Bijlage 1. Erfgoedvisie Heemstede.pdf
Tekst van het document
Richard Holplein
Wooncomplex Berkenlaan
Erfgoedvisie
Zandvaart
32
Erfgoedvisie
33
5. Doelen van erfgoedbeleid en hoe deze te bereiken In het vorige hoofdstuk is beschreven wat we met het erfgoedbeleid willen bereiken en welke verschillende beschermingsvormen mogelijk zijn. Samengevat gaat het om onderstaande doelen.
Doelstellingen erfgoedbeleid: Voldoen aan de wettelijke verplichtingen van de Omgevingswet, de instructieregels van het Rijk en de provincie Noord-Holland en ons eigen beleid. Het erfgoed(beleid) integreren in de instrumenten van de Omgevingswet. Actuele opgaven, zoals wonen en verduurzamen, benaderen vanuit het bestaande karakter van de gemeente. Een goede balans hanteren tussen behouden en benutten van cultureel erfgoed. Gebruik maken van een gedifferentieerde aanpak bij het beschermen van het culturele erfgoed Het molentje in Heemstedeen niet te zwaar beschermen. Voorkomen en ontmoedigen van sloop en afbreuk aan de karakteristieken Regelen van bescherming op gebiedsniveau Dit hoofdstuk beschrijft hoe we deze doelstellingen kunnen verwezenlijken aan de hand van vier thema’s: 1. 2. 3. 4.
Inventariseren bestaand erfgoed(beleid) en verankeren in de omgevingsvisie en het omgevingsplan (paragraaf 5.1) Ontwikkelen nieuw gemeentelijk erfgoedbeleid (paragraaf 5.2). Uitvoering op orde hebben (paragraaf 5.3). Bevorderen waardering voor cultureel erfgoed bij eigenaren en gebruikers (paragraaf 5.4).
De vertaling in een uitvoeringsagenda met budgetten en prioritering volgt in hoofdstuk 6.
5.1 Inventariseren bestaand erfgoed(beleid) en verankeren in de omgevingsvisie en het omgevingsplan Gemeenten zijn verplicht het bestaande culturele erfgoed(beleid) te integreren in hun omgevingsvisie en op te nemen in het omgevingsplan. Daarbij zullen de instructieregels van het Rijk en de provincie worden gevolgd. Vóór 2027 moeten gemeenten een vastgestelde omgevingsvisie hebben en vóór 2032 een vastgesteld omgevingsplan.
Omgevingsvisie In de omgevingsvisie worden de kwaliteiten van alle onderdelen van de fysieke leefomgeving op hoofdlijnen vastgelegd, net als de ambities en doelen. De gemeente schrijft dus op hoe ze daarmee om wil gaan. Het culturele erfgoed is een van de onderdelen van de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie wordt naar verwachting in oktober 2025 vastgesteld. De erfgoedvisie is hierin opgenomen in de lijst van sleutelprojecten. Het beleid voor het fysieke erfgoed is een vorm van nieuw sectoraal beleid, waarmee de omgevingsvisie als daar aanleiding toe is zal worden verrijkt of aangevuld.
Erfgoedverordening De Erfgoedverordening moet worden herzien. De onderdelen die gaan over de fysieke leefomgeving worden voor 2032 overgezet naar het omgevingsplan, de overige onderdelen kunnen in de Erfgoedverordening blijven staan. Dit betekent dat gemeentelijke monumenten dan niet meer onder de Erfgoed-
Erfgoedvisie
34
verordening vallen, maar onder het omgevingsplan. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de handreiking Erfgoedverordening en omgevingsplan, die de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft opgesteld. De Erfgoedverordening moet worden herzien voordat de gemeente het nieuwe omgevingsplan vaststelt. Zolang er nog geen ‘definitief’ omgevingsplan is, is de aanwijzing en bescherming van erfgoed geregeld in de Erfgoedverordening. Er zijn enkele aandachtspunten, waarvoor het wenselijk is de huidige Erfgoedverordening eerder aan te passen (aanpassingsronde 1 in 2026). Het gaat om: Artikel 5 lid 3 schrappen dan wel aanpassen. (Hierin staat dat een object niet als gemeentelijk monument kan worden aangewezen, als het eerder is afgewezen vanwege het ontbreken van voldoende cultuurhistorische en/of architectuurhistorische en/of stedenbouwkundige waarden.) De afhandelingstermijnen bij monumentaanvragen verduidelijken. Mogelijkheden creëren voor handhaving bij verwaarlozing van gemeentelijke monumenten. Onderzoeken of we snel bescherming kunnen realiseren in dringende gevallen, door het mogelijk maken van voorbescherming van gemeentelijke monumenten. Toevoegen van de nieuwe beschermingsvormen (zie paragraaf 4.3) aan de Erfgoedverordening.
