Document · PDF

Hoofdrapport - Programma Water gemeenten Bloemendaal en Heemstede 2022 t-m 2026.pdf

Commissie Middelen 17 november 2021, gemeente HeemstedeBij agendapunt: 4: Programma water Bloemendaal en Heemstede 2022-202614.809 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE 2022 T/M 2026

INHOUDSOPGAVE HOOFDRAPPORT

BIJLAGENRAPPORT

1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9

INLEIDING Het vroegere GRP krijgt een nieuwe vorm Zorgplichten Thema’s in omgevingsvisie Omgevingsvisie; doelen en speerpunten Omgevingsplan Totstandkoming Geldigheidsduur programma Water Vaststelling Leeswijzer

5 6 6 6 6 8 8 8 9 9

2 2.1 2.2 2.3 2.4

STAND VAN ZAKEN Bestaande voorzieningen Bloemendaal Bestaande voorzieningen Heemstede De opgave Werken aan de toekomst

11 12 16 19 19

ENERGIE, KLIMAATVERANDERING EN MILIEU Energie Klimaatverandering Knelpunten in beeld Prioriteit vaststellen Oplossingsrichtingen bepalen Maatregelen uitvoeren Milieu

23 23 24 25 31 31 31 37

3.1 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.3

4.3 4.4

LANDSCHAP, NATUUR EN OPENBARE RUIMTE Versterken landschappelijke opbouw Beheren, behouden en versterken groenstructuren Verbinden van groengebieden Behouden kwalitatief groen binnen dorpskernen

5 5.1 5.2 5.3

STEDENBOUW EN RUIMTELIJKE KWALITEIT Stedenbouw Monumenten en cultuurhistorie Wonen

45 45 46 46

RECREATIE, TOERISME EN ECONOMISCHE VOORZIENINGEN Binnenduinrand Waterrecreatie

48 48 49

7.1 7.2 7.3

WELZIJN EN MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN Veiligheid Sport Toegankelijke gemeente

50 50 51 51

8 8.1 8.2

SAMENWERKING EN PARTICIPATIE Samenwerking Participatie

52 52 53

4.1 4.2

6.1 6.2 7

COLOFON

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

41 41 42 43 43

1 2 3 4 5 6 7

PLANNING ACTIVITEITEN REGELS VOOR DE FYSIEKE LEEFOMGEVING BEHEER, ONDERHOUD, RENOVATIE EN VERVANGING EVALUATIE GRP 2017 – 2021 PROGNOSE WONINGBOUW REACTIE BEVOEGDE INSTANTIES OP CONCEPT BEGRIPPENLIJST

FINANCIËLE ONDERBOUWING BLOEMENDAAL 1 2 3 4 5 6

INLEIDING ADVIES FINANCIERINGSMETHODE SCENARIO’S VOOR KOSTENONDERBOUWING DE UITGAVEN INKOMSTEN: KOSTENDEKKINGSBEREKENINGEN LENEN OF SPAREN?

FINANCIËLE ONDERBOUWING HEEMSTEDE 1 2 3 4 5

INLEIDING FINANCIERINGSMETHODE SCENARIO’S VOOR KOSTENONDERBOUWING DE UITGAVEN INKOMSTEN: KOSTENDEKKINGSBEREKENINGEN

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

1 INLEIDING Het maken van goede beleidsafwegingen op het terrein van beheer van de openbare ruimte, bescherming van bodem en waterkwaliteit en de zorg voor het totale watersysteem worden steeds belangrijker. Eenduidigheid van de regelgeving ook. Dit wordt beoogd in de nieuwe Omgevingswet (die in 2022 van kracht wordt). Met de omgevingsvisie geven wij een krachtige basis voor ruimtelijke ontwikkelingen in onze gemeenten. De belangrijkste trefwoorden hierbij zijn Kwaliteit, Verbinding en Duurzaamheid. In de omgevingsvisie zijn doelen en ambities genoemd. De uitwerking van beleid over de fysieke leefomgeving is in programma’s opgenomen.

De onderdelen van het watersysteem zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Toch gaan verschillende instanties over de afzonderlijke onderdelen. Deze instanties moeten dan ook intensief met elkaar samenwerken. De gemeentelijke watertaken richten zich vooral op het afvalwater, het hemelwater en het grondwater. De zorg voor het opper vlaktewater ligt voornamelijk bij de waterschappen en de zorg voor het drinkwater ligt bij de drinkwaterbedrijven.

Omgevingsvisie

Uitvoeringsagenda

Om de speerpunten op het gebied van water een concrete invulling te geven is dit Programma Water opgesteld. Dit programma geeft een beeld van waar we staan maar meer nog waar we heen willen of soms moeten. Water is een breed thema. Op rijksniveau speelt het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) en op lokaal niveau is het klimaatbestendig maken van onze straten en buurten een belangrijk thema. Om overzicht te creëren worden hieronder de diverse onderdelen van het watersysteem genoemd die in dit programma behandeld worden. ■ Afvalwater ■ Regenwater ■ Grondwater ■ Oppervlaktewater ■ Drinkwater

Programma mobiliteit

Programma ruimtelijke kwaliteit

Programma groen

Programma milieu

Programma water

Omgevingsplan

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

1.1 Het vroegere GRP krijgt een nieuwe vorm Het hebben van een Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) is voor gemeenten een wettelijke verplichting (Wet milieubeheer, artikel 4.22). Het GRP bevat de regels voor de fysieke leefomgeving op het beleidsterrein water. Aangezien we graag willen voorsorteren op de in aantocht zijnde Omgevingswet, nemen we het GRP integraal op in het Programma Water. De wettelijke verplichting tot het hebben van een GRP wordt nu ingevuld via dit Programma Water. Een belangrijk onderdeel van dit programma is dus de verplichte inhoud van het GRP, maar nu in een nieuw jasje.

1.2 Zorgplichten Het beschermen van de volksgezondheid is het primaire doel van de riolering. Door het inzamelen, transporteren en zuiveren van het (huishoudelijke) afvalwater voorkómen we dat mensen in aanraking komen met ziektekiemen die in het afvalwater zitten. Sinds in Nederland met de aanleg van riolering is gestart, zijn nagenoeg alle watergerelateerde ziekten uit ons land verdwenen. De afvalwatervoorzieningen in onze gemeenten zijn daarom goed geborgd. Zij voldoen in hoge mate aan de geldende richtlijnen. De zorg voor het beschermen van de volksgezondheid is wettelijk vastgelegd. Gemeenten hebben drie zorgplichten vanuit de Wet milieubeheer en de Waterwet: ■ De zorgplicht voor inzameling en transport van stedelijk afvalwater; ■ De zorgplicht voor doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater (regenwater, hagel, sneeuw en dergelijke); ■ De zorgplicht voor het grondwater.

In dit programma is vastgelegd hoe wij ervoor zorgen dat wij aan de zorgplichten voldoen, welke kosten ermee zijn gemoeid en welke inzet van financiële en personele middelen nodig is. Deze vormen de juridische basis voor de rioolheffing. De onderbouwing van de hoogte van de rioolheffing is een belangrijke uitkomst van dit programma. Naast (zorg)plichten geeft water ook kansen, uitdagingen en randvoorwaarden voor de ruimtelijke inrichting. Deze zijn ook in het Programma Water opgenomen.

Water en de Omgevingswet De Omgevingswet bundelt en moderniseert alle wetten voor de leefomgeving in één nieuwe wet. Vanaf 2022 treedt de nieuwe wet in werking. Het doel van de wet is om alle onderdelen van de fysieke leefomgeving met elkaar in samenhang te brengen. Met ruimte om lokale initiatieven mogelijk te maken en oplossingen op maat te creëren. In de omgevingsvisie zullen de gemeenten de lijnen voor de lange termijn vastleggen. De doelen die in deze omgevingsvisie staan, worden geconcretiseerd in programma’s. Een programma is een flexibel in te zetten, veelal thematisch beleidsinstrument om invloed uit te oefenen op de fysieke leefomgeving. Een programma verbindt verschillende sectorale belangen. Denk bijvoorbeeld aan de gebieden mobiliteit, water, groen en milieu. Een programma heeft een beleidsmatige kant en een uitvoerende kant. In het programma staan concrete maatregelen genoemd en is aangegeven hoe normen of gebiedsgerichte doelstellingen gehaald worden.

