Bijlage 1. Beheerplan Wandelbos Groenendaal 2015-2032.pdf

47/55

BEHEERPLAN WANDELBOS GROENENDAAL 2015-2032

Een versoepeling van de Flora- en faunawet is mogelijk door te handelen volgens een gedragscode. Hierdoor wordt schade aan (lokale) populaties van beschermde dieren en planten voorkomen of tot een minimum beperkt. Voor het beheer van wandelbos Groenendaal is de ‘Gedragscode bosbeheer’ van het Bosschap prima toepasbaar. Deze goedgekeurde gedragscode is geldig tot 1 november 2017. Het vaststellen van deze gedragscode heeft in de praktijk geen gevolgen voor de uitvoering, omdat er nu ook al rekening wordt gehouden met beschermde flora en fauna en de planning van de werkzaamheden. Zo worden er bijvoorbeeld tijdens het broedvogelseizoen (van 15 maart tot 15 juli) geen verstorende maatregelen uitgevoerd. Met vleermuizen (in boomholten) wordt gedurende het hele jaar rekening gehouden. Tot de zorgplicht behoort tevens het onderzoek naar broed- en verblijfplaatsen van specifiek beschermde soorten. Paddenstoelen en stinsenplanten zijn niet beschermd via de flora en faunawet. Hiervoor geldt echter wel, net als voor alle flora en fauna, de zorgplicht. In verband hiermee en ter bescherming van de bodemstructuur wordt het gebruik van zware machines in de vakken zo veel mogelijk vermeden. 6.4 Beheersmaatregelen buiten de kaders van dit beheerplan Baggeren sloten en vijvers Baggeren van een waterpartij is nodig als er verlanding optreed.

De waterpartij wordt steeds minder diep met uiteindelijk droogvallen tot gevolg. Het baggeren van de sloten en de vijvers wordt uitgevoerd volgens het baggerplan dat voor de gehele gemeente Heemstede geldt. Alle watergangen moeten gemiddeld eens in de twintig jaar gebaggerd worden. In 2013 zijn het Paardenbad, de Lelievijver, Rhododendronvijver en het Kronkelwater bij het koetshuis gebaggerd. Voor de uitvoering van de baggerwerkzaamheden wordt rekening gehouden met de kwetsbare periodes voor flora en fauna. Onderhoud aan bruggen en beschoeiingen Er wordt gewerkt aan het beheerplan bruggen en beschoeiingen. Naar verwachting is dit medio 2015 klaar. Investeringen voor het onderhoud en vervanging van bruggen en beschoeiingen zijn beschreven in dit beheerplan. Onderhoud wegen en fietspaden Het onderhoud van de autowegen en het fietspad van de Sparrenlaan is onderdeel van het reguliere wegbeheer van de gemeente. Deze worden onderhouden op beeldkwaliteit, jaarlijks gecontroleerd en eventuele ernstige mankementen worden verholpen. Het streefbeeld is gelijk aan de wegen in de rest van de gemeente. Het afgesproken kwaliteitsniveau op basis van de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2013 van de CROW, is momenteel niveau D. Dit is het laagste onderhoudsniveau en betekent in de praktijk er wordt ingegrepen wanneer niveau D wordt bereikt.

Het onderhoud van de beplanting langs de wegen is wel onderdeel van dit beheerplan. Langs de autowegen wordt overgroei van beplanting verwijderd en is er een doorrijhoogte van 4,2 meter die vrij gesnoeid dient te worden. Ook het onderhoud aan de bebording langs de doorgaande wegen is geen onderdeel van het beheer van wandelbos Groenendaal. Openbare verlichting Het uitgangspunten voor het beheer en onderhoud van de verlichting zijn vastgelegd in het Beleidsplan Openbare Verlichting 2013-2017, gebaseerd op de Richtlijn voor Openbare Verlichting ROVL-2011. Deze richtlijn geeft aan dat in parken in principe niet wordt verlicht. Een uitzondering kan daarbij worden gemaakt voor doorgaande fiets- en wandelroutes, die een belangrijke verbinding tussen wijken vormen en waarvoor geen goed alternatief is. In Groenendaal is de verlichting van belang in verband met de aanwezigheid van het restaurant, het tennispark, de kinderboerderij en Mariënheuvel. ’s Nachts is verlichting echter niet meer van belang en zelfs hinderlijk voor dieren. De verlichting zou dan ook in de nacht kunnen worden uitgeschakeld. De kosten om schakeling in te brengen in de bestaande armaturen zijn echter relatief hoog. De aanpassing (uitschakeling tussen 0.00 uur en 7.00) kan wel worden overwogen bij de vervanging van armaturen.