Wanneer het ‘definitieve’ omgevingsplan wordt vastgesteld zullen de beschermingsvormen (gemeentelijk monument, karakteristiek bouwwerk, beschermd dorpsgezicht, karakteristiek bouwwerk en waardevolle structuur) worden opgenomen in het omgevingsplan (zie paragraaf 5.2). De procedure voor de aanwijzing zal dan niet meer in de Erfgoedverordening staan. Toevoegen van het criterium ‘belevingswaarde’ aan artikel 5. Doorvoeren van enkele technische aanpassingen zoals verwijzingen naar de Omgevingswet. Daarom wordt de Erfgoedverordening in twee stappen aangepast. Bovenstaande aandachtspunten en eventuele noodzakelijke technische aanpassingen als gevolg van de Omgevingswet worden eerst verwerkt. In een later stadium (aanpassingsronde 2), als het omgevingsplan wordt vastgesteld, zal de Erfgoedverordening hierop aangepast worden. Alle regels over de fysieke leefomgeving, dus ook de regels voor erfgoed, gaan dan naar het omgevingsplan. Dit moet voor 2032 zijn gerealiseerd.
Omgevingsplan De bestemmingsplannen van Heemstede zijn met de inwerkingtreding van de Omgevingswet automatisch opgegaan in het tijdelijk Omgevingsplan Heemstede. Voor de definitieve versie nemen we bestaand beleid mee in de ‘reguliere’ processen voor totstandkoming van het omgevingsplan. Voor erfgoed gaat het om: Stroomlijnen monumentenlijst Uit de inventarisatie van bestaande cultuurhistorische stukken (in aanloop naar het opstellen van de Erfgoedvisie) is naar voren gekomen dat er meerdere (verouderde) versies bestaan van de monumentenlijsten. De lijsten worden geactualiseerd en samengevoegd tot één definitieve lijst. Gemeentelijke monumenten in het omgevingsplan De gemeente telt nu 58 gemeentelijke monumenten.De gemeentelijke monumenten worden opgenomen in het omgevingsplan en daaraan worden regels gekoppeld. Creëren dataset gemeentelijke monumenten Om gemeentelijke monumenten op te kunnen nemen in het omgevingsplan moet een dataset worden gemaakt. Een dataset bestaat uit met andere overheden en organisaties uitwisselbare informatie over de gemeentelijke monumenten, zoals de oppervlakte die het monument beslaat, de redengevende omschrijving en beeldmateriaal. De dataset moet alle bestaande gemeentelijke monumenten bevatten en als er meer monumenten worden aangewezen moet de dataset worden uitgebreid.
