Economisch Actieprogramma 2023-2027.pdf

2022

Economisch Actieprogramma 2023-2027

1

Voorwoord Heemstede is rijk aan groen, historie, cultuur, winkels en diverse vormen van bedrijvigheid. Heemstede is een mooie gemeente om in te wonen, werken én ondernemen. Dit willen we ook zo houden. We werken met elkaar aan de toekomst van onze economie. Een toekomst die nu soms onzeker kan aanvoelen door de oorlog in Oekraïne, de historisch hoge inflatie en daardoor groeiende onzekerheid bij ondernemers over de bestaanszekerheid. “Wie weet beter wat de Heemsteedse economie nodig heeft dan de ondernemers zelf? “ Met die gedachte zijn we het afgelopen jaar in gesprek gegaan met ondernemers in Heemstede. Wat zien zij dat nodig is om de economie van Heemstede te versterken? Dit is samengevoegd met actiepunten die voortvloeien uit trends en ontwikkelingen. Het resultaat ligt nu voor u: Trots presenteer ik u het Economisch Actieprogramma 20232027 Het programma is gericht op het versterken en uitbouwen van de economische structuur van onze gemeente in al haar facetten. Het actieprogramma geeft u inzicht in de huidige stand van zaken van de lokale economie en de acties die de komende jaren ondernomen moeten worden om de economie van Heemstede te waarborgen, en daar waar mogelijk te versterken. De gemeente Heemstede hoopt samen met u deze uitdaging aan te gaan! Namens burgemeester en wethouders, Arianne de Wit-van der Linden Wethouder Economie

2

Inhoud Hoofdstuk 1

Inleiding .............................................................................................................4

1.1.

Nut en noodzaak: waarom een economisch actieprogramma?....................................4

1.2.

Doel en uitgangspunten ...................................................................................................4

1.3.

Economische ambities......................................................................................................4

1.4.

Bestuurlijke opdracht ........................................................................................................5

1.5.

In en met de regio .............................................................................................................6

1.6.

Leeswijzer..........................................................................................................................6

Hoofdstuk 2

Trends en ontwikkelingen .............................................................................7

Hoofdstuk 3

De economie van Heemstede ...........................................................................9

Actiepunten en bijeenkomsten ondernemers ............................................................................9 3.1.

Detailhandel .................................................................................................................... 10

Lokale en regionale bestedingen in de detailhandel ........................................................... 11 3.2.

Horeca ............................................................................................................................. 13

3.3.

Toekomst winkelgebieden: verwevenheid horeca en detailhandel ............................ 14

3.4.

Werklocaties .................................................................................................................... 16

Vergroening en klimaatadaptatie op bedrijventerreinen ..................................................... 18 Samenwerking met en tussen ondernemers ....................................................................... 20 3.5.

Toerisme en recreatie..................................................................................................... 21

MRA ......................................................................................................................................... 23 Verblijfsaccommodaties ......................................................................................................... 23 Toeristenbelasting .................................................................................................................. 24 Evenementen .......................................................................................................................... 25 3.6.

Zorg .................................................................................................................................. 27

3.7.

Zzp’ers ............................................................................................................................. 28

3.8.

Circulair en duurzaam ondernemen .............................................................................. 31

3.9.

Arbeidsmarkt & werkgelegenheid .................................................................................. 34

Werkgelegenheidsontwikkeling ............................................................................................. 35 Krapte op de arbeidsmarkt .................................................................................................... 36 Hoofdstuk 4

Samenvatting ................................................................................................. 38

Actieprogramma ......................................................................................................................... 39 Bijlage 1

Uitvoeringsprogramma 2023 .................................................................................. 42

3

Hoofdstuk 1

Inleiding

De gemeente Heemstede streeft met het economisch actieprogramma naar een duurzame lokale economie die bijdraagt aan de levendigheid en sociale samenhang van de Heemsteedse samenleving. De gemeente verliest daarbij het groene karakter van Heemstede niet uit het oog. De economische (infra) structuur omvat voorzieningen en activiteiten die de hoogwaardige werk- en woonomgeving ondersteunen. Juist deze hoogwaardige, goed bereikbare, woonomgeving vlakbij grote economische centra en bij strand en duinen, is de kracht van Heemstede. 1.1. Nut en noodzaak: waarom een economisch actieprogramma? Het versterken van de lokale economie is van groot belang. Juist nu we wereldwijd te maken hebben met de oorlog in Oekraïne en aanhoudende hoge inflatie. Dit heeft weerslag op het bestedingspatroon van onze inwoners en bezoekers. Daarnaast hebben ondernemers de afgelopen twee jaar financiële overheidssteun gekregen tijdens de coronacrisis, om het wegvallen van inkomsten te compenseren. De landelijke en lokale steunmaatregelen dempen nu nog de economische effecten. Echter zijn er zorgen over de doorwerking die optreedt nu die steun er niet meer is.1 Daarnaast geldt voor een aantal ondernemers dat zij een gedeelte van de ontvangen steun terug moeten betalen. Naast deze acute gebeurtenissen zijn er andere ontwikkelingen die invloed hebben op de Heemsteedse economie.

Voorbeelden hiervan zijn mobiliteitsdruk, verstedelijking, veranderende economische ruimtebehoefte, verduurzaming en de energietransitie. Deze ontwikkelingen geven aanleiding om het actieprogramma te actualiseren. Een nieuw economisch programma voorziet in een nieuwe focus op de uitvoering. 1.2. Doel en uitgangspunten Het Economisch Actieprogramma zorgt voor een pragmatische aanpak van de economie door de gemeente (en haar partners) voor de periode 2023-2027. We stellen geen economische visie op, maar zorgen voor concrete handvatten om acties te ondernemen. Het programma bestaat uit actiepunten en het richting geven aan de samenwerking voor de economie. We stellen het actieplan op per thema. Hiervoor is met verschillende doelgroepen gesproken. Het doel is om het economisch klimaat in Heemstede te behouden en te versterken, in lijn met de lokale en regionale economische ambities. 1.3. Economische ambities Het blijft belangrijk om aan de economische ambities te werken. In de Startnotitie Economisch Programma (2015-2019) staan drie lokale ambities genoteerd die nog steeds relevant zijn, namelijk: Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

1

Een goed functionerende economie draagt bij aan het plezierige woonklimaat van Heemstede met voldoende voorzieningen. Heemstede streeft naar een duurzame lokale economie die bijdraagt aan de levendigheid en sociale samenhang van de Heemsteedse samenleving.

VNG | Gemeenten: partner in economisch herstel en transitie

4

Intensiveren structureel contact met bedrijfsleven in Heemstede

Hoe meer contact de gemeente met de ondernemers onderhoudt, hoe beter we inzichtelijk wat er speelt, welke ondernemer waar mee bezig is en waar men tegenaan loopt. Daardoor kunnen we ondernemers beter informeren over gemeentelijke zaken. Goed contact met het bedrijfsleven zorgt voor meer begrip voor elkaar. Daarbij zorgt het voor meer draagkracht voor beleid en regelgeving, maar ook voor initiatieven vanuit de ondernemers.

Versterken gezond ondernemersklimaat gericht op behoud werkgelegenheid

Succesvolle, startende, en gevestigde, ondernemers zorgen gezamenlijk voor een gezond ondernemersklimaat in Heemstede. Een gezond sociaal ondernemersklimaat draagt bij aan:  Lokale dynamiek en bedrijvigheid  Economische welvaart  Arbeid en werkgelegenheid  Samenwerking  Voorzieningen.

