06. Herenboeren Heemstede - Inbreng participatie 't Groot Clooster ANONIEM

1 Van: Verzonden: dinsdag 30 juni 2026 11:00 Aan: CC: Onderwerp: 06. Herenboeren Heemstede - Inbreng participatie 't Groot Clooster Bijlagen: 20260629 - Inbreng Heremboeren participatie 't Groot Clooster.pdf; HBH rapport 30april2026 landschapsplan.pdf Geachte heer Fijn dat je onlangs bij ons op de boerderij bent geweest en kennis hebt gemaakt. In het verlengde daarvan sturen we je hierbij graag onze inbreng voor de participatiefase van 't Groot Clooster. Als bijlage heb ik het landschapsplan toegevoegd, waaraan wordt gerefereerd in onze inbreng. Dit plan is reeds onderwerp van gesprek met de gemeente. Met de komst van het nieuwe college zien we een kans om een nieuwe start te maken, en die pakken we graag met beide handen aan. We doen onze inbreng dan ook vanuit de wens om samen met de gemeente het gebied mooier en waardevoller te maken voor heel Heemstede. Daarbij willen we niet onvermeld laten dat we de afgelopen tijd kritisch zijn geweest over het participatieproces en onze positie daarin — die kritiek staat wat ons betreft nog steeds, maar we kijken liever vooruit. Op 9 juli staat er een gezamenlijke ontwerpsessie gepland tussen H+N+S, gemeente en Herenboeren. Hier kijken we naar uit en we hopen op een goed vervolg in de samenwerking. We horen graag hoe onze inbreng in het vervolgproces wordt meegenomen. Je bent uiteraard altijd welkom om langs te komen.

Het beste gesprek voeren we toch op de plek zelf. Hartelijke groet, Inbreng van Herenboeren Heemstede in de participatiefase ’t Groot Clooster Notitie van het bestuur van Herenboeren Heemstede (HBH) Heemstede, 29 juni 2026 Aan Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Heemstede T.a.v. , wethouder, portefeuillehouder ’t Groot Clooster In afschrift aan De griffie van de gemeenteraad van Heemstede, griffie@heemstede.nl Deze notitie wordt tevens ter kennisname per e-mail verstuurd aan de fractievoorzitters van de gemeenteraad van Heemstede, zoals opgenomen in de bijgevoegde lijst (zie bijlage). Geacht college, geachte heer Herenboeren Heemstede (HBH) levert met deze notitie graag een bijdrage aan de participatie over de gebiedsontwikkeling van ’t Groot Clooster. We doen dat vanuit een positieve grondhouding. In de doelen die de gemeente met dit project formuleert herkennen we veel van onze eigen idealen: brede welvaart, een groene en gezonde leefomgeving en het behoud en de versterking van een waardevol landschap. Op vrijwel al die punten draagt ons initiatief vandaag al bij en op veel ervan willen we de komende jaren verder bouwen. In deze notitie schetsen we eerst wie wij zijn en vanuit welke waarden we werken.

Vervolgens plaatsen we onszelf in de lange lijn van het cultuurlandschap van ’t Groot Clooster en laten we zien welke waarde HBH en dat landschap samen toevoegen voor de gemeenschap. Daarna beschrijven we onze ambities voor de komende jaren. Wij sluiten af met de zorgen die wij bij de voorgenomen ontwikkeling hebben en met de randvoorwaarden waaraan de verdere planvorming moet voldoen om onze belangrijke rol te kunnen blijven vervullen. 2. Wie wij zijn: onze kernwaarden Onze coöperatie is ontstaan uit een diepe overtuiging: dat goed voedsel dichtbij geproduceerd kan worden, met zorg voor de bodem, de natuur en elkaar. Die overtuiging is leidend in alles wat we doen. We werken natuurgedreven en biologisch, zonder kunstmest of bestrijdingsmiddelen en we bouwen aan een rijke bodem en een grotere biodiversiteit. Herenboeren is een landelijke beweging die sinds 2016 laat zien dat voedselproductie ook anders kan. Inmiddels zijn er tientallen actieve boerderijen in Nederland. Herenboeren Heemstede is daar sinds 2022 een van. Ongeveer vijfhonderd inwoners, samen ruim tweehonderd huishoudens, hebben hun krachten gebundeld in een coöperatie.

Gezamenlijk hebben ze een forse investering gedaan om de boerderij te kunnen starten: in de aankoop en verbouwing van de schuur, in landbouwwerktuigen, in de aanplant van 3.000 fruitbomen en - struiken, de insteek van de erfpacht en in het geschikt maken van de grond voor een natuurinclusieve landbouw. Daarbovenop hebben de leden enkele duizenden uren vrijwilligerswerk gestoken in de regeneratieve ontwikkeling van de bodem en de verbouwing van de schuur. Ze pachten 18 hectare grond en hebben twee professionele boeren in dienst. Wat de boerderij oplevert, wordt onder de leden verdeeld. Onze leden zijn daarmee tegelijk eigenaar, producent en consument. “Wij zijn veel meer dan een boerderij. Onze leden zijn lid uit overtuiging: dat we samen, op een duurzame manier voor onze natuur en onze omgeving moeten zorgen.” We zijn meer dan een boerderij. Voor onze leden gaat het niet alleen om het voedsel: zij zijn vooral lid uit de overtuiging dat we op een duurzame manier voor onze natuur en omgeving moeten zorgen. Die natuur- en ecologische betrokkenheid is voor ons net zo wezenlijk als de oogst. We zijn een levende gemeenschap die wekelijks samenkomt op het land en die bestuurd wordt via onze algemene ledenvergadering. De vrijwillige inzet van onze leden komt neer op het equivalent van zo’n tien voltijdsbanen per week.

In een dorp dat zijn identiteit mede ontleent aan een vitale sociale structuur en een bloeiend verenigingsleven, zijn wij precies dat soort burgerinitiatief. 3. Een landschap met een lange lijn: het cultuurlandschap van ’t Groot Clooster De waarde van ’t Groot Clooster begint niet bij ons. Het gebied wordt al eeuwenlang agrarisch gebruikt. De vroegste vermelding van landbouw op deze plek gaat terug tot 1455, toen boerderij de Willigenhorn werd geschonken om de stichting van het klooster mogelijk te maken.1 Het klooster dat het gebied zijn naam gaf, vervulde naast een religieuze ook een agrarische rol in de regio.2 Sindsdien is hier, door alle veranderingen heen, vrijwel onafgebroken voedsel verbouwd. Het open polderlandschap, de oude structuren langs de Cloosterweg, het water rond het gebied en landgoed Hageveld vertellen samen dat verhaal van eeuwen landbouw en landschap. Het gebied ligt op de overgang van strandwal naar polder. Hageveld staat als een bosrijk eiland op een hoger gelegen zandrug, met daaromheen open weiden en sloten. Langs het Spaarne zijn restanten van het oude moeraslandschap nog beleefbaar. Die gelaagde opbouw maakt ’t Groot Clooster tot een afleesbare schakel in de noord-zuidgerichte landschapsstructuur die voor heel Heemstede kenmerkend is.

Het open polderlandschap beslaat met afstand het grootste deel van het gebied en levert lange zichtlijnen op, met name het zicht op Hageveld en het zicht over het Spaarne. Veel inwoners ervaren het als een weids, rustig en nog authentiek gebied: een groene long midden in het verstedelijkte Zuid-Kennemerland.3 “Met ons dagelijkse werk brengen we het cultuurlandschap stap voor stap verder dan het nu is: we maken het ecologisch rijker, versterken de verbindingen met het dorp en de omgeving en verbreden de betekenis ervan voor heel Heemstede. Geen plan voor later, maar iets waar we nu al elke week aan werken, op het land en samen met onze omgeving.” Dat huidige cultuurlandschap is zelf de drager van de waarden die in dit project centraal staan. De gemeente benoemt vijf gebiedswaarden die behouden moeten blijven omdat ze tot het DNA van Heemstede behoren, waaronder het landgoed, de ligging aan het water en de plek van rust en ontspanning.4 In de Omgevingsvisie Heemstede 2040 staat het behouden en versterken van de waardevolle landschapsstructuur als eerste ontwikkellijn voorop, onder het motto duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden.

