10. Aanbiedingsbrief Begrotingswijziging 2025 OD IJmond, inclusief reactie op zienswijzen ANONIEM.pdf
Tekst van het document
Van: Verzonden: Onderwerp: Bijlagen:
vrijdag 10 januari 2025 15:57 Aanbiedingsbrief Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond, inclusief reactie op zienswijzen Aanbiedingsbrief Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond en reactie op zienswijzen .pdf; Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond.pdf
Geachte leden van de gemeenteraad/Provinciale Staten & leden van het college/Gedeputeerde Staten, Op 3 juli 2024 informeerden wij u over onze concept begrotingswijziging 2025. Wij boden u dit document aan en stelden u in de gelegenheid een zienswijze in te dienen. Al onze deelnemers agendeerden de concept begrotingswijziging voor behandeling in de gemeenteraad cq. Provinciale Staten. In de vergadering van 18 december 2024 stelde ons Algemeen Bestuur de begrotingswijziging 2025 vast. Graag bieden wij u de vastgestelde begrotingswijziging 2025 aan en informeren wij u over de zienswijzen die wij ontvingen en onze reactie daarop. Met deze e-mail bieden wij deze documenten ook ambtelijk aan, aan onze deelnemers. Als u nog vragen heeft, hoor ik dat graag. Met vriendelijke groet,
Postbus 325 1940 AH Beverwijk
I: www.odijmond.nl
DISCLAIMER: Dit e-mailbericht is alleen bedoeld voor de geadresseerde(n). Ontvangt u dit e-mailbericht terwijl dit niet aan u gericht is? Neem contact op met de verzender. Aan dit e-mailbericht en eventuele bijlage(n) kunnen geen rechten worden ontleend. Ga voor meer informatie over Omgevingsdienst IJmond naar https://www.odijmond.nl
1
Aan: Leden van de gemeenteraden en Provinciale Staten Cc: Leden van het college /Gedeputeerde Staten Ambtelijke contactpersonen
Datum:
10 januari 2025
Kenmerk:
ODIJ-Z-24-146140
Betreft:
Aanbiedingsbrief begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond, inclusief reactie op ingediende zienswijzen
Geachte leden van de gemeenteraad en Provinciale Staten, Het Dagelijks Bestuur van Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond) heeft de gemeenteraden en de Provinciale Staten binnen haar werkgebied in de gelegenheid gesteld een zienswijze in te dienen op de concept begrotingswijziging 2025. In de vergadering van 18 december 2024 stelde ons Algemeen Bestuur de begrotingswijziging 2025 vast. Om u te informeren sturen wij de definitieve begrotingswijziging 2025 toe, alsook de reactie op de ingediende zienswijzen. Zienswijzen Al onze deelnemers behandelden onze begrotingswijziging. Wij ontvingen van 12 van onze 15 deelnemers een positieve zienswijze. Via verschillende zienswijzen ontvingen wij aandachtspunten, richting of verplichtingen voor het vervolgproces. Via onderstaande reactie reageren wij gebundeld op alle zienswijzen. Onder aan onze algemene reactie leest u een overzicht van alle ingediende zienswijzen. Waar dat nodig is, reageren wij per gemeente aanvullend op de ingediende zienswijze.
Algemene reactie op zienswijze Financiële positie deelnemers Onze deelnemers gaan in hun zienswijzen in op de zorgen rondom de eigen financiële positie. De zienswijzen sloten daarmee aan op de zienswijzen die wij van een aantal gemeenten ontvingen op onze begroting 2025. De financiële positie van niet alleen gemeenten in ons werkgebied, maar van gemeenten in heel Nederland staat zwaar onder druk. Terecht kijken gemeenten door naar 2026 en verder. Een stijging van de lasten vanuit de ODIJmond verhoudt zich lastig tot deze situatie. Zoals we dat ook eerder aangaven, benadrukken wij nogmaals dat er binnen het bestuur en de organisatie begrip en aandacht is voor de positie van de deelnemers en dat wij de zorgen delen. Aan de andere kant stelde ons bestuur dit jaar vast dat er op noodzakelijke stappen te zetten zijn.
BEZOEKADRES BEZOEKADRES POSTADRES
Stationsplein 48b, 1948 LC Beverwijk Koetserstraat 2a, 1531 NX Wormer Postbus 325, 1940 AH Beverwijk
0251-263 863 info@odijmond.nl
www.odijmond.nl
In de afgelopen jaren ontwikkelde de opgaven waarvoor omgevingsdiensten aan de lat staan, er ontstonden nieuwe thema’s en de complexiteit in bestaande dienstverlening nam toe. Daarnaast zijn de kwaliteitseisen, die aan omgevingsdiensten en gemeenten worden gesteld, verscherpt. Deze ontwikkelingen zijn grotendeels opgevangen binnen de bestaande middelen. Hierdoor zijn de opdracht enerzijds en de middelen en capaciteit anderzijds uit evenwicht geraakt. Op dit moment zou het opvangen binnen eigen middelen, zonder het bijstellen van ambitie of prioriteit de achterstanden verder vergroten. Ook is de opdracht vanuit de deelnemers niet op alle onderdelen goed vertaald naar de uitvoering en is er onvoldoende gestuurd op realisatie. De incidentele middelen die wij via onze begrotingswijziging opvragen zetten wij in voor de noodzakelijke stappen om in te spelen op deze ontwikkelingen en daarmee de continuïteit van de organisatie en de kwaliteit die zij levert blijvend te kunnen borgen. De belangrijkste eerste stap is inzicht Door onze Gemeenschappelijke Regeling (GR), dienstverleningsovereenkomsten en de financieringsstructuur te actualiseren o.b.v. de huidige taken, het huidige ambitieniveau en de aangescherpte landelijke kwaliteitscriteria, ontstaat een volledig, actueel en gezamenlijk beeld van waar ODIJmond staat.
Uit de zienswijzen komt nadrukkelijk naar voren dat gemeenten behoefte hebben aan het inzicht in de uitvoering van de huidige opdracht, wat dit daadwerkelijk kost, inzicht in de bijdrage per deelnemer en of de deelnemers op gelijkwaardige basis participeren in de GR. Deze contractafspraken worden in gezamenlijkheid herijkt, zodat er vanuit de opdrachtgevers en opdrachtnemerspositie duidelijkheid is. Bestuurlijke keuzes lange termijn Gelijktijdig met het herijken van onze GR en financieringsstructuur heeft ons bestuur een extern bureau opdracht gegeven om toekomstscenario’s uit te werken. Deze scenario's stellen het bestuur en de deelnemers in staat om toekomstgerichte keuzes te maken. Ook keuzes gericht op het besparen van kosten om de financiële positie van de GR en haar deelnemers gezond te houden. Hierbij wordt gekeken naar strategische regionale samenwerking, fusie of de opbouw of afbouw van het takenpakket. Ook voor deze stappen vroegen wij incidentele middelen aan via een begrotingswijziging. Uw rol richting bestuurlijke keuzes Tijdens het traject, dat hierboven staat beschreven, blijven we in nauw overleg met alle deelnemers om tot een evenwichtige aanpak te komen die recht doet aan zowel de financiële realiteit van de gemeenten als de noodzaak om onze taken adequaat uit te voeren.
Het proces dat wij hiervoor voorstellen, voorziet in ruimte voor de deelnemers om bestuurlijke keuzes te kunnen maken om eventuele kostenstijging (deels) te mitigeren, maar dan wel vanuit een gezamenlijk inzicht van waar we staan en wat de consequenties van deze keuzes zijn. Hierbij houden wij rekening met het politiek-bestuurlijke proces dat deelnemers binnen de eigen organisatie dienen te doorlopen. Zodat de raden en staten in gelegenheid worden gesteld hun rol in te vullen.
2/12
Gemeentespecifieke reactie Hieronder gaan, waar gevraagd en aanvullend op de algemene reactie, per gemeente verschillende signalen uit de zienswijzen die wij ontvingen.