Deze economische beleidsambities zijn opgesteld in 2015. De beleidsambities zijn nog steeds relevant. Echter moeten deze beleidsambities aangevuld worden met actuele trends en ontwikkelingen Hoofdstuk 2 en 3 lichten deze trends en ontwikkelingen nader toe. 1.4. Bestuurlijke opdracht De afgelopen jaren heeft de gemeente gewerkt aan haar economische ambities met het Economisch Actieprogramma 2016-2020. De beëindiging van de looptijd van het huidige economisch actieprogramma maakt dat een nieuw programma, en daarmee de focus als het gaat om de lokale economie voor de komende jaren, ontbreekt. Een nieuw economisch programma voorziet in die behoefte. Om deze redenen heeft het college op 15 november 2021 besloten dat een nieuw economisch actieprogramma moet worden opgesteld. In de periode januari 2022 tot en met oktober 2022 hebben we samen met ondernemers en het bedrijfsleven gekeken hoe we hier invulling aan kunnen geven. De centrale vraag die we willen beantwoorden in deze beleidsnota is: “Welke actielijnen, maatregelen en concrete acties zijn nodig om verschillende kansen en vraagstukken met elkaar te verbinden zodat we het economische klimaat in Heemstede kunnen behouden en versterken de komende jaren?”

Het vraagstuk sluit aan bij de ambities uit het coalitieakkoord. Het actieprogramma draagt bij aan het behouden van een aantrekkelijk ondernemersklimaat.2

2

Coalitieakkoord 2022-2026 | Samen voor de toekomst van Heemstede

5

1.5. In en met de regio Heemstede is een middelgrote gemeente met een ligging in de regio Zuid-Kennemerland, en de grotere Metropoolregio Amsterdam (MRA). We werken samen met de regio aan economische groei. Heemstede heeft samen met de gemeenten Bloemendaal, Zandvoort en Haarlem de Zuid-Kennemer Agenda (2020) vastgesteld. Economie is een van de vijf hoofdopgaven. Deze hoofdopgave richt zich op het beter benutten van het economisch kapitaal, gerichte groei van duurzaam toerisme, het aanscherpen van ons economisch profiel en het stimuleren van nieuwe bedrijvigheid. Heemstede is daarnaast een samenwerkende partner van de gemeente Haarlem voor de uitvoering van het Actieprogramma Impact Ondernemen 2020-2024. Impact ondernemen betekent dat bedrijven of ondernemers maatschappelijk betekenisvol zijn. De ondernemers dragen bij aan het aanpakken en oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Het stimuleren van impact ondernemen zorgt voor een belangrijke bijdrage aan de maatschappelijke doelen. Het is belangrijk dat dit in Heemstede meer op de kaart gezet wordt. Afstemming tussen de regiogemeenten in de MRA vindt onder meer plaats in de activiteiten uit de MRA Agenda 2.0 en in specifieke programma’s zoals het MRA-programma Circulaire Economie (2021-2026) en de Strategische agenda Toerisme in de MRA 2025. Stedelijke regio’s zijn belangrijk voor economische ontwikkelingen.

Verder is Heemstede onderdeel van de arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond. Deze samenwerking is gericht op het nader tot elkaar brengen van werknemers en werkgevers in de regio. Regionale samenwerking is belangrijk. Een aantal vraagstukken vragen om bovenlokale, of zelfs bovenregionale oplossingen. Een samenhangende beleidsmix (lokaal en regionaal) is noodzakelijk voor economische groei.3 Het economisch actieprogramma moet gezien worden in de bredere context van regionaal beleid en ambities.

1.6. Leeswijzer Na dit inleidende hoofdstuk, gaat hoofdstuk 2 in op het perspectief van de economie in Heemstede. Welke trends en ontwikkelingen zijn relevant en wat zijn de centrale kansen en opgaven? Hoofdstuk 3 brengt de economie van Heemstede in beeld: hoe is de economie in Heemstede momenteel opgebouwd? Welke thema’s en doelgroepen horen hierbij? Vervolgens gaat hoofdstuk 3 per thema in op wat nodig is van de sector en gemeente om de Heemsteedse economie succesvol tot ontwikkeling te brengen. Dit resulteert in het een aantal actiepunten. Deze actiepunten zijn tot slot samengevat in hoofdstuk 4.

3

PBL | Stedelijke regio’s als motoren van economische groei

6

Hoofdstuk 2

Trends en ontwikkelingen

Er zijn veel trends en ontwikkelingen die effect hebben op de economie. Gemeenten hebben beperkte mogelijkheden om de lokale economie te beïnvloeden. Veel externe factoren spelen een rol in de economie, bijvoorbeeld de wereldconjunctuur, grondstoffenschaarste, inflatie, corona en andere calamiteiten. De gemeente heeft vooral invloed op ruimte, bereikbaarheid, lokale belastingen, subsidies en lokale wet- en regelgeving.4 De gemeente speelt een belangrijke rol bij het scheppen van de juiste condities waarbinnen de lokale economie zich verder kan ontplooien. De gemeente Heemstede werkt hiervoor nauw samen binnen de regio Zuid-Kennemerland en de MRA. Dit hoofdstuk licht zes relevante trends uit. In hoofdstuk 3 worden ook per thema eventueel relevante trends en/of ontwikkelingen genoemd. Energietransitie De energietransitie is de overgang van het gebruik van fossiele energie naar hernieuwbare energie (wind, waterkracht, zon en aardwarmte). De rijksoverheid heeft als doel gesteld om in 2030 49% minder CO 2 uit te stoten ten opzichte van 1990. Deze transitie vraagt een grote omwenteling in alle sectoren van de economie. Daarnaast heeft de energietransitie een effect op de openbare ruimte. Circulaire economie De rijksoverheid heeft het doel gesteld dat Nederland in 2050 volledig circulair moet zijn.

Circulaire economie omvat het gebruik en hergebruik van hulpbronnen en afvalstromen met als gevolg dat er geen afval meer is. Door recycling en hoogwaardig hergebruik behouden hulpbronnen hun waarde. Dit vergt technisch ontwerpen, assembleren en produceren van producten die hoogwaardig hergebruik kunnen worden in de toekomst. De circulaire economie leidt tot nieuwe bedrijvigheid in het verzamelen, recyclen en opwaarderen van materialen. Hiervoor is een circulaire (fysieke) infrastructuur nodig. De gemeente Heemstede kijkt bijvoorbeeld op lokaal niveau naar mogelijkheden voor minder verpakking en verspilling, eerlijk inkopen met een lage milieu-impact en gezamenlijk optrekken om van lineair naar circulair te kunnen gaan. Versnelde verstedelijking Nederland is sterk verstedelijkt: merendeel van de inwoners woont in steden of in gebieden daaromheen. Het belang van steden in de wereldeconomie neemt toe. De concentratie van kennis, voorzieningen, activiteiten en bedrijven biedt een goede voedingsbodem voor samenwerking, groei, vooruitgang en vernieuwing. De versnelde groei van de stedelijke populatie stelt hogere eisen aan de infrastructuur rondom steden. De uitdaging voor gemeenten is om deze groei duurzaam op te vangen en de leefbaarheid te behouden.

Een hoge dichtheid van bevolking, bedrijven, verkeer en bebouwing brengen uitdagingen met zich mee.5 Deze uitdagingen komen ook terug in de Omgevingsvisie van Heemstede. 4 5

Provincie Noord-Holland | Voortgangsrapportage Uitvoeringsagenda Economie 2020 Compendium voor de Leefomgeving (CLO)

7

Druk op mobiliteit Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) schrijft het volgende over mobiliteit: Mobiliteit is van vitaal belang voor het economisch functioneren van de samenleving en biedt mensen de kans om zich te ontplooien en te ontspannen. Mensen verplaatsen zich, omdat ze op verschillende locaties wonen, werken, winkelen of op visite willen gaan. Mobiliteit heeft ook een keerzijde. Te veel mobiliteit zorgt voor files en vertragingen. Hierdoor nemen de reistijden en de onbetrouwbaarheid van de reisduur toe en komt de bereikbaarheid van de economische kerngebieden in Nederland onder druk te staan.” 6 De groei van het aantal inwoners en de werkgelegenheid zorgt voor meer mobiliteit. De groei van mobiliteit zet in Noord-Holland de komende jaren door. De mobiliteitsdruk in stedelijke gebieden wordt steeds groter. Dit brengt risico’s met zich mee voor de doorstroming, verkeersveiligheid, leefbaarheid en economische vitaliteit.7 De raad heeft de Bereikbaarheidsvisie ZuidKennemerland in 2021 vastgesteld. Belangrijk hierbij is het stimuleren van duurzame (deel) mobiliteit en het beïnvloeden van het mobiliteitsgedrag, zoals het verminderen van het aantal reizen. Smart Industry, automatisering & robotisering Smart Industry is de verregaande digitalisering van apparaten, producten, productiemiddelen, mensen en organisaties.