Op die manier bouwt de gemeente voort op haar identiteit als groene woongemeente.5 En toen de gemeente inwoners vroeg het gebied te omschrijven, kwamen woorden als natuur, rust, ruimte, openheid en lokale voedselproductie steeds terug.6 Wij zien onszelf als de hedendaagse voortzetting en de hoeder van die lange lijn. Het landschap levert de waarde; wij houden het levend en in productie. Onze inzet reikt verder dan behoud alleen. Met ons dagelijkse werk brengen we het cultuurlandschap stap voor stap verder dan het nu is: we maken het ecologisch rijker, versterken de verbindingen met het dorp en de omgeving en verbreden de betekenis ervan voor heel Heemstede. Dat is iets waar we nu al elke week aan werken, op het land en samen met onze omgeving. 4. De waarde die HBH en het landschap toevoegen De bijdrage van een werkende, natuurgedreven boerderij laat zich goed beschrijven langs dezelfde drie assen die de gemeente zelf hanteert in haar analyse van brede welvaart.7 Ecologisch verbeteren we de bodem, herstellen we het watersysteem met natuurvriendelijke oevers en vergroten we de biodiversiteit, zonder chemische middelen. Doordat we water vasthouden en de bodem gezond maken, draagt de boerderij ook bij aan klimaatadaptatie: minder wateroverlast bij hevige regen, meer weerbaarheid tegen droogte en koolstof die in de bodem wordt vastgelegd.

Dat sluit naadloos aan op de gemeentelijke keuze om natuurinclusief te ontwikkelen en bodem en water leidend te laten zijn. Sociaal bieden we ontmoeting, educatie en gezondheid. De educatieve functie is voor ons wezenlijk: alle basisscholen uit Heemstede komen bij ons op bezoek. Leerlingen zien met eigen ogen hoe voedsel groeit en leren waarom natuurinclusieve landbouw een gezond alternatief is voor de bodem- en natuuruitputtende intensieve landbouw en veeteelt. We bieden bovendien elk jaar stageplekken: aan middelbare scholieren, onder meer van het Hageveld en aan studenten van verschillende opleidingen, op dit moment twee van de studie Toegepaste Biologie. Daarnaast bewegen, werken en ontmoeten honderden inwoners elkaar in het groen. Een groene omgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten vormt volgens de gemeente zelf de basis voor een gezonde leefomgeving.8 We geven daarmee invulling aan de brede, sociaal- maatschappelijke benadering van gebiedsontwikkeling die de gemeente nastreeft, waarin leren, zorgen, recreëren en ontmoeten samenkomen. “Een werkende boerderij die ecologisch, sociaal en economisch waarde levert en daarmee bijna elk gemeentelijk opgave raakt: dat ligt hier al, dus is de logische keuze deze te behouden en te versterken.” Economisch zijn we zelfvoorzienend. We werken zonder subsidie, kostendekkend en produceren lokaal voedsel voor onze eigen leden.

We bieden werk aan onze boeren, stagiaires en vrijwilligers en betrekken inwoners actief bij het land. Daarmee dragen we bij aan de functionele diversiteit en aan de lokale verankering die het gebied kenmerken. Dat onze benadering en die van de gemeente dicht bij elkaar liggen, blijkt ook uit de plannen zelf: in de concept-Gebiedsvisie verwijst de gemeente voor het verbindende landschap van bos, agrarisch land en moerasoevers uitdrukkelijk naar het gedachtegoed Verbindend Landschap van de Herenboeren.9 Bij elkaar opgeteld raakt onze bijdrage vrijwel elk beleidsterrein dat de gemeente in haar Omgevingsvisie onderscheidt: het landschap en de cultuurhistorie, natuur en biodiversiteit, gezondheid, duurzaamheid en klimaatadaptatie, maatschappelijke voorzieningen en werken en de groene en recreatieve verbindingen. Zelfs voor de woonopgave is dat van waarde, omdat een toegankelijk en groen landschap het wonen in en rond het gebied aantrekkelijker en gezonder maakt. Een plek die op zoveel doelen tegelijk invulling geeft, ligt hier bovendien al. De logische keuze is dan ook om die te behouden en te versterken. 5. Onze ambitie: het cultuurlandschap verder brengen We willen niet stilstaan bij wat er is. Voor de komende jaren hebben we ambities die het cultuurlandschap verder versterken en die verder reiken dan voedselvoorziening alleen.

Landschap en natuur Ons bij de gemeente, provincie en het waterschap ingediende Landschapsplan werkt de natuurinclusieve ontwikkeling van de boerderij verder uit, met onder meer een voedselbos, natuurvriendelijke oevers, houtwallen, nieuwe sloten en een poel.10 Daarmee versterken we de biodiversiteit, vergroten we de waterberging en maken we het gebied robuuster tegen droogte en wateroverlast. Tegelijk versterken we het regionale groenblauwe netwerk, waarin ’t Groot Clooster door de gemeente wordt gezien als een unieke parel en als schakel tussen de binnenduinrand, het Spaarne en de Haarlemmermeer. Sociaal en inclusief We zijn druk bezig onze maatschappelijke rol te verbreden. De schoolbezoeken worden structureel uitgebouwd tot een vast onderdeel van het onderwijs en de samenwerking met de scholen wordt verder versterkt, zodat ieder kind in Heemstede van jongs af aan ziet waar gezond voedsel vandaan komt. Als idee verkennen we daarbij de mogelijkheid om schooltuinen op de boerderij in te richten, waar kinderen zelf leren zaaien en oogsten. Daarnaast bieden we een plek aan mensen voor wie meedoen niet vanzelfsprekend is. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, in samenwerking met zorgpartijen in de omgeving en om nieuwkomers.

We denken daarnaast na over een laagdrempeliger instapvorm, zodat ook jongeren en inwoners met een smallere beurs kunnen meedoen, naar voorbeeld van Herenboeren Wilhelminapark.1 De boerderij kenmerkt zich op deze manier tot een plek waar gewerkt, geleerd en hersteld wordt. Beleving en openheid We maken het gebied beter beleefbaar, echter zonder de rust te verstoren die het zo waardevol maakt. Langs en aan de randen van het gebied lopen al fiets- en wandelpaden. Die bestaande routes kunnen we beter benutten en aan elkaar verbinden, zodat een aantrekkelijke recreatieve route langs het voedsel ontstaat waar bezoekers als gast welkom zijn. Zo dragen we bij aan de actieve, langzame mobiliteit en aan de groene recreatieve verbindingen die de gemeente in het gebied wil versterken. De rustige, werkende delen blijven daarbij beschermd voor de dieren en de natuur. Duurzaamheid We dragen bij aan de energietransitie en bouwen die bijdrage verder uit. Op het dak van onze schuur liggen zonnepanelen van energiecoöperatie Zon op Heemstede. Door ons dak daarvoor beschikbaar te stellen geven we mede invulling aan de gemeentelijke doelstelling van zon op daken. Daarnaast werken we CO2-bewust en realiseren we een CO2-neutrale bedrijfsvoering.

Ons voedsel komt van fietsafstand op het bord, in plaats van de gemiddeld zo’n 30.000 kilometer die de ingrediënten van een maaltijd vaak samen afleggen en we werken zoveel mogelijk in gesloten kringlopen. Die kringloopgedachte zit in de kern van het Herenboerenconcept en helpt de CO2-uitstoot terug te dringen. Verbinding Bij dit alles versterken we de verbinding met het dorp en de omgeving, zodat de boerderij betekenis houdt voor alle Heemstedenaren en niet alleen voor onze leden. Dat doen we met activiteiten die voor iedereen toegankelijk zijn, zoals de Open Tuinendag van Groei en Bloei, Natuurwandelingen, Vogelwandelingen in het voorjaar, een biodiversiteitsfestival, open dagen, de ontvangst van de wandelvierdaagse en het oogstfeest. Ook ontvangen we regelmatig leden van lokale organisaties die een vergadering of bijeenkomst combineren met uitleg over hoe wij onze doelstellingen realiseren. Nu we de opstartfase van de boerderij voorbij zijn worden die momenten de komende jaren verder uitgebouwd. 6. Onze randvoorwaarden De rol die we willen spelen en die de gemeente in haar eigen doelen omarmt, vraagt om zekerheid.