1.3 Thema’s in omgevingsvisie Er wordt hard gewerkt aan de omgevingsvisie van de gemeenten Bloemendaal en Heemstede. In de tweede versie worden de strategische beleidskeuzes ingevuld aan de hand van thema’s. Deze thema’s vormen de basis voor het Programma Water: ■ Energie, klimaatverandering en milieu ■ Landschap, natuur en openbare ruimte ■ Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit ■ Recreatie, toerisme en economie ■ Welzijn en maatschappelijke voorzieningen

Het programma heeft een zelfbindend karakter. Dit betekent dat alleen het vaststellend bestuursorgaan zelf wordt gebonden om het plan tot uitvoering te brengen. Door dit zelfbindende karakter is er geen bezwaar en beroep mogelijk. Wel is inspraak mogelijk, zodat de kwaliteit van de voorbereiding is geborgd (de algemene voorbereidingsprocedure, afdeling 3.4 uit de Algemene Wet bestuursrecht is van toepassing). Uiteindelijk leiden de gemeentelijke omgevingsvisie en de verschillende programma’s samen tot één omgevingsplan. De regels van het omgevingsplan gelden voor iedereen. Inwoners, bedrijven en overheidsinstanties moeten zich bij het uitvoeren van activiteiten in de fysieke leefomgeving aan de regels van het omgevingsplan houden. De gemeente is bevoegd voor toezicht op- en handhaving van de regels in het omgevingsplan.

1.4 Omgevingsvisie; doelen en speerpunten Het omgevingsplan gaat hierbij uit van een evenwichtige toedeling van functies. Als onderdeel van de Omgevingswet krijgt ook het thema water een plek in het omgevingsplan. Denk hierbij aan waterkwaliteit, waterhoeveelheid (waterkwantiteit) en waterveiligheid.

In de Omgevingsvisie fase 2 zijn doelen en speerpunten benoemd. Deze zijn vervolgens ondergebracht in de thema’s die de basis vormen van het Programma Water. De tabel op pagina 8 geeft een overzicht van de doelen die een relatie hebben met het beleidsveld water.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Thema’s

Doelen

1.5 Omgevingsplan

1.8 Vaststelling

Energie, klimaatverandering en milieu

- Energie(transitie) - Klimaatadaptatie - Milieu

Landschap, natuur en openbare ruimte

- Versterking landschappelijke

Eén van de uitgangspunten van de Omgevingswet is dat decentrale overheden al hun regels over de leefomgeving bijeen brengen in één gebiedsdekkende regeling. Voor de gemeenten is dit het omgevingsplan. In dit Programma Water hebben we her en der tekstkaders opgenomen. Deze kaders vormen te zijner tijd de water-input voor het omgevingsplan dat nog komen gaat.

Het Programma Water is een plan dat door de gemeenteraad wordt vastgesteld. Na de formele vaststelling is het programma toegezonden aan de bovenvermelde instantie. Bovendien is de vaststelling van het Programma Water via de gebruikelijke kanalen gepubliceerd, zodat inwoners kennis hebben kunnen nemen van de inhoud van het vastgestelde programma.

opbouw - Beheren, behouden en versterken van groenstructuren - Verbinden van groengebieden - Behoud kwalitatief groen binnen de dorpskernen

Stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit

- Stedenbouw - Monumenten en cultuurhistorie - Wonen

Recreatie, toerisme en economische voorzieningen

- Binnenduinrand - Waterrecreatie

Welzijn en maatschappelijke voorzieningen

- Veiligheid - Sport - Toegankelijke gemeente

Samenwerking en participatie

- Samenwerking - Participatie

We hebben de thema’s gebruikt als titel voor de hoofdstukken en de doelen zijn de paragrafen. De bijbehorende speerpunten komen in de betreffende paragraaf aan bod.

1.9 Leeswijzer

1.6 Totstandkoming

Het Programma Water heeft vooral een andere opbouw dan het oude en vertrouwde GRP-document. De wettelijk vereiste inhoud staat er allemaal in. Het hoofdrapport van het programma kijkt even terug maar is primair gericht op de toekomst. Het sluit aan bij de brede maatschappelijke thema’s en bij de doelen en ambities van de Omgevingsvisie. In het programma is vooral beschreven hoe vanuit het beleidsveld water wordt bijgedragen aan de thema’s en het invullen van de acties bij de ambities. De regels voor de fysieke leefomgeving die vanuit het beleidsveld water gelden, detailgegevens en de financiële onderbouwingen zijn vooral terug te vinden in de bijlagen.

De gemeenten Bloemendaal en Heemstede hebben dit Programma Water, evenals het voorgaande Gemeentelijk Rioleringsplan, samen gemaakt. Het hoofdrapport is een gezamenlijk stuk van beide gemeenten, met een aantal gemeente-specifieke tekstkaders. De bijlagenrapporten zijn geheel gemeente-specifiek. Bij het tot stand komen van het programma is er afstemming geweest tussen de gemeente en het hoogheemraadschap van Rijnland. Vóór vaststelling door de gemeenteraad is het concept van het Programma Water officieel voor commentaar gezonden naar het genoemde hoogheemraadschap. Dit programma heeft immers de status van een “Gemeentelijk Rioleringsplan”. In bijlage 7 is de reactie van bovenstaande instantie opgenomen.

Vaktaal

1.7 Geldigheidsduur Programma Water De gemeente stelt zelf de geldigheidsduur van het programma vast. De geldigheidsduur van dit Programma Water is vijf jaar: 2022 tot en met 2026. Alle genoemde bedragen zijn op prijspeil 1 januari 2021. Evaluatie van de voortgang en eventuele tussentijdse bijstelling van het Programma Water vindt plaats als er zich grote veranderingen voordoen.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Dit programma is een gemeentelijk plan waar de gemeenteraad zich over moet uitspreken. Het is echter niet alleen voor de politiek geschreven, maar ook voor afstemming en overleg met de vakinhoudelijke mensen van bijvoorbeeld onze buurgemeenten en het hoogheemraadschap. Dit heeft tot gevolg dat in dit document vaktaal wordt gebruikt. Er is daarom een uitgebreide begrippenlijst opgenomen in bijlage 8.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

2 STAND VAN ZAKEN Alles overziend kunnen we stellen dat wij goed presteren op het beleidsveld water. We voldoen aan de waterzorgplichten. De voorzieningen die wij hebben, voldoen aan de eisen en richtlijnen. Het personeel en de organisatie is toegesneden op de taken en het huidige takenpakket. Het onderhoud en de vervanging houdt het bestaande systeem in stand en de financiële middelen dekken de kosten voor de gemeentelijke watertaken. Wij willen deze situatie graag zo houden. We hebben getoetst hoe of de huidige situatie voldoet aan de regels voor de fysieke leefomgeving. De uitkomsten van de toetsing staan in bijlage 2. Bijlage 3 geeft aan hoe wij de bestaande watervoorzieningen beheren. In bijlage 4 leest u welke zaken wij in de afgelopen planperiode hebben uitgevoerd.

De Bloemendaalse en Heemsteedse werkwijze Onze werkwijze kenmerkt zich door de volgende trefwoorden: nuchter, pragmatisch, eerlijk, doelmatig, efficiënt, lokaal bekend, vakinhoudelijk en aanpakken.

tussen politiek, beleid en uitvoering. We zijn zakelijk als het moet maar we werken het beste als we samen een zelfde doel nastreven. Participatie van onze inwoners is dan ook een standaard onderdeel van onze werkwijze. Zie paragraaf 8.2 voor toelichting.

We bekijken de omgeving integraal: Als een riool moet worden vervangen kijken we ook naar de onderhoudstoestand van de weg erboven en naar de behoefte om de openbare ruimte anders in te richten. We houden in de gaten dat de verschillende functies elkaar niet beperken. Waar riool ligt planten we geen bomen. Waar we bomen willen leggen we geen riool.

In de paragrafen hierna worden alle watervoorzieningen van onze gemeenten besproken. Paragraaf 2.1 en 2.2 zijn vergelijkbaar qua tekst en opbouw. Voor wie de Bloemendaalse zaken wil weten, verwijzen we naar paragraaf 2.1 en wie geïnteresseerd is in de Heemsteedse watervoorzieningen kan meteen door naar paragraaf 2.2.