De dataset bestaat al (erfgoedkaart,raadpleegbaar via opendata.heemstede.nl), er zal nog een check plaatsvinden of deze één op één comptabel is met het omgevingsplan. Provinciale monumenten in het omgevingsplan De gemeente telt 12 provinciale monumenten. De provinciale monumenten worden opgenomen in het omgevingsplan. De datasets hiervan kunnen bij de provincie worden opgevraagd. De regels voor
Erfgoedvisie
35
de omgang met provinciale monumenten staan in de Provinciale Omgevingsverordening NH2022. De gemeente moet die regels overnemen in het omgevingsplan. Rijksmonumenten in het omgevingsplan De gemeente telt 38 rijksmonumenten. De rijksmonumenten worden alleen opgenomen in het omgevingsplan als de gemeente hiervoor extra regels wil opstellen. Dit nemen we mee bij het opstellen van het definitieve omgevingsplan. De omgeving van het monument Gemeenten zijn verplicht in het omgevingsplan de ‘omgeving van het monument’ op te nemen. Het gaat daarbij om het voorkomen van ongewenste ontwikkelingen in de omgeving van een monument die de kwaliteit van het monument kunnen aantasten. Hoe de omgeving van het monument het beste kan worden gedefinieerd wordt door landelijke instanties onderzocht. Met de uitvoering van deze stap wordt gewacht tot hierover meer duidelijkheid is. Kernkwaliteiten provinciaal landschapsbeleid in het omgevingsplan Een deel van de gemeente ligt in een ‘Beschermd Landschap’ (voorheen Bijzonder Provinciaal Landschap of BPL). In het omgevingsplan worden regels opgenomen ter bescherming van de kernkwaliteiten van de Beschermde Landschappen Zuid-Kennemerland en Haarlemmermeer-Noord. Ook houden we in het omgevingsplan rekening met de kernkwaliteiten uit de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie 2018.
Monumentale bomenlijst De gemeente heeft een lijst van alle monumentale bomen. Deze wordt geactualiseerd en we zorgen er vervolgens voor dat deze actueel blijft. De bomenlijst wordt geïntegreerd in het omgevingsplan. We zullen eerst het beleid grondig herzien. Bij het definitief maken van het omgevingsplan zullen we alle wijzigingen in één keer doorvoeren.
5.2 Ontwikkelen nieuw gemeentelijk erfgoedbeleid Naast het overzetten van bestaand erfgoed(beleid) naar de instrumenten van de Omgevingswet ontwikkelen we nieuw erfgoedbeleid. Hierbij is het van belang te weten wat de waardevolle karakteristieken zijn; zo kunnen deze beter worden beschermd. Actuele (ruimtelijke) opgaven benaderen we vanuit het bestaande karakter van de gemeente. Het is van groot belang dat de erfgoedwaarden zo vroeg mogelijk benoemd, beschreven en gewaardeerd worden en dat er ruimte wordt gemaakt om die waarden onderdeel te laten zijn van de (ruimtelijke) opgaven. Daarbij zoeken we een goede balans tussen behouden en benutten. Bij het beschermen van het culturele erfgoed wordt daarom gebruik gemaakt van een gedifferentieerde aanpak en niet te zware bescherming. We ontmoedigen sloop en afbreuk aan de karakteristieken en regelen bescherming op gebiedsniveau. Wat dit alles concreet betekent, wordt in deze paragraaf beschreven, in volgorde van prioriteit (met uitzondering van de aanwijsprocedures, hier wordt later bekeken wat de prioriteit per beschermingsvorm is).
Inventariseren gebieden en objecten Er bestaat nog geen integrale inventarisatie van erfgoedwaarden binnen de gemeente. Die gaan we uitvoeren – dat is de eerste stap naar betere erfgoedbescherming én -benutting. Hiervoor zal participatie worden georganiseerd. Door beter te weten wat de waardevolle karakteristieken van de gemeente zijn kunnen we ze beter beschermen. Welke structuren en objecten uit het verleden zijn nog zichtbaar en welke waarde hebben die? Welke beschermingsvorm past daar het beste bij? En hoe kunnen we nieuwe ontwikkelingen benutten om de omgevingskwaliteit te verbeteren? We maken gebruik van de onderzoeken die al gedaan zijn en vullen die aan met een grondige inventarisatie van de waardevolle gebieden, structuren, ensembles en bouwwerken in de gemeente. Alle bouwperioden worden in de inventarisatie meegenomen. De resultaten zijn gemeentedekkend en worden weergegeven op een kaart. Na de inventarisatie volgt het toekennen van beschermingsvormen aan de waardevolle gebieden en objecten.