Slimme sensoren, big data, internet of things, automatisering, robotisering leiden tot efficiëntere en slimmere producten en diensten. Smart Industry maakt het productieproces flexibel en schaalbaar. Veranderende economische ruimtebehoefte Het karakter van de economie verandert. Flexwerken, digitalisering, circulaire economie, nieuwe vormen van logistiek en mobiliteit leiden tot een ander soort ruimtevraag en locatiewens van bedrijven. Enerzijds is er een toenemende behoefte aan functiemenging tussen wonen, werken en recreëren, met een sterk accent op interactie en ontmoeting. De behoefte aan traditionele kantoorruimte neemt daardoor af. Anderzijds is er sprake van een blijvende vraag naar functionele bedrijventerreinen. Bedrijventerreinen kunnen een belangrijke rol spelen in verschillende transitievraagstukken rondom duurzaamheid, energie, circulariteit, vergroening en klimaatadaptatie. Deze transitievraagstukken geven meer vraag naar locaties met een hoge milieucategorie en goede ontsluiting. Dit is nodig voor recyclingactiviteiten en opslagruimten voor gebruikte materialen (logistiek reststromen). Daarnaast is op bedrijventerreinen behoefte aan interactie en clustering, met optimale mogelijkheden voor uitwisseling tussen bedrijven van producten en (afval)stromen in de vorm van grondstoffen, restwarmte en energieclusters.

6 7

PBL | Mobiliteit Provincie Noord-Holland | Perspectief Mobiliteit

8

Hoofdstuk 3

De economie van Heemstede

Dit hoofdstuk beschrijft de verschillende onderdelen van de Heemsteedse economie, geclusterd per doelgroep of thema. De genoemde data zijn afkomstig uit het Koopstromenonderzoek 2021 en/of het onderzoek ‘Economisch profiel gemeente Heemstede’ door onderzoeksbureau I&O Research (mei 2022). Het koopstromenonderzoek kijkt naar het koopgedrag van consumenten en het functioneren van centrum- en winkelgebieden. Het economisch profiel geeft informatie over de demografische en economische basisgegevens van Heemstede. In dit economisch profiel is een sterkte-zwakte (SWOT) analyse opgesteld. Per thema zijn de relevante kansen en/of bedreigingen toegevoegd uit deze analyse. Actiepunten en bijeenkomsten ondernemers Dit hoofdstuk bevat actiepunten die voortvloeien uit trends, ontwikkelingen en verschillende onderzoeken. Daarnaast zijn acties opgenomen uit de bijeenkomsten met ondernemers. Er zijn drie bijeenkomsten georganiseerd voor de doelgroepen detailhandel, horeca en werklocaties. Daarnaast is er een vragenlijst verspreid onder de zzp’ers in Heemstede. Het Economisch Actieprogramma 2023-2027 geeft richting aan de acties en maatregelen van de gemeente Heemstede op het gebied van economie. Het actieprogramma is echter niet alomvattend. Economie heeft veel raakvlakken en relaties met andere beleidsdomeinen in de gemeente.

Veel van deze beleidsdomeinen hebben programma’s op lokaal, regionaal en/of landelijk niveau. Het actieprogramma geeft focus aan het economisch beleid. Het actieprogramma moet daarbij in een breder perspectief worden gezien, naast andere bestaande lokale en regionale programma’s. Daar waar meerwaarde is, worden thema’s integraal benaderd. Acties die voortvloeien uit de bijeenkomsten met ondernemers die beter aansluiten bij andere programma’s worden ondergebracht op de juiste plek. Zoals acties op het gebied van parkeren en verkeer. De weekmarkt wordt in dit actieprogramma buiten beschouwing gelaten. De gemeenteraad heeft op 28 oktober 2021 de Toekomstvisie Weekmarkt Heemstede vastgesteld. De toekomstvisie geeft de komende jaren voldoende richting om de juiste maatregelen te treffen en beslissingen te nemen waarmee de Heemsteedse weekmarkt op zowel economisch en maatschappelijk vlak goed kan blijven functioneren.

9

3.1.

Detailhandel

De Heemsteedse detailhandel vormt een cruciaal onderdeel van de economie met 14% van de werkgelegenheid. Heemstede heeft een omvangrijk winkelaanbod in zowel de dagelijkse sector (supermarkten, drogisten) als mode, luxe en vrije tijd. Figuur 1 toont verschillende winkelkernen in Heemstede. De verschillende kernen hebben verscheidende functies.8 Heemstede-Centrum Het centrumgebied heeft een combinatie van functies voor zowel boodschappen, als winkelen, ontmoeting en vermaak. Het centrum is ook een gebied waar maatschappelijke functies zich vestigen. De Raadhuisstraat - Binnenweg is als hoofdcentrum het sociale en economische hart van Heemstede. In 2021 hebben de winkeliers van het winkelgebied Raadhuisstraat – Binnenweg in samenwerking met de gemeente een Bedrijveninvesteringszone (BIZ) opgericht. Stichting BIZ Heemstede centrum voert activiteiten uit gericht op het bevorderen van de leefbaarheid, veiligheid, de ruimtelijke kwaliteit en/of de economische ontwikkeling van het BIZ-gebied

Figuur 1 Bron: Visie Winkelcentra Heemstede (2016)

Buurtverzorgende clusters De Jan van Goyenstraat en de Zandvoortselaan West zijn wijkcentra met een functie voor frequente benodigdheden (boodschappen). De winkelgebieden zijn vooral gericht op de omliggende wijken. Onderzoeksbureau Rho (2021) schrijft dat wijkcentra zonder een duidelijk onderscheidend vermogen onder druk staan; zij vervallen tot centra voor de ‘vergeten’ boodschappen. De bovengenoemde winkelgebieden zijn goed functionerende winkelstraten met een divers aanbod en weinig leegstand. Het is belangrijk om dit in stand te houden. Het opstellen van vestigingsbeleid voor deze

8

Winkelgebied (geschaald naar het aantal publieksgerichte voorzieningen: winkels, horeca, diensten).

Visie Winkelcentra Heemstede (2016)

10

winkelgebieden kan hieraan bijdragen. Vestigingsbeleid brengt in beeld welke functies wenselijk en haalbaar zijn voor een toekomstig winkelgebied. Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

Wat willen we bereiken? Het toekomstbestendig houden van de winkelgebieden, met een divers winkelaanbod.

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)  Het inventariseren van de behoefte naar aanvullend vestigingsbeleid voor de winkelgebieden

Nr. 1.