Beverwijk Zienswijze
Reactie
De raad stemt in met de concept
Aanvullend op de algemene reactie:
begrotingswijziging 2025. Wel heeft de raad
Het voorgestelde programma geeft inzicht in
een aantal kanttekeningen.
de mogelijke scheefgroei tussen de
•
•
•
De begrotingswijziging 2025 betreft
deelnemers en inzicht in hoe de balans tussen
nadrukkelijk een incidentele extra
incidentele een structurele middelen meerjarig
bijdrage ad €240.295,- aan ODIJ.
wordt geborgd.
De raad wil participeren bij de aanpassing van de GR in het kader van
Wij toetsen zowel de financiële als juridische
het toekomstbestendig maken van de
structuur (governance), we brengen
GR en het IBP.
knelpunten in kaart en komen met een
De raad wil tijdens het proces inzicht
voorstel hoe dit naar de toekomst toe te
krijgen in de mogelijke scheefgroei van
borgen.
de deelnemersbijdrage over de
•
•
•
afgelopen jaren en indien aanwezig
Halfjaarlijkse geven wij update over het
voor 1 januari 2027 een oplossing
inlopen van de achterstanden op het vlak van
hiervoor gepresenteerd te krijgen.
milieutoezicht.
De raad wenst op de hoogte gebracht te worden over de achterstanden in
In 2025 verbeteren wij onze planning &
het uitvoeren van primaire en
control-cyclus, waardoor wij concreter en
wettelijke taken en wenst halfjaarlijks
realistischer programmeren en zowel
geïnformeerd te worden over de status
kwantitatief als kwalitatief rapporteren over de
van het inlopen van deze
voortgang. Daarbij is aandacht voor zowel de
achterstanden.
opdracht die wij uitvoeren en de prioritering
De afgelopen jaren is een kunstmatig
die wij daarin kiezen, als voor de taken die wij
resultaat gepresenteerd, waarbij
niet kunnen uitvoeren als gevolg van de
cijfermatig is toegerekend naar wat is
disbalans opdracht versus capaciteit. Deze
toegezegd in het
verbeterslag kunnen we en maken we vanaf
uitvoeringsprogramma. Vanaf de
het Uitvoeringsprogramma 2025. Met het
jaarrekening van 2024 verwachten wij
uitvoeringsprogramma 2025 zetten wij de
een transparante en juiste weergave
eerste stappen naar een concreet en realistisch
van de financiële resultaten en de
programma. Voor onze begroting zijn 2025 en
uitgevoerde taken.
2026 transitiejaren. In deze periode werken
De raad wenst inzicht en inspraak te
wij aan een transparantere verantwoording.
krijgen in de wijze waarop de
Voor de jaarrekening 2024 betekent dit dat wij
financieringsstructuur en het DVO
3/12
•
•
•
aangepast wordt en de producten- en
de eerste stappen zetten om toe te lichten hoe
dienstencatalogus tot stand komt.
ons resultaat tot stand komt.
De raad wenst in de volgende begroting inzicht te krijgen in hoe de
Het incidentele aanvullende budget is erop
balans tussen incidentele en
gericht om in 2025 een aantal noodzakelijke
structurele middelen meerjarig wordt
stappen te zetten, zoals wij in onze algemene
geborgd.
reactie beschreven. Hiermee lossen wij niet de
Bij de herziening van de GR wenst de
structurele capaciteitsproblemen op. Hiervoor
raad de governance-structuur te laten
zijn bestuurlijke keuzes nodig. Ook daarover
toetsen op checks and balances.
leest u in onze algemene reactie. Wel bieden
Met het incidentele aanvullende budget
wij met onze tussentijdse
zouden de capaciteitsproblemen
voortgangsrapportages de ruimte om opnieuw
opgelost moeten worden. Mochten er,
te prioriteren in onze uitvoering op de
om welke reden dan ook, weer
werkzaamheden die voor uw raad belangrijk
capaciteitsproblemen ontstaan dan
zijn.
geeft de raad er de voorkeur aan dat prioriteit wordt gegeven aan de door de raad aangegeven werkzaamheden.
Bloemendaal Zienswijze
Reactie
De raad stemt in met de concept
Aanvullend op de algemene reactie:
begrotingswijziging 2025. Wel heeft de raad
Zie reactie Beverwijk.
een aantal kanttekeningen. •
•
De begrotingswijziging 2025 betreft
Voor wat betreft onze dienstverlening rondom
nadrukkelijk een incidentele extra
de inzet op en aanpak van de afhandeling van
bijdrage ad €240.295,- aan ODIJ.
klachten informeren wij u via ons jaarverslag
De raad wil participeren bij de
en bieden wij u een toelichting bij een op korte
aanpassing van de GR in het kader van
termijn te plannen beeldvormende avond over
het toekomstbestendig maken van de
ons takenpakket.
GR en het IBP. •
De raad wil tijdens het proces inzicht krijgen in de mogelijke scheefgroei van de deelnemersbijdrage over de afgelopen jaren en indien aanwezig voor 1 januari 2027 een oplossing hiervoor gepresenteerd te krijgen.
•
De raad wenst op de hoogte gebracht te worden over de achterstanden in het uitvoeren van primaire en wettelijke taken en wenst halfjaarlijks
4/12
geïnformeerd te worden over de status van het inlopen van deze achterstanden. •
De afgelopen jaren is een kunstmatig resultaat gepresenteerd, waarbij cijfermatig is toegerekend naar wat is toegezegd in het uitvoeringsprogramma. Vanaf de jaarrekening van 2024 verwachten wij een transparante en juiste weergave van de financiële resultaten en de uitgevoerde taken.
•
De raad wenst inzicht en inspraak te krijgen in de wijze waarop de financieringsstructuur en het DVO aangepast wordt en de producten- en dienstencatalogus tot stand komt.
•
De raad wenst in de volgende begroting inzicht te krijgen in hoe de balans tussen incidentele en structurele middelen meerjarig wordt geborgd.
•
Bij de herziening van de GR wenst de raad de governance-structuur te laten toetsen op checks and balances.
•
Met het incidentele aanvullende budget zouden de capaciteitsproblemen opgelost moeten worden. Mochten er, om welke reden dan ook, weer capaciteitsproblemen ontstaan dan geeft de raad er de voorkeur aan dat prioriteit wordt gegeven aan de door de raad aangegeven werkzaamheden.
•
Een klantvriendelijke inrichting van de organisatie waaronder de bewoners beter en sneller inzicht geven in de afhandeling van klachten en meer transparantie te geven over het proces van klachtindiening en -afhandeling. Edam-Volendam
Zienswijze
Reactie
5/12
Ondanks dat de raad waardering uitspreekt
Aanvullend op de algemene reactie:
voor de wijze van samenwerking binnen de GR
Wij begrijpen het beeld van de raad dat een
en de kwaliteit van de dienstverlening door
gedeelte van de bijdrage wordt ingezet voor
ODIJ kan de raad niet instemmen met de
structurele oplossingen, omdat we te maken
concept begrotingswijziging 2025.
hebben met een structureel probleem. Echter
De raad concludeert dat, hoewel wordt
het beeld dat we de bijdrage inzetten voor het
gesproken van een eenmalige/ incidentele
structureel verhogen onze capaciteit klopt niet.
bijdrage, een substantieel deel (ong. 50%) van
Waar we onze formatie uitbreiden voor het
deze bijdrage wordt gebruikt voor structurele
inlopen van achterstanden is dit op basis van
oplossingen, te weten het verhogen van het
tijdelijke capaciteit (inhuur), zoals wij dat ook
aantal fte. Het risico is dan ook aanwezig dat
beschrijven in hoofdstuk 2.6.
de incidentele bijdrage een structurele bijdrage
Om te voorkomen dat er naar de toekomst toe
wordt. De raad is van mening dat de bijdrage
achterstanden ontstaan, zal bij een
die zij leveren aan de GR, gelet op
gelijkblijvend ambitieniveau en opdracht een
het (overigens ge-update) bedrijvenbestand en
structurele uitbreiding nodig zijn.
de bezoekfrequenties die de gemeente vanuit haar beleid hanteert voor het uitvoeren van de
Het proces dat voorligt is er juist op gericht om
VTH-taken voldoende moet zijn om de
eerst te komen tot inzicht en dan pas keuzes
opgedragen taak namens de gemeente uit te
te maken van structurele aard.
voeren. De verhoging lijkt daarnaast een voorschot te
Het is mogelijk dat de aansluiting tussen de
zijn op het voldoen aan de criteria zoals
opdracht en de middelen binnen uw gemeente
gesteld vanuit het IBP-VTH en dan met name
in balans is, de praktijk en extern onderzoek
het robuustheidscriteria van een begroting van
laten zien dat dit op totaal niveau (van de
ten minste € 15.000.000 voor alleen VTH-
dienst en de opdracht van alle deelnemers)
taken milieu, ook wel primaire taken.
niet het geval is.