Erfgoedvisie
36
Inventarisatie, waardering en selectie Een erfgoedinventarisatie is het in kaart brengen van erfgoederen in de gemeente – in dit geval gaat het om gebouwen, gebieden en structuren. Daarna kun je ze verder onderzoeken door ze te beschrijven en te waarderen. Uit het onderzoek zal blijken welke gebouwen, gebieden en structuren in aanmerking komen voor bescherming. Dat is iets anders dan selectie voor aanwijzing. Bij het besluit om over te gaan tot aanwijzing spelen nog andere belangen. Financiële belangen, bijvoorbeeld. De gemeente gaat nog vaststellen hoeveel aanwijzingen zij jaarlijks kan dragen.
De gebieden die uit de inventarisatie naar voren komen als waardevol worden gedetailleerd beschreven. Per gebied komen er een cultuurhistorische verkenning en een beschrijving van de waardevolle karakteristieken, bijvoorbeeld in een gebiedspaspoort. Vervolgens wordt daar een beschermingsvorm aan verbonden – karakteristiek gebied of beschermd dorpsgezicht. Het aanwijzen van beschermde dorpsgezichten en karakteristieke gebieden gaat via de (aangepaste) Erfgoedverordening, totdat de beschermingsvormen worden opgenomen in het omgevingsplan. Wanneer het ‘definitieve’ omgevingsplan is vastgesteld worden hierin regels voor karakteristieke gebieden en beschermde dorpsgezichten opgenomen.
Aanwijzen karakteristieke bouwwerken en nieuwe gemeentelijke monumenten De gemeente gaat bepalen welke objecten en ensembles worden aangewezen als gemeentelijk monument en voor welke een lichtere bescherming afdoende is. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de drie inventarisatielijsten3 die de Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek (HVHB) heeft opgesteld en van de uitkomsten van de nog uit te voeren inventarisatie van gebieden en objecten. Het aanwijzen van karakteristieke bouwwerken en gemeentelijke monumenten gaat via de (aangepaste) Erfgoedverordening, totdat ze worden opgenomen in het omgevingsplan. Bij het aanwijzen van monumenten hoort het opstellen van een redengevende omschrijving en een aanwijsproces (conform de Erfgoedverordening), waarbij een voornemen tot aanwijzing uiteraard bekend wordt gemaakt bij de eigenaar en eventuele andere zakelijk gerechtigden. Als een besluit tot aanwijzing volgt, dan staat dit uiteraard open voor bezwaar en beroep. Om goed af te kunnen wegen welke objecten en ensembles in aanmerking komen voor bescherming gebruiken we de vijf basiscriteria voor aanwijzing van monumenten die de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft opgesteld: cultuurhistorische waarde, architectonische waarde, stedenbouwkundige of ensemblewaarde, gaafheid en zeldzaamheid.
Het criterium belevingswaarde wordt hieraan toegevoegd (zie artikel 5, Erfgoedverordening). Dit is in lijn met het door Nederland ondertekende Verdrag van Faro, dat de relatie tussen mens en erfgoed centraal stelt. De sociale waarden die inwoners aan hun omgeving toekennen worden zo meegewogen.
Aanwijzen waardevolle structuren Naast gebieden en objecten zijn er in de gemeente verschillende grotere structuren, zoals de Herenweg, de trekvaart Leidsevaart, de Heemsteedse Dreef en veel groenstructuren, die extra bescherming nodig hebben. De structuren die niet worden beschermd met de beschermingsvorm ‘karakteristiek gebied’ krijgen zo nodig een aparte bescherming als waardevolle structuur. Wanneer het ‘definitieve’ omgevingsplan is vastgesteld worden hierin regels opgenomen voor waardevolle structuren. Tot die tijd loopt dit via de (aangepaste) Erfgoedverordening.
3
Een vlucht merletten: Waardenkaart Heemstede en Bennebroek: https://hvhb.nl/een-vlucht-merletten-waardenkaartheemstede-en-bennebroek; Rapport Monumenten Heemstede en Bennebroek 1850-1940: https://hvhb.nl/overhandigingrapport-wim-de-wagt; en Wederopbouwarchitectuur in Heemstede – inventarisatie en aanbevelingen: https://hvhb.nl/ wederopbouwarchitectuur-in-heemstede.