2.  Het onderzoeken van de mogelijkheid om een BIZvastgoed in het centrumgebied op te richten, in samenwerking met de vastgoed ondernemers

Overige winkelgebieden Naast deze drie winkelgebieden zijn er nog een aantal kleinere winkelgebieden. Dit betreft onder andere de Glipperdreef, een buurtwinkelcentrum met een functie voor frequente benodigdheden en voornamelijk gericht op de directe omgeving. Andere voorbeelden zijn de Zandvoortselaan Oost en het Wilhelminaplein. Deze twee winkelgebieden zijn clusters met overwegend gericht bezochte functies voor niet-alledaagse aankopen en veelal een wat groter (wijk overstijgend) verzorgingsgebied. Lokale en regionale bestedingen in de detailhandel

Figuur 2 Bron: Koopstromenonderzoek 2021

Van de totale omzet in branche mode, luxe en vrije tijd9 komt ruim 40 procent van consumenten die niet in Heemstede wonen. Voor de dagelijkse sector is dit beperkter (21%). De Heemsteedse detailhandel is daarmee deels afhankelijk van inkomsten uit de regio. 38% van Heemsteedse inwoners koopt lokaal haar producten in mode, luxe en vrije tijd. Daarnaast gaat 16% naar Haarlem en 15% naar overig Nederland. 31% vloeit af naar online. De inwoners van Heemstede oriënteren zich minder op het onlinekanaal dan inwoners van vergelijkbare gemeenten. Dit valt mogelijk te verklaren doordat Heemstede een relatief sterk vergrijsde bevolking heeft. 27% van de inwoners is 65 jaar of ouder. Verder valt op dat de aankopen die de inwoners van Heemstede wél online doen, relatief vaak bij een webshop van een lokale winkelier terechtkomen (11% versus 4% in de benchmark gemeenten in de branche mode, luxe en vrije tijd). Het is belangrijk dat de ondernemers de koopkrachtbinding met Heemsteedse inwoners behouden.

9

I&O Research categoriseert de branche mode, luxe en vrije tijd in het Koopstromenonderzoek 2021 als “sector recreatief”.

11

Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

Wat willen we bereiken? Het behoud van koopkrachtbinding tussen inwoners en lokale ondernemers

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)  Het steunen van initiatieven van ondernemers om een collectieve lokale online webshop te realiseren

Nr. 3.

4.  Het steunen van initiatieven voor lokale duurzame bezorging of een distributiehub Concluderend, de Heemsteedse inwoners zijn sterk georiënteerd op de winkels in hun eigen gemeente (binding), minder op het onlinekanaal (afvloeiing online) of op winkels in een andere gemeente (afvloeiing fysiek). Er zijn juist veel bestedingen van bezoekers buiten de eigen gemeente (toevloeiing). Zoals genoemd is de bevolking van Heemstede relatief sterk vergrijsd. Naarmate de leeftijd oploopt, daalt het belang van sommige motieven (winkels, sfeer, openingstijden) en stijgt het belang van andere motieven (bereikbaarheid per auto, parkeermogelijkheden).10 Een goede bereikbaarheid per fiets, te voet, auto en/of openbaar vervoer, is essentieel voor het aantrekken van bezoekers. In het nog op te stellen Parkeerbeleid Heemstede wordt er verder gekeken naar mogelijkheden voor parkeervoorzieningen voor auto’s en fietsers. Het succes van winkels en horeca staat of valt met goede een bereikbaarheid en toegankelijkheid. De gemeente Heemstede werkt samen met de werkgroep Toegankelijkheid Heemstede om te bevorderen dat de winkelgebieden toegankelijk zijn voor iedereen, ook voor mensen met een beperking.

Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

10

Wat willen we bereiken? Een goede bereikbaarheid van bezoekers aan de winkelgebieden

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)

Nr.

 Mogelijkheden onderzoeken voor vervoersdiensten van - en richting de winkelgebieden voor ouderen en inwoners die minder mobiel zijn

5.

Hoofdrapport Koopstromenonderzoek 2021

12

3.2.

Horeca

Horeca zorgt voor reuring en Verkooppunten per branche levendigheid. Het horecaaanbod in Heemstede is toegenomen met 14% Mode, luxe & vrije tijd Cultuur en ontspanning tussen 2018 en 2021. Horeca is van Leegstand groeiend belang voor het functioneren Horeca van centrum gebieden. De afgelopen Doelgericht Diensten vijf jaar (2016-2021) nam het aantal Dagelijks winkels in mode, luxe en vrije tijd af Overig met 21,18%. De winkelgebieden 0 20 40 60 compenseren het verlies aan winkels ten dele met horeca. Deze horeca 2016 2021 omvat vooral lunchrooms en koffiebars Figuur 3 Bron: Koopstromenonderzoek 2021 en café-restaurants.

80

Belangrijk hierbij zijn de definities in bestemmingsplannen. Bezorg-afhaal concepten zoals New York Pizza en Sushi Palace vallen ook in Heemstede onder de noemer van ‘detailhandel’, terwijl dit vaak geassocieerd wordt met horeca. Ondanks de afname in winkels, is de omzet in de detailhandel gestegen in Heemstede tussen 2018-2022. Een derde van de consumenten die komt om te winkelen (mode) maakt gebruik van horeca. De horeca versterkt het verblijfskarakter van winkelgebieden. Daarnaast speelt horeca in op de behoefte aan beleving en ontmoeting. De horeca vormt een verblijfsverlenger en wakkert combinatiebezoek met en tussen andere voorzieningen aan. Het combinatiebezoek zorgt ervoor dat consumenten langer in het winkelgebied blijven en meer besteden. De toename van online bestellen groeit ook voor de horeca sector. Voor de horeca is dit anders dan voor de detailhandel. Afhalen en/of bezorgen is niet voor elk type horeca mogelijk. De toenemende verwevenheid tussen horeca en winkelen maakt dat maatregelen voor horeca indirect effect hebben op de detailhandel en vice versa. Landelijk zien we de trend dat winkels plaats maken voor horeca, diensten en ontspanning en (transformatie naar) woningen.11 Het is nodig om nieuwe winkel- en horecaconcepten te faciliteren om in een veranderend winkellandschap onderscheidend te blijven.

Zodoende versterken we de samenhang tussen winkels en horeca. Hier liggen kansen voor verdere clustering, samenwerking en duurzame innovatie.12

11 12

Hoofdrapport Koopstromenonderzoek 2021 I&O Research | Economisch profiel gemeente Heemstede

13

100

Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

Wat willen we bereiken? Het versterken van de samenhang en samenwerking tussen horeca en winkels

Intensiveren structureel contact met het bedrijfsleven in Heemstede

Het versterken van de samenwerking tussen horecaondernemers

3.3.

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)  Het stimuleren van nieuwe winkel- en horeca concepten

Nr. 6.

 Het stimuleren van passende hybride evenementen (zoals fashion & bites)

7.

 Het stimuleren van een periodiek horecaoverleg

8.

Toekomst winkelgebieden: verwevenheid horeca en detailhandel

Aantrekkelijke en vitale winkel- en centrumgebieden zijn belangrijk voor het voorzieningenniveau. Heemstede heeft een goed functionerende detailhandel. De leegstand in Heemstede ligt een stuk lager dan in (qua stedelijkheid) vergelijkbare gemeenten. De leegstand in Heemstede is slechts 4% van het totaal aantal verkooppunten.13 Dit is echter niet vanzelfsprekend: veel winkelgebieden in middelgrote gemeenten staan onder druk.14 De komst van het internet veranderde het traditionele winkelen. Bezoekers komen niet meer puur voor het winkelen naar een centrum, maar voor beleving. Veel winkelgebieden vullen tegenwoordig steeds meer de detailhandel aan met horeca en leisure15. Ook in Heemstede is hier sprake van. Grote (mode) ketens verdwijnen en horeca neemt toe. De coronacrises versterken de trend van het online winkelen. Hierdoor neemt de druk op de detailhandel sector landelijk toe. Het gevolg hiervan is dat in Nederland meer fysieke winkels de deuren sluiten. Met name winkels in de non-food verdwijnen. Het aantal supermarkten en andere winkels in voedingsmiddelen (speciaalzaken) zijn de laatste jaren wel (beperkt) toegenomen. Internetverkoop is van grote invloed op het koopgedrag van de consument en daarmee de behoefte aan fysieke winkelmeters.16 Leegstand heeft negatieve effecten op de leefbaarheid van winkelgebieden en daarmee het voorzieningenniveau.