Er is echter nog geen wettelijke grondslag voor
Er is geen directe relatie tussen de
dit criterium noch is er formeel besloten dat de
begrotingswijziging en het omzetcriteria van
begroting moet toegroeien naar € 15.000.000.
16,5 mln. op de VTH-taken milieu.
Er is enkel een plan van aanpak waarin staat dat onderzocht wordt hoe de ODIJmond zo robuust mogelijk kan worden. Het is voor ons daarom onvoldoende afgebakend dat de extra bijdrage uitsluitend is bedoeld is om de ontstane verschillen tussen de afgesproken en de feitelijke omvang van de dienstverlening te corrigeren. Haarlem Zienswijze
Reactie
6/12
De raad stemt in me de concept
Aanvullend op de algemene reactie:
begrotingswijziging 2025. De raad verwacht
Het voorgestelde proces voorziet in het actief
daarbij dat ODIJ haar actief betrekt bij het
betrekken van de raden.
vervolgonderzoek en tijdig informeert over de ontwikkelingen.
Heemskerk Zienswijze
Reactie
De raad stemt in me de concept
Aanvullend op de algemene reactie:
begrotingswijziging 2025.
De begrotingswijziging beziet op een
•
•
De raad benadrukt dat de extra
incidentele bijdrage. We zetten de incidentele
bijdrage een incidentele bijdrage
bijdrage grotendeels in om u inzicht te bieden
betreft.
in wat er structureel nodig is voor de
De raad verzoekt ODIJ om de raad
uitvoering van de opdracht en welke
intensief te betrekken bij de herijking
bestuurlijke keuzes er gemaakt kunnen
van de Gemeenschappelijke Regeling,
worden om dit wel of niet op te vangen.
DVO en financieringsstructuur.
Het voorgestelde proces voorziet in het actief betrekken van de raden.
Heemstede Zienswijze
Reactie
De raad stemt in met de concept
Aanvullend op de algemene reactie:
begrotingswijziging 2025, met de toezegging
De technische sessie zal worden georganiseerd
dat de raad in januari via een technische
in afstemming met uw wethouder en griffie.
sessie nader wordt geïnformeerd.
Landsmeer Zienswijze
Reactie
De gemeenteraad maakt zich zorgen over de
Aanvullend op de algemene reactie:
disbalans tussen de middelen die ODIJ
In 2025 zullen wij alle deelnemers inzicht
ontvangt en de taken die ODIJ uitvoert.
geven in de achterstanden op gemeentelijk
Daarnaast leest de raad dat er sprake is van
niveau. Vanuit het programma GR, DVO en
achterstanden in de uitvoering van de
financieringsstructuur dragen wij
wettelijke taken. De gemeenteraad wenst
oplossingsrichtingen en bestuurlijke keuzes
graag inzicht te krijgen in de achterstanden op
aan.
gemeentelijk niveau, de risico’s die daarmee gemoeid zijn en de mogelijke (bestuurlijke) keuzes die daarin gemaakt kunnen worden.
7/12
Gelet op de (financiële) positie van ODIJ vreest de raad dat de incidentele bijdrage, die nu van de gemeente wordt gevraagd, zal resulteren in een structurele verhoging. Dit brengt een spanningsveld met zich mee. De raad roept daarom nogmaals op om in het proces dat ODIJ gaat lopen, daar uitdrukkelijk aandacht voor te hebben en daarnaast de raad ook goed aangehaakt te houden bij de herziening van de gemeenschappelijke regeling, de DVO en de financieringsstructuur. Oostzaan Zienswijze
Reactie
De raad conformeert aan de concept
Zie onze algemene reactie
begrotingswijziging 2025 met dien verstande dat eventuele toekomstige begrotingswijzigingen zullen worden afgewogen tegen de dan geldende financiële situatie in Oostzaan. De raad roept ODIJ op te blijven streven naar mogelijke bezuinigingen conform de brief die de gemeenten eerder hebben verzonden aan de ODIJ.
Purmerend Zienswijze
Reactie
De raad stemt in met de concept
Zie onze algemene reactie
begrotingswijziging 2025. Daarbij geeft de raad genoodzaakt te zijn een voorbehoud te maken voor de meerjarenraming in verband met de mogelijke keuzes die gemaakt worden om het tekort in de gemeentelijke begroting op te heffen. De raad vraagt ODIJ dan ook om voor de komende jaren scenario's uit te werken met een lagere gemeentelijke bijdrage, met ingang van begrotingsjaar 2026.
Uitgeest Zienswijze
Reactie
8/12
De raad geeft een negatieve zienswijze af ten
Zie onze algemene reactie
aanzien van de concept begrotingswijziging 2025, met inachtneming van de aangenomen motie van de raad d.d. 09-11-2023 dat tegenvallers primair moeten worden opgevangen in de eigen begroting van de desbetreffende gemeenschappelijke regeling.
Velsen Zienswijze
Reactie
De raad stemt in met de concept
Aanvullend op de algemene reactie:
begrotingswijziging 2025, met als
We realiseren ons de financiële situatie van
kanttekening dat de raad verwacht van ODIJ
onze deelnemers, we waarderen daarom uw
dat de basistaken VTH-milieu naar behoren
inspanning om de gevraagde dekking te
worden uitgevoerd. Daarnaast verzoekt de
realiseren.
raad ODIJ om periodieke voortgangsrapportages over hoe en wanneer
Wij werken eraan om onze planning & control-
achterstanden in VTH dankzij de extra
cyclus te verbeteren. Zowel kwalitatief als
bijdragen worden ingelopen. De raad wenst
kwantitatief zodat u een scherp beeld heeft
actief te worden betrekken (reflectie en input)
van de opdracht die wij uitvoeren en de
bij de discussie over de toekomst van ODIJ en
voortgang hiervan. Een eerste stap hierin
met de overige deelnemers het gesprek te
zetten wij met ons Uitvoeringsprogramma.
voeren over de ambities op het gebied van
Hierin nemen wij ook het inlopen op de
milieu en duurzaamheid. Verder wenst de raad
achterstanden mee.
dat ODIJ en de gemeente gezamenlijk in beeld brengen wat de impact van de Omgevingswet
Zoals wij in onze algemene reactie beschrijven,
is op de werkzaamheden van ODIJmond en
ook in overeenstemming met uw verwachting,
wanneer bijvoorbeeld nieuwe adviesrollen
zullen wij met elkaar in gesprek gaan om het
ingevuld moeten zijn. De gemeenteraad neemt
evenwicht tussen ambitie, opdracht en
een extra bijdrage in 2026 alleen in
(financiële) capaciteit te herstellen binnen de
overweging onder voorwaarden, zoals meer
financiële mogelijkheden van onze deelnemers.
transparantie over de noodzaak, aantoonbare
Wij waarderen daarin uw oproep om niet alleen
verbeteringen van de bedrijfsvoering in 2025
met elkaar maar ook met de overige
en een verkenning van kostenbesparingen,
deelnemers het gesprek aan te gaan. In dit
samenwerking of efficiëntere taakverdeling.
proces hebben wij nadrukkelijk aandacht voor ambtelijke participatie van onze deelnemers en borgen wij dat we onze raden en staten voldoende in positie brengen om tot goed afgewogen keuzes te komen.