Erfgoedvisie
37
Onderzoek naar specifiek beleid voor buitenplaatsen Bij buitenplaatsen die zijn aangewezen als rijksmonument vallen de buitenhuizen en de tuinen onder de bescherming. De gebieden tussen de buitenplaatsen vallen niet onder de bescherming, maar zijn er cultuurhistorisch wel mee verbonden. De relatie tussen de buitenplaatsen, de landschappelijke verkaveling en de zichtlijnen is van belang. We gaan onderzoeken of bescherming van het landschap rondom de buitenplaatsen wenselijk is en hoe deze dan vorm moet krijgen. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door een buitenplaatsbiotoop te creëren of door een overkoepelende landgoederenzone te benoemen. De gekozen manier wordt een subcategorie onder de beschermingsvorm karakteristiek gebied. De gemeente gaat ook onderzoeken of er binnen de context van dit nieuwe beleid ruimte gemaakt kan worden om bepaalde ontwikkelingen planologisch toe te staan. In sommige gevallen kan het namelijk in het belang van het erfgoed zijn om een economische drager toe te voegen. Op basis van heldere regels en mogelijkheden willen we inzichtelijk maken wat er wel en niet kan op en tussen de buitenplaatsen.
Vroegtijdig en integraal betrekken van erfgoed in gebiedsvisies, -programma’s en ander ruimtelijk beleid Als de gemeente gebiedsvisies, -programma’s of ander ruimtelijk beleid gaat maken, wordt cultureel erfgoed hierin vanaf het begin meegenomen en dienen de erfgoedwaarden – de waardevolle karakteristieken van Heemstede – als basis voor ontwikkeling. Dat vergt naast een goede beschrijving van de karakteristieken ook heldere afspraken over processen. Momenteel zijn er twee ontwikkelgebieden: ‘t Groot Clooster en gebied Manpad. De welstandsnota zal worden geactualiseerd, waarbij de uitkomsten van de inventarisatie van gebieden en objecten worden meegewogen.
Opnemen nieuwe beschermingsvormen in de Erfgoedverordening en het omgevingsplan We nemen alle beschermingsvormen, zowel de bestaande als nieuwe, op in het omgevingsplan. Het gaat om de bestaande beschermingsvorm ‘gemeentelijk monument’ en de nieuwe vormen ‘karakteristiek bouwwerk’, ‘beschermd dorpsgezicht’, ‘karakteristiek gebied’ en ‘waardevolle structuur’. Totdat het ‘definitieve’ omgevingsplan is vastgesteld zullen de nieuwe beschermingsvormen worden opgenomen in de Erfgoedverordening (zie ook paragraaf 5.1).
5.3 Uitvoering op orde hebben Om de doelstellingen van de gemeente voor het behouden en benutten van de waardevolle karakteristieken te kunnen waarmaken moeten de juiste voorwaarden worden gecreëerd. Wat betreft het uitvoeren van de wettelijke taken heeft de gemeente de zaken op orde. Tegelijkertijd staat de uitvoering onder druk omdat de capaciteit en het budget voor erfgoed beperkt is. Het is van belang om de uitvoering van tijd tot tijd te evalueren. Op het gebied van toezicht en handhaving kan nog een stap worden gezet; hetzelfde geldt voor het beschermen van nieuw aan te wijzen erfgoed.
Actieplan toezicht en handhaving maken Om te zorgen dat de bescherming die cultureel erfgoed geniet ook gerespecteerd wordt is toezicht en handhaving onmisbaar. Het is raadzaam dat de gemeente een actieplan toezicht en handhaving maakt. Hierbij moet ook aandacht zijn voor waardevolle groengebieden.
