06 GEANONIMISEERD Mail van NVVK inzake gemeente onderzoek NVVK.pdf

schuldeisers zelf opgetreden als onderzoekers Betrokkenen voeren video-onderzoek Betrokkenen voerenzelf zelf video-onderzoek uit uit

Niet alle opbrengsten van financiële hulpverlening zijn te vangen in harde data. We hebben daarom de methode ‘participatieve

Niet alle opbrengsten van financiële hulpverlening zijn te vangen in harde data. We hebben daarom de video’ gebruikt om vanuit verschillende perspectieven de merkbare waarde van financiële hulpverlening in beeld te brengen. De methode ‘participatieve video’ gebruikt om vanuit verschillende perspectieven de merkbare waarde van methode bestaat uit twee innovatieve elementen: financiële hulpverlening in beeld te brengen. De methode bestaat uit twee innovatieve elementen: Participatiefonderzoek: onderzoek: hulpverleners, hulpvragers en schuldeisers treden in dittreden onderzoek zelfonderzoek op als (mede-)onderzoekers. 1. 1.  Participatief hulpverleners, hulpvragers en schuldeisers in dit zelf op als Op basis van de hoofdvraag voor de jou hoofdvraag de waarde van‘Wat financiële hulpverlening?’ hebbenvan ze hun eigen onderzoeksplan (mede-)onderzoekers. Op ‘Wat basisis van is voor jou de waarde financiële opgesteld, dat ze onder begeleiding van een coach ook zelf hebben uitgevoerd. is een collectief leerproces, hulpverlening?’ hebben ze hun eigen onderzoeksplan opgesteld, datHet ze resultaat onder begeleiding van een coach het gevoel van eigenaarschap de betrokkenheid van deelnemers vergroot. waarbij Daarnaasthet biedt deze methode ookwaarbij zelf hebben uitgevoerd.

Het resultaat is een collectief leerproces, gevoel van de ruimte om tot écht nieuwe inzichten te komen endeelnemers eventuele biases van externe onderzoekers te omzeilen. eigenaarschap de betrokkenheid van vergroot. Daarnaast biedt deze methode de ruimte om 2.  V ideo als middel: deelnemers hebben zelf opnames gemaakt, een professioneel camerateam heeftte de omzeilen. plenaire bijeenkomsten tot écht nieuwe inzichten te komen en eventuele biases van externe onderzoekers vastgelegd. Het verzamelde beeldmateriaal wordt verwerkt tot een korte documentaire waarin de kijker wordt meegenomen

2. Video alsonderzoekstraject middel: deelnemers zelf gemaakt, een professioneel camerateam de van in het en in de hebben uitkomsten vanopnames het onderzoek. De documentaire geeft letterlijk een inkijkje inheeft de levens plenaire bijeenkomsten vastgelegd. Het verzamelde beeldmateriaal wordt verwerkt tot een korte de deelnemers en de context waarbinnen hun ervaringen plaatsvinden. documentaire waarin de kijker wordt meegenomen in het onderzoekstraject en in