Werkzaamheden in het openbare gebied worden zo veel mogelijk geclusterd om overlast voor omwonenden en de gebruikers van de openbare ruimte zo veel mogelijk te beperken. Regelmatig zitten de collega’s van ‘wegen’, ‘groen’, ‘water en riolering’ bij elkaar om de korte- en lange termijn planningen op elkaar af te stemmen en om meekoppelkansen te verzilveren. De lijnen tussen het bestuur en de ambtenaren zijn kort en typeren zich door een open dialoog waarbij gezocht wordt naar de beste balans

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

2.1 Bestaande voorzieningen Bloemendaal Hieronder volgt een korte beschrijving van de bestaande voorzieningen voor het reguleren van hemelwater, grondwater en afvalwater die bij gemeente Bloemendaal in beheer zijn.

Vrijvervalleiding Gemengd

Aantal 134

Persleidingen bij gemalen Straat- en trottoirkolken

Aantal 4

Eenheid

Aansluitpercentage

Onze afvalwaterzorgplicht geldt voor het hele beheergebied van de gemeente. In onze gemeente hebben we 10.648 aansluitingen van percelen op het rioolstelsel. Dit zijn woonhuizen, 9.958 stuks, en niet-woningen (bijvoorbeeld bedrijven), 690 stuks. 99,5% van de percelen die bij deze adressen horen is aangesloten op de riolering. 0,5% van de percelen is niet aangesloten. Deze percelen: ■ hebben een IBA, verbeterde septictank of helofytenfilter

7.527

stuks

Overstorten (gemengd systeem)

stuks

Overstorten en uitlaten (HWA)

stuks

Zinkers (riolering)

stuks

Stuwputten (riolering)

stuks

Meetpunten in de riolering (t/m 2021)

stuks

Drainage horizontaal

Drainagegemalen

stuks

Deepwells

stuks

Eenheid

Persleiding

Centrale voedingskasten

stuks

De grafieken, diagrammen en tabel in deze paragraaf geven een samenvatting van de gegevens die in onze beheersystemen zitten. Het beheersysteem bevat alle benodigde detailgegevens van de watervoorzieningen die we beheren. We zorgen ervoor dat de gegevens actueel zijn. We kunnen er tekeningen mee genereren, zodat we kunnen zien waar de voorzieningen liggen en welke specificaties erbij horen, we maken er overzichten mee en we voeren er analyses mee uit. Voorziening

Voorziening

Peilbuizen

81%

40 35 30 25

Aansturingspeilbuizen (freatisch)

stuks

Aansturingspeilbuizen (wadzand)

stuks

Monitoringspeilbuizen (freatisch)

stuks

Monitoringspeilbuizen (wadzand)

Stuks

Drukriolering units

175

stuks

Centrale voedingskasten

stuks

Bergbezinkvoorzieningen (BBV)

stuks

Gemalen

stuks

Gemengd

stuks

BBV ledigingspomp

stuks

BBV spoelpomp

stuks

DWA (vuilwater)

stuks

HWA (hemelwater)

stuks

Grondwater

stuks

20 15 10 5 0

Watergangen - met onderhoudsplicht - met gedeelde onderhoudsplicht

4,9 3,6

km km

Vijvers

Stuks

Beschoeiingen

Keerwand / walmuur

Duikers

Aerdenhout

Bennebroek

Bloemendaal

Overveen

gemengd

hemelwater

vuilwater

Vogelenzang

Aanlegperiode vrijvervalriool (km)

5 0

t/m 1929

1930-1939

1940-1949

1950-1959

1960-1969

gemengd

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

vuilwater

Lengte vrijvervalriool per kern (km)

Drukriolering

hemelwater

IBA’s

15%

Diepdrainage

HWA (hemelwater)

gemengd

Ongeveer 98% van de aangesloten percelen loost het afval water via het vrijvervalriool en ongeveer 2% van de aange sloten percelen loost het afvalwater via drukriolering.

109

DWA (vuilwater)

Lengte vrijvervalriool per type (totaal)

1970-1979

hemelwater

1980-1989

1990-1999

2000-2009

2010-2019

2020-

vuilwater

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Aerdenhout gemengd

hemelwater

Bennebroek gemengd

hemelwater

Bloemendaal vuilwater

gemengd

8% 1%

14%

15%

hemelwater

Overveen vuilwater

gemengd

hemelwater

Vogelenzang vuilwater

gemengd

hemelwater

11%

29% 60% 86%

91%

82%

Beheer en onderhoud

Duikers

De hoofdwatergangen (primaire watergangen) zijn in beheer bij het hoogheemraadschap van Rijnland. De overige watergangen zijn in beheer bij de gemeente of zijn van particuliere eigenaren. Het beheer van de gemeentelijke watergangen is een taak van de gemeente. De beheertaken staan beschreven in bijlage 3.

Sloten en waterpartijen zijn onderling verbonden door duikers. De duikers zorgen ervoor dat het water van de ene in de andere waterpartij kan stromen.

Beheer en onderhoud van watergangen in Aerdenhout

Beheer en onderhoud van watergangen in Vogelenzang en Bennebroek

95%

Duurzaam systeem We doen er ons best voor om onze rioolsystemen duurzaam in te richten. We doen dit door waar dit doelmatig is schoon regenwater gescheiden te houden van afvalwater. Bloemendaal investeert op deze wijze bij rioolvervangingsprojecten in duurzame rioolstelsels. Er zijn geen knelpunten bekend ten aanzien van foutaansluitingen. In het verleden hebben we hier onderzoek naar gedaan. In deze onderzoeken is geconcludeerd dat er nauwelijks foutaansluitingen zijn. De foutaansluitingen die zijn gevonden, zijn inmiddels verholpen.

Oppervlaktewater De zorg voor het oppervlaktewater ligt voornamelijk bij de waterschappen. Bloemendaal ligt in het beheergebied van het hoogheemraadschap van Rijnland. Toch heeft onze gemeente ook oppervlaktewater in beheer. We beheren namelijk een aantal vijvers en watergangen. De financiering van deze taken is onderdeel van het beheerplan bruggen en beschoeiingen en het baggerplan. Het schoonmaken en schoonhouden is belegd in algemene beheertaken.

Waterkwaliteit Waterkwaliteit en zwemwater zijn belangrijke items in onze gemeente. U leest hier meer over in hoofdstuk 6.

Beheer en onderhoud van watergangen in Bloemendaal en Overveen

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

2.2 Bestaande voorzieningen Heemstede Hieronder volgt een korte beschrijving van de bestaande voorzieningen voor het reguleren van hemelwater, grondwater en afvalwater die bij gemeente Heemstede in beheer zijn.

We kunnen er tekeningen mee genereren, zodat we kunnen zien waar de voorzieningen liggen en welke specificaties erbij horen, we maken er overzichten mee en we voeren er analyses mee uit. We kunnen bijvoorbeeld bepalen hoeveel % van de huishoudens is aangesloten op het rioolstelsel.

Lengte vrijvervalriool (km) 140

Lengte vrijvervalriool per type Heemstede gemengd

hemelwater

120 100

vuilwater

2% 19%

Voorziening

Gemengd

101

DWA (vuilwater)

HWA (hemelwater)

IBA’s

stuks

Drukriolering

Drukriolering units

stuks

Centrale voedingskasten

stuks

Bergbezinkvoorzieningen (BBV)

stuks

Gemalen

stuks

Gemengd

stuks

BBV ledigingspomp

stuks

Aansluitpercentage

BBV spoelpomp

stuks

Onze afvalwaterzorgplicht geldt voor het hele beheergebied van de gemeente. In onze gemeente hebben we 13.221 aansluitingen van percelen op het rioolstelsel. Dit zijn bedrijven en woonhuizen. Nagenoeg 100% van de percelen die bij deze adressen horen is aangesloten op de riolering. Om precies te zijn is er één van de percelen niet aangesloten. Dit perceel is onbewoond (en heeft een verbeterde septictank voor de behandeling van het afvalwater) Ongeveer 99% van de aangesloten percelen loost het afvalwater via het vrijvervalriool en ongeveer 1% van de aangesloten percelen loost het afvalwater via drukriolering.