De kern van wat een levensvatbare boerderij nodig heeft, hebben we eerder vastgelegd in ons manifest.15 Het gaat om de volgende randvoorwaarden: 1 https://wilhelminapark.herenboeren.nl/onze-abonnementen/ • Een minimale omvang van 18 tot 20 hectare, nodig voor volwaardige voedselproductie, gewasrotatie, een bodem die niet uitgeput raakt en het houden van vee binnen een gesloten kringloop, met ruimte voor rust in licht, geluid en geur. • Een aaneengesloten perceel, zodat arbeid, logistiek en bedrijfsvoering effectief, efficiënt en duurzaam kunnen worden georganiseerd. • Geschikte grond en ligging: droge zandgronden voor groenteteelt, voldoende mogelijkheden voor be- en afwatering en een gezonde bodem met een florerende bodembiodiversiteit. • Een centraal gelegen schuur met potstal, essentieel voor zowel de bedrijfsvoering als de gemeenschap: hier vindt de wekelijkse uitgifte van de oogst aan de leden plaats, staan de koel- en vriesinstallaties, wordt vergaderd en gewerkt en vindt het vee in de winter onderdak. • Een terrein zonder kruisende fiets- of wandelpaden die het effectieve, natuurgedreven gebruik van de landbouwgrond onmogelijk maken en waarvan de noodzaak niet duidelijk is. Deze randvoorwaarden zijn essentieel om de boerderij als ecologisch, economisch en sociaal fundament te kunnen voortzetten.

Daarnaast vragen we om ruimtelijke en juridische duidelijkheid over de toekomst van onze percelen en om erkenning van onze dertigjarige erfpacht en de investeringen die we op basis daarvan hebben gedaan. Ook willen we tijdig worden betrokken bij het ruimtelijke spoor naar het omgevingsplan, dat in 2027 met een sluitende financiële onderbouwing gereed moet zijn. Met die zekerheid kunnen we ons deel van de gedeelde ambities waarmaken. 7. Onze zorgen bij de voorgenomen ontwikkeling We dragen deze notitie bij vanuit vertrouwen in een goede samenwerking. Tegelijk hebben we zorgen die we ook eerlijk benoemen. Onze zorg zit vooral in de grondhouding van de plannen. Een ontwikkeling die toewerkt naar een ingericht, recreatief landschapspark past niet bij de waarde van dit cultuurlandschap. Zij verschuift een werkend en producerend agrarisch landschap richting een recreatief decor en doet daarmee juist afbreuk aan de waarde die de gemeente zegt te willen behouden. De kracht van ’t Groot Clooster is dat het een levend agrarisch landschap is met echte voedselproductie, rust en openheid en niet een park dat op landbouw lijkt. De zorgen hieronder zijn alle terug te voeren op dat ene punt. Zoekvraag naar drie hectare bedrijventerrein In de plannen speelt een zoekvraag naar circa drie hectare extra bedrijventerrein; deels als compensatie voor het te transformeren Havenkwartier.

Wij zien niet dat die uitbreiding op deze locatie nodig is. Volgens de gemeente zelf kunnen de uit te plaatsen bedrijven van het Havenkwartier door verdichting binnen het bestaande bedrijventerrein aan de Cruquiusweg gehuisvest worden.12 Zo’n uitbreiding zou een belangrijk deel van het cultuurlandschap aantasten. Wij vragen de gemeente die afweging eerst expliciet en navolgbaar te maken voordat een onomkeerbare keuze over de grond wordt gemaakt. De geplande waterberging en natte natuur De plannen zetten het lager gelegen oostelijke deel in voor natte natuur op boezemniveau en extra waterberging.13 Dat zou een aanzienlijk deel van onze grond aan de landbouw onttrekken, terwijl de gemeente in diezelfde Gebiedsagenda zelf opmerkt dat deze locatie voor de wateropgave niet cruciaal is. Belangrijker nog: het kan ook anders. Ons Landschapsplan laat zien dat een gezond watersysteem en waterberging uitstekend samengaan met productieve landbouw. Met nieuwe sloten, natuurvriendelijke oevers, stuwtjes en een poel houden we water vast in droge tijden en voeren we het af in natte tijden, zonder de grond aan productie te onttrekken. Zo kan de wateropgave binnen een werkend agrarisch landschap landen. Mobiliteit en inrichting Ook wij onderkennen de verkeersopgave rond de N201 kruising Javalaan.

Maar wij maken ons zorgen over een inrichtingskeuze die de rust en de bedrijfsvoering in het gebied aantast: een gepland parkeerterrein op een van de door ons gebruikte percelen. Waarom niet kiezen voor een richting die juist minder in plaats van meer autoverkeer het gebied in trekt? Ruimte voor bijvoorbeeld aanvullende sportvelden kan indirect ook elders worden gevonden, door een aantal bedrijven aan de Cruquiusweg, zoals autobedrijven en een opslagdienstverlener, op een meer voor de hand liggende locatie buiten het gebied te huisvesten. Bovendien trekt extra bedrijfsruimte juist aanvullend verkeer aan. En de vraag is gerechtvaardigd of bedrijven als deze nog wel op hun plaats zijn in dit gebied, dat met het nieuwe Havenkwartier steeds meer een woonkarakter krijgt Fiets- en wandelpaden door de teeltgrond In de plannen is een hoofdfietsroute voorzien die dwars door onze teeltstroken loopt. Wij zien daarvan de toegevoegde waarde niet. Het regionale doorfietsroutenetwerk loopt namelijk langs de randen van het gebied en niet erdoorheen: de doorfietsroute F201 volgt de Heemsteedse Dreef en de Cruquiusweg en de Zuid Schalkwijkerweg langs het Spaarne wordt door Haarlem als hoofdfietsstraat ingericht.14 Beide liggen hemelsbreed op slechts enkele honderden meters van het voorgenomen tracé door het gebied.

Een extra, parallelle route dwars door werkende landbouwgrond is geen onderdeel van die regionale programmering en lijkt overbodig, terwijl die het effectieve, natuurgedreven gebruik van de grond onmogelijk maakt. Bovendien bestaat er al een recreatief fietspad langs Hageveld en vervolgens langs ons terrein richting Meermond met een aftakking langs de HBC-sportvelden. Dezelfde zorg geldt voor wandelpaden dwars door hetzelfde terrein. Intensief recreatief medegebruik door het werkende deel van de boerderij verhoudt zich slecht tot de rust die dieren, natuur en bezoekers er juist zoeken. Tegelijkertijd willen we graag dat mensen kunnen genieten van dit weidse en unieke landschap. Als te onderzoeken alternatief wijzen we op het Engelse model van een smal public footpath, een vastgelegd recht van overpad waarbij wandelaars langs een vast tracé als gast over het boerenland gaan zonder de bedrijfsvoering te verstoren. Dat sluit aan op onze eigen ambitie om het gebied aan de randen beleefbaar te maken en past beter bij het karakter van een werkend cultuurlandschap dan een doorgaande route door teeltgrond. 8. Tot slot een uitnodiging Trots zijn we op wat hier in korte tijd is opgebouwd en de ambitie om 't Groot Clooster mooier en waardevoller te maken voor heel Heemstede delen we van harte. Het beste gesprek voeren we op de plek zelf.

Daarom nodigen we het college, de raad en het projectteam van harte uit om bij ons op de boerderij te komen kijken, te zien wat er groeit en te ervaren wat dit landschap betekent. Graag trekken we samen op om wat hier al is te behouden en verder uit te bouwen. Tot slot stellen we het op prijs als de gemeente laat weten hoe onze inbreng wordt meegenomen en op welke termijn we een terugkoppeling kunnen verwachten. Namens het bestuur van Herenboeren Heemstede Eindnoten 1. Vroegste vermelding van landbouw op de locatie: in 1455 werd boerderij de Willigenhorn geschonken ten behoeve van de stichting van het klooster. Bron: F.R. Hazenberg, Landgoed Hageveld Heemstede. 5000 jaar bewoningsgeschiedenis (Stichting Historisch Onderzoek Hageveld, 2011). 2. Concept-Gebiedsagenda ’t Groot Clooster (bijlage 2A bij het raadsvoorstel), paragraaf over de historische betekenis van de locatie. 3. Concept-Gebiedsvisie ’t Groot Clooster (bijlage 1), ruimtelijke analyse: overgang strandwal-polder, Hageveld op de zandrug, open polderlandschap en zichtlijnen; en Concept-Nota van Uitgangspunten Havenkwartier, historische analyse. 4. Concept-Gebiedsvisie ’t Groot Clooster (bijlage 1), de vijf gebiedswaarden. 5. Omgevingsvisie Heemstede 2040, eerste ontwikkellijn en het motto ‘Duurzaam ontwikkelen, kwaliteit behouden’. 6.