Subsidieregeling Op dit moment voldoet de subsidieregeling voor gemeentelijke monumenten (zie hoofdstuk 3), met een plafond van € 15.000 per jaar. Deze conclusie is gebaseerd op het feit dat het budget wel wordt benut en niet wordt uitgeput. In die zin is er geen reden voor aanpassingen. In het kader van de doelstellingen uit
Erfgoedvisie
38
de Erfgoedvisie gaan we onderzoeken of een aanpassing van de subsidiemogelijkheden nodig is. Dan kan het gaan om bijvoorbeeld bouwhistorisch onderzoek, verduurzaming van erfgoed (of begeleiding bij aanvragen van bestaande algemene verduurzamingssubsidies) of archeologisch onderzoek. Maar ook om vragen als de doelmatigheid van de regeling en de vraag waarom deze niet altijd volledig wordt uitgeput: is de regeling te ingewikkeld, gaat het om de subsidievoorwaarden, brengt de aanvraag teveel kosten met zich mee, is de regeling wel goed bekend onder alle gemeentelijke monumenteigenaren?
5.4 Bevorderen waardering voor cultureel erfgoed bij eigenaren en gebruikers Verduurzaming erfgoed De verduurzaming van cultureel erfgoed is voor de gemeente een belangrijk thema. Monumenteneigenaren zullen daarom actiever worden begeleid. Bijvoorbeeld door informatie te verstrekken over de beschikbare subsidies of te helpen met de aanvraag. Ook wordt onderzocht of een verduurzamingssubsidie kan worden gecreëerd die specifiek is toegespitst op het verduurzamen van erfgoed, bijvoorbeeld het vergoeden van een energiescan voor monumenten.
Informatievoorziening Belangrijk voor het behoud van erfgoed is dat inwoners informatie makkelijk en overzichtelijk kunnen vinden. Is hun pand een monument, welke regels gelden er, welke subsidieregelingen bestaan er en hoe kun je een monument verduurzamen of herbestemmen? We gaan onderzoeken of de informatievoorziening daarover op peil is en passen deze zo nodig aan. Daarbij valt te denken aan het bij elkaar brengen van informatie op de gemeentelijke website, het publiceren van de contactinformatie van de aanspreekpunten voor erfgoed(beleid) en vergunningen of het drukken van een brochure.
Aanspreekpunten voor erfgoed(beleid) en vergunningen Het werkt goed als er aanspreekpunten zijn voor personen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie, om vragen over erfgoed(beleid) of vergunningen te beantwoorden of die vragen snel door te kunnen spelen. Het is belangrijk dat deze personen zichtbaar zijn en dat het makkelijk is om contact op te nemen.
Stimuleren en activeren behoud cultureel erfgoed Onbekend maakt onbemind. De gemeente wil de waardering voor cultureel erfgoed bevorderen. Ook wil ze uitdragen dat cultureel erfgoed veel meer is dan monumenten en dat er veel erfgoed bestaat dat geen beschermde status heeft, maar wel de moeite waard is. Dat kan door het vergroten van de kennis erover. Nader onderzocht wordt wat passend is. Daarnaast is kennis over en waardering van cultuurhistorie ook een onderdeel van de cultuurnota.
Regulier overleg met monumenteneigenaren De gemeente wil met vertegenwoordigers van belangengroepen als landgoedeigenaren, particulieren en kerken een regulier overleg voeren. De gemeente neemt hiervoor het initiatief. Wat betreft de kerken is dit ook een aanbeveling uit de Kerkenvisie. Hierbij gaat het overigens over de gebouwen; de sociaal-maatschappelijke functie die een kerk heeft valt hier buiten. Er wordt geëvalueerd of er aanvullend behoefte is aan andere vormen van samenkomst, bijvoorbeeld op een netwerkbijeenkomst voor monumenteneigenaren. In overleg met monumenteigenaren werken we nader uit wat een passende vorm is.
Erfgoedvisie
39
Erfgoedvisie
40
6. Uitvoeringsagenda met prioritering Uit de Erfgoedvisie vloeien uitvoeringsacties voort. In dit hoofdstuk zetten we op een rijtje wat noodzakelijke, wenselijke en goede extra acties zijn. Ook brengen we in kaart wanneer we de verschillende activiteiten uitvoeren. Hiermee wordt inzichtelijk welke acties we de komende jaren willen uitvoeren en in welke volgorde.