9/12
Wij werkten hiervoor een gedetailleerde planning uit die wij met u delen via een raadsinformatiebrief over het programma herijking Gemeenschappelijke Regeling en financieringsstructuur waarmee wij invulling geven aan uw verzoek tot meer transparantie, verbeteringen in de bedrijfsvoering en een verkenning van kostenbesparingen, samenwerking of efficiëntere taakverdeling. Voor deze laatste stap heeft ons bestuur opdracht gegeven voor de uitwerking van toekomstscenario’s, zoals wij in onze algemene reactie beschreven. Wij zien dat de Omgevingswet van gemeenten vraagt om naar kwaliteit te kijken van de brede fysieke leefomgeving. Het gaat daarbij niet meer alleen om milieuaspecten, maar gezondheid staat hierin centraal. Dat vraagt van ons als ODIJmond om niet sectoraal, maar integraal en daarmee samen met de gemeenten onze advisering op te bouwen. Deze intensievere samenwerking start bij het opstellen van de omgevingsvisie, loopt door bij de uitwerking van regels voor het Omgevingsplan, maar vraagt ook van ons een intensiever overleg tussen ons en initiatiefnemers. Waarmee wij in ons advies ook aandacht hebben voor de wenselijkheid van een ontwikkeling. Net als 2024 zullen wij ook 2025 gebruiken om ervaring op te doen met de Omgevingswet en beeld te krijgen over de impact van de Omgevingswet op onze werkzaamheden.
De nadere uitwerking hiervan beschrijven wij in ons Uitvoeringsprogramma 2025.
Waterland Zienswijze
Reactie
10/12
De gemeenteraad kan instemmen met de
Zie onze algemene reactie.
concept begrotingswijziging 2025. De raad begrijpt de noodzaak om nu incidentele middelen beschikbaar te stellen die ODIJ kan aanwenden om de organisatie toekomst bestendiger te maken. Tegelijkertijd maakt de raad zich zorgen over de oplopende kosten enerzijds en de bezuinigingen waarmee gemeenten geconfronteerd worden anderzijds. Daarom verwacht de gemeenteraad dat ook ODIJ, conform de brief die namens een aantal deelnemende gemeenten uit de regio op 23 juli jongstleden is verstuurd aan het Algemeen Bestuur, manieren zoekt om te bezuinigen op haar eigen kosten én rekening houdt met een lagere toekomstige bijdrage van deelnemers.
Wormerland Zienswijze
Reactie
De raad zich conformeert aan de concept
Zie onze algemene reactie.
begrotingswijziging 2025, met dien verstande dat er zorgen leven bij de gemeente over de kostenstijging bij de ODIJ en de ODIJ, gelet op de financiële situatie bij gemeenten, blijft streven naar mogelijke bezuinigingen conform de brief die de gemeente eerder heeft verzonden aan de ODIJ. De gemeenteraad verwacht dat het AB van ODIJ enerzijds manieren zoekt om te bezuinigen op haar eigen kosten en anderzijds rekening houdt met een lagere toekomstige bijdrage van deelnemers.
Zandvoort Zienswijze • •
Reactie
De raad maakt bezwaar tegen de extra
Aanvullend op de algemene reactie:
bijdrage van € 203.040 in 2025.
Uw raad heeft onze begrotingswijziging
De raad onderkent dat een (extra)
uitvoering behandeld. We zien en ervaren dat
investering in de organisatie en sturing
u daarin constructief zoekt naar de juiste route richting een toekomstbestendige organisatie. U
11/12
•
•
nodig is en dat alle deelnemers hieraan
geeft daarbij aan dat u waarde hecht aan een
moeten bijdragen.
eerlijke verdeelsleutel die past bij de
De raad vindt dat ODIJmond de
verhouding van ingebrachte, wettelijke taken.
achterstand in de uitvoering van de
Voor deze begrotingswijziging koos ons
wettelijke milieutaken onvoldoende
bestuur voor een verdeelsleutel op de volle
onderbouwt en dat de aangepaste
breedte van de uitvoering. Een aanpassing in
verdeelsleutel niet in verhouding staat
de verdeelsleutel op dit moment vraagt een
tot de ingebrachte wettelijke taken.
nieuwe ronde langs gemeentebesturen.
De raad verwacht actief te worden
Het Dagelijks Bestuur houdt daarom voor deze
betrokken bij het vervolgonderzoek en
begrotingswijziging vast aan de eerder
tijdig te worden geïnformeerd over de
gemaakte verdeelsleutel. Wanneer het bestuur
ontwikkelingen.
bij het opstellen van de begroting 2026 constateert dat wederom extra incidentele middelen noodzakelijk zijn, zal ons Algemeen Bestuur een nieuwe, eenmalige verdeelsleutel opstellen.
Provincie Noord-Holland Zienswijze
Reactie
Provinciale Staten stemt in met de concept begrotingswijziging 2025.
Wij gaan ervan uit u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, namens het Dagelijks Bestuur van Omgevingsdienst IJmond,
12/12
Begrotingswijziging 2025 Omgevingsdienst IJmond
Begrotingswijziging 2025
1/50
Inhoud 1
Inleiding ...................................................................................................................... 3 1.1 KERN (samenvatting) ............................................................................................... 5
2
Ontwikkelingen en financiële uitgangspunten ............................................................. 6 2.1 (Externe) ontwikkelingen Omgevingsdienst IJmond ..................................................... 7 2.2 Aanleiding begrotingswijziging................................................................................... 8 2.3 Nadere onderbouwing begrotingswijziging 2025 .......................................................... 9 2.3.1 Toelichting op aangevraagde financiële middelen ............................................. 12 2.4 Bestuurlijke keuzes voor korte en lange termijn ........................................................ 13 2.4.1 Korte termijn ............................................................................................... 13 2.4.2 Lange termijn .............................................................................................. 14 2.5 Planning & control cyclus Omgevingsdienst IJmond .................................................... 15 2.6 Financiële uitwerkingen .......................................................................................... 16
3
Financieel kader ........................................................................................................ 26 3.1 Wijze van financiering ............................................................................................ 27 3.1.1 Tarief ......................................................................................................... 27 3.1.2 Wijze van kostennormering ........................................................................... 27 3.1.3 Financieel beleid .......................................................................................... 27
4
Gewijzigde paragrafen ............................................................................................... 28 4.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ................................................................. 29 4.2 Financiële kengetallen ............................................................................................ 29
5
Financiële begroting (inclusief overhead).................................................................. 31 5.1 Overzicht baten en lasten ....................................................................................... 32 5.2 Toelichting op de baten .......................................................................................... 32 5.3 Totalen ................................................................................................................. 34 5.4 Incidentele baten en lasten ..................................................................................... 34 5.5 Specificatie naar taakvelden .................................................................................... 34
6
Meerjarenraming ....................................................................................................... 35 6.1 Meerjarenraming 2026 – 2028 ................................................................................ 36
7
Bijlagen ..................................................................................................................... 39 7.1 Bijlage.................................................................................................................. 40 7.1 Formatieoverzicht .................................................................................................. 41 7.2 Specificatie overhead ............................................................................................. 41 7.3 Stemverhoudingen................................................................................................. 42 7.4 Verdeelsleutel ....................................................................................................... 43 7.5 Incidentele bijdrage 2025 ....................................................................................... 44 7.5.1 Incidentele bijdrage per deelnemer ................................................................ 44 7.6 Overzicht van dienstverleningsovereenkomsten en projectbijdragen per deelnemer ....... 45
Begrotingswijziging 2025
2/50
1 Begrotingswijziging 2025
Inleiding
3/50
In dit document is de begrotingswijzing 2025 van Omgevingsdienst IJmond (ODIJmond) uitgewerkt. Wij kondigden de begrotingswijziging aan in de kadernota 2025. Met de brief ‘Kadernota 2025 Omgevingsdienst IJmond’ informeerde het bestuur de colleges, raden en Provinciale Staten binnen ons werkgebied. In de maanden maart en april van dit jaar vonden regionale raadsinformatieavonden plaats, waarin wij raden informeerden over actuele ontwikkelingen die aanleiding vormden voor deze begrotingswijziging. Aanleiding begrotingswijziging In de brief en de bijeenkomsten stonden twee signalen centraal. De opdracht die ODIJmond uitvoert en de beschikbare middelen die zij daarvoor ontvangt is al meerjarig niet meer in balans. Dit leidt in de praktijk tot achterstanden in de uitvoering van de wettelijke taken. In het kader van het beschermen van de kwaliteit van de leefomgeving is dit een onwenselijke ontwikkeling. Daarnaast steunt de organisatie te sterk op incidentele middelen. Het effect van deze twee ontwikkelingen op de organisatie, deelnemers en de buitenwereld, maar ook de noodzaak om hierin een aantal stappen te zetten en op welke wijze wij dat doen lichten we toe in deze begrotingswijziging.