Gebiedsmanifest ’t Groot Clooster (bijlage 5), hoofdstuk ‘Dit is ’t Groot Clooster volgens u’. 7. Aanvullingsnotitie Brede Welvaart ’t Groot Clooster (bijlage 2B), met de assen economie, sociaal en duurzaamheid. 8. Omgevingsvisie Heemstede 2040, thema gezondheid: een groene leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. 9. Concept-Gebiedsvisie ’t Groot Clooster (bijlage 1), paragraaf landschap, met verwijzing naar het gedachtegoed ‘Verbindend Landschap’ van de Herenboeren. 10. Herenboeren Heemstede, Landschapsplan. Agrarische natuurontwikkeling (versie 16 november 2025). 11. Herenboeren Heemstede, manifest ‘Een levensvatbare Herenboerderij in Heemstede’ (januari 2026). 12. Concept-Gebiedsvisie ’t Groot Clooster (bijlage 1), deelgebied bedrijventerrein Cruquiusweg: de uit te plaatsen bedrijven van het Havenkwartier kunnen daar worden herhuisvest; en Nota Economisch perspectief Heemstede (bijlage 2a), over intensivering en beter benutten van het bestaande bedrijventerrein zonder nieuwe gronden. 13. Concept-Gebiedsagenda ’t Groot Clooster (bijlage 2A), denkrichting landschap: het oostelijke deel op boezemniveau brengen en de waterberging vergroten; in dezelfde paragraaf merkt de gemeente op dat de locatie voor de wateropgave niet cruciaal is. 14.

Gemeente Heemstede, Raadsinformatiebericht project doorfietsroutes (8 juli 2025, zaaknummer 1318580): de doorfietsroutes F201 (via de Heemsteedse Dreef en de Cruquiusweg), F104 en F934. 15. Herenboeren Heemstede, manifest ‘Een levensvatbare Herenboerderij in Heemstede’ (januari 2026), paragraaf ‘Randvoorwaarden voor een levensvatbare Herenboerderij’. Bijlage: fractievoorzitters gemeenteraad Heemstede 1 HERENBOEREN HEEMSTEDE een verbindend landschap, van visie naar uitvoering Coöperatie Herenboeren Heemstede April 2026

3 Herenboeren Heemstede presenteert haar visie en aanpak voor de agrarische natuurontwikkeling van de Herenboerderij. Deze visie is vastgesteld in de Algemene Ledenvergadering van de coöperatie Herenboeren Heemstede op 27 november 2025. De visie is gebaseerd op ‘Herenboeren Heemstede, een verbindend landschap’, van Buro B+W (april 2024) een afstudeerrapport van studenten van Van Hall Larenstein. De visie is uitgewerkt naar een concreet plan door leden van de coöperatie. April 2026

5 Voor u ligt het rapport ‘Herenboeren Heemstede, een verbindend landschap van visie naar uitvoering’. De coöperatie Herenboeren Heemstede wil uitgroeien tot een plek met grote sociale, maatschappelijke en duurzame betekenis in de omgeving. We zijn een bedrijf van ruim 18 hectare ,gerund door twee professionele boeren, en produceren biologische groenten, fruit, vlees, kruiden en bloemen voor ruim 500 mensen. We ontvangen bezoek van de kinderopvang, leerlingen van basis en middelbare scholen lopen stages en werken soms mee. We bieden stageplekken voor agrarische MBO én HBO scholen. We verzorgen rondleidingen en excursies over biologische landbouw, natuur en cultuurhistorie voor onze eigen leden en inwoners van de gemeente en de regio. De maatregelen zoals geformuleerd in dit rapport dragen bij aan onze biologische productie én zijn een volgende stap in ‘agrarische natuurontwikkeling’. Nieuwe hagen zorgen voor meer beschutting en meer insecten, goed voor de bestuiving en natuurlijke plaagbestrijding. Nieuwe sloten en natuurvriendelijke oevers verbeteren de afwatering en helpen bij het vasthouden van water in droge én afvoeren in natte tijden. Bomen in de weides geven schaduw aan het vee. Hagen geven een verrijking aan het dieet van de dieren. Zo laten we zien wat agrarische natuurontwikkeling inhoudt.

Dit plan met concrete maatregelen is het resultaat van jarenlange intensieve samenwerking, onderzoek, afstemming en overleg met eigen leden en externe partijen, zoals de gemeente. Een resultaat waar ik als voorzitter erg trots op ben. Dit rapport laat zien waar we naar toe willen als meer natuur inclusieve boerderij. Tevens vormt het de basis en onderbouwing voor (vergunning)aanvragen bij de gemeente en het waterschap. We hebben grote ambities en willen ontwikkelen, maar we liggen ook in een drukbezet gebied onderhevig aan allerlei maatschappelijke opgaven. Met dit landschapsplan willen wij onze positie als unieke speler in de gemeente en regio verder versterken en ontwikkelen. Herenboeren Heemstede is veel dank verschuldigd aan de grote inzet en creativiteit van de studenten van Van Hall Larenstein, verenigd onder de naam Bureau B+W. Het volledige onderzoek en de visie zijn te vinden op de website van Herenboeren Heemstede ( www.herenboerenheemstede.nl ). Namens Herenboeren Heemstede, Henk Jan Gerzee, voorzitter bestuur Heemstede, April 2026 VOORWOORD

6 VOORWOORD INLEIDING DE VISIE EN HET PLAN Karakterschets van het gebied Visie Uitgangspunten Visiekaart Het plan Doorsnedes Uitwerking opgaande beplanting Tot slot BIJLAGEN 1. Cultuurhistorische analyse 2. Biodiversiteit 3. Visie op beplanting 4. Bronnen 5. Colofon INHOUDSOPGAVE 10 13 14 15 17 19 21 25 28 32 39 42 43 7 EEN BLIK VOORUIT Het is 2040. Je loopt het erf op van Herenboeren Heemstede. Langs het kavelpad ritselen de knotwilgen in de wind, hun stammen vol leven van insecten en vogels. In de weides zoeken koeien schaduw onder kleine bosjes vol vlier en els. Houtsnippers van onze eigen wilgen kraken onder de hoeven van onze varkens. De sloten glinsteren schoon en helder, libellen scheren over het water, kikkers kwaken tussen de oeverplanten. Ten noorden van de boomgaard spreidt het voedselbos zich uit: een levend mozaïek van hazelnoot, mispel, kweepeer en vlier. Bij het erf staan mensen te praten in de schaduw van jonge lindes, met een kop koffie en uitzicht over de akkers. Hun fietstassen volgeladen met de vers geoogste groentes. Hier, tussen mens en natuur, is een nieuw evenwicht ontstaan. Dit is het agrarisch landschap dat we samen hebben gemaakt: stap voor stap, met zorg en ambitie. VAN VISIE NAAR UITVOERING In 2024 hebben vijf studenten van de Hogeschool Van Hall Larenstein op ons verzoek eenvisie opgesteld voor de verdere ontwikkeling van de Herenboerderij.