HWA (hemelwater)

stuks

Oppervlaktewater

stuks

Grondwater

stuks

Heemstede gemengd

Persleidingen bij gemalen

hemelwater

Straat- en trottoirkolken

vuilwater

25 20 15 10

7991

stuks

Overstorten (gemengd systeem)

stuks

Overstorten en uitlaten (HWA)

stuks

Zinkers (riolering)

stuks

Stuwputten (riolering)

stuks

Meetpunten in de riolering (t/m 2021)

stuks

Drainage horizontaal

Drainagegemalen

stuks

Monitoringspeilbuizen (freatisch)

stuks

Monitoringspeilbuizen (wadzand)

stuks

Peilbuizen

5 0

1960-1969

gemengd

1970-1979

hemelwater

1980-1989

1990-1999

2000-2009

2010-2019

2020-

Eenheid

128

stuks

1950-1959

Watergangen - met onderhoudsplicht - met gedeelde onderhoudsplicht - primair met vaarwegdiepte

Aantal

Vrijvervalleiding

Aanlegperiode vrijvervalriool Heemstede (km)

1940-1949

Voorziening

DWA (vuilwater)

79%

1930-1939

Eenheid

t/m 1929

Aantal

14,5 6 6,4

Km Km km

Oevers (onbeschoeid)

Beschoeiingen

Duikers

Kademuren

Slibscherm

stuks

Recreatiehaven

stuks

Woonschepenhaven

stuks

vuilwater

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

2.3 De opgave

Oppervlaktewater De zorg voor het oppervlaktewater ligt voornamelijk bij de waterschappen. Heemstede ligt in het beheergebied van het hoogheemraadschap van Rijnland.

De opgave van Bloemendaal en Heemstede voor de komende planperiode (2022 t/m 2026) bestaat er vooral uit om de huidige prestaties te borgen en deze op een aantal punten te verbeteren:

Toch heeft onze gemeente ook oppervlaktewater in beheer. We beheren namelijk een aantal havens en watergangen.

Eigendomssituatie en erfdienstbaarheid De financiering van deze taken is onderdeel van het beheerplan bruggen en beschoeiingen en het baggerplan. Het schoon maken en schoonhouden is belegd in algemene beheertaken.

We willen beter grip op de eigendomssituatie en verfijning van de registratie. Bij veel van onze drukrioleringssysytemen liggen de pompputten op privéterrein, zonder erfdienstbaarheid. Dat maakt het uitvoeren van onderhoud omslachtig. We willen de erfdienstbaarheid beter gaan regelen en vastleggen.

Waterkwaliteit Waterkwaliteit is een belangrijk item in onze gemeente. U leest hier meer over in hoofdstuk 6.

Voor Heemstede en voor Bloemendaal geldt de eigendomssituatie en het beheer van de beheer rioolgemaaltjes op woonarken/woonschepen als voorbeeld. Dit ligt nu nog bij de gemeente. We willen het eigendom en het beheer dáár leggen waar het hoort, dus bij de eigenaar.

Beheer en onderhoud De hoofdwatergangen (primaire watergangen) zijn in beheer bij het hoogheemraadschap van Rijnland. De overige watergangen zijn in beheer bij de gemeente of zijn van particuliere eigenaren. Het beheer van de gemeentelijke watergangen is een taak van de gemeente. De beheertaken staan beschreven in bijlage 3.

Voor Bloemendaal geldt de A. van der Hulstlaan in Bennebroek als voorbeeld. Hier ligt de gemeentelijke riolering onder openbaar terrein dat door particulieren in gebruik genomen is.

Duikers Sloten en waterpartijen zijn onderling verbonden door duikers. De duikers zorgen ervoor dat het water van de ene in de andere waterpartij kan stromen.

Voor Heemstede geldt het eigendom en het onderhoud van drainageleidingen op privéterrein als voorbeeld.

Bloemendaal: We zijn benieuwd naar de invloed van de verbindingsleidingen tussen het rioolstelsels van Bloemendaal en Overveen met het rioolstelsel van Haarlem. Wat gebeurt er als het rioolstelsel van Haarlem vol is? Is er dan een belemmering voor de afvoer van water uit Bloemendaal en/of Overveen? We zoeken naar een gewaarborgde afvoer. Het koppelen van het Bloemendaalse en het Haarlemse rekenmodel helpt ons hierbij.

Heemstede heeft een directe (vrij-verval) aansluiting op de rioolwaterzuivering Heemstede. Deze zuivering wordt echter opgeheven en het afvalwater moet ergens anders heen. We zijn benieuwd wat de hydraulische gevolgen zijn als de rioolwaterzuivering vervalt. En hoe werkt de nieuwe situatie met een eindgemaal voor de nieuwe persleiding richting de rioolwaterzuivering Zwanenburg? Doet het systeem wat het beloofd heeft te doen? De hydraulische berekeningen geven ons het antwoord.

We werken dan ook aan nieuwe rekenmodellen, gevalideerd met meetgegevens. We willen daarbij ook een koppeling maken met de bovengrondse afstroming van regenwater over het maaiveld. Dit gebeurt met een zogenaamd 2D-model.

2.4 Werken aan de toekomst Inzicht in hydraulisch functioneren Voor het maken van de juiste afwegingen bij maatregelen aan het rioolstelsel is beter inzicht in het hydraulische functioneren van de rioolstelsels wenselijk. We zijn onder andere benieuwd naar het effect van de maatregelen de we voor de basisinspanning hebben uitgevoerd.

In de komende planperiode nemen we ruimte voor het werken aan de toekomst. De uitdagingen van de toekomst zijn de opgaven van morgen. Deze staan dus vandaag al op de agenda, zodat we onze richting kunnen bepalen.

Beheer en onderhoud van watergangen in Heemstede

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Klimaatverandering en DPRA Voor het beleidsveld water is de klimaatverandering en het daaraan gerelateerde Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) de meest prominente opgave. We kijken naar de thema’s Wateroverlast, droogte, hitte en overstroming. We gaan onder andere na hoe we water in de ondergrond vast kunnen houden om regenwateroverlast, grondwateroverlast en verdroging tegen te gaan en hittestress te verminderen. We werken aan een speciaal plan voor klimaatadaptatie. De acties hieruit nemen we over. Zie het overzicht van rapporten in paragraaf 3.2. In deze paragraaf leest u een uitgebreide toelichting op onze aanpak voor klimaatverandering en DPRA.

Verduurzamen afvalwatersysteem We zetten ons in om het afvalwatersysteem steeds verder te verduurzamen. We continueren het scheiden van schoon en vuil water zo veel mogelijk. We koppelen verhardingen af van het gemengde riool als dat doelmatig is. Een belangrijk onderdeel van de afweging is de beschikbare ruimte in de ondergrond. De bestaande ondergrondse systemen voor water, afvalwater, energie en datatransport nemen een groot deel van de ruimte in. Ook ondergrondse afvalcontainers en bomen (ruimte voor de boomwortels) nemen hun ruimtebeslag. We hebben behoefte om de ondergrondse ruimte goed vast te leggen en te reguleren. Enerzijds om te weten waar er knelpunten ontstaan en anderzijds om te waarborgen dat we onze afvalwatersystemen kunnen blijven verduurzamen. Vanuit het oogpunt van de circulaire economie willen we méér inzicht in de milieu-impact van de gebruikte materialen. We denken aan het opstellen en gebruiken van een materialen paspoort, dat ons kan helpen bij de materiaalkeuze en de invloed daarvan op de duurzaamheid. We willen bij voorkeur géén decentrale zuivering. In bestaand bebouwd gebied blijven wij aansluiting op de riolering

voorschrijven. Dit is conform de EU-regelgeving over de inzameling en verwerking van afvalwater.

drainage nodig om overtollig grondwater af te vangen, in hoge gebieden zijn er juist kansen voor infiltratie van water.

Het hergebruiken van water doormiddel van grijswatersystemen kan een bijdrage leveren aan de duurzaamheid. We zullen grijswatersystemen echter niet actief voorschrijven. Dit vanwege het gevaar voor de volksgezondheid dat hierbij een rol speelt. Bij een grijswatersysteem kan te gemakkelijk een foute aansluiting in de woning ontstaan en voor gezondheidsproblemen zorgen door de verwarring met het drinkwatersysteem.