6.1 Prioriteiten Wat is verplicht, wat is wenselijk en wat is een extra aanvulling? Hieronder volgt een overzicht van wat minimaal nodig is, wat niet verplicht is voor erfgoedbeleid maar wel raadzaam en tot slot wat mooie extra aanvullingen zijn. Deze prioriteiten bepalen mede de volgorde van de acties in de uitvoeringsagenda
Inventariseren bestaand erfgoed(beleid) en verankeren in de omgevingsvisie en het omgevingsplan Dit onderdeel is verplicht. Voor het bestaande erfgoed(beleid) kan de erfgoedvisie de planning van de omgevingsvisie en het omgevingsplan volgen.
Ontwikkelen nieuw gemeentelijk erfgoedbeleid Dit onderdeel is zeer gewenst. De stappen in dit onderdeel zijn niet verplicht (geen wettelijke vereiste). Maar ze zijn zeer wenselijk en dit onderdeel vormt in feite het hart van het nieuwe erfgoedbeleid. De benodigde capaciteit en financiële middelen hangen samen met het tempo. Na de inventarisatie van mogelijk erfgoed kunnen we de aanwijsprocedure projectmatig in tranches doen om snelheid te maken. Daarna hanteren we voor incidentele verzoeken weer de huidige norm van maximaal 2 aanwijzingen per jaar. Net zoals het bovengenoemde bestaande erfgoed(beleid), wordt het nieuwe erfgoed(beleid) uiteindelijk verankerd in het omgevingsplan.
Uitvoering op orde hebben Dit onderdeel is zeer gewenst. Op zich is de uitvoering op orde, wel zijn er verbeterslagen te maken. De acties leiden ertoe dat nieuw ingevoerd beleid ook beter wordt nageleefd.
Bevorderen waardering voor cultureel erfgoed bij eigenaren en gebruikers Dit onderdeel vormt een extra aanvulling. Goede informatievoorziening en meer contact en overleg met eigenaren kunnen de waardering voor erfgoed bevorderen. De voorgestelde acties worden binnen de bestaande capaciteit (en budget) uitgevoerd.
Erfgoedvisie
41
6.2 Planning Onderstaande tabel geeft inzicht in wanneer we met welke onderdelen aan de slag gaan. Sommige stappen zijn al in gang gezet (en soms afgerond) in 2025.
Stappen
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Inventariseren bestaand erfgoed(beleid) en verankeren in de omgevingsvisie en het omgevingsplan Omgevingsvisie (paragraaf erfgoed) Stroomlijnen monumentenlijst
Start 2025
Vervolg 2026
Start 2025
Vervolg 2026
Gemeentelijke monumenten in het omge-
Start 2029
Vervolg 2030
vingsplan Creëren dataset gemeentelijke
Gerealiseerd
monumenten Provinciale monumenten in het
Start 2027
Vervolg 2030
omgevingsplan Rijksmonumenten in het omgevingsplan
Start 2027
(indien gewenst) De omgeving van
Start 2027
het monument Kernkwaliteiten provinciaal landschapsbeleid in
Start 2027
Vervolg 2028
het omgevingsplan Monumentale bomenlijst (voorbereiden en
Start 2026
Vervolg 2027
in omgevingsplan) Erfgoedverordening: 1e wijzigingsronde 2026 (huidige wijzigingen verwerken)
Start 2025
Vervolg 2026
2e wijzigingsronde 2029/2030 (regels Start 2029
fysieke leefomgeving
Vervolg 2030
naar omgevingsplan) Ontwikkelen nieuw gemeentelijk erfgoedbeleid Inventariseren gebieden en objecten
Start 2026
Creëren nieuwe beschermingsvormen in aangepaste Erfgoedver-
Start 2026
ordening; Vervolgens:
Erfgoedvisie
42
Stappen
2025
2026
2027
Start 2026
Vervolg 2027
Start 2026
Vervolg 2027
Start 2026
Vervolg 2027
2028
2029
2030
Start 2029
Vervolg 2030
Aanwijzen karakteristieke gebieden en beschermde dorpsgezichten Aanwijzen karakteristieke bouwwerken en nieuwe gemeentelijke monumenten Aanwijzen waardevolle structuren Creëren nieuwe beschermingsvormen in het omgevingsplan en verwerken aanwijzingen Onderzoek naar specifiek beleid voor