Naast leegstand hebben andere ontwikkelingen, zoals de opkomst van ‘darkstores’ een negatief effect op het winkelaanbod. Darkstores zijn distributiecentra van bezorgdiensten die zich uitsluitend richten op online bestellingen. De winkelruimtes zijn niet publiek toegankelijk, met soms dichtgeplakte etalageruiten. Er is bij een darkstore geen enkel direct klantcontact in de fysieke winkelruimte. Het ontstaan van deze flitsbezorgdiensten is het effect van de verschuiving van fysiek naar digitaal winkelen. Darkstores zijn een onderdeel van de toenemende trend naar gemak en snelheid bij online winkelen. Daarnaast voorzien ze in de behoefte van bepaalde consumentengroepen en gemak. Deze distributiecentra vestigen zich vaak in centrale winkel- en woongebieden, om zo snelle bezorging mogelijk te maken. Een bekend voorbeeld zijn de flitsbezorgdiensten. Doordat consumenten hier geen producten kunnen kopen, geneert een darkstore geen winkelend publiek in de winkelstraat. Dit kan leiden tot een afname in de omzet van de winkels.

13

Koopstromenonderzoek 2021 STEC groep | Wonen voor winkels: onderzoek transformatie in Noord-Holland 15 Alle commerciële activiteiten rondom vrije tijd, vrijetijdsbesteding. 16 CBS (2019) | Ontwikkeling fysieke winkelvestigingen non-food 2010-2019

14

14

Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

Wat willen we bereiken? Evenwichtige vraagaanbod verhoudingen in de (fysieke) detailhandel sector (weinig leegstand)

Clustering van detailhandel als een leidend principe

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)  Het in kaart brengen van leegstand in de winkelgebieden (en dit periodiek herhalen)

Nr. 9.

 Gebruikmaken van tijdelijk leegstand (pop-up initiatieven)

10.

 Het opstellen van een plan voor de zonering van het centrumgebied  Bestaande uit kerngebied (concentratiegebied), aanloopgebied (gemengd gebied) en potentieel transformatiegebied (woongebied).

11.

Er moet een gezonde balans zijn tussen vraag en aanbod. Wanneer structurele leegstand ontstaat is er overaanbod. Bij structureel overaanbod is transformatie noodzakelijk. Het ruimtelijk concentreren van detailhandel en de bezoekersstromen in een compacter kernwinkelgebied kan voordelen geven voor de leefbaarheid. Rondom het kernwinkelgebied kunnen andere functies zich kunnen ontwikkelen en versterken. Het transformeren naar woningen is daarbij een interessante oplossing, gezien de huidige woningbouwopgave. Het winkelgebied van de toekomst heeft vooral een functie voor ontmoeting en beleving. Het is daarom belangrijk om ruimte te geven voor maatschappelijke functies. Concentratie is nodig om het winkelaanbod als één geheel attractief te houden.

15

3.4.

Werklocaties

De ruimte in Nederland is schaars. Het ruimtelijk debat gaat momenteel vaak over de aanpak van de woningnood. Veel gemeenten kijken naar manieren om bedrijfsruimte te transformeren naar woningbouw.17 Echter is er ook een schaars aanbod aan bedrijfsruimte. De verwachting is dat dit tekort verder toeneemt.18 In Heemstede is weinig ruimte voor nieuwe bedrijven of groei: de leegstand en uitbreidingsmogelijkheden zijn beperkt. Heemstede heeft twee bedrijventerreinen: Cruquiusweg / Nijverheidsweg en Leidsevaartweg. In september 2018 is de gemeenteraad akkoord gegaan met het procesvoorstel om het gedeelte Havenkwartier te herontwikkelen (liggend op het terrein Cruqiusweg / Nijverheidsweg). In het Havenkwartier dienen wonen, bedrijvigheid en horeca samen te komen. In de bijeenkomst met de ondernemers van de bedrijventerreinen en werklocaties gaven de ondernemers aan dat de herontwikkeling van het Havenkwartier maakt dat ondernemers afwachten wat dit voor hen gaat betekenen. Investeringen in duurzaamheid en de energietransitie zijn noodzakelijk om het gebied toekomstbestendig te maken. Ondernemers stellen vanwege deze onzekerheid de investeringen uit. De ruimtelijke kwaliteit neemt hierdoor af. In de ontwikkeling van het Havenkwartier wordt dit meegenomen.

Naast deze twee bedrijventerreinen zijn verspreid in de gemeente enkele tientallen bedrijfsen kantoorgebouwen gesitueerd.19 De markt voor bedrijfsruimte in Heemstede is beperkt van omvang. De meeste bedrijven die zich in Heemstede vestigen hebben van oorsprong een binding met Heemstede. Deze bedrijven hebben vaak een lokaal verzorgende functie. De markt voor kantoren in Heemstede kan worden gekenmerkt als kleinschalig en incidenteel. De vraag naar kantoorruimte in Heemstede is voor een groot deel afkomstig van zzp’ers en kleine bedrijven. Werklocaties vormen een belangrijke werkvoorziening. Werklocaties zijn belangrijk voor een toekomstbestendig vestigings- en werkklimaat. Zoals eerder genoemd kunnen bedrijventerreinen een belangrijke rol spelen bij andere transitievraagstukken, rondom bijvoorbeeld circulariteit en energie. Kwaliteit moet leidend zijn, zowel ruimtelijk als qua openbare ruimte, voorzieningen, groen en bereikbaarheid. De uitdaging is dat er weinig ruimte is om te groeien of te vestigen in Heemstede. Hierdoor komt de ruimte om te werken onder druk te staan. De inwoners van Heemstede worden steeds afhankelijker van werkgelegenheid

17

Fontys Hogescholen | Bedrijventerreinen 'stiefkind van de ruimtelijke ordening' STEC groep | Aanbod zakt naar recorddieptepunt 19 Bureau Stedelijke Planning | De toekomst van kantoren en bedrijfsruimten in Heemstede (2018) 18

16

in de regio of daarbuiten. De woon-werk pendel en het aantal verkeersbewegingen neemt hierdoor toe.20 De ondernemers geven zelf ook aan dat de bereikbaarheid en de ontsluiting van de bedrijventerreinen een belangrijk aandachtspunt is. Beleidsambitie Versterken gezond ondernemersklima at gericht op behoud werkgelegenheid

Behouden hoogwaardig woon- en leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

20

Wat willen we bereiken? Het behoud van de bestaande werkgelegenheid (aantal banen per 1000 inwoners)

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)

Nr.

 Het opstellen van een visie voor de bedrijventerreinen en werklocaties

12.

 Mogelijkheden onderzoeken om de bestaande werkgebieden zoveel mogelijk te behouden en/of intensiveren

13.

 Als bestaande werklocaties worden getransformeerd wordt er ingezet op vervanging van het aantal banen

14.

 Het stimuleren van wonen en werken dichter bij elkaar, waar dat kan  Niet alle locaties zijn geschikt in verband met vrachtverkeer, laden en lossen en druk op parkeervoorzieningen

15.

Het toekomstbestendig maken van de werklocaties voor de verschillende uitdagingen en transities

 Het opstellen van een toekomstgerichte agenda, die prioritering in uitdagingen en transities in beeld brengt voor de bedrijventerreinen

16.

Evenwichtige vraagaanbod verhoudingen in op de bedrijventerreinen

 Het in kaart brengen van de leegstand op de bedrijventerreinen (en dit periodiek herhalen)

17.

Het in balans houden van het woon- en werkaanbod in Heemstede

 Het vastleggen van de positie van werklocaties, kantoren en bedrijfsruimten in beleid

18.