Omgevingsgericht werken

Bij het aanleggen en vervangen van gemalen en pompen kijken we naar duurzaamheidsaspecten van de pompen. Denk hierbij aan levensduur, storingsgevoeligheid en noodzakelijke capaciteit. We ontwerpen energiebewust. Dus bij voorkeur afvoer onder vrijverval in plaats van gemalen en als toch gemalen nodig zijn dan passen we energiezuinige en storingsvrije pompen toe.

Samenwerking in de waterketen

We hebben een verkenning uitgevoerd naar de haalbaarheid van warmteterugwinning uit rioolwater (riothermie). Uit de verkenning komt in Heemstede een beperkt aantal kansen naar voren. In Bloemendaal zijn deze kansen er niet. Het terugwinnen van warmte uit het rioolwater is wel een kostbare techniek. We wegen per geval af of de kosten opwegen tegen de milieu- en energievoordelen.

We willen verder kijken dan het openbaar terrein alleen. We zoeken daarom naar aansluiting met de inrichting van private terreinen. We doen dit door middel van participatie. Zie ook de toelichting in paragraaf 7.5. Participatie is wat ons betreft de beste manier om het antwoord te vinden op de vraag vanuit- of juist aan de samenleving Particulieren worden wat ons betreft onderdeel van de gebiedsoplossing.

In samenwerkingen met de andere spelers in de waterketen (samenwerkingsverband Zuid-Kennemerland) kijken we naar de opgaven die in onze regio spelen en ook in de regio’s in de omgeving. Bijvoorbeeld de Metropoolregio Amsterdam en Hollands Noorderkwartier. Onder andere speelt het vraagstuk van de leveringszekerheid van drinkwater. Om de zoetwatervoorraad uit te breiden kan worden gedacht aan het vernatten van de duinen. Vernatting veroorzaakt een verandering van de grondwaterstand in onze gemeenten. Daarom vinden we het belangrijk om hierover mee te praten.

Wijkgerichte aanpak We gaan binnen de komende planperiode waar mogelijk werken volgens een wijk- en buurtgerichte aanpak. Dat betekent dat we de opgaven voor het openbare gebied zo veel mogelijk per wijk of buurt beschouwen. We kijken integraal naar de vervangingsopgave. Rioolvervangingen maken hier deel van uit, maar ook wegvervanging, openbare verlichting en zo voort. Zo pakken we de openbare ruimte integraal aan. Bij de wijkgerichte aanpak hoort ook de gebiedsgerichte benadering: Er gelden verschillende randvoorwaarden voor verschillende gebiedstypes. Bijvoorbeeld: in lagere gebieden is

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

3 ENERGIE, KLIMAATVERANDERING EN MILIEU Klimaat is één van de pijlers van het Programma Water. Naast het in orde houden van het bestaande watersysteem, ligt de nadruk op het verder vergroten van de klimaatbestendigheid. Ook energie en milieu zijn belangrijke thema’s. In dit hoofdstuk leest u hierover.

3.1 Energie In het klimaatakkoord hebben we ons verplicht om in 2050 CO2-neutraal te zijn. De begrippen duurzaamheid en energie zijn daardoor zeer actueel. Hoe zorgen we ervoor dat onze leefomgeving gezond blijft? Waar halen we onze energie vandaan? Hoe regelen we dit duurzaam?

Energietransitie Europa heeft in een klimaatwet vastgelegd dat het in 2050 CO2-neutraal is. Denk hierbij aan grote zaken zoals het opwekken van duurzame energie door wind en zon, en het verder aanscherpen van het ETS (het CO2 emissiehandelssysteem). Maar ook kleine bijdragen, zoals het terugdringen van energieverbruik of het toepassen van duurzame materialen met een lagere CO2 footprint, hebben effect.

is immers schoon als het valt en we kunnen het prima gebruiken in ons (grond- en oppervlakte)watersysteem. Bovendien geldt, hoe geconcentreerder het afvalwater, hoe beter geschikt voor het maken van onder andere biogas. Zo wordt ons afval omgezet in energie. Bijvoorbeeld voor de rioolwaterzuivering. We hoeven daardoor minder fossiele brandstof (bijvoorbeeld aardgas) in te zetten. Dat scheelt CO2.

Riolering en CO2 -reductie Vanuit het beleidsveld water leveren we onze bijdrage door te kiezen voor duurzame en energiezuinige systemen. We maken bijvoorbeeld graag gebruik van de zwaartekracht bij het transporteren van water. Veel van onze rioolstelsels zijn vrij-vervalstelsels. Zij werken voor het grootste deel doormiddel van zwaartekracht. We kiezen er bewust voor om zo min mogelijk pompen/gemalen in te zetten. Als dat tóch nodig is, dan kiezen we voor energiezuinige systemen. Daarnaast volgen wij de innovaties op het gebied van energiewinning uit rioolwater (riothermie) en Warmte-KoudeOpslag-systemen. WKO-systemen maken gebruik van het diepere grondwater en kunnen bewoners helpen hun energiegebruik terug te dringen.

Het afvalwater dat we in onze gemeenten produceren wordt ingezameld en naar de rioolwaterzuivering getransporteerd. We doen er ons best voor om zo weinig mogelijk regenwater naar de zuivering af te voeren. Het regenwater

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Ruimte in de ondergrond en bovengrond Het ruimtelijk inpassen van de voorzieningen en systemen die nodig zijn voor de energietransitie vergt aandacht. In stedelijk gebied is de ruimte in de ondergrond behoorlijk bezet. Rioleringen, stroomkabels, waterleidingen en wat niet al. Het uitbreiden van de capaciteit van de bestaande systemen of het toevoegen van nieuwe systemen vergt aandacht en is een integrale opgave. Deze pakken we op bij onze waterwerkzaamheden in het openbare gebied. In het landelijke gebied is het vinden van geschikte locaties voor zonnevelden en windmolens een actueel vraagstuk. We zijn trots op het prachtige landschap dat we mogen beheren en we willen het landschap graag zo mooi houden. Zorgvuldige afweging van locaties en inpassing is dus gewenst. Evenals het verkennen van alternatieven. Het is vaak makkelijker om aan te geven waar de zonnevelden en windmolens in ieder geval niet wenselijk zijn. Dan blijven de gebieden met potentie vanzelf over. Het aangeven van deze gebieden gebeurt door onze collega’s van Ruimtelijk Beleid en Duurzaamheid en valt binnen de tweejaarlijkse cycli van de regionale energiestrategieën (RESsen). Waar dat kan en wenselijk is, bieden we ondersteuning vanuit het Programma Water.

Circulaire economie Onze ambitie is om op termijn energieneutraal, klimaatneutraal en circulair te werken. Om circulair te werken, moeten we zo min mogelijk grondstoffen verspillen (de materiaalkringloop sluiten). Hierdoor wordt de CO2-uitstoot verminderd en blijft de waarde van grondstoffen en producten langer behouden. We volgen nauwgezet de ontwikkelingen rondom materiaalpaspoorten. Dit biedt mogelijkheid om de vraag en aanbod van beschikbare materialen (in tijd, locatie, en kwaliteit) tussen verschillende partijen beter af te stemmen en te beoordelen. Doordat meer informatie wordt vastgelegd over bestaande materialen en constructies, wordt duidelijk hoe duurzaam deze zijn en welke CO2-voetafdruk ze hebben.

3.2 Klimaatverandering Het klimaat verandert. Dat merken we onder andere op het gebied van water. We krijgen vaker te maken met hevige zomerse buien die ervoor zorgen dat het reguliere waterafvoersysteem overbelast raakt. Lange periodes van droogte gaan ook vaker voorkomen. We staan voor de opgave om deze veranderingen het hoofd te bieden. Het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) geeft hiervoor handvatten.

Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie In 2018 is het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) aangenomen. Het DPRA vloeit voort uit het Bestuursakkoord Water. De kern van deze deltabeslissing is dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht is. Het DPRA behandelt 4 thema’s : ■ wateroverlast ■ droogte ■ hitte ■ overstroming

Aanpak klimaatadaptatie Onze aanpak sluit aan bij de fasering van het DPRA. De fases ‘weten, willen, werken’ zijn vertaald in 4 stappen. Met deze stappen stellen we een concreet maatregelenpakket vast en we voeren deze maatregelen ook uit. Stap 1: Knelpunten in beeld Stap 2: Prioriteit vaststellen Stap 3: Oplossingsrichtingen bepalen Stap 4: Maatregelen uitvoeren

Het DPRA is opgebouwd rond 7 ambities en 3 werkfasen: weten, willen en werken.