Verdiepende analyses Deze signalen, evenals een aantal andere belangrijke signalen die wij in deze begrotingswijziging bespreken, kwamen naar voren gekomen in diverse verdiepende analyses die afgelopen maanden zijn uitgevoerd. Zo is ODIJmond eind 2023 extern gevisiteerd door andere omgevingsdiensten in het kader van het landelijke Interbestuurlijk Programma Versterking VTH (IBP-VTH), waar omgevingsdiensten getoetst worden op nieuwe – binnen het IBP vastgestelde – (kwaliteits)criteria. Daarnaast heeft het dagelijks bestuur verdiepende analyses laten uitvoeren door twee externe bureaus. Route naar toekomstbestendig Vanuit de analyses en de aanbevelingen die daaruit voortkwamen, stelde ons bestuur een Plan van Aanpak IBP-VTH. Hierin beschrijft ons bestuur de ambitie om Omgevingsdienst IJmond door te ontwikkelen richting een toekomstbestendige organisatie. Het Plan van Aanpak is onderdeel van het landelijke Interbestuurlijk Programma Versterking VTH (IBP-VTH). Binnen dit programma zijn (kwaliteits)criteria ontwikkeld waaraan omgevingsdiensten in 2026 dienen te voldoen. Voldoen aan deze criteria betekent dat een dienst in staat is de opgedragen taken zo uit te voeren dat ze bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving (bescherming bewoners), het voorkomen van (vermijdbare) milieuschade en het aanpakken van de (milieu)problemen.
Ook is een dienst in staat zijn rol te (kunnen) pakken in de grote transitie opgaven waar Nederland voor staat. Om verder beeld te geven bij de aanleiding van deze begrotingswijziging starten we hoofdstuk 2 met een beschrijving van de ontwikkelingen binnen het speelveld van omgevingsdiensten in Nederland, het IBP-VTH, de daarbij geldende (kwaliteits)criteria, de uitkomsten van de externe visitatie (2023) en de noodzakelijke stappen richting een zelfstandig toekomstbestendige ODIJmond.
Begrotingswijziging 2025
4/50
1.1 KERN (samenvatting) Veranderend speelveld & landelijke ontwikkelen De opgave voor omgevingsdiensten verandert sterk. Er ontstaat meer zich op de impact van menselijk handelen op milieu en gezondheid. Hierdoor ontstaan nieuwe thema’s. Met de komst van de Omgevingswet verandert voor omgevingsdiensten het wettelijk kader onder vrijwel alle taken. Om naar de toekomst toe de keten van vergunningverlening, toezicht en handhaving te versterken, wordt op landelijk niveau sinds 2022 gewerkt aan criteria om het functioneren van omgevingsdiensten te objectiveren. Gezien deze criteria is Omgevingsdienst IJmond in de huidige vorm niet robuust en heeft niet de omvang alle nieuwe taakvelden zelfstandig op te pakken. Verdiepende analyse Bij het vaststellen van de kadernota en gezien de verscherpte, landelijke criteria voor omgevingsdiensten, was het voor het bestuur zichtbaar dat er een stap gezet moest worden. Om te komen tot een goed totaal inzicht in waar de organisatie staat met de uitvoering van haar opdracht en als organisatie en wat er nodig is om vanuit de huidige situatie door te ontwikkelen richting een toekomstbestendige organisatie verzocht ons bestuur om verdiepende analyses op te stellen. Hierbij zijn wij ondersteund door twee externe partijen.
Vanuit deze analyse is het beeld ontstaat dat de organisatie te sterk steunt op incidentele middelen, het juridisch kader inclusief de financieringsstructuur op belangrijke onderdelen niet meer aansluit op de huidige situatie. De opdracht en middelen zijn uit balans, waardoor de organisatie qua middelen en capaciteit niet in staat is om de gehele opdracht uit te voeren. Dit effect is er al over meerdere jaren waardoor er een achterstand is ontstaan in de uitvoering van de primaire- en wettelijke taken. De huidige wijze waarop managementtaken en centrale sturing zijn geborgd is onvoldoende om de medewerkers goed te ondersteunen bij het uitvoeren van de opdracht. Oplossingsrichting (korte- en lange termijn) Onze opdrachtgevers zijn tevreden over de kwaliteit, flexibiliteit en mate van klantgerichtheid waarmee de dienst opereert. Echter is er onvoldoende zicht op de totale opdracht en de werkzaamheden die de dienst niet uitvoert of kan uitvoeren. De deelnemers hebben aangegeven de huidige situatie te willen aanpakken maar ook kritisch te kijken wat de beste oplossingsrichting is voor de lange termijn. Gezien de veranderende opgaven, context en stappen die de organisatie moet zetten richting de toekomst willen de deelnemers vanuit inzicht keuzes maken; -
Korte termijn: Gericht op het uitvoeren van beheersmaatregelen op de achterstanden op de uitvoering van wettelijke taken. Verbeteren van de centrale sturing op de opgaven. Het actualiseren van de GR, DVO en financieringsstructuur. Het extern laten ontwikkelen van scenario’s richting de toekomst.
-
Lange termijn: Maken van bestuurlijke keuzes op lange termijn, op basis van inzicht in de opgaven en kosten, zodat de uitvoering van de taken naar de toekomst toe geborgd zijn.
Met deze begrotingswijziging zijn wij in staat om de eerste, noodzakelijke stappen te zetten op onderdelen voor de korte termijn.
Begrotingswijziging 2025
5/50
2 Begrotingswijziging 2025
Ontwikkelingen en financiële uitgangspunten
6/50
2.1 (Externe) ontwikkelingen Omgevingsdienst IJmond Speelveld omgevingsdiensten verandert De context waarin omgevingsdiensten acteren verandert snel. Maatschappelijk gezien neemt de aandacht voor milieu en gezondheid sterk toe. Het gaat steeds vaker over de leefomgeving. Het voor de toekomst beschermen en verbeteren van de kwaliteit van die leefomgeving is een speerpunt die diverse beleidsvelden raakt. De kennis over de impact van het menselijke handelen op de leefomgeving neemt snel toe, hierdoor wordt het werkveld complexer, ontstaan nieuwe thema’s en vragen bestaande thema’s een verdieping, met als voorbeelden ondermijning, de energietransitie, stikstof en (nieuwe opkomende) zeer zorgwekkende stoffen. Versterking VTH Omgevingsdiensten hebben een belangrijke positie in het beschermen en verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving. Daarmee is er momenteel veel aandacht voor het functioneren van omgevingsdiensten en het versterken van de keten vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). In het rapport; ‘Om de leefomgeving, Omgevingsdiensten als gangmaker voor het bestuur’1 van de Commissie Van Aartsen staat een aantal stevige aanbevelingen die moeten bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving (bescherming bewoners), het voorkomen van (vermijdbare) milieuschade en het aanpakken van de (milieu)problemen.