I&O Research | Economisch profiel gemeente Heemstede

17

Vergroening en klimaatadaptatie op bedrijventerreinen De oppervlakte van bedrijventerreinen bestaat in Nederland gemiddeld voor slechts 1% uit groen.21 Ook de bedrijventerreinen in Heemstede zijn versteend. De bedrijventerreinen zijn daardoor niet klimaatbestendig: heftige neerslag kan zorgen voor wateroverlast en warme dagen voor hittestress. Bedrijven kunnen de risico’s van hitte en wateroverlast beperken door het inzetten van groene en natuurlijke oplossingen op daken, gevels, parkeerterreinen en wandelpaden in de openbare ruimte. Deze oplossingen gaan niet alleen wateroverlast tegen. Vergroening helpt ook om droogte te bestrijden: vergroening zorgt voor een betere infiltratie van water (vertraagde waterafvoer), bomen geven meer schaduw en daarnaast absorbeert groen minder hitte dan steen wat bijdraagt in verkoeling in de zomer en opwarming in de winter. Daarnaast zorgen lichtere kleuren materialen voor dakbedekking en bestrating voor minder opwarming van het gebied. Bij nieuwbouw, herinrichting of grootschalige renovatie is het goed om te kijken naar de mogelijkheden om water op het eigen terrein op te vangen om piekbelasting op- en overlast in de omgeving en de watersystemen te voorkomen. Dit water kan op een later moment, als de watersystemen weer ruimte hebben, worden afgevoerd.

Nog beter is om dit water nuttig te gebruiken, bijvoorbeeld voor het doorspoelen van toiletten en het reinigen van de ramen of in droge tijden voor het water geven aan bomen en planten. Verder maakt meer groen het bedrijventerreinen aantrekkelijker voor werknemers. Groen binnen en buiten draagt bij aan werkplezier, vitaliteit en productiviteit. Daarnaast draagt groen bij aan versterking van de biodiversiteit. Bedrijventerreinen kunnen op deze manier worden getransformeerd naar werklocaties of ‘werklandschappen’. Een interessant voorbeeld is GreenBiz IJmond. Dit is een vereniging bestaande uit ondernemers die zich samen bezig houden met het verduurzamen van bedrijven en bedrijventerreinen. Zij richten zich op de thema’s energie besparen, duurzame energie opwekken, educatie en circulaire economie. De GreenBiz is opgericht in samenwerking met de gemeente, Omgevingsdienst IJmond en de provincie Noord-Holland. Zij hebben samen al veel stappen gezet in het vergroenen en verduurzamen. Het is interessant om te inventariseren of de ondernemers op de bedrijventerreinen in Heemstede zich ook kunnen verenigen in een ‘groene duurzame community’ Een kanttekening vanuit de ondernemers is dat niet alle ondernemers ook pandeigenaar zijn. Veel ondernemers huren het pand. Voor een pandeigenaar is investeren in vergroening en verduurzaming niet altijd rendabel.

Echter, zal de vergroening en verduurzaming van de bedrijventerreinen uiteindelijk leiden tot een aantrekkelijker vestigingsklimaat en stijgende vastgoedwaarde op bedrijventerreinen.22 Een goed duurzaamheidslabel biedt toekomstwaarde. Hierbij is wel van belang dat er duidelijkheid is over de herontwikkelplannen.

21 22

Arcadis | Onderzoek naar het vergroenen van bedrijventerreinen. Stichting Steenbreek, Provincie Zuid-Holland | Groene Gezonde Bedrijventerreinen

18

Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

Wat willen we bereiken? Het vergroenen van de werklocaties, om zo bij te dragen aan het biodivers, klimaatadaptief en gezond maken en houden van bedrijventerreinen

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)  Mogelijkheden onderzoeken om de bestaande werklocaties te vergroenen

Nr. 19.

 Delen praktijkvoorbeelden over het vergroenen van bedrijventerreinen

20.

 Inventariseren hoe we kunnen deelnemen aan nationale en regionale projecten

21.

 In gesprek gaan met GreenBiz IJmond over hun aanpak van het vergroenen en verduurzamen van de bedrijventerreinen

22.

19

Samenwerking met en tussen ondernemers Samenwerking tussen ondernemers op de bedrijventerreinen is belangrijk. Momenteel zijn er geen samenwerkingsverbanden tussen de ondernemers. Echter, vormt het organiserende vermogen van ondernemers een belangrijke randvoorwaarde om gezamenlijk met de overheid invulling te geven aan de huidige uitdagingen en transitievraagstukken. Het verstevigen van deze relatie is daarom belangrijk. De ondernemers geven zelf ook het belang aan van goede samenwerking op het gebied van bereikbaarheid, verduurzamen en vergroenen. Bepaalde investeringen zijn pas interessant wanneer meerdere bedrijven meedoen en hiervan kunnen profiteren. Beleidsambitie Intensiveren structureel contact met bedrijfsleven in Heemstede

Wat willen we bereiken? Het bevorderen van de samenwerking tussen en met ondernemers

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)  Het stimuleren van goede bedrijvennetwerken / ondernemersverenigingen op de bedrijventerreinen

Nr. 23.

 Het creëren van een sterkere samenwerking tussen de ondernemers van het bedrijventerrein en de gemeente

24.

 Het organiseren van integrale bedrijfscontact-momenten

25.

26.  Het opstellen van een accountplan bedrijventerrein, met een overzicht van bedrijven, contactmomenten, ontwikkelingen en plannen

20

3.5.

Toerisme en recreatie

Toerisme en recreatie zijn een onlosmakelijk onderdeel van de samenleving geworden. Het zorgt niet enkel voor bezoekers, ook eigen inwoners zijn met regelmaat recreant in eigen leefomgeving. Toerisme en recreatie dragen bij aan de lokale economie door bestedingen, werkgelegenheid en het behoud en/of versterking van het voorzieningenaanbod. 23 Op 20 juni 2019 heeft de gemeenteraad de basis voor de Omgevingsvisie, Heemstede van A tot Z, vastgesteld. Hierin staat beschreven dat zij Heemstede meer op de kaart willen zetten in de regio als fijne gemeente om te bezoeken en recreëren.24 Heemstede heeft een uniek karakter met een ligging tussen zee en stad, met een groot aantal buitenplaatsen en aaneengesloten groen gebieden (de Binnenduinrand).25 Daarnaast is de haven van Heemstede recentelijk ontwikkeld tot een verblijfs- en recreatiegebied, met mogelijkheden voor evenementen en activiteiten. Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woon- en leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

Wat willen we bereiken? De basisfaciliteiten en routes zijn op orde

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)

Nr.

 Het (fysiek) aansluiten van de bestaande wandel-, fiets- en vaarroutes, op netwerken in de regio  De website ‘Beleef Heemstede’ promoten onder inwoners en bezoekers.  Beleef Heemstede is een samenwerking van organisaties en inwoners van Heemstede. Op de website staat een activiteiten agenda van organisaties

27.

 De bestaande routes en netwerken communiceren naar inwoners en bezoekers, zodat zij hier op de hoogte van zijn.

29.

 Het stimuleren van ondernemers om een locatie voor fietsverhuur te realiseren

30.

 Mogelijkheden onderzoeken om oplaadplekken (voor elektrische fietsen) aan bestaande horecagelegenheden te koppelen

31.

23

MRA | Ontwikkelperspectief recreatie en toerisme MRA Gemeente Heemstede van A tot Z | Beleidsanalyse Omgevingsvisie 25 Ontwikkelperspectief Binnenduinrand 24

21

28.

Het versterken van de beleving van het landschap en buitenplaatsen in Heemstede

 Het stimuleren van de ontwikkeling van een aantal thematische en interactieve wandel-, fiets-, en vaarroutes die passen bij het DNA van Heemstede

32.