Onderhoud (monumentale) gemeentelijke bouwwerken De bouwwerken met een monumentenstatus zijn beschreven in bijlage 1.2.4. Het beheer en onderhoud van deze gebouwen, muren en hekken wordt voorbereid door de afdeling bouwkunde van de gemeente. Hierbij wordt ook de mogelijkheid voor het verkrijgen van onderhoudssubsidies meegenomen. De kosten van het beheer en onderhoud van deze bouwwerken is geen onderdeel van het onderhoudsbudget van wandelbos Groenendaal. 48/55

BEHEERPLAN WANDELBOS GROENENDAAL 2015-2032

6.5 Jaarlijks werkplan - uitvoeringsplan Uit de reguliere en cyclische maatregelen wordt jaarlijks het werkplan opgesteld. Beheergroep

object

beheersmaatregelen

Frequentie

Bomen

Laanbomen

VTA controle

1x per 3 jaar

VTA controle gevaarlijke bomen

1x per jaar

Veiligheidssnoei

Na VTA controle

Langs wandelpaden

Boomcontrole ivm veiligheid

Regulier werk

Dennenbos

Dunnen

1x per 6 tot 12 jaar

Esdoorns verwijderen

1x per 6 jaar

Takkenrillen

Bij dood hout

Dunnen

1x per 6 tot 12 jaar

Esdoorns verwijderen

1x per 6 jaar

Takkenrillen

Bij dood hout

Dunnen

1x per 6 tot 12 jaar

Esdoorns verwijderen

1x per 6 jaar

Takkenrillen

Bij dood hout

Maaien

1x per jaar

Afvoeren materiaal

1x per jaar

Maaien

2x per jaar

Afvoeren

2x per jaar

Maaien

2x per jaar

Functionele beplanting

Snoeien

1x per jaar

Zichtlijnen

Snoeien / zichtlijn open houden

1x per jaar

Maaien

1x per jaar

Bramen

Snoeien of maaien

1x per 2 jaar

Klimop

Afzagen

Regulier werk

Sloten en vijvers

Takken uit water verwijderen

1x per jaar

Blad uit water verwijderen

1x per jaar

Oevervegetatie riet

Maaien

1x per 2 jaar

Oevervegetatie gras

Maaien

1x per jaar

Wandelpaden

Bermen maaien

1x per jaar

Snoeien langs randen

1x per jaar

Bosvegetatie

Beukenbos

Gemengd bos

Grasvegetatie

Hooiland Bosweide Speelweide

Ongewenst soorten

Water

Verharding

Brandnetel

Paden Meubilair

Hekwerken Schotse hooglanders

Grootschalig aanvullen zandpaden

1x per jaar

Bladafval verwijderen

1x per jaar

Illegale paden dichtzetten

1x per jaar

Controleren

4x per jaar

Schoonmaken

4x per jaar

Herstellen of vervangen

Regulier werk

Vrijhouden door snoeien

1x per jaar

Reguliere controle

Dagelijks

(Zwerf)afval

Opruimen en afvoeren

Dagelijks

Toezicht en handhaving

Reguliere controle

Dagelijks

49/55

BEHEERPLAN WANDELBOS GROENENDAAL 2015-2032

7. KOSTEN EN FINANCIERING 7.1 Jaarlijkse onderhoudskosten In de gemeentelijke begroting van 2015 is een bedrag van € 314.553 opgenomen voor het reguliere onderhoudskosten van wandelbos Groenendaal. Het budget is als volgt opgebouwd: € 159.840 € 9.104 € 10.405 € 50.934 € 30.188 € 11.500 € 6.799 € 35.783