3.2.1 Knelpunten in beeld De eerste stap op weg naar een klimaatbestendige inrichting is inzichtelijk krijgen van knelpunten voor vitale en kwetsbare functies. Hiervoor voeren we periodiek een klimaatstresstest uit. Voor het stedelijke gebied is al een stresstest uitgevoerd. De knelpunten zijn in beeld. De volgende stresstest is gepland voor 2025.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

De resultaten van de stresstesten voor wateroverlast, hitte en droogte en overstroming vindt u in onderstaande rapporten. De rapporten met de resultaten van deze stresstesten staan hier onder opgesomd. De rapporten zijn gerubriceerd met een nummer tussen haakjes [1] In de tekst wordt naar de rapporten verwezen met dit nummer [1]. ■ [1] Klimaatstresstest grondwater gemeenten Bloemendaal en Heemstede, Achtergrondrapportage [Wareco Ingenieurs] d.d. 25-5-2020 ■ [2] Klimaatstresstest Bloemendaal en Heemstede; Stresstest wateroverlast [Witteveen+Bos] d.d. 11-6-2020 ■ [3] Klimaatstresstesten Bloemendaal; Hitte – Overstromingen [Tauw] d.d. 12-3-2020 ■ [4] Klimaatstresstesten Heemstede; Hitte – Overstromingen [Tauw] d.d. 4-2-2020 ■ [5] Strategie en uitvoeringsagenda klimaatadaptatie [Tauw] d.d. 23-8-2021

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Extreme neerslag en wateroverlast

Voor Bloemendaal is de belangrijkste locatie die uit de stresstest naar voren komt: • De waterafvoer van de Kleverlaan/Iepenlaan in Bloemendaal. Bij hele hevige regen staat er water op straat wat zorgt voor verkeershinder. Dit is niet wenselijk, want het betreft een doorgaande route. Gelukkig leidt dit nauwelijks tot water tegen de gevels. In de komende planperiode willen we de oorzaak beter in beeld krijgen door middel van een nieuwe hydraulische berekening. We doen dit als onderdeel van het nieuwe Systeemoverzicht Stedelijk Water.

Een gedetailleerde benadering van wateroverlast door extreme neerslag vindt u in het rapport Klimaatstresstest Bloemendaal en Heemstede; Stresstest wateroverlast [2]. U kunt het rapport bij ons opvragen. We zien dat onze gemeenten goed uit de stresstest komen. Er is door het uitvoeren van maatregelen, zoals het aanleggen van voldoende berging en voldoende afvoercapaciteit, zowel ondergronds als bovengronds, al veel werk verzet. Wel zijn er nog locaties die voor verbetering in aanmerking komen. Hier gaan we de komende jaren aan werken. Op kaartenmateriaal is aangegeven waar het water problemen kan gaan geven. Het resultaat van de stresstest is een kaart met een indicatie van de diepte van het water op het maaiveld, waar water tegen panden staat of waar wegen onderlopen. Op die punten ontstaat in de toekomst mogelijk hinder, overlast of schade door hevige regen.

Voor Heemstede zijn de belangrijkste locaties die uit de stresstest naar voren komen: • De waterafvoer van de Herenweg te Heemstede. Bij hevige regen staat er water op straat. Ten noorden van de Lanckhorstlaan kan dit leiden tot een stremming van de doorgaande route. De ernst en duur van de stremming loopt uiteen per neerslaggebeurtenis. • Water-op-straat Centrumgebied Heemstede. Hier wordt in de stresstest [2] veel water-op-straat berekend. Het water kan hier eventueel in de gebouwen stromen, omdat er weinig waterberging is binnen de straatprofielen.

We zien dat er in alle kernen locaties zijn waar het water knelpunten kan veroorzaken. De kaarten zijn geen blauwdruk voor maatregelen, maar geven wel aan waar de knelpunten kunnen zitten en geven richting aan de integrale uitvoeringsprogramma’s.

Om de knelpunten beter in beeld te brengen, stellen beide gemeenten in de planperiode een nieuw Systeemoverzicht Stedelijk Water op (voorheen BRP). Voor dit systeemoverzicht maken we een nieuw hydraulisch model geënt op meetgegevens. We brengen de bovengrondse afstroming in beeld, zodat we gedetailleerd inzicht krijgen in de oorzaak van de knelpunten.

Droogte De invloed van langdurig droge perioden op de waterhuis houding, de bodemgesteldheid en groen is vastgelegd in het rapport Klimaatstresstest grondwater gemeenten Bloemendaal en Heemstede [1]. U kunt het rapport bij ons opvragen. De resultaten van de klimaatstresstest laten zien dat er op een

Voorbeeld uit water-op-straatkaart van gemeente Bloemendaal (bovenste figuur) en gemeente Heemstede (onderste figuur).

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

aantal plekken gevoelige gebieden voor droogte liggen. In eerste instantie daar waar zettingsgevoelige bodem voorkomt: ■ Kern van Bloemendaal (gemeente Bloemendaal); ■ Overveen, Oude Dorp (gemeente Bloemendaal); ■ Indische buurt en omgeving (gemeente Heemstede); ■ Schildersbuurt en omgeving (gemeente Heemstede); ■ Componistenwijk Noord (gemeente Heemstede). In de gemeente Bloemendaal vindt de grootste uitzakking van de grondwaterstand plaats in de hoger gelegen delen van de gemeente, ten westen van de Brederodelaan. Dit heeft te maken met de bodemgesteldheid, deze is in de hoger liggende delen zandig. In het zandige gebied zijn er nauwelijks risico’s voor het bebouwd gebied, zie ook het tekstkader. Om de gebieden beter in beeld te brengen zijn specifieke onderzoeksacties opgenomen in het grondwaterbeleidsplan van Bloemendaal en Heemstede. De Binnenduinrand krijgt grondwater nageleverd vanuit het duingebied. De invloed van langdurig droge perioden op het grondwater is daardoor in de binnenduinrand kleiner.

Robuuster natuurlijk systeem We willen ons bodem- en waterbeheer zo goed en doelmatig mogelijk uitvoeren. Dat betekent dat we zoveel mogelijk aansluiten bij het natuurlijke systeem. ■ We sluiten zoveel mogelijk aan bij de natuurlijk voorkomende grondwaterstand, dit wordt ook wel grondwaterneutraal genoemd. Dit houdt in dat we afvoer van overtollig (grond)water (via riool of door onnodig bemalen) zoveel mogelijk beperken waar doelmatig; ■ Bij aanleg van nieuwe drainage voeren we het grondwater bij voorkeur onder vrij verval af naar het oppervlaktewater (zonder toepassen van bemaling). Een dergelijk systeem kan ook relatief eenvoudig, indien dat later noodzakelijk blijkt, worden gebruikt als infiltratievoorziening in de zomer; ■ In Bloemendaal en Heemstede zijn plaatselijk nog onderbemalen drainagesystemen aanwezig. Per project wordt de afweging gemaakt of deze in stand wordt gehouden.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Infiltratiekansen

urgente plekken zijn meteen aangepakt door het uitvoeren van maatregelen om overlast te voorkómen. Bijvoorbeeld door het aanleggen van drainage. We investeren nog steeds in het terugdringen van grondwateroverlast. In de grondwateraandachtsgebieden leggen we drainage aan op het moment dat we deze kunnen combineren met andere werkzaamheden in het openbare gebied. Bijvoorbeeld rioolvervanging of herinrichting van de weg.

Het is wenselijk om regenwater zo lang mogelijk vast te houden, zodat het dienst kan doen tijdens lange droge perioden. Dit kan bijvoorbeeld door het infiltreren van water in de bodem. Water infiltreren is niet overal mogelijk. Of infiltratie kansrijk is, ligt aan de bodemeigenschappen en de geohydrologische situatie. We hebben de infiltratiekansen in beeld gebracht. Hierbij kijken we onder andere naar de verschillen tussen de freatische grondwaterstand en de stijghoogten in het 1e watervoerende pakket.