In 2025 heeft een commissie van leden van de coöperatie deze visie verder uitgewerkt tot een concreet plan met diverse maatregelen. Dit plan is tot stand gekomen in overleg met het bestuur, de boeren, het natuurteam, de voedselbos commissie en de veeploeg. Alle leden konden meedenken op twee input avonden. Ook is overleg geweest met externe partijen, de gemeente, het waterschap en de grondeigenaren. Op de ALV in november 2025 is het plan vastgesteld. Dit plan vormt de basis voor een nieuwe vergunningaanvraag bij gemeente en waterschap. Na verkrijgen van de vergunningen willen wij dit stap voor stap uitvoeren in de komende jaren. INLEIDING beeld: Kim Schipperheijn 10 13 14 15 17 19 21 25 28 32 39 42 43 8

9 DE VISIE EN HET PLAN 10 H wandelpad fietspad verhard waterzuivering Rund en pluimvee boerderij speelbos Meermond racebaan Spaarne toegangspad Atheneum College Hageveld voetbalvelden strandwallen ontwikkelde zich door aanvoer van zoetwater uitgestrekte venen. Het plangebied ligt op de overgang van een van de meest oostelijke strandwallen, die rond 5.200 v. Chr. is gevormd, en een ontgonnen veenvlakte. [bron 1] De bodemsoort in het grootste gedeelte van het gebied wordt geclassificeerd als Beekeerdgronden (pZg21). Dit zijn kalkloze zandgronden met een minerale eerdlaag van 15- 50 cm dikte. De bovengrond bestaat uit leemarm of zwak lemig fijn zand. Het noordelijkste stukje van het plangebied heeft de bodemsoort Weideveengronden (pVc). Op dit veen is een zanddek aangebracht. [bron 2] Het terrein van Herenboeren Heemstede ligt tussen de bebouwing van Heemstede en het Spaarne, met aan de overzijde Haarlem. Westelijke buren zijn het College Hageveld, een middelbare school gevestigd in een voormalig seminarie gebouw, en een aantal sportvelden. Ten zuiden ligt de waterzuivering, die in de komende jaren gaat verdwijnen, en het speelbos Meermond wat is gevestigd op een vuilnisbelt die inmiddels flink is begroeid. De percelen van Herenboeren Heemstede liggen op ruim 8 km afstand van de kust. Parallel aan de kust liggen diverse strandwallen, die in het Holoceen zijn gevormd.

Achter deze KARAKTERSCHETS VAN HET PLANGEBIED Afbeelding 1 Het plangebied in zwart omlijnd op de geomorfologische- (links) en bodemkaart (rechts) van Nederland (bron: Archeologisch bureauonderzoek Cruquiusweg 45A te Heemstede, gemeente, door Archeologenbureau Argo, op basis van Archis III) afbeelding 1 11 Atheneum College Hageveld fietspad verhard Spaarne voetbalvelden Afvalwaterzuivering wandelpad toegangspad Hoofdwaterstraat Rund en pluimvee boerderij omgeving Herenboeren Heemstede Speelbos Meermond racebaan Afbeelding 3: De verspreiding van landgoederen en buitenplaatsen op de strandwal tussen Heemstede en Heemskerk. De hoogte van het maaiveld verschilt binnen het plangebied tussen ongeveer –0,44 en –1,20 m NAP . De grondwaterstand heeft een vast peil van –1,50 mNAP . Het peil van het Spaarne, Heemstede en Haarlem (Boezem Rijnland) is zo’n 0,90 m hoger, namelijk -0,61 (zomer) en -0,64 (winter) Afbeelding 2: De hoogte van het maaiveld op verschillende locaties van het plangebied. Bron: AHN.nl 12 voedselketen van ruim 80% van de vogels, en van vele andere diersoorten. Wanneer een landschap aantrekkelijker wordt voor vlinders en andere insecten, profiteren vele andere soorten hiervan. (bron Factsheet Biodiversiteit WUR) Groei van de populaties van de doelsoorten kan worden bevorderd door toepassing van de juiste landschapselementen en beplanting in het plangebied.

Variatie in vegetatie en landschapselementen is daarbij gewenst. Een ideaal landschap voor deze vlinders bevat de volgende elementen: bloemrijke en ruige graslanden, ruigten, struweel, bos en akkerranden, heggen en/of houtwallen en slootkanten. Voor het creëren van een habitat voor de doelsoorten, en voor bevorderen van de biologische diversiteit in het algemeen, is het advies om een variatie van verschillende vegetaties na te streven waarbij het vegetatiecomplex leidraad is voor de gewenste plantensoorten. Het juiste beheer is essentieel, hierop wordt in deel B van het rapport verder ingegaan. Hoofdvraag van dit onderzoek was welke landschappelijke ingrepen bijdragen aan het bevorderen van de potentieel natuurlijke flora en fauna binnen het projectgebied, rekening houdend met de wensen en eisen van de stakeholders. Om deze vraag te beantwoorden is eerst gekeken naar de wensen en eisen van de stakeholders. De belangrijkste stakeholders: Herenboeren Heemstede, Gemeente Heemste en Provincie Noord-Holland onderschrijven allen de eis dat de biodiversiteit moet worden bevorderd. Ook aan het leggen van nieuwe verbindingen en het creëren van een aantrekkelijk landschap wordt door genoemde stakeholders veel waarde gehecht. Wat betreft de fysieke inrichting eist de Provincie dat het landschap open blijft.

Herenboeren Heemstede heeft de wens om meer ruimte te geven aan water in haar gebied. De potentieel natuurlijke vegetatie in het gebied is het Essen-Iepenbos. Het vegetatiecomplex voor het plangebied bestaat naast deze bosgemeenschap uit de volgende plantengemeenschappen: associatie van Moeraszoutgras en Fioringras, associatie van Boterbloemen en Waterkruiskruid, Kievitsbloem-associatie, Zevenblad-associatie en de associatie van Grauwe wilg. Wat betreft de natuurlijke fauna heeft het onderzoek zich specifiek gericht op vlinders, en een vijftal vlindersoorten geselecteerd als doelsoort: Klein geaderd witje, Bruin zandoogje, Groot dikkopje, Bont zandoogje, Klein koolwitje en Hooibeestje. Reden voor de focus op vlinders is dat insecten, waaronder vlinders, aan de basis van de

13 VISIE De boerderijen van Herenboeren Nederland zijn gebaseerd op drie pijlers, te weten economisch gedragen, natuur gedreven en sociaal verbonden. De visie en het plan voor de verdere ontwikkeling van de boerderij zijn gebaseerd op deze pijlers. Ook putten we inspiratie uit de cultuurhistorie van het gebied. Ons terrein heeft een bijzondere voorgeschiedenis. Nieuwe ingrepen zijn mede bedacht vanuit en passend bij deze historie. ECONOMISCH GEDRAGEN Herenboeren Heemstede is in eerste plaats een boerderij, waar voedsel wordt geproduceerd voor de leden (huishoudens) van de coöperatie. De productiviteit is daarom een van de pijlers van de visie en de uitwerking. Doel is om jaarrond groenten, fruit, kruiden en vlees te kunnen leveren aan de leden. Alle voorgestelde ingrepen in het plan dragen direct en indirect bij aan de productiviteit. Natuur-inclusieve landbouw noemen we dit. NATUUR GEDREVEN Alle voorgestelde maatregelen in het plan dragen ook bij aan de natuur. Het bevorderen van biodiversiteit, zoals natuur vriendelijke oevers, hagen en houtwallen met inheemse soorten. Deze maatregelen kosten (productie) ruimte, maar hebben direct een positief effect op de voedselproductie. Nieuwe sloten verbeteren de afwatering van natte percelen, waardoor we beter kunnen produceren. Bosjes in de weides geven schaduw en variatie aan voedsel voor het vee.

Houtwallen en hagen leveren vruchten, compost materiaal en schuilplekken voor dieren. Met meer biodiversiteit nemen ook insecten en bestuivers toe, onmisbaar voor de vruchtzetting van de gewassen. De boerderij ligt tussen diverse gebieden van het Natuur Netwerk Nederland, namelijk het bos van Hageveld, het Spaarne en het park Meermond. Door de aanleg van hagen en natuurvriendelijke oevers langs de sloten ontstaat er meer ruimte voor natuur en verbinding tussen deze gebieden. SOCIAAL VERBONDEN De pijler van sociaal verbonden geldt in de eerste plaats voor de leden van de coöperatie.We werken met de boeren gezamenlijk op de boerderij. Daarnaast zijn er al vele andere sociale verbindingen. Zoals met het naastgelegen college Hageveld en speelpark Meermond. Vele basisscholen, middelbare scholen en beroepsonderwijs weten de boerderij al te vinden voor rondleidingen, stageplekken en studieonderwerpen. In het plan zijn geen vrije wandelpaden over de boerderij opgenomen. Het verharde kavelpad vanaf de ingang van de boerderij is wel toegankelijk, evenals het verharde pad over de dam. Zo blijven de achterste percelen van de boerderij rustig voor de dieren en de natuur. Vanuit Herenboeren geven we prioriteit aan georganiseerd bezoek en rondleidingen voor derden.