Doorrekening uren bosploeg (2 fte full-time) Doorrekening uren werkplan, management Doorrekening uren toezicht en advies bosploeg (teamleider afdeling UOR) Doorrekening uren handhaving (18 uur per week) Onderhoud bouwkundige objecten (onderhoud en personeelslasten) Onderhoud Vaste kosten (energie, verzekeringen, kapitaallasten) Aankoop goederen en diensten (inhuur derden en materieel)

Het budget bestaat voor het grootste deel uit vaste kosten, voornamelijk personeelskosten. Voor het gemeentelijke buitendienst personeel wordt in een uurtarief van € 54,00 gehanteerd. Voor de binnendienst een tarief van € 86,71 7.1.1 Subsidie voor onderhoud Rijksmonumenten Het Wandelbos Groenendaal heeft de status van groen Rijksmonument. Onderhoudswerkzaamheden voor de instandhouding van groene monumenten komen in aanmerking voor subsidie op grond van de Subsidieregeling Instandhouding Monumenten (Sim), de onderhoudsregeling die valt onder het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten 2013 (Brim 2013). Een belangrijke voorwaarde is dat de onderhoudswerkzaamheden sober en doelmatig zijn en gericht op instandhouding van de monumentale waarden. Een onderhoudssubsidie wordt gegeven voor een periode van zes kalenderjaren en bedraagt vijftig procent van de subsidiabele kosten. De periode van het beheerplan is hierop afgestemd. Jaarlijks is voor heel Nederland 5 miljoen euro beschikbaar voor groene monumenten. Dit budget is beperkt. Om met het beschikbare budget zoveel mogelijk groene monumenten in stand te houden, worden niet alle voor de instandhouding noodzakelijke kosten gesubsidieerd. Er zijn prioriteiten gesteld.

Subsidiabel op grond van de Sim zijn onderhoudswerkzaamheden aan de hoofdstructuur en de aantoonbare kernwaarden (hoofdkarakteristiek) van groene monumenten. Het gaat hier om werkzaamheden aan de belangrijke structurerende elementen, zoals historische paden, laanbeplantingen, waterlopen en zichtlijnen. Dit dient te kunnen worden aangetoond op basis van bijvoorbeeld een tuinhistorisch rapport of literatuur. Overige onderhoudswerkzaamheden en restauratiewerkzaamheden zijn niet subsidiabel op grond van de Sim. Restauratiewerkzaamheden kunnen wel subsidiabel zijn in het kader van een andere subsidieregeling, bijvoorbeeld een restauratiesubsidieregeling van een provincie. Deze mogelijkheden worden continu gevolgd. Welke werkzaamheden komen in aanmerking voor Sim-subsidie? • Hooiland, bosweide, speelweide o maaien (max. 2 keer per jaar) en het afvoeren van het maaisel o blad ruimen 1x per jaar • Laanbeplantingen o Het verzorgen van de bomen (snoeien voor zover nodig voor de instandhouding van de boom of voor instandhouding van de monumentale waarde).

(VTA inspectie en opkronen vanwege verkeer is niet subsidiabel) o Incidenteel kappen en inboeten van zieke bomen en het beschermen van jonge aanplant tegen vee of wild (het geheel vervangen van laanbeplanting is niet subsidiabel) • Parkbosranden o Het snoeien van bomen en heesters • Waterpartijen en waterlopen o Schonen en op diepte houden, inclusief afvoeren/verwerken van de bagger o Opschonen van windhoeken (verwijderen takhout en blad) o Verwijderen overmatige plantengroei

50/55

BEHEERPLAN WANDELBOS GROENENDAAL 2015-2032

•

o Onderhoud van duikers en stuwen o Plaatselijk herstel van bestaande beschoeiing Historisch padenstelsel o Onkruidvrij houden op milieuvriendelijke wijze (max. 2x / jaar) o Blad ruimen o Aanvullen toplaag (met grind, schelpen of zand) o Plaatselijk herstel van de bestaande verharding o Onderhoud van eenvoudige houten loopbruggetjes die deel uitmaken van de historische wandeling