Aandachtsgebieden In het grondwaterbeleidsplan van Bloemendaal en Heemstede zijn grondwateraandachtsgebieden gedefinieerd, op basis van de gegevens uit het grondwatermodel en grondwatermeetnet. Uit de klimaatstresstest rapportage [1] komen een aantal aanvullende aandachtsgebieden voor grondwateroverlast naar voren (rood in onderstaande figuur). We gaan deze gebieden in detail beoordelen om een prioritering te kunnen maken voor het aanpakken van de knelpunten. Hiertoe hebben we specifieke onderzoeksacties opgenomen in het grondwaterbeleidsplan van Bloemendaal en Heemstede. Bijvoorbeeld het uitvoeren van aanvullend grondwateronderzoek op wijkniveau, en het inspecteren van aanwezige drainage en/of deepwells.

Oppervlaktewaterpeil Lange perioden van droogte hebben ook invloed op het oppervlaktewaterpeil. Tijdens de droge periode in 2018 is gebleken dat het oppervlaktewater niet overal op peil kon worden gehouden. Hierdoor daalt het oppervlaktewaterpeil. In het beheergebied van het hoogheemraadschap van Rijnland is toen de Kleinschalige Water Aanvoer (KWA) geactiveerd. De aandachtsgebieden liggen naast de watergangen waar mogelijk ook al kans op lage grondwaterstanden ontstaat bij het droogtescenario.

Grondwateroverlast bij langdurig nat weer

Waterhuishouding in de duinen De grondwaterstand in de duinen heeft veel invloed op de grondwaterstand in de bebouwde kom van de gemeenten. Vooral in de gemeente Bloemendaal en in beperkte mate in Heemstede. De grondwaterstand in de duinen wordt niet alleen beïnvloed door neerslag en verdamping, maar ook door grondwaterwinning en infiltratie door de drinkwaterbedrijven en door de natuurbeheerders (denk aan vernattingsprojecten, zoals het verwijderen van vegetatie of het veranderen van vegetatietype (naaldbomen naar loofbomen) waardoor de verdamping aanzienlijk kan afnemen en de grondwaterstand kan stijgen). Wijzigingen in het water- en natuurbeheer kunnen na verloop van tijd noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld voor de drinkwaterwinning, het aanleggen van strategische drinkwatervoorraden, natuurbehoud en voor klimaatadaptatie (toenemende neerslag, verdamping en zeespiegelstijging). Indien er veranderingen in het water- en/of natuurbeheer in de duinen worden voorgesteld, willen we graag nader onderzoek om de gevolgen van de veranderingen in beeld te brengen. Dit soort wijzigingen hebben namelijk invloed op de grondwaterstand, mogelijk tot in het bebouwd gebied langs de binnenduinrand. Dit kan weer invloed hebben op de afvoercapaciteit van bestaande infrastructuur (drainage, deepwells) en op overlast bij bewoners.

Concrete acties voor de komende planperiode zijn nader gespecificeerd in het grondwaterbeleidsplan.

Gebieden waar infiltratie van regenwater kansrijk is.

Rond de eeuwwisseling is de waterwinning in de Kennemerduinen stopgezet. De grondwaterstanden in onze gemeenten werden hoger. We hebben hierop geanticipeerd door het vormen van beleid. Ook hebben we in de afgelopen decennia een uitgebreid grondwatermeetnet gerealiseerd en we hebben een hypermodern grondwatermodel zodat we ons grondwatersysteem goed in beeld hebben en houden: het meetnet geeft real-time inzicht in de grondwaterstanden in onze gemeenten. Het grondwatermodel vertaalt dit wekelijks naar grondwaterstanden op perceelsniveau. Tijdens langdurig natte perioden stijgt het grondwater op sommige plaatsen zo hoog dat dit tot klachten leidt. De

Op plaatsen waar gegevens ontbreken, voornamelijk het buitengebied, het bos en de parken, plaatsen we aanvullende peilbuizen.

Vanwege de gevolgen van mogelijke veranderingen in de duinen, willen we in een vroeg stadium betrokken zijn bij de planvorming van veranderingen die invloed kunnen hebben op de grondwaterstand. Dat doen we door contact te houden en informatie te delen met de betreffende organisaties (o.a. PWN en Waternet) in het kader van de regionale samenwerking. Voorbeeld in Bloemendaal van verandering in waterstand doordat het

Voorbeeld van aandachtsgebieden voor grondwateroverlast (bij opeen-

grondwater lager komt te staan.

volgende natte winters) in Bloemendaal (links) en Heemstede (rechts).

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

In Bloemendaal en Heemstede worden vooral hoge gevoelstemperaturen gehaald tussen de huizenblokken. In Bloemendaal bijvoorbeeld in de Bloemenbuurt (Bennebroek), in de kern Bloemendaal rondom de dr. Dirk Bakkerlaan en in het winkelgebied (Bloemendaalseweg). In Heemstede vallen de bijvoorbeeld de wijk Vogelpark, het gebied rond de Heemsteedse Dreef en het winkelgebied (Binnenweg en Raadhuisstraat) op. Verder vallen het industriegebied op en een deel van de Indische Buurt.

Peilstijging in het oppervlaktewater

Gelukkig is het nooit ver lopen naar een koelere plek. De looptijden naar een koele plek zijn vanaf bijna alle locaties minder dan 5 minuten.

Het hoogheemraadschap van Rijnland beheert diverse regionale waterkeringen binnen ons grondgebied. Deze bieden bescherming tegen overstroming van binnenwater, dit is het water dat zich binnen de kustlijn bevindt. Voor elke kering is

Bij extreme regenval kunnen knelpunten ontstaan in het oppervlaktewater. In de figuur op pagina 30 uit de watersysteemtoets van het hoogheemraadschap van Rijnland is te zien op welke plaatsen het oppervlaktewaterpeil stijgt. De grond in onze gemeenten ligt vrij hoog ten opzichte van de omgeving. Echte overstromingen komen dan ook nauwelijks voor. In paragraaf 3.2.4.4 leest u meer over overstromingskansen.

een veiligheidsnorm bepaald (zie figuur onderaan deze pagina), deze bepaalt hoe vaak een waterkering mag falen. Het falen van een regionale waterkering geeft voor ons slechts een beperkt risico op overstroming. Dat komt omdat het merendeel van ons grondgebied relatief hoog ligt.

3.2.2 Prioriteit vaststellen De volgende stap op weg naar klimaatadaptatie is het prioriteren van de knelpunten. Om deze afweging te kunnen maken, hebben we in een zogeheten risicodialoog doelgericht overlegd met collega’s van andere vakdisciplines en sectoren en met het hoogheemraadschap. Dit heeft een lijst met aandachtspunten opgeleverd. Deze lijst bepaalt onze klimaatopgave voor de komende periode.

Klimaatgesprekken We willen ook graag in gesprek met partijen die te maken krijgen met de gevolgen van klimaatverandering. We zoeken naar vertegenwoordigers van verschillende belanghebbenden (zorginstanties, woningcorporaties, nutsbedrijven, duurzaam heidswerkgroep) om klimaatgesprekken mee te voeren. We willen gezamenlijk verkennen welke opgave er bij de verschil lende partijen ligt. Dit traject starten we in deze planperiode op.

3.2.3 Oplossingsrichtingen bepalen ■ We hebben vastgesteld welke oplossingen mogelijk zijn om de knelpunten op doelmatige wijze weg te nemen. deze zijn beschreven in het rapport Strategie en uitvoeringsagenda klimaatadaptatie [5].

Voorbeeld van mate van de te verwachten hittestress in 2050 (gevoelstemperatuur op het heetste moment van de dag) in Bloemendaal (uitsnede boven) en Heemstede (uitsnede onder).

Doelmatigheidsafweging

Hitte

Bij het vaststellen van de definitieve maatregelen maken we gebruik van een doelmatigheidsafweging, zie bijlage 3.

De invloed van hitte is in beeld gebracht in het rapport [3] en [4] voor respectievelijk Bloemendaal en Heemstede. De resultaten laten zien dat de hittestress in onze gemeenten beperkt blijft. We zitten vlak bij de zee en dat zorgt voor de nodige verkoeling. Toch kan het op een aantal plaatsen tijdens warme perioden behoorlijk heet worden.

3.2.4 Maatregelen uitvoeren

Stijging van het oppervlaktewater bij een extreme neerslaggebeurtenis zoals te verwachten bij het klimaatscenario KNMI’14 Wh2085.

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Faalkans van aanwezige regionale waterkeringen.