Het onderzoek naar het economisch profiel van Heemstede van I&O Research (mei 2022) toont aan dat er kansen liggen voor de toekomst. Heemstede ligt te midden van diverse recreatieve trekkers zoals nationaalpark Zuid-Kennemerland, Haarlem en Amsterdam maar ook de zuidelijk gelegen Bollenstreek. Dit maakt Heemstede volgens I&O Research tot een uitstekende uitvalsbasis voor het verkennen van deze trekpleisters. Er liggen in Heemstede kansen voor het creëren van spin-offs uit het belang dat de recreatieve sector in de omliggende regio heeft. Een goed voorbeeld van een spin-off is het MRA-programma Amsterdam Bezoeken, Holland Zien (ABHZ). Toeristen en bezoekers komen om Amsterdam te bezoeken, maar bezoeken daarnaast de omliggende regio. Er zijn zes thematische gebieden, die ABHZ vaak koppelt aan de naam Amsterdam.26 Amsterdam is het hoofdbezoek, en de overige gebieden de spin-offs: thema’s afgeleid uit Amsterdam. Heemstede kan zich profileren als spin-off van de naastgelegen recreatieve trekkers. Bijvoorbeeld bij de Formule1 in Zandvoort, of de Bollenstreek. Nieuwe combinaties tussen verschillende sectoren worden crossovers genoemd. Deze combinaties en samenwerking leiden tot vernieuwing van een concept of product.

Recreatie en toerisme biedt kansen voor de ontwikkeling van crossovers tussen de recreatieve sector en de horecasector (eten, drinken én verblijven), cultuur en/of de detailhandel. 27 Toerisme en recreatie draagt bij aan een aantrekkelijk woon-, leef- en vestigingsklimaat.

Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

26 27

Wat willen we bereiken? Meer samenwerking op recreatief niveau met de omliggende regio

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)  Mogelijkheden onderzoeken voor recreatieve spin-offs in de regio

Nr. 33.

Amsterdam Marketing | Spreiden van internationale bezoekers naar de Metropool Amsterdam I&O Research | Economisch profiel gemeente Heemstede (mei 2022)

22

MRA De MRA neemt een steeds grotere rol als het gaat om toerisme en recreatie. De MRA heeft al jaren te maken met een toenemende stroom van toeristen. Voor Heemstede is het belangrijk om goed een positie in te nemen op de verschillende thema’s. Betere samenwerking met ondernemers, inwoners en organisatoren is van belang. We dragen de identiteit van Heemstede uit in de regio. De Heemsteedse identiteit omvat meer dan ‘een groene woongemeente’. De identiteit kan vanuit vijf perspectieven worden benaderd: historie, landschap, cultuur-(historie), economie en inwoners. Dit is uitgewerkt in de beleidsanalyse voor de Omgevingsvisie (Heemstede A tot Z).28 Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woon- en leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

Wat willen we bereiken? Het goed positioneren van Heemstede in de regio op het gebied van toerisme en recreatie

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)

Nr.

 Nauwe betrokkenheid bij de positionering, (regionale) marketing en promotie van Heemstede in de MRA

34.

Verblijfsaccommodaties Het onderzoek Ontwikkelperspectief recreatie en Toerisme MRA (2022) toont aan dat er rekening gehouden moet worden met een toename in het aantal overnachtingen. Uit de prognose volgt dat het aantal overnachtingen met 33% toeneemt in 2030 voor de gehele MRA ten opzichte van 2019. Voor de regio Zuid-Kennemerland wordt een stijging verwacht van 20% in 2030 ten opzichte van 2019.29 Gemeente Amsterdam heeft in de Verordening ‘Toerisme in balans’ vastgelegd te sturen op een bandbreedte van 10 tot 20 miljoen overnachtingen. Dit betekent dat de druk in de regio toeneemt. Heemstede heeft een beperkt aanbod aan verblijfsaccommodaties. Heemstede heeft twee Bed & Breakfast locaties. Daarnaast verhuren sommige inwoners of eigenaren hun woning via platformen voor particuliere vakantieverhuur, zoals AirBnb. Er zijn wel voorwaarden verbonden aan particuliere vakantieverhuur, deze zijn opgenomen in het Verblijfsaccommodatiebeleid Heemstede 2020. Verder is voormalig klooster Mariënheuvel sinds 2021 getransformeerd tot seminarhotel. De Franse organisatie Châteauform is de exploitant. Châteauform richt zich puur op de zakelijke markt. Heemstede is de eerste Nederlandse vestiging, waardoor Heemstede internationaal op de kaart is gezet. Heemstede heeft een centrale ligging nabij een Intercity (IC) station.

Hierdoor is er een goede bereikbaarheid met het openbaar vervoer van de nabije grote steden zoals Haarlem, Amsterdam en Leiden en Den Haag. Ook de nabijheid van Schiphol maakt Heemstede interessant voor (zakelijk) toerisme.

28 29

Gemeente Heemstede van A tot Z | Beleidsanalyse Omgevingsvisie MRA | Ontwikkelperspectief recreatie en toerisme 2022

23

Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

Wat willen we bereiken? Het huidige verblijfsaanbod waar mogelijk versterken

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)

Nr.

 Mogelijkheden onderzoeken om de kwaliteit en diversiteit van het verblijfsaanbod te versterken  met de focus op kansen binnen het kleinschalige hogere hotel segment met wellness en beauty faciliteiten

35.

 Mogelijkheden onderzoeken om zakelijk toerisme te stimuleren en beter te benutten

36.

Toeristenbelasting Op dit moment kent de gemeente Heemstede geen toeristenbelasting. De achterliggende gedachte van toeristenbelasting is dat niet-inwoners gebruik maken van gemeentelijke voorzieningen. Van 49 gemeenten in Noord-Holland heffen 41 gemeenten toeristenbelasting (83,68%) in 2021.30 Het is belangrijk om een goede balans te vinden tussen enerzijds het economisch perspectief van toerisme en recreatie en anderzijds het borgen van een goede balans voor inwoners en bedrijven. Een randvoorwaarde vanuit de Strategische Agenda Toerisme in de MRA 2025 is een leefbare openbare ruimte (schoon, heel, veilig).31 Het inzetten van toeristenbelasting vormt een interessant middel om extra te kunnen investeren. De voordelen van toerismebelasting zijn:   

Extra middelen om te investeren in lokale voorzieningen. Middelen om extra kosten vanuit toerisme (zoals onderhoud en schoonmaak) te dekken. Data over het bezoek- en boekgedrag van bezoekers. Toerismebelasting is niet alleen een belastinginstrument, maar geeft inzicht in het aantal overnachtingen in Heemstede. Dit biedt inzicht in het bezoek- en boekgedrag van bezoekers in Heemstede: waar komen ze vandaan, hoelang blijven ze? De gemeente kan met deze data beleid rondom toerisme en recreatie verbeteren.

Echter zijn er ook een aantal nadelen:  Administratieve lasten bij gemeenten en ondernemers.  Extra kosten voor overnachtingen van bezoekers. De MRA verwacht een toenemende stroom van toeristen in de regio. Momenteel zijn de bezoekersstromen in Heemstede beperkt. Inkomsten vanuit toeristenbelasting zullen daarom bescheiden zijn. Toeristenbelasting vormt vooral een interessant inzicht om het bezoekgedrag te monitoren. De gemeente krijgt kan daardoor tijdig anticiperen op ontwikkelingen. Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

30 31

Wat willen we bereiken? Meer inzicht in het bezoekgedrag van bezoekers in Heemstede

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)  Het inventariseren van de mogelijkheid en wenselijkheid van het invoeren van toeristenbelasting

Nr. 37.