Zo kunnen mensen van buiten het hele verhaal over de natuur inclusieve agrarische productie horen, enthousiast raken en eventueel coöperatie-lid worden. CULTUURHISTORIE Herenboerderij Heemstede ligt in een gebied dat sinds mensenheugenis bewoond is geweest. De eerste mensen woonden op een oude strandwal en gebruikten het aangrenzende veengebied. In de middeleeuwen bevond zich op de plek van het huidige Hageveld een klooster. Later zijn hier diverse landgoederen geweest, met tuinen, vijvers en bossages op ons huidige terrein. Honderd jaar geleden werd er het seminarie Hageveld gebouwd en een bos aangeplant als beschutting tegen de wind. Het deels venige gebied daaromheen werd in gebruik genomen als weidegebied. Deze historie biedt aanknopingspunten voor het ontwerpen van een gevarieerder landschap met waterpartijen, bosjes, bloemrijke perceelranden, grasland en looppaden. De genoemde pijlers sluiten op elkaar aan en overlappen. Veel elementen in het ontwerp zijn relevant voor meerdere pijlers. Zo draagt een struweel haag bij aan de biologische diversiteit en daarmee aan de natuurlijke plaagbestrijding, wat ten goede komt aan de productiviteit. De poel en de natuurvriendelijke oevers refereren aan de waterpartijen van het landgoed in Engelse landschapsstijl.

Ze dragen ook bij aan de biodiversiteit, de buffering van water en hebben een positief effect op de productiviteit van de boomgaard en akkers. 14 UITGANGSPUNTEN Bouw voort op de historische structuren en geef ze nieuwe betekenis -Respecteer en versterk de oorspronkelijke verkaveling -inspiratie uit de Engelse landschapsstijl met bosjes, velden en waterpartijen -Laagtes op enkele percelen zijn (deels) herkenbaar als restanten van de voormalige vijvers Laat bodem en water leidend zijn -Gebruik de bestaande gradiënten van droog naar nat voor bevordering van de biodiversiteit; -Werk met het water mee; -Leg poelen en flauwe oevers aan als piekberging.

Draag bij aan de vitaliteit van het landelijk gebied -door het versterken van verbindingen tussen het agrarisch gebied en de omliggende voorzieningen; -Geef informatie en/of nodig niet-leden uit voor kennismaking met Herenboeren Heemstede; -Door het creëren van waterbuffers; -Door het aantrekken van bestuivers en natuurlijke bestrijders met inheemse beplanting; Versterk de verbinding met het omliggende gebied -Maak duidelijke en aantrekkelijke wandelroutes -Maak duidelijk welke delen voor derden toegankelijk zijn en welke delen niet -Versterk de overgangen van de verschillende gebieden (Hageveld, fietspad, boerderij en Meermond) door de entrees te benadrukken; Verhoog de beleving -Versterk het onderscheidende karakter van verschillende onderdelen van de boerderij (erf, huiskavel met plek voor varkens en beplanting, de beschutte kruidentuin, boomgaard tegen de opgaande beplanting van Hageveld en de sportvelden, de open en rustige weidegebieden, etc); -Biedt ruimte voor verpozing (zoals bankjes, speelplek) en educatie (zoals info over gewassen, dieren en natuur). Picknickplekken alleen op het erf; -Beperk de toegankelijkheid van de weidepercelen. Als contrast met de andere delen van de boerderij, om de rust van het gebied te kunnen ervaren, om de dieren en natuur ook rust en ruimte te geven.

Sluit aan de bij de lijnen in het landschap -Refereer aan de noord-zuid lijnen van het Spaarne en het bosje Hageveld; -Geef de openheid meer diepte door het op strategische plekken toevoegen van enkele bomen of groepjes bomen in het open veld; Versterk de biodiversiteit met landschappelijke ingrepen -Door de aanleg van landschapselementen zoals struweel hagen, bomenrijen, flauwe oevers en poelen; -Beheer van de landschapselementen draagt ook bij aan de circulariteit in de boerderij (basis voor compostering, takkenrillen, houtsnipper paden); -Door het juiste beheer gericht op het versterken van landschappelijke en ecologische kwaliteit; 15 Deze visiekaart laat zien hoe de uitgangspunten uit de vorige paragraaf zijn vertaald naar een visie op het gebied. VISIEKAART

16 amfibieën. Meer ruimte voor inheemse diersoorten die hier en in de directe omgeving al voorkomen en een nieuwe habitat vinden. Het versterken van de biodiversiteit draagt bij aaneen meer stabiel ecosysteem. De boerderij profiteert van de aanwezigheid van inheemse bestuivers en natuurlijk plaagbestrijding. Het beheer van deze landschapselementen draagt ook bij aan de circulariteit van de boerderij. Takken en snoei materiaal gebruiken we voor compostering, takkenrillen, houtsnippers etc. 5. Draagt bij aan de vitaliteit van het landelijk gebied Door een gezond, biologisch en natuur inclusief boerenbedrijf krijgt dit stukje landelijk gebied in Heemstede een nieuwe toekomst. Zo kunnen alle inwoners kennis maken met biologische voedselproductie, natuur inclusief boeren en alles wat daarbij komt kijken. Op de boerderij worden allerlei activiteiten georganiseerd voor niet-leden, zoals scholenbezoek, stageplekken voor middelbare scholieren, natuurwandelingen en rondleidingen. 6. Versterkt de verbinding met het omliggende gebied Langs het terrein loopt het openbare fietspad vanaf de Meerlanden naar Hageveld. Dit is een druk gebruikt fietspad met zicht op de boerderij op meerdere plekken. Dwars over het terrein van de boerderij loopt het goed gebruikte openbare wandelpad naar Meermond. Wandelaars zien de velden en de dieren, onze varkens en runderen.

Ze kunnen ook gebruik maken van de twee verharde kavelpaden, naar het zuiden en naar het noorden tussen de velden tot het einde van de knotwilgen laan. Zo kunnen ze de openheid en ruimte ervaren aan de noordzijde en de diversiteit aan groenteteelt en akkerbouw aan de zuidzijde. Passanten kunnen op het erf bij de picknicktafels gaan zitten en de speelobjecten gebruiken. Voor de rust van de boerderijdieren en de natuur is de rest van de boerderij voor buitenstaanders alleen toegankelijk onder begeleiding van de leden. 7. Verhoogt de beleving De diverse gebieden van de boerderij krijgen ieder meer een eigen karakter. Denk aan het erf ontvangst gebied met enkele mooie bomen, de huiskavel met plek voor de varkens en beplanting, de beschutte kruidentuin, de boomgaard tegen het bos van Hageveld, het voedselbos en de open en rustige weidegebieden. Het voedselbos wordt een bijzonder stukje met zo’n 30 tot 50 soorten andere fruitsoorten, groenten en kruiden. Het is een ecosysteem met voedselproductie voor mensen, dieren en planten. Het wordt een nieuw en ander stukje van de boerderij. Tot slot kan je aan het einde van het kavelpad genieten van zicht op de kruidenrijke hooilanden, de weides met onze dieren en de openheid. bosjes verwijzen ook naar de historie, de tijd van de landgoederen met een Engelse landschapstuin.

In het verlengde van de boomgaard wordt, tegen het Hageveld bosje aan, een voedselbos aangeplant met enkele nieuwe soorten. 3. Sluit aan de bij de lijnen in het landschap De nieuwe landschapselementen passen in de bestaande lijnen van het landschap. De hagen en houtwallen zijn grotendeels oost-west gericht, parallel aan de bestaande sloten. In de open delen blijven de hagen laag om de openheid te vervaren. De hogere houtwallen liggen langs de randen in het zuidelijk deel en bij de schuur, waar eerder ook een houtwal was. De knotwilgen laan benadrukt het noordzuid karakter van het gebied en geeft diepte en samenhang door het doorlopende karakter vanaf de ingang tot openheid van de weides en de hooilanden. Aan de voorzijde van het erf komen enkele bomen, als entree en visitekaartje voor de boerderij. 4. Versterkt de biodiversiteit met landschappelijke ingrepen De hagen, lanen en houtwallen worden aangeplant met inheemse soorten die passen bij de bodem en waterhuishouding. De nieuwe sloten en enkele bestaande sloten krijgen natuur vriendelijke oevers. Zo ontstaat meer ruimte voor vissen, vogels, insecten en zoogdieren. De nieuwe poel biedt leefruimte voor beeld: Kim Schipperheijn 1.