Een aanvraag om subsidie wordt ingediend van 1 februari tot en met 31 maart in het jaar voorafgaand aan de periode van 6 kalenderjaren waarvoor subsidie wordt gevraagd. Het subsidiebedrag dat wordt verleend, bedraagt 50 procent van de subsidiabele kosten voor een periode van 6 kalenderjaren voor het normale onderhoud van dat monument verstrekken. De subsidieaanvraag moet in het jaar voorafgaand aan de periode van 6 kalenderjaren worden aangevraagd. Doordat de eerste aanvraag in 2015 wordt ingediend, geldt de eerste subsidieperiode, bij een positieve beoordeling, voor de periode 2016 t/m 2021. Dit betekent dat de periode van het beheerplan niet volledig synchroon loopt met de subsidieperiode. Dit is niet van invloed op de subsidieaanvraag. Er is bewust gekozen de periode van het beheerplan hier niet op aan te passen. Het is namelijk helaas nooit 100% zeker dat de subsidie verleend wordt. De indeling van 3x6 jaar voor het beheerplan is gebruikelijk. Na afloop van de eerste periode van 6 jaar (2015 t/m 2020) wordt het beheer geëvalueerd en indien de subsidieregeling van kracht blijf opnieuw subsidie aangevraagd. In 2021 kan dan subsidie worden aangevraagd voor de periode 2022 t/m 2027. Mogelijk dat er door het herstel van enkele historische elementen en structuren voor de daaropvolgende periode van 6 jaar meer subsidie kan worden aangevraagd.

Dit kan bijvoorbeeld voor het onderhoud aan historische zichtlijnen die hersteld zijn of door het onderhouden van de beschoeiing van een herstelde vijverpartij. 7.2 Kosten eenmalige maatregelen In § 5.1 en § 5.2 zijn de eenmalige maatregelen beschreven. De kosten van deze maatregelen zijn beperkt, doordat dit zoveel mogelijk in het reguliere werk wordt opgepakt. Hierdoor duurt het langer voordat de maatregelen zijn uitgevoerd, maar het voordeel hiervan is dat de veranderingen voor de recreant geleidelijk gaan. Wanneer de jaarlijkse subsidie voor het onderhoud aan het reguliere budget wordt toegevoegd ontstaat er financiële ruimte voor de externe inhuur bij het inhalen van achterstanden in dunning en esdoorns verwijderen. Deze subsidie komt op zijn vroegst pas in 2016 beschikbaar.

Eenmalige maatregel 5.1.1 Inhalen achterstand dunning 5.1.2 Inhalen achterstand esdoorns verwijderen e 5.1.3 Herplant Torenlaan – 1 fase 5.1.4 Cultuurhistorie zichtbaar maken bij entree Glipper Dreef 5.1.5 Herstel zichtlijnen 5.1.6 Kop en schotel 5.1.7 Rhododendronvijver 5.1.8 Hondenzwemplaatsen 5.1.9 Natuurvriendelijke oever weiland Vrijheidsdreef 5.1.10 Natuurlijke opbouw bosranden 5.2.1 Herstel Belvedèreheuvel 5.2.2 Zichtlijn Beukenlaan verbeteren 5.2.3 Hekwerken vervangen 5.2.4 Vervangen zandbak door nieuw speelobject 5.2.5 Herplant Vrijheidsdreef 5.2.6 Herplant Lindes Sterrebos 5.2.7 Herplant Burgemeester van Rappardlaan

Prioriteit 1 1 1 1

Kosten en financiering Extra inhuur mogelijk dankzij subsidiegelden Extra inhuur mogelijk dankzij subsidiegelden € 63.000 (opgenomen in meerjarenbegroting) PM

1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2

Regulier onderhoud Beheerplan beschoeiingen PM Regulier onderhoud Regulier onderhoud Regulier onderhoud PM (deels externe financiering) PM Regulier onderhoud PM PM PM PM 51/55