Bron: CBS Statline (Gemeentebegrotingen; heffingen per gemeente) MRA | Strategische Agenda Toerisme in de MRA 2025

24

Evenementen In Heemstede worden verschillende evenementen georganiseerd. Het aanbod is divers: van de Heemstede Loop tot het Bloemencorso en van Jaarmarkt, lentefair tot buurtfeesten. Evenementen in Heemstede dragen bij aan de levendigheid en sfeer en hebben economische en maatschappelijke betekenis.32 Evenementen zorgen voor plezier, sociale binding, algemene imagoversterking en hebben een positieve invloed op de economische vitaliteit. Horeca, detailhandel en verblijfsaccommodaties profiteren daarnaast vaak van evenementen. De gemeente kan de organisatoren van evenementen extra stimuleren om te blijven vernieuwen, verduurzamen of verbeteren door het invoeren van een evenementenfonds. In een evenementenfonds stelt de gemeente jaarlijks een bedrag beschikbaar als springplank voor nieuwe initiatieven. Een organisator kan dan een subsidie aanvragen voor het organiseren van een evenement. De meeste bezoekers spenderen slechts tussen de 0-30 minuten (52%) en 30-60 minuten (37%) in de winkelgebieden van Heemstede. Een langer verblijf van de consument leidt tot hogere bestedingen.33 Evenementen vormen een extra reden voor consumenten om een gebied (langer) te bezoeken. Het is daarom belangrijk dat de activiteiten die ondernemers plannen zoveel mogelijk op elkaar aansluiten. De Stichting BIZ speelt hier voor het centrum een belangrijke rol in.

De evenementen dienen te worden ingepast in de promotie van het winkelgebied. Bezoekers van activiteiten zijn bovendien een interessante doelgroep om te stimuleren na het evenement terug te komen naar Heemstede. De wisselwerking tussen evenementen en promotie is sterk. Het is belangrijk dat afstemming plaatsvindt tussen ondernemers, de cultuursector en evenementenorganisaties. Daar staat tegenover dat evenementen niet voor iedereen plezier zijn. Evenementen kunnen overlast voor omwonenden bezorgen of veiligheidsrisico’s met zich meebrengen. Organisatoren dienen dit zoveel mogelijk te beperken. Evenementen moeten passen bij het karakter en de schaal van Heemstede, zoals beschreven in het Evenementenbeleid Heemstede 2020.

Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woonen leefklimaat met regionale aantrekkingskracht

Wat willen we bereiken? Het aantrekken van nieuwe evenementen, of het verbeteren en/of verduurzamen van bestaande evenementen

Actie (wat gaan we daarvoor doen?) Nr.  Mogelijkheden onderzoeken van een 38. evenementenfonds

 Stimuleren van gezamenlijke 39. vernieuwende horeca evenementen, zoals een culinaire wandeling of andere culinaire events

32 33

Evenementenbeleid Heemstede 2020 Koopstromenonderzoek 2021

25

Intensiveren structureel contact met bedrijfsleven in Heemstede

Meer synergie effecten tussen bestaande evenementen

 Het maken van een koppeling tussen 40. evenementen die al plaatsvinden  Het onderzoeken van mogelijkheden 41. van een bredere ‘feestweek’ of jaarlijks groot thema feest met samenwerkingen tussen alle winkelgebieden, horeca en andere partners  Het stimuleren van samenwerking 42. tussen de verschillende winkelgebieden en partners bij evenementen

26

3.6.

Zorg

De gezondheidszorg in Heemstede is een economisch grootte sector met 25% van de werkgelegenheid. Er zijn verschillende woonzorglocaties zoals Kennemerduin, Heemhaven en Stichting de Hartekamp groep. Daarnaast zijn er verschillende partijen die zich richten op fitness en leefstijl, zoals Nieuw Groenendaal. Verder zijn de standaard zorgvoorzieningen zoals tandarts- fysiotherapie-, huisarts- en overige paramedische praktijken goed vertegenwoordigd. Zoals eerder genoemd heeft Heemsteedse een relatief sterk vergrijsde bevolking: 27% van de inwoners is 65 jaar of ouder. In de regio Zuid-Kennemerland is dit gemiddeld 20%. De sector is sterk in beweging en de zorgvraag zal naar verwachting toenemen. Vergrijzing kan mogelijk een risico vormen voor het economisch potentieel van een regio. Echter ziet I&O Research (2022) de vergrijzing juist als een mogelijke kans. Heemstede is een gemeente die over diverse kwaliteiten beschikt die het juist voor senioren tot een aantrekkelijke omgeving maakt. Voorbeelden die zij geven zijn het uitgebreide zorgaanbod, een sterk en goed functionerend winkelaanbod in een aantrekkelijke woonomgeving. Het faciliteren van deze doelgroep biedt hiermee juist economische perspectieven.

Voorbeelden hiervan zijn innovatieve woonzorgconcepten, bezorgdiensten, de toepassing van domotica34 en het inspelen op de recreatie- en ontwikkelingsbehoefte van deze doelgroep (wellness, sport, cultuur en onderwijs).35 Ondanks deze interessante economische perspectieven is het belangrijk om te benoemen dat de gemeente Heemstede beperkte economische beleidsambities heeft op het gebied van welzijn. Het sociaal domein van de gemeente Heemstede werkt samen met de maatschappelijk partners en zorgaanbieders om een goed voorzieningenaanbod voor de inwoners van Heemstede te realiseren. De ambities van de gemeente Heemstede zijn opgenomen in het Beleidsplan Sociaal Domein 2020-2023. Beleidsambitie Behouden hoogwaardig woon- en leefklimaat met regionale aantrekkingskracht 34 35

Wat willen we bereiken? Inspelen op de behoeftes van de groeiende groep ouderen in Heemstede

Actie (wat gaan we daarvoor doen?)

Nr.

 Het gesprek aan gaan met lokale zorgaanbieders over de mogelijkheden om de economische perspectieven van de gemeente Heemstede als aantrekkelijke omgeving voor ouderen beter te benutten

43.

Huisautomatisering of ‘smart homes’ I&O Research | Economisch profiel gemeente Heemstede

27

3.7.

Zzp’ers

De aantrekkelijke woonomgeving in combinatie met de nabijheid van diverse economische clusters maakt Heemstede een goede uitvalsbasis voor zzp’ers. Er is een groot potentieel aan klanten en toeleveranciers in de omliggende regio. In Heemstede zijn relatief veel zzp’ers actief. 28% van het totaal aantal banen in Heemstede bestaat uit zzp’ers. Dit is hoger dan het regionale gemiddelde in Zuid-Kennemerland (20%). Merendeel van de zzp’ers werkt in de commerciële dienstverlening (62%). I&O Research ziet het inzetten op zelfstandig ondernemerschap in Heemstede als een interessant alternatief voor grootschalige banengroei. Dit heeft een aantal redenen:

Bron: Economisch profiel gemeente Heemstede

ZZP'ers Heemstede 10% 24%

Nijverheid en energie Commerciële dienstverlening

62%

Nietcommerciële dienstverlening

Figuur 4

1. De mogelijkheden voor groei in werkgelegenheid in Heemstede zijn beperkt. 2. De bereikbaarheid met de auto is beperkt. 3. De beroepsbevolking als aandeel van de totale bevolking is relatief klein. Hierdoor is de urgentie voor grootschalige banengroei binnen de gemeente grens kleiner. De organisatiegraad van zzp’ers is laag. Uit de landelijke Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA, 2021) blijkt dat 64,5% van de zzp’ers geen lid is van een brancheorganisatie of belangenvereniging.36 Dit komt overeen met de resultaten uit de zzp’er vragenlijst voor het actieprogramma. Ten behoeve van het opstellen van het economisch actieprogramma voor Heemstede zijn de zzp’ers bevraagd aan de hand van een vragenlijst die zij konden invullen. De vragenlijst is in totaal 26 keer ingevuld. 64,7% van de respondenten in Heemstede geeft aan dat zij geen lid zijn van een ondernemersvereniging. 29,4% geeft aan dit wel te willen. De respondenten geven aan dat vooral het gebrek aan tijd een reden is om geen lid te zijn van een ondernemersvereniging. Daarnaast is 35,7% van mening dat er geen geschikte ondernemersvereniging in Heemstede is.