Laat bodem en water leidend zijn Bij de overname van de boerderij was de bodem niet in optimale staat, door de jarenlange toepassing van enkel Engels raaigras (dat oppervlakkig wortelt), en bodemverdichting door ongunstig maaibeleid. Het organisch stofgehalte van de bodem was erg laag, de zuurgraad was niet optimaal en de bodem hield weinig water vast. Sinds 2022 werken we aan het verbeteren van de bodemgezondheid, een efficiënt watersysteem en rijke biodiversiteit door onze regeneratieve, natuurinclusieve wijze van akkerbouw, tuinbouw en veeteelt. Afgaande op de huidige bodemsamenstelling, het reliëf en de afwatering komen er een aantal nieuwe sloten (voor betere afwatering), natuurvriendelijke oevers (voor biodiversiteit en betere waterkwaliteit), enkele stuwtjes (water vasthouden in droge tijden), en een poel voor amfibieën. Hiermee maken we het watersysteem op orde en zorgen dat we dat het land in droge én natte tijden bruikbaar is voor de productie van onze groenten, akkerbouw, boomgaard en dieren. 2. Bouwt voort op de historische structuren en geef ze nieuwe betekenis De nieuwe sloten passen in het oorspronkelijke verkavelingspatroon. De natuurvriendelijke oevers aan de noordzijde zorgen ze voor meer biodiversiteit en de waterkwaliteit. In de weides worden op enkele plekken kleine ‘bosjes ’aangelegd, als schaduwplekken voor het vee.

De bosjes worden zodanig geplaatst dat de openheid behouden blijft en door coulissen werking juist meer diepte geeft. De 17 - - - De landschapscommissie heeft de plannen de afgelopen periode uitgewerkt. Het landschapsplan voor de komende jaren is tot stand gekomen in overleg met bestuur, boeren, natuurteam, voedsel-boscommissie en veeploeg. Leden die aanwezig waren op de input- avonden hebben ook meegedacht. Dit plan vormt de basis voor een nieuwe vergunningaanvraag bij gemeente en waterschap. We bepalen vervolgens jaarlijks in de ALV wat we wel/niet uitvoeren in het jaar daarop. De activiteiten in het plan kosten ruimte, maar hebben direct een positief effect op de voedselproductie. Nieuwe sloten verbeteren de afwatering van natte percelen, waardoor we beter kunnen produceren. Bosjes in de weides geven schaduw en variatie in voedsel voor het vee. Houtwallen en hagen leveren vruchten, compost materiaal en schuilplekken voor dieren. En met meer biodiversiteit nemen ook insecten en bestuivers toe, onmisbaar voor de vruchtzetting van onze gewassen. De plankaart laat zien hoe de visie concreet is vertaald naar maatregelen. Ook zijn doorsnedes gemaakt als uitwerking van de nieuwe sloten, de natuurvriendelijke oevers en de poel.

Wat gaan we doen? Het landschapsplan bestaat uit samenhangende maatregelen die de bodem verbeteren, het landschap versterken en de bedrijfsvoering verbeteren: Een doorlopende laan met knotwilgen verbindt alle delen van het gebied van de Herenboerderij met elkaar, vanaf de entree (zuid) tot in het weidegebied (noord). Langs de zuidelijke percelen zorgt de laan voor mooiere randen aan de zuid- en oostzijde van het gebied. De rommelige verschijning van de aangrenzende gebieden raakt naar de achtergrond. In het noordelijk deel leidt de laan naar de grote openheid van de weides en geeft meer diepte aan het gebied. Aan de noordzijde worden in het middeleeuwse slotenpatroon enkele nieuwe sloten toegevoegd. HET PLAN 18 onmisbaar voor de vruchtzetting van onze gewassen. Toegankelijkheid Een belangrijk punt van overleg was de toegankelijkheid van het terrein. In het landschapsplan zijn geen vrije wandelpaden over het land opgenomen. Wel blijft het kavelpad vanaf de ingang tot aan de boerderij toegankelijk, evenals het verharde pad over de dam tot waar de verharding ophoudt. Daarmee blijven de achterste percelen rustig voor de dieren en de natuur. Door de aanleg van twee duikers in een bestaande en een nieuwe sloot komt er een nieuwe, onverharde looproute over het terrein langs de boomgaard en het toekomstige voedselbos.

Dit vergroot de toegankelijkheid voor boeren en leden bij het werken op het land. We geven prioriteit aan georganiseerd bezoek en rondleidingen voor derden. Zo kunnen mensen van buiten het hele verhaal over onze boerderij horen, enthousiast raken en mogelijk lid worden van de coöperatie. We ontvangen nu al vele schoolklassen en stagiaires van middelbare scholen uit Heemstede en omgeving. Dat is van grotere betekenis dan ‘losse’ passanten over ons terrein. voor het vee. De hagen worden beplant met inheemse soorten en bieden een habitat voor verschillende plant- en diersoorten. De bredere en hogere houtwallen zijn bedacht op perceel A, aan de oost- en westzijde (lengte 200 meter, breedte 5 meter). Ten noorden van de schuur herstellen we de oorspronkelijke houtwal met inheemse heesters en planten. Deze zal schaduw bieden aan de varkens, hun weide grenst aan de houtwal. Kleine bosjes in de percelen I en J en in de varkensweide bij de schuur bieden de dieren beschutting tegen zon, wind en regen. De bomen, zoals verbeeld op de doorsnedes, bereiken pas na 30 jaar de getekende grootte. · De knotwilgen laan Vanaf de ingang tot aan het einde van het verharde kavelpad loopt een doorlopende laan met knotwilgen, bestaande uit 70 bomen en met een totale lengte van 700 meter. Langs perceel A 200 meter, langs de percelen B en C 170 meter en langs de percelen I en J 330 meter.

De bomen staan om de 10 meter, in overeenstemming met de wens van het waterschap voor het onderhoud van de watergangen waar de bomen langs staan. · Het voedselbos We gaan 1 hectare inrichten als voedselbos, een halve hectare als ‘boomgaard’ en een halve hectare als bosstructuur. De ‘wijkers’ zijn tijdelijke, snelgroeiende bomen die worden aangeplant om de bodemstructuur te verbeteren, voedingsstoffen in de bodem vast te leggen en schaduw en beschutting te bieden aan de langzamer groeiende blijvende soorten. Zo helpen ze het ecosysteem op gang, maar maken later plaats voor de blijvende soorten. · Het erf Rond het erf planten we enkele grotere bomen voor beschutting tegen de wind, schaduw en beleving. Het erf is het visitekaartje van de boerderij: een mooie entree en een fijne plek voor leden en bezoekers. Met ruimte voor evenementen en educatie aan de voorzijde van de schuur. Het effect van de maatregelen De maatregelen in het plan hebben direct een positief effect op de voedselproductie. Nieuwe sloten verbeteren de afwatering van natte percelen, stuwtjes houden water vast in droge tijden. Bosjes in de weides bieden schaduw en variatie in voedsel voor het vee. Houtwallen en hagen leveren vruchten, compostmateriaal en schuilplekken voor dieren.