Start 2026
landgoederen Vroegtijdig en integraal betrekken van erfgoed in gebiedsvisies en programma’s (optioneel, indien nodig) Uitvoering op orde hebben Actieplan toezicht
Start 2028
en handhaving Onderzoek subsidieregeling voor monu-
Start 2029
ment-eigenaren Grafstenen (optioneel)
Start 2028
Bevorderen waardering voor cultureel erfgoed bij eigenaren en gebruikers Verduurzaming erfgoed Informatievoorziening
Start 2027 Start 2025
Vervolg 2028 Vervolg 2029 Vervolg 2030
Vervolg 2026 Vervolg 2027 Vervolg 2028 Vervolg 2029 Vervolg 2030
Eén aanspreekpunt voor erfgoed(beleid) en één aanspreekpunt voor
Start 2025
vergunningen Stimuleren en activeren behoud cultureel
Start 2027
Vervolg 2030
erfgoed Regulier overleg met monumenteneigenaren
Erfgoedvisie
Start 2026
Vervolg 2028
Vervolg 2030
43
6.3 Participatie Zoals eerder gemeld is er in een vroeg stadium, nog voor het opstellen van de concept Erfgoedvisie, gesproken met de Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek; deze vereniging heeft vooraf input geleverd. De concept Erfgoedvisie is voorgelegd aan een brede externe leesgroep. Deze bestond uit erfgoedinstellingen (Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek, Bond Heemschut, Cuypersgenootschap) en eigenaren van rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten. Onder deze eigenaren vielen ook organisaties als stichting Stadsherstel en een woningcorporatie) en de vier buitenplaatsen aan de Herenweg. Daarnaast heeft ook de Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit (de welstandscommissie) meegelezen. Deze externe ‘leesronde’ heeft waardevolle reacties opgeleverd die zoveel mogelijk zijn verwerkt in de Erfgoedvisie. De verdere participatie zal vooral plaatsvinden bij de uitvoering van de Erfgoedvisie. Sommige acties zijn meer technisch en intern van aard (zoals het op orde brengen van de uitvoering), terwijl bij het inventariseren en aanwijzen van ‘nieuw’ erfgoed natuurlijk belanghebbenden een stem hebben en ook inwoners en relevante organisaties betrokken worden. Daarbij zal in het bijzonder aandacht zijn voor eigenaren van objecten of gebieden die mogelijk een vorm van bescherming krijgen.
Daarnaast is er bij de aanwijzingsprocedure met name aandacht voor de eigenaren en volgen we uiteraard de wettelijke regels (zoals o.a. vastgelegd in de erfgoedverordening). Het bevorderen van de waardering voor cultureel erfgoed bij eigenaren en gebruikers kan uiteraard niet zonder participatie en communicatie. Hoe dit alles zijn vorm krijgt, bepalen we bij de Start van de afzonderlijke acties, waarbij afhankelijk van de impact een participatieplan wordt gemaakt.
6.4 Monitoring en evaluatie De uitvoeringsagenda met planning staat in paragraaf 6.2. Hierin is per jaar opgenomen welke acties we ondernemen. Van de voortgang van deze acties wordt één keer per jaar verslag gedaan aan de raad via een raadsinformatiebericht. Daarnaast vormt deze ‘actielijst’ een leidraad bij intern overleg.
Erfgoedvisie
44
Colofon Gemeente Heemstede Karen Sonneveld – beleidsadviseur erfgoed Gerard Klaassen – beleidsadviseur ruimtelijke kwaliteit
MOOI Noord-Holland Primo Reh Kim Zweerink Hanna Blommers
Met speciale dank aan Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek
Beeldrechten Cover: gemeente Heemstede Overig: vermeld bij het beeld
Vormgeving Raoul Postel, Digitaal Toegankelijk Maken
Erfgoedvisie
45
Gemeente Heemstede Raadhuisplein 1 2101 HA Heemstede Postadres Postbus 352 2100 AJ Heemstede www.heemstede.nl
oktober 2025
Erfgoedvisie
46