Om uitvoering te geven aan de aanbevelingen vanuit dat rapport startte het ministerie van I&W het Interbestuurlijk Programma Versterking-VTH (IBP-VTH). In dit landelijke programma werken verschillende partners samen met de 28 Nederlandse omgevingsdiensten aan het versterken van de keten en het doorontwikkelen van de diensten. Bestuurlijk toekomstbeeld Omgevingsdienst IJmond Binnen het IBP-VTH zijn landelijke (kwaliteit)criteria opgesteld waaraan omgevingsdiensten in Nederland moeten gaan voldoen. Voldoen aan deze criteria betekent dat een dienst in staat is de opgedragen taken zo uit te voeren dat ze bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving (bescherming bewoners), het voorkomen van (vermijdbare) milieuschade en het aanpakken van de (milieu)problemen. Ook is een dienst in staat zijn rol te (kunnen) pakken in de grote transitie opgaven waar Nederland voor staat. Momenteel voldoet nagenoeg geen enkele omgevingsdienst aan de onder het IBP opgestelde eisen voor robuustheid en ligt er landelijk een forse opgave. Voor Omgevingsdienst IJmond geld dat zij als kleine dienst in de huidige situatie aan meerdere eisen niet voldoet. Via een Plan van Aanpak beschreef elke omgevingsdienst de noodzakelijke stappen om aan deze criteria te kunnen gaan voldoen.
Ook het bestuur van ODIJmond stelde een Plan van Aanpak op waarin zij de ambitie uitspreekt te komen tot een toekomstbestendige organisatie. Een organisatie die niet alleen nu, maar ook op lange termijn in staat is de opdracht van haar deelnemers uit te voeren met oog voor continuïteit en kwaliteit.
1 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/03/04/rapport-om-de-leefomgeving-omgevingsdiensten-als-
gangmaker-voor-het-bestuur
Begrotingswijziging 2025
7/50
2.2 Aanleiding begrotingswijziging In het kader van het opstellen van het Plan van Aanpak IBP-VTH haalden we in 2023 en dit jaar het beeld op van waar wij staan ten opzichte van andere omgevingsdiensten, waar onze organisatie staat met het uitvoeren van de opdracht van onze deelnemers en het beeld bij de staat van de interne organisatie. Hiervoor is, in het kader van het IBP-VTH, gebruik gemaakt van de externe visitatie, een zelfevaluatie op basis van een landelijk toetsingskader en een nadere analyse naar het huidige functioneren van onze organisatie. Alle informatie uit dit traject geeft het beeld van een dienst die gewaardeerd wordt doordat ze nabij haar deelnemers acteert, flexibel is en een goed kennisniveau heeft en dat de dienst met beperkte capaciteit flexibel en klantgericht opereert. Tegelijk is ook een aantal stevige signalen uit de analyses naar voren gekomen, die vragen om een aantal noodzakelijke stappen om toe te kunnen werken naar het gewenste eindbeeld van een toekomstbestendig ODIJmond. Zo komt uit de analyses naar voren dat de beschikbare middelen en de opdracht in de afgelopen jaren steeds verder uit elkaar is gegroeid. Hierdoor is een achterstand in de uitvoering van onze primaire- en wettelijke taak ontstaan. Het capaciteitstekort zorgt daarnaast voor een hoge werkdruk binnen onze organisatie.
Ook de financiële positie van de organisatie vraagt op korte termijn aandacht. Zo steunt de organisatie te sterk op incidentele middelen en het positieve resultaat over de afgelopen jaren blijkt in belangrijke mate te zijn ontstaan omdat niet de gehele opdracht is uitgevoerd en erop een onjuiste wijze rendement ontstond op projecten en meerwerk opdrachten. Daarmee ligt er momenteel een aantal stevige uitdagingen voor. Concreet betekent dit dat onze organisatie, in de huidige vorm, enkele noodzakelijke stappen moet zetten om door te ontwikkelen naar zelfstandig en toekomstbestendig volgens de criteria van het IBP-VTH. De stappen zijn vertaald in vijf ontwikkellijnen en beschreven in het Plan van Aanpak IBPVTH: 1. Het herijken van de bestaande taken en formatie. 2. Het onderzoeken van een verbreding van het huidige takenpakket. 3. Het vereenvoudigen van de Gemeenschappelijke Regeling (GR) 4. Het vormgeven van een structurele provincie brede samenwerking. 5. De doorontwikkeling van de interne organisatie. Vervolgstappen begrotingswijziging 2025 Op basis van deze vijf ontwikkellijnen besloot het bestuur tot het opstellen van een begrotingswijziging 2025. In deze gewijzigde begroting zijn alleen de paragrafen opgenomen die betrekking hebben op de wijziging. Het proces ziet er daarbij als volgt uit: •
De begrotingswijziging 2025 wordt voor in juli 2024 aangeboden aan de raden van onze gemeenten en de Provinciale Staten. Hiermee stellen wij hen in de gelegenheid zienswijzen in te dienen.
•
In november 2024 stelt het algemeen bestuur de eerste gewijzigde begroting 2025 vast.
•
Wij bieden deze aan bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Begrotingswijziging 2025
8/50
2.3 Nadere onderbouwing begrotingswijziging 2025 In het vorige hoofdstuk bespraken we een aantal signalen dat uit de analyses van onze organisatie naar voren kwam en de noodzaak om via een begrotingswijziging hierop stappen te nemen. Belangrijk, omdat de huidige situatie bij ODIJmond niet langer houdbaar is. In dit hoofdstuk gaan we nader in op de diverse signalen en noodzakelijke stappen. Aansluiting opdracht & middelen Vanuit analyses door een extern bureau komt naar voren dat het evenwicht tussen de uit te voeren opdracht en de beschikbare capaciteit al meerjarig uit balans is. De financiering is tussentijds niet herijkt. Hierdoor is de organisatie niet in staat de volledige opdracht van haar deelnemers uit te voeren en was ook in de afgelopen jaren onvoldoende in staat om dat te doen. Daarnaast zijn de eerder beschreven externe ontwikkelingen inhoudelijk wel gevolgd, maar zijn deze niet altijd goed operationeel vertaald naar de eigen organisatie. Dit betekent concreet dat de organisatie niet op alle onderdelen is voorbereid om deze opgaven te kunnen oppakken. Verder is er sprake van een groot verdringingseffect. Een situatie waarbij de ene taak de andere taak verdringt, doordat er onvoldoende financiële middelen beschikbaar zijn om beide taken uit te voeren. Met de komst van de Omgevingswet neemt het grote ‘verdringingseffect’ nu substantieel toe.
Mede hierdoor zijn achterstanden ontstaan. Dit leidde afgelopen jaren tot een situatie waarbij: •
Er momenteel geen volledig en actueel beeld is van de bedrijven die milieubelastende activiteiten uitvoeren. Hierdoor is voor onze deelnemers geen actueel en volledig beeld van potentiële risico’s.
•
Het gelijke speelveld niet aanwezig is doordat niet alle soortgelijke bedrijven op eenzelfde wijze en met eenzelfde frequente worden gecontroleerd. Daarmee is er ook geen totaaloverzicht van overtredingen en mogelijke inhoudelijke risico’s. Belangrijk daarbij is dat minder toezicht leidt tot een lager naleefgedrag van regelgeving.
•
Een aantal bedrijven niet beschikt over een actuele vergunning, waarbij de kans bestaat dat de werkelijke situatie niet overeenkomt met wat bij de bedrijven vergund is. Door gebrek aan capaciteit om vergunningen te actualiseren zal dit aantal de komende jaren sterk kunnen oplopen.