Met meer biodiversiteit nemen ook de insecten en bestuivers toe, Deze krijgen natuur vriendelijke oevers en stuwtjes: meer ruimte voor water, water vasthouden in droge tijden en laten doorstromen in natte tijden. Natuurvriendelijke oevers zijn goed voor de biodiversiteit, insecten en vogels profiteren. Zo ook de bestuivende insecten, van belang voor onze agrarische productie. Ook is er ruimte voor een poel voor amfibieën. De poel is De bestaande boomgaard, die tegen de bosrand van Hageveld ligt, wordt afgerond en uitgebreid met een klein voedselbos. Alle nieuwe landschapselementen dragen bij aan de circulariteit van de boerderij. Beheer van de hagen, bosjes en knotwilgen levert materiaal voor compostering en houtsnippers. Het landschapsplan bestaat uit samenhangende maatregelen die de bodemgezondheid verbeteren, het landschap versterken en de bedrijfsvoering optimaliseren. · Afwatering verbeteren en water vasthouden Twee nieuwe sloten op de percelen E en F zorgen voor een betere afwatering. De oost westsloot heeft een lengte van 180 meter, met aan de noordzijde een natuur vriendelijke oever. Aan de oostzijde komen een stuwtje en een duiker onder het kavelpad. Aan de westzijde, bij het voedselbos, komt er een duiker in de sloot, zodat er een doorgaande route mogelijk is tussen de boomgaard en het voedselbos. De noordzijde van perceel E heeft een lengte van 95 meter.

Twee bestaande sloten krijgen natuurvriendelijke oevers, de sloot aan de noordzijde van perceel D, over een lengte van 95 meter. Ter hoogte van de boomgaard komt een duiker, om de nieuwe looproute mogelijk te maken. Aan de oostzijde in deze sloot komt een stuwtje. In de watergang langs de weidepercelen I en J komt een natuurvriendelijke oever van 319 meter. Ten slotte komt er een poel voor amfibieën ten westen van perceel D. De totale maat, inclusief natuurvriendelijke oevers, is 540 m2. Deze wordt niet verbonden met het open water, om te voorkomen dat vissen de larven en dieren als voedselbron gebruiken. De vrijkomende grond wordt verwerkt op lagergelegen delen van de percelen F, G en H. · Hagen, bosjes en houtwallen Smalle, lage hagen worden geplant op perceel E en F, als beschutting voor de boomgaard tegen de oosten- en noordenwind. Brede lage hagen komen op de percelen I en J, en op F langs de sloot. Ze vormen de afscheiding van de percelen voor het vee, maar ook een toevoeging aan het dieet 19 Schets voedselbos 20 A B C D E DOORSNEDES 21 boomgaard haag haag DOORSNEDE A DOORSNEDE B DOORSNEDE C DOORSNEDE D DOORSNEDE E Poel bij doorsnede A heeft een oppervlak van 400 m2. Sloot met de doorsnede C heeft een lengte van 180 m, en een breedte conform doorsnede C. Aan de oostzijde van de sloot komt onder het pad een duiker en vlak voor de duiker een verstelbaar stuwtje.

In deze sloot komt ook een duiker ten westen van de sloot met doorsnede D, waardoor er een pad over de sloot mogelijk is. Deze sloot (doorsnede C) heeft aan de noordzijde een natuurvriendelijke oever, conform doorsnede. De sloot met de doorsnede D heeft een lengte van 95 m, geen natuurvriendelijke oever.De sloot met de doorsnede E is een bestaande sloot. Aan de oostzijde wordt een natuurvriendelijke oever gemaakt. Lengte 319 m De vrijkomende grond wordt verwerkt in de aanliggende percelen. 22 Openheid In het plan wordt nieuwe opgaande beplanting toegevoegd. Op de zuidelijke percelen komt de beplanting langs de bestaande randen met opgaande beplanting of bebouwing. De openheid wordt niet aangetast en blijft beleefbaar vanaf de openbare en privé wegen. Op de noordelijke percelen worden een laan van knotwilgen en bosjes voor vee toegevoegd. De openheid blijft beleefbaar, deze nieuwe landschapselementen werken als coulissen en laten juist de grote maten van het gebied zien. In onderstaande verbeeldingen zijn op drie cruciale punten de situatie nu en later met beplanting getoond en toegelicht. Het landschapsplan Herenboeren Heemstede ligt in het Bijzonder Provinciaal Landschap (BPL) Spaarnwoude en omgeving. Conform de kenschets en de kernkwaliteiten uit de beschrijving van het BPL zijn voor deze locatie met name de open ruimte en zichtlijnen van belang.

Voor het overgrote deel blijft de openheid bewaard en blijven de zichtlijnen intact: er verandert weinig als het gaat om opgaande elementen. Een uitzondering zijn de knotwilgen laan en de bosjes in de weides. Daarom besteden we extra aandacht aan het ontwerp en de positionering van de knotwilgen laan en de bosjes. Met een aantal voor-na beelden is uitgewerkt wat de impact van de knotwilgen laan en de bosjes op het bijzondere landschap is. In het plan wordt voor alle elementen uitgegaan van een aantal leidende principes, zoals verwoord in de Omgevingsverordening van de provincie: • Alle belangrijke zichtlijnen van noord naar zuid en van zuid naar noord blijven behouden; • De historische verkaveling, kavelsloten en karakteristieke lijnen blijven behouden, in het patroon van de historische verkaveling worden twee nieuwe sloten toegevoegd; • Het zicht vanuit het zuiden en westen op de oostkant van het plangebied en verder over het Spaarne blijft gelijk of wordt zelfs aantrekkelijker. De rommelige randen buiten het plangebied die zichtbaar zijn vanuit het gebied en de openbare paden krijgen een nieuwe toevoeging door de knotwilgen laan. Het effect is dat de rommeligheid naar de achtergrond gaat. De doorzichten tussen en het zicht over de knotwilgen blijven wel bestaan. Het zicht naar het noorden over de open akkers, weilanden en hooilanden blijft intact en mogelijk.

UITWERKING OPGAANDE BEPLANTING 23 UITWERKING OPGAANDE BEPLANTING Perceel A en kavelpad Het zuidelijk deelgebied blijft open. Alleen langs de randen van perceel A en langs het kavelpad komt nieuwe opgaande beplanting. Vanaf de toegangsweg kijkt men tussen en onderdoor de knotwilgen. Deze staan op 10 meter uit elkaar, voldoende ruimte om de openheid te blijven zien. De knotwilgen langs het kavelpad staan aan de oostrand. Ze beletten niet het zicht naar het noorden, wel schermen ze enigszins het zicht af op het waterzuivering gebied. De opgaande houtwallen langs de west- en oostzijde van perceel A verhinderen niet het zicht naar het noorden. Langs deze randen staat al opgaande beplanting. Aan de westzijde sluit het aan op de bestaande boomgaard. Aan de oostzijde schermt het de rommeligheid van bebouwing en parkeerplaatsen af langs de weg. Beeld na 30 jaar voor na 24 Zicht vanaf de dam Vanaf de dam kijkt men naar het noorden langs de knotwilgen laan. Zowel aan de linker als aan de rechterkant van deze laan is de openheid nog steeds ten volle te ervaren. Doordat de wilgen naar achter steeds kleiner worden in het beeld, ervaart men sterker de maat en de schaal van de open percelen. Het geeft diepte aan het open gebied. De aandacht wordt afgeleid van de rommelige randen aan de oostzijde.

De bebouwing aan de noordzijde van het Heemsteeds kanaal en de Schouwbroekerbrug blijven goed zichtbaar zoals nu. Beeld na 30 jaar voor na 25 Zicht vanaf fietspad in de bocht Vanaf de bocht in het fietspad blijft de passant vrij uitkijken over perceel D, E ,F en verder. Langs het kavelpad ziet men de knotwilgen laan, op een afstand van 10 meter van elkaar vanwege eisen van het waterschap voor onderhoud van de watergang. Men kijkt er tussen door en overheen. De weides liggen immers lager dan het fietspad, die op de waterkering ligt. Achter de knotwilgen staan de schaduwbosjes voor het vee. De tekening laat de volgroeide bomen zien over zo’n jaar of 25 tot 30. Op het perceel F komt een haag met maximale hoogte van 1,00 m. De knotwilgen vallen nauwelijks op, ze vallen weg tegen het groen van de weides. Ze blijven klein, maximaal 4 meter hoog, omdat ze regelmatig geknot worden voor gebruik van takken en snippers. De wilgen geven diepte aan het gebied, wat nu leeg is. Ze verzachten het uitzicht op de rommelige rand aan de overzijde van het Spaarne met bebouwing en woonboten. De bosjes zijn een herhaling van de begroeiing in enkele bosjes langs het Spaarne. Men kijkt tussen de twee bosjes door en naar de bebouwing van Haarlem en de opgaande begroeiing langs het Spaarne.