamiteiten aanpakt.

Sport en recreatie vervullen een belangrijke maatschappelijke waarde. Wij hebben een taak om die zo goed mogelijk te faciliteren, bijvoorbeeld als het gaat om de kwaliteit van sportfaciliteiten. Dat betekent bijvoorbeeld dat sportvelden niet bij een geringe neerslaghoeveelheid al blank staan, maar dat deze goed gedraineerd worden. En als het lang droog is natuurlijk beregenen. Het liefst doen we dit met oppervlaktewater of grondwater. Het onderhoud van de sportvelden is ondergebracht bij de sportclubs zelf

Het hoogheemraadschap is tevens de waterkwaliteitsbeheerder van het oppervlaktewater. Zij zijn de aangewezen partij bij zaken zoals olieverontreiniging en vissterfte door zuurstofloosheid.

7.1 Veiligheid Water-gezien zijn onze gemeenten veilig. De drinkwatervoorziening en de inzameling van afvalwater zijn er goed geregeld. Van extreme regen hebben we weinig overlast en ook qua overstromingen hebben we nauwelijks gevaar te duchten.

De drinkwatervoorziening valt niet onder de gemeente. Het drinkwater is een taak van de drinkwaterbedrijven. In onze gemeenten zijn dit: PWN (gemeente Bloemendaal) Waternet (gemeente Heemstede)

Calamiteiten Hoe goed we onze zaken ook hebben geregeld, calamiteiten zullen altijd voorkomen. De veiligheidsregio Kennemerland werkt met een calamiteitenplan. Dit treedt bijvoorbeeld in werking bij besmetting van het drinkwater, overstroming van het regionale watersysteem of bezwijken van de zeewering. De brandweer en de politie in onze gemeenten zijn bij deze veiligheidsregio aangesloten.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

50

7.2 Sport Een goed waterbeheer draagt er aan bij dat onze inwoners onbezorgd kunnen genieten van hun vrije tijd. We zorgen ervoor dat het regenwater zo veel als nodig wordt ingezameld en afgevoerd, zodat we droge voeten houden in het openbare gebied. We zorgen er ook voor dat het afvalwater adequaat wordt ingezameld en afgevoerd. We waarborgen dat er voldoende toiletgelegenheden zijn bij sportevenementen. We waarborgen via vergunningenprocedures dat dit door de organisatoren wordt geregeld.

7.3 Toegankelijke gemeente Goede bereikbaarheid van gebouwen met vitale functies in de kernen is belangrijk. We zetten ons er daarom voor in dat doorgaande wegen, routes van hulpdiensten en het openbare gebied bij ziekenhuizen, scholen en bejaardenhuizen en dergelijke redelijkerwijs gevrijwaard blijft van wateropstraat en overstroming vanuit het oppervlaktewater. Binnen projecten zoeken we daarom de samenwerking met de collega’s van verkeer, wegen en groen om tot een integrale aanpak te komen, waarin ruimte is voor water, groen en infrastructuur. Hierdoor ontstaan krachtige blauwe, groene en grijze netwerken.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

51

8 SAMENWERKING EN PARTICIPATIE We onderschrijven het belang van een goede samenwerking. Binnen onze eigen gemeentelijke organisatie, zodat we met een integrale blik vanuit alle disciplines naar de beheeropgaven kunnen kijken en afgewogen keuzes maken. En ook buiten onze organisatie. Op het gebied van water bijvoorbeeld met het hoogheemraadschap en de buurgemeenten. En natuurlijk met onze inwoners. Zij zijn immers direct belanghebbenden en ook onze ogen en oren in het gebied.

8.2 Participatie

8.1 Samenwerking We nemen deel aan samenwerkingsverbanden met omliggende gemeenten (natuurlijk tussen Bloemendaal en Heemstede, maar ook met de gemeenten Haarlem, Haarlemmermeer, Hillegom, Zandvoort en Velsen) en het hoogheemraadschap op het gebied van stedelijk water. Hiervoor worden project­ specifieke afspraken gemaakt. Dergelijke afspraken versoepelen de samenwerking in de regio omdat een netwerk wordt gecreëerd. Deze samenwerking is in de afgelopen jaren geïntensiveerd. Voorbeelden hiervan zijn:

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

■ samenwerkingsverband Zuid-Kennemerland gemeenten, hoogheemraadschap van Rijnland drinkwaterbedrijf PWN die tevens de drinkwaterbedrijven Dunea, en Waternet vertegenwoordigt) ■ Met het hoogheemraadschap van Rijnland wordt samengewerkt op basis van de Strategische Samenwerkingsagenda. Hierin staan de belangrijkste projecten voor de komende periode benoemd. ■ Met het hoogheemraadschap zijn afspraken gemaakt over de berging rekening courant (BRC) of de infiltratierekening courant (IRC), waarmee wordt bijgehouden hoeveel water­ berging en/of infiltratie er is gecreëerd en/of verdwenen is.

52

Veel van de acties die bij het Programma Water horen, hebben invloed op het openbare gebied. Denk aan rioolvervanging, aan het realiseren van wadi’s voor waterberging of afkoppelen in combinatie met een nieuwe inrichting van de buitenruimte. Waar het kan, zetten we in op participatie van onze inwoners. Bij planvorming, bij beheer en bij onderhoud. Bij het vormgeven van de plannen maken we graag gebruik van de signalen uit de maatschappij. We gebruiken meldingen van

inwoners bijvoorbeeld als signaalfunctie voor knelpunten, zodat we deze goed in beeld krijgen en adequaat kunnen verhelpen. We werken met onze inwoners samen in de vorm van bewonersparticipatie bij de ontwikkeling van ruimtelijke plannen. Onze inwoners zijn immers direct belanghebbenden. Bij het realiseren van de ingrepen in de buitenruimte werken we volgens de onderstaande aanpak: ■ Voorstel maken ■ Afstemming en inspraak ■ Plan verfijnen ■ Uitvoeren Als gemeente hebben we een verbindende rol tussen de belanghebbenden bij ingrepen in de buitenruimte. We streven hierbij een integrale benadering na, waarbij we alle disciplines meewegen. Als het riool moet worden vervangen, dan kijken we ook naar de toestand van de weg erboven en naar de wens om het straatbeeld aan te pakken. Bijvoorbeeld door parkeerplaatsen te hergroeperen en ruimte te maken voor groen. Maar evengoed wordt bij het voornemen tot wegreconstructies gekeken naar de onderhoudsstaat van het riool en de uitkomsten van de stresstesten.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

53

COLOFON PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE 2022 t/m 2026 Datum 17 augustus 2021 Team Bloemendaal Elro Hagens Annet de Vries Team Heemstede Carlieke te Beest Jochem Zielstra Frank Leendertse

Team Mark van Dijk Maaike der Kinderen Jan Zuidervliet Contact Aveco de Bondt www.avecodebondt.nl info@avecodebondt.nl Burgemeester van der Borchstraat 2 7451 CH Holten T: +31 548 85 33 33