BEHEERPLAN WANDELBOS GROENENDAAL 2015-2032

8. COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE In het proces van het opstellen van dit beheerplan is met verschillende belanghebbende partijen gesproken. Dit zijn natuur-, historie- recreatieorganisaties en partijen die zijn gevestigd zijn in het bos. De communicatie en participatie stopt niet na vaststelling van dit beheerplan. Informatievoorziening en kennisuitwisseling is van groot belang voor het creëren van draagvlak en begrip. Bij ingrijpende maatregelen, zoals het vervangen van de bomenlanen, wordt in de voorbereiding bijzondere aandacht te besteed aan het aspect communicatie. Daarbij valt niet alleen te denken aan publicaties en bekendmakingen, maar ook aan het inwinnen van expertise van externen en het houden van bijeenkomsten ter plekke. Dan krijgen degenen die geïnteresseerd zijn en willen blijven meedenken daarvoor gelegenheid en kunnen daarover in discussie met deskundigen. 8.1 Gebruikersgroep Wandelbos Groenendaal Belangenorganisaties en enkele inwoners hebben aangegeven graag mee te willen denken, mee te willen werken en (zoals hierboven beschreven) in ieder geval geïnformeerd te willen blijven over de uitvoering van de werkzaamheden. Daarom zal er een Gebruikersgroep Wandelbos Groenendaal opgericht worden. De samenstelling van deze groep zal bestaan uit een afspiegeling van de gebruikers en belangen (natuurorganisaties, recreanten, hondenbezitters, cultuurhistorici).

Deze gebruikersgroep kan de gemeente adviseren over het beheer. De rol van natuurorganisaties is bijvoorbeeld belangrijk om actuele waarnemingen mee te kunnen nemen bij de uitvoering. Bovendien zal deze groep een aanspreekpunt zijn bij de voorbereiding van de projecten. Jaarlijks wordt in het vierde kwartaal een gedetailleerd werkplan opgesteld met de reguliere en specifieke werkzaamheden voor het aansluitend jaar. Hierdoor is aan de gebruikers van het wandelbos goed aan te geven welke maatregelen waar verwacht kunnen worden. Jaarlijks wordt ter voorbereiding van het werkplan in het vierde kwartaal een overleg gehouden met de Gebruikersgroep Wandelbos Groenendaal. In dit overleg kan men ook reageren op het huidige beheer en de uitgevoerde werkzaamheden. 8.2 Communicatie uitvoering werkzaamheden Er is inmiddels begonnen met het inhalen van de dunningsachterstand Er zijn meerdere reacties ontvangen over de uitvoering van deze werkzaamheden. Vele mensen schrikken hiervan en noemen het een kaalslag. De reden hiervan moet dan achteraf worden uitgelegd. Beter is het om deze uitleg en informatie vooraf duidelijk te communiceren. De afgelopen jaren is veelal tijdens de werkzaamheden in het veld besloten wat er geruimd moest worden. Hier zal verandering in komen.

Samen met de op te richten Gebruikersgroep Wandelbos Groenendaal worden de locaties en werkzaamheden voor het komende jaar besproken. Ook worden de werkzaamheden voorafgegaan door een bezoek aan het betreffende vak, met tekst en uitleg. Dit moment wordt gepubliceerd, zodat elke Heemstedenaar hieraan kan deelnemen. De te verwijderen bomen kunnen wellicht worden gemarkeerd en de werkzaamheden worden ter plaatse gecommuniceerd via een informatiebord. 8.3 Stimuleren van onderhoud door vrijwilligers IVN Zuid-Kennemerland organiseert in samenwerking met de gemeente Heemstede regelmatig werkdagen in wandelbos Groenendaal. Deelnemers aan deze werkdagen richten zich voornamelijk op het esdoorns knippen en zagen. Deze vorm van beheer wordt gestimuleerd en gefacilieerd. Wellicht is in de toekomst een bredere inzet van vrijwilligers mogelijk. Ook de leden van de Vereniging Vrienden Wandelbos Groenendaal en de scoutingverenigingen zijn bereid waar mogelijk daadwerkelijk een handje helpen of faciliteren.