We voeren samen met onze partners maatregelen uit om de knelpunten te verminderen. Ook leveren we input in projecten van onze medeoverheden en projectontwikkelaars. Het principe hierachter is de adaptatiestrategie. We voeren maatregelen uit voor de volgende onderdelen:

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

■ terugdringen van wateroverlast ■ verminderen gevolgen van droogte ■ verminderen gevolgen van hitte Het terugdringen van de gevolgen van overstromingen is een taak van het hoogheemraadschap en Rijkswaterstaat.

3.2.4.1

Wateroverlast

Regenwater wordt op de meeste plaatsen in de bebouwde kom afgevoerd via het rioolstelsel. Het water van de daken gaat via de regenpijpen en het water van de straat stroomt via straatkolken in het riool. Als het hard regent, dan raakt het rioolstelsel vol. Soms regent het zo hard dat de afvoercapaciteit van het riool overschreden wordt. Er blijft dan water op straat staan. Meestal duurt dit maar kort. Als de regen stopt dan komt er weer ruimte in het riool en kan het water dat op straat staat alsnog worden afgevoerd. Soms ontstaan er hinderlijke situaties of zelfs overlast door het water. Beide gemeenten hebben het systeem goed op orde. Bij hevige buien ontstaat weinig wateroverlast. Dit komt omdat er een grote drooglegging is, en er is veel bergingsmogelijkheid in het oppervlaktewatersysteem. Ook de capaciteit van het rioolsysteem is in orde. De hydraulische prestaties van de riolen van Bloemendaal zijn in 2011 getoetst. De riolen van Heemstede zijn in 2012 getoetst. De resultaten van de toetsing staan in de rapporten van het Basisrioleringsplan (BRP). U kunt deze rapporten bij ons opvragen.

die veroorzaakt wordt door water dat afkomstig is van gemeentelijke grond onderneemt de gemeente sowieso actie. We beoordelen of de wateroverlast veroorzaakt is door een calamiteit of dat de overlast het gevolg is van een structureel knelpunt in het watersysteem. Aan de hand hiervan wordt de urgentie voor het uitvoeren van maatregelen afgewogen. Urgente overlastsituaties worden aangepakt. De maatregelen om de wateroverlast terug te dringen worden zo snel mogelijk uitgevoerd. Bij niet-urgente wateroverlast wordt een doelmatigheidstoets uitgevoerd om na te gaan welke maatregelen het meest passend zijn. Op basis hiervan wordt een planning voor de uitvoering van de maatregelen gemaakt.

Wateroverlast en verantwoordelijkheid Wateroverlast en verantwoordelijkheid zijn per situatie verschillend. In basis geldt dat de gemeente verantwoordelijk is voor wateroverlast in het openbare gebied en dat de perceeleigenaar verantwoordelijk is voor wateroverlast op het eigen terrein en de gebouwen die daar op staan. De gemeente komt pas in beeld als de overlast op het eigen terrein het gevolg is van knelpunten in het openbare gebied.

We maken de openbare ruimte klimaatbestendig We richten de openbare ruimte zo in dat we geen hitte stress of wateroverlast creëren. En we zorgen ervoor dat we op plekken waar dit nu wel het geval is, we deze overlast laten afnemen.

Aandachtspunten voor wateroverlast Onze inwoners zijn de ogen en oren in het gebied. We ontvangen graag meldingen van onze inwoners over water dat hinderlijke situaties veroorzaakt of overlast tot gevolg heeft. Of er sprake is van hinder of overlast wordt beoordeeld aan de hand van de richtlijnen die u in het kader op de volgende pagina kunt lezen. Meldingen kunnen worden ingediend via de websites van de gemeenten. De gemeentelijke taak is primair gericht op het water binnen de bebouwde kom. Als er sprake is van wateroverlast

Adaptatiestrategie wateroverlast De conclusie van de stresstest wateroverlast is gelukkig dat er al veel in orde is. Er zijn nog wel een aantal stappen te zetten naar een robuuster systeem. De strategie is om het teveel aan regenwater naar plaatsen te leiden waar het geen kwaad kan. Daar kunnen we het tijdelijk opslaan.

beschikbaar te houden voor momenten dat het water nodig is. Bijvoorbeeld tijdens droge perioden in de zomer. Alleen wat écht niet vastgehouden kan worden voeren we af.

Hevige regen en wateroverlast We maken onderscheid naar verschillende gradaties: Waterplassen op straat Waterplassen op straat kunnen er op duiden dat het rioolstelsel tijdelijk overbelast is. De waterplassen kunnen ook het gevolg zijn van ongelijk liggende bestrating. Kleine waterplassen op straat zijn niet erg. De gemeente onderneemt geen actie. Als de plassen het gevolg zijn van verstopte straatkolken, dan volgt wel actie. De straatkolken worden schoongemaakt, zodat de waterafvoer hersteld wordt.

Wateroverlast Er is sprake van wateroverlast als: ■ vuil rioolwater (geen regenwater) in een achterpad of tuin staat. ■ Regenwater, rioolwater of slootwater via de straat huizen of gebouwen instroomt; ■ Regenwater, rioolwater of slootwater de belangrijkste verkeersaders, doorgaande wegen of tunnels gedurende meer dan een halve dag blokkeert;

Grote plassen op straat die langer dan twee uur blijven staan kunnen ook aanleiding zijn tot actie. Dit wordt door de gemeente per situatie beoordeeld. Waterhinder Als het waterafvoersysteem echt veel regen moet verwerken, dan kan er ook waterhinder ontstaan. We spreken van waterhinder als: ■ Regenwater, rioolwater of slootwater de belangrijke verkeersaders en doorgaande (ontsluitings)wegen en (ﬁets)tunnels gedurende meer dan twee uur hindert; ■ Regenwater, rioolwater of slootwater langer dan 4 uur hinder oplevert voor het verkeer (gemotoriseerd, ﬁetsers en voetgangers); We streven ernaar om alle situaties waar waterhinder ontstaat, structureel te verhelpen. De maatregelen worden uitgevoerd als er ter plaatse ook andere ingrepen in het openbare gebied nodig zijn (bijvoorbeeld rioolvervanging of herbestrating.

waterplassen

waterhinder

wateroverlast

Het is belangrijk om het teveel aan water niet in één keer af te voeren. Om overbelasting van het oppervlaktewatersysteem te voorkomen en ook omdat het wenselijk is om water

PROGRAMMA WATER GEMEENTEN BLOEMENDAAL EN HEEMSTEDE – HOOFDRAPPORT

Op hoofdlijnen gelden de volgende maatregelen: ■ Afvoer van regenwater naar open water of naar weinig kwetsbaar gebied; ■ infiltratie naar grondwater via infiltratiebuizen, wadi’s, greppels en sloten; ■ ook maatregelen als het vergroten van de gemengde riolering (soms alleen een knellende leiding) kan een bijdrage leveren; ■ het vergroten van gemaalpompen heeft nauwelijks effect op wateroverlast.

3.2.4.2

hebben juist in een droge periode een nadelig effect op de waterkwaliteit en het waterleven. Gelukkig voldoen onze rioolstelsels aan de richtlijnen voor het milieutechnisch functioneren, waardoor dit knelpunt zich zelden voordoet.

Adaptatiestrategie droogte Op dit moment zijn de kaarten uit de stresstest nog globaal en vergen nadere uitwerking. Toch kunnen we al enkele strategieën benoemen: ■ we houden zoveel mogelijk regenwater vast voor aanvulling van het grondwatertekort in het zomerhalfjaar en voor het op peil houden van de zoetwatervoorraad. ■ we koppelen daken en verharding af als dit doelmatig is. We onderzoeken op projectniveau of aanvullende infiltratievoorzieningen, wadi’s, greppels en sloten aangelegd worden om overtollig water tijdens neerslag op te vangen en, via infiltratie naar het grondwater, beschikbaar te maken voor het groen; ■ In de droogtegevoelige gebieden stimuleren we het verminderen van verharding (ontstenen) op particulier terrein om de sponswerking van de tuinen te vergroten; ■ we stimuleren vergroeningsprojecten op schoolpleinen; ■ we geven kwetsbare bomen water als de droogteperiode aanhoudt.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://gemeentebestuur.heemstede.nl/api/v1/meetings/1130/documents/16203