Uit de analyse naar waar de organisatie momenteel staat zijn onze zeven belangrijkste productgroepen in beeld gebracht; toezicht & handhaving milieu, vergunningverlening milieu, juridische advisering, advies, bouw- en woning toezicht & vergunningverlening, projecten en dataanalyse. Per productgroep zijn beschikbare uren en formatie en de waarschijnlijk benodigde uren en formatie berekend. Daaruit blijkt dat het eerder beschreven verdringingseffect over de volle breedte van de organisatie speelt en dat dit zich over meerdere jaren heeft opgebouwd. Opgemerkt moet worden dat er tussen de productgroepen verschillen zijn ten aanzien van kwaliteit en/of de mate waarin de opdracht gedeeltelijk of volledig wordt uitgevoerd. Een analyse over de zeven productgroepen maakt zichtbaar dat de organisatie 17-21 FTE te kort komt in het primaire proces om de gehele opdracht van de deelnemers met borging van kwaliteit en continuïteit te kunnen borgen. Een actualisatie van het inrichtingenbestand is noodzakelijk om volledig beeld te krijgen op de uitvoering van de gecontracteerde opdracht.
Begrotingswijziging 2025
9/50
Juridisch kader moet worden geactualiseerd Een ander belangrijke aanbeveling uit de analyses is dat het juridisch kader, onze Gemeenschappelijke Regeling (GR), dienstverleningsovereenkomsten (DVO) en financieringsstructuur meerjarig onvoldoende zijn geactualiseerd. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van onze organisatie en onze deelnemers. Gebrek aan een actueel kader zorgt voor onduidelijkheid tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. In de praktijk is dit ook merkbaar; er is onvoldoende rolscherpte naar elkaar toe en het is onduidelijk wat er precies wordt geleverd voor de beschikbaar gestelde middelen. Meer inzicht nodig om te kunnen sturen op de opdracht Een laatste belangrijke aanbeveling is dat de Planning & Control-cyclus moet worden verbeterd. Omgevingsdiensten zijn er voor de leefomgeving. Hierbij dienen ze vanuit de landelijke wetgeving, provinciale Uitvoering & Handhavingsstrategie en regionale- en lokale beleidskaders toezicht te houden en waar nodig handhavend op te treden. Hierbij ontstaat automatisch spanning tussen de regionale opgaven en de lokaal beschikbaar gestelde middelen. Dit goed organiseren en hierop kunnen verantwoorden vraagt een goede sturingssystematiek en een duidelijk afwegingskader om tot de juiste inzet te komen.
De huidige organisatievorm ondersteunt dit onvoldoende en maakt dat de planning & control cyclus onvoldoende concreet is voor deelnemers en organisatie om op te kunnen sturen. Managementtaken & sturing Een tweede conclusie uit de analyse is dat de huidige organisatievorm onvoldoende is geïmplementeerd en financieel vertaald om de medewerkers, die belast zijn met het uitvoeren van de primaire VTH-taken, te faciliteren. Vastgesteld moet worden dat het percentage overhead zeer laag is. Op basis van de jaarlijkse benchmark van omgevingsdiensten, al meerjarig de laagste van Nederland. De conclusie daarbij is wel dat de overhead zo laag is omdat de sturing en interne organisatie niet op niveau zijn. Hierdoor is er onvoldoende sturing om de werkzaamheden effectief en efficiënt te kunnen uitvoeren en ontbreekt centrale sturingsinformatie een grip. Financiële positie en beschikbare middelen Ook de financiële positie van de organisatie vraagt op korte termijn aandacht. Afgelopen jaren presenteerden wij een stabiel financieel resultaat, maar door het meerjarig uit balans raken van de opdracht versus de beschikbare middelen gaat het hier om een kunstmatig resultaat.
Een conclusie uit de analyse is dat er cijfermatig wordt toegerekend naar wat is toegezegd in het Uitvoeringsprogramma aan de deelnemers, echter er wordt maar beperkt gekeken naar werkelijke productie, gekoppeld aan de opdracht. Daarnaast is onze begroting momenteel niet structureel in evenwicht. Dit wordt gecorrigeerd via incidentele baten. Uit de externe visitatie die is uitgevoerd blijkt dat dit niet toekomstbestendig is. De in het verleden positieve behaalde resultaten zijn gerealiseerd door extra taken uit te voeren zonder hiervoor extra medewerkers aan te trekken. Dit heeft geleid tot een verdringingseffect van de gecontracteerde opdracht.
Begrotingswijziging 2025
10/50
Mogelijke risico’s voor de leefomgeving Gezien de aansluiting van de opdracht op de middelen en de huidige situatie van de financiering en de staat van de organisatie is er binnen de huidige organisatievorm een (te) beperkt inzicht is op de omvang en de specifieke problematiek van milieu-issues. Dat biedt ruimte aan mogelijk milieuschadelijke activiteiten. Om te voorkomen dat schadelijke activiteiten leiden tot lozingen, verontreinigingen, uitstoot en het onjuist gebruik of de opslag van gevaarlijke stoffen is het noodzakelijk om op korte termijn vervolgstappen te nemen om de organisatie en specifiek de VTHtaken te versterken. Perspectief Het kennisniveau van de medewerkers is hoog, evenals de betrokkenheid bij het werk en de regio. Zij borgen de nabijheid, flexibiliteit en kwaliteit die voor de tevredenheid bij de deelnemers zorgt. De organisatie wordt landelijke gezien als een vooruitstrevende en innovatieve omgevingsdienst. Op het vlak van ICT zijn wij richtinggevend in de branche, we jagen nieuwe ontwikkelingen aan en hebben een moderne en toekomstbestendige ICT-infrastructuur. Vooral het kennisniveau en de kwaliteit van de huidige medewerkers geeft perspectief naar de toekomst. Deze groep mensen is in staat om nieuwe collega’s op te leiden en de kennis van het werkgebied over te dragen.
Echter is het gezien de demografische opbouw van de organisatie essentieel om hier nu mee te starten. Conclusies Dat de dienst vanuit de oorsprong beleidsrijk is heeft de dienst kennisintensief gemaakt. Ten aanzien van de veranderende context van omgevingsdiensten geeft dit de organisatie een goed vertrekpunt. Het kennisniveau en de ervaring van de medewerkers zorgt ervoor dat de producten die gemaakt worden van een goede kwaliteit zijn. Bestuurders voelen zich over het algemeen goed bediend om dat de organisatie flexibel en nabij haar deelnemers acteert. Tegelijkertijd constateren wij dat het evenwicht tussen de opdracht en de beschikbare middelen niet meer in balans is en dat de organisatie te sterk steunt op incidentele middelen. Hoewel de financiële situatie van de organisatie op orde lijkt, is dit niet het geval. De omvang van de incidentele middelen is verhoudingsgewijs te groot. Evenals het aantal vaste contracten dat gefinancierd wordt uit incidentele middelen. Het positieve resultaat over voorgaande jaren is gerealiseerd door werkzaamheden niet uit te voeren en oneigenlijk rendement te maken. Als je dit normaliseert is het resultaat direct negatief. Daarnaast is er is sprake van ‘taakverwaarlozing’, ook in de wettelijke taken, doordat over meerdere jaren maar een gedeelte van de opdracht is uitgevoerd.
Effectief betekent dit dat er geen goed zicht is op de werkelijke situatie buiten. De bestuurlijke ambitie ten aanzien van preventieve controles is meerdere jaren niet gehaald, wat heeft geresulteerd in achterstand. Dit effect wordt veroorzaakt door een gebrek aan sturing, een te lage productiviteit en het niet goed koppelen van de opdracht aan middelen. Zonder versterking van de VTH-taken via een formatie-uitbreiding is het niet mogelijk om achterstanden binnen de VTH-taken in te lopen en zodoende milieurisico’s te beperken en voorkomen. De financiële investering die noodzakelijk is om de organisatie en de sturing daarop op het gewenste niveau te krijgen, is substantieel. Daarnaast vraagt het uitvoeren van de huidige opdracht op het afgesproken ambitieniveau een forse formatie-uitbreiding in het primaire proces. Hierin zijn mogelijk nog bestuurlijke keuzes te maken waarmee de financiële impact gedempt wordt.
Begrotingswijziging 2025
11/50
Met deze begrotingswijziging kunnen wij invulling geven aan een aantal noodzakelijke stappen op korte termijn; treffen van de eerste beheersmaatregelen om de potentiële risico’s op omgevingsveiligheid af te dekken en ervoor zorgen dat de organisatie kan toegroeien naar een situatie waarin zij instaat is haar wettelijke- en primaire taak uit te voeren. Deze stappen werken wij nader uit in het vervolg van deze begrotingswijziging. 2.3.1 Toelichting op aangevraagde financiële middelen Met deze begrotingswijziging 2025 vragen wij middelen aan voor de hierboven beschreven (herstel)maatregelen op korte termijn. Deze stap moet gezien worden als een eerste noodzakelijke stap, waarop een tweede stap (langere termijn) volgt. Echter ontstaat hiermee wel de tijd en ruimte om zorgvuldige bestuurlijke afwegingen te maken richting de toekomst. Hiermee geven we uitvoering aan de ontwikkellijnen 1, 2 en 3 uit ons Plan van Aanpak IBP-VTH. Voor de andere twee ontwikkellijnen (4 & 5) geldt dat wij ons in de doorontwikkeling van de interne organisatie in eerste instantie richten op de acties die wij kunnen oppakken binnen onze bestaande begroting. Voor het verder vormgeven van een structurele provinciebrede samenwerking hebben we middelen opgevraagd bij het landelijke IBP-VTH.
Begrotingswijziging 2025
12/50
2.4 Bestuurlijke keuzes voor korte en lange termijn De uitdagingen die voorliggen zijn stevig en vragen om noodzakelijke stappen door de gehele organisatie heen. Deze uitdagingen doen zich voor op een moment dat de gemeentelijke financiën landelijk zwaar onder druk staan. Het bestuur van ODIJmond realiseert zich dat dit de situatie complex maakt en een extra aanleiding geeft om kritisch te kijken naar wat de beste keuzes voor de lange termijn zijn. Daarom heeft het bestuur bewust gekozen voor een aanpak met een duidelijk onderscheid voor de korte- en lange termijn, om hiermee het bestuur en de gemeenteraden in positie te brengen om bestuurlijke keuzes te kunnen maken. 2.4.1 Korte termijn De korte termijn richt zich op de periode tot 1 januari 2027. In deze periode zetten wij van een aantal noodzakelijke stappen om de financiële positie van de dienst op orde te houden. Inlopen achterstand Het gaat hier om achterstanden die zijn ontstaan in de uitvoering van de primaire VTH-taken als gevolg van het verdringingseffect waar ook de voorbereiding van de implementatie Omgevingswet aan bijdroeg. Het gaat hier om een inhaalslag op zowel de taak vergunningverlening als toezicht en handhaving. In eerste instantie richten wij ons op ondernemingen met een potentieel hoger risico op omgevingsveiligheid. Daarmee gaat het hier om een beheersmaatregel.
Daarbij zetten wij op een aantal kritische posities een noodzakelijke eerste stap om de uitvoerende capaciteit uit te breiden. Uit de externe analyse blijkt dat deze posities momenteel onderbezet zijn. Verbeteren P&C-cyclus Daarnaast zullen wij met deze begrotingswijziging investeren in overhead om de planning & control cyclus (het sturingsmechanisme) te verbeteren, zodat wij de beschikbare capaciteit beter kunnen sturen. Hiermee gaan we toewerken naar een betere prioriteitstelling, verbeteren wij de centrale sturing op het realiseren van de opdracht en verbeteren wij het inzicht en verantwoording richting onze deelnemers. Dit is een proces waarbij zowel instrumentarium, administratie en cultuur zullen moeten worden aangepakt, wat een langere periode gaat duren. Actualiseren GR, DVO en financieringsstructuur De belangrijkste stap op korte termijn is zicht krijgen in wat er nodig is voor de lange termijn en het starten van een gezamenlijk programma met onze deelnemers om de GR, DVO's en financieringsstructuur te actualiseren. In dit proces verscherpen wij het zicht op de gecontracteerde opdracht, vernieuwen wij het inzicht in de benodigde middelen om de huidige opdracht, tegen het huidige bestuurlijke ambitieniveau, met borging van kwaliteit en continuïteit, te kunnen uitvoeren.
Ook stellen we nieuwe spelregels op tussen opdrachtgever en opdrachtnemer om de verdeling opdracht versus capaciteit naar de toekomst toe in balans te houden en brengen we rolscherpte terug tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Als onderdeel van het uitwerken van de DVO, stellen wij een producten- en dienstencatalogus op waardoor er een gezamenlijk inzicht ontstaat tussen opdrachtgever en opdrachtnemer van normen en kengetallen per product of dienst. Dit verscherpt het beeld vanuit de opdrachtgever over wat er mag worden verwacht van een specifieke dienst en de middelen die daarvoor nodig zijn.
Begrotingswijziging 2025
13/50
2.4.2 Lange termijn De lange termijn richt zich op de periode vanaf 1 januari 2027. IJkpunt daarvoor is medio 2025, wanneer ons bestuur inzicht heeft in welke middelen er structureel nodig zijn om de opdracht tegen het huidige ambitieniveau uit te voeren, met borging van kwaliteit en continuïteit. In dit proces kan ons bestuur, Provinciale Staten en de gemeenteraden op basis van de juiste informatie bestuurlijke keuzes richting de toekomst maken. De benodigde informatie komt daarvoor uit twee sporen: Spoor 1. Programma actualiseren GR, DVO en financieringsstructuur In dit programma actualiseren wij samen met onze deelnemers het juridisch kader. Hierdoor ontstaan voor het bestuur de volgende inzichten: •
Duidelijkheid tussen opdrachtgever/opdrachtnemer over welke taken bij ODIJmond zijn belegd en op welke wijze en tegen welke voorwaarden en kwantitatieve en kwalitatieve afspraken deze worden uitgevoerd.
•
Inzicht in welke middelen er nodig zijn om de gehele opdracht uit te voeren, op basis van de huidige afspraken en het bestuurlijk afgesproken ambitieniveau.
•
Inzicht in welke normen, kengetallen en productie ODIJmond hanteert om te komen tot de kosten voor specifieke dienstverlening.
•
Een model waarmee het bestuur bestuurlijke keuzes op o.a. het gebied van kwaliteit en ambitieniveau kan doorrekenen, zodat er inzicht ontstaat in het financiële effect van bepaalde keuzes.
•
Herstel van gelijkwaardigheid tussen de deelnemers. Eventuele scheefgroei, situaties waarbij de deelnemers voor elkaar betalen, wordt hersteld.
Spoor 2. Extern onderzoek naar toekomstscenario’s Binnen dit spoor geeft ons bestuur een extern adviesbureau de opdracht om toekomstscenario’s uit te werken. Deze scenario's worden opgebouwd vanuit waar de dienst nu staat en afgezet tegen de toekomstige opgaven en eisen waaraan omgevingsdiensten moeten voldoen. Hierbij wordt expliciet gevraagd om scenario’s in de volle breedte te ontwikkelen, zodat het bestuur goed zicht krijgt welke mogelijke opties er zijn. Hierdoor ontstaat voor het bestuur de volgende inzichten: •
Inzicht welke scenario’s er zijn om de dienst zelfstandig, in samenwerking of door fusie toekomstbestendig te maken en te borgen dat de toekomstige opgaven die op de deelnemers afkomen kunnen worden uitgevoerd.
•
Inzicht in de knoppen waaraan het bestuur kan draaien om de kostenstijging op te vangen die zal ontstaan door het herstellen van de balans tussen de opdracht en middelen.
Begrotingswijziging 2025
14/50
2.5 Planning & control cyclus Omgevingsdienst IJmond ODIJmond werkt in opdracht van het openbare bestuur. Dat vraagt om een transparante werkwijze en dat wij inzicht geven in de voortgang van de uitvoering van onze opdracht. Wij maken daarbij gebruik van een Planning & Controle (P&C) kalender. Uitvoeringsprogramma Ons uitvoeringsprogramma vormt het hart van onze P&C-cyclus. Wij stellen jaarlijks een uitvoeringsprogramma op, dat bestuurlijk wordt vastgesteld door onze deelnemers. Ons uitvoeringsprogramma bevat: •