52/55

BEHEERPLAN WANDELBOS GROENENDAAL 2015-2032

8.4 Uitwisselen van kennis en informatie over natuurwaarden Er zijn diverse vrijwillige natuurorganisaties actief in het Heemstede. Onder andere de KNNV, IVN, Vogelwerkgroep Zuid-Kennemerland. Deze organisaties hebben in de loop der jaren veel gegevens verzameld over flora en fauna in het wandelbos Groenendaal. Door elkaar op de hoogte te houden van actuele zaken en inventarisaties kan de gemeente dit meenemen in het beheerplan voor de volgende 6 jaar of in het werkplan van het volgende jaar. Actuele informatie (vooral van beschermde flora en fauna) is voor de gemeente bovendien van groot belang voor de uitvoering van het bestendig beheer. 8.5 Verbeteren informatievoorziening ter plaatse De informatievoorziening in het bos kan worden verbeterd. Dit is de beste plek om de gebruikers van het bos te benaderen over de werkzaamheden en de projecten. Het is wenselijk om in totaal zes grote informatiepanelen te hebben, zodat bij alle belangrijke entrees een bord staat. Ook de informatie op de panelen en de grote plattegrond kan worden verbeterd en vaker worden geactualiseerd. De routepaaltjes dienen in goede staat te verkeren. Om het besef van de monumentale waarde van het Wandelbos te verbeteren is het ook een idee om informatieborden te plaatsen op cultuurhistorische plekken. Er zal er in de komende jaren extra aandacht zijn voor het verbeteren van de informatievoorzieningen.

Dit is niet als project opgenomen in het beheerplan, omdat het meer een continu karakter heeft. Communicatie is nooit klaar.

53/55

BEHEERPLAN WANDELBOS GROENENDAAL 2015-2032

9. LITERATUURLIJST Boeken e - Diverse auteurs, 2013, Groenendaal van buitenplaats tot wandelbos, 1 druk, uitgegeven plaats Heemstede, uitgegeven door Historische Vereniging Heemstede-Bennebroek - Berendse, H.J.A, 1997, Landschappelijk Nederland, in. E. Stouthamer, 4e herzien, uitgegeven plaats Assen door van Gorcum e - Exterkate Bart, 2010, bosplantsoen: bomen en struiken in bos en landschap, 13 druk, uitgegeven plaats Arnhem door IPC Groene Ruimte - Hoffman Marco / Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (onderdeel van Wageningen UR)., 2011, Inheemse en uitheemse plantensoorten in stad en landschap, uitgegeven door Plant Publicity Holland Rapporten - Bouma J.H. (2005), Grondwaterbeheerplan Heemstede - CROW (2013), Kwaliteitscatalogus openbare ruimte - Evelein, W.A. (1982), Wandelbos Groenendaal beheersplan 1982-1992 - V.d. Lans W.P, L.H. Albers, L. Maarse, (1992), Ecologisch beheerplan Groenendaal-Meerenberg - Steur, G.G.L. en W.

Heijink (1991), Bodemkaart van Nederland, schaal 1 : 50 000 - GS Provincie Noord Holland en de vijf gemeenten Zuid-Kennemerland en Velsen (2014), Concept Ontwikkelperspectief Binnenduinrand - KNNV afdeling Haarlem en omstreken, De flora van wandelbos Groenendaal in Heemstede, 2014 - KNNV afdeling Haarlem en omstreken, Paddenstoeleninventarisatie Wandelbos Groenendaal, 2014 Belangrijkste websites http://rijksmonumenten.nl/ http://ilibrariana.wordpress.com/2013/01/26/de-natuur-van-groenendaal-deel-2/ http://hv-hb.nl/ Rijks- en provinciaal beleid / wetgeving - Provinciale structuurvisie - Natura 2000 & Natuurbeschermingswet - Monumentenwet - Ecologische hoofdstructuur - Flora - en faunawet - Boswet Gemeentelijk beleid, beheer- en onderhoudsplannen - Groenbeleidsplan 2014 - Bestemmingsplan landgoederen en groene gebieden - Algemene Plaatselijk Verordening (APV) - Concept Ontwikkelperspectief Binnenduinrand – concept 2014 - Ecologisch beheerplan Groenendaal-Meerenberg, 1992 - Natuurwaardenkaart van Heemstede, 2008 - Natuurkansenkaart van Heemstede, 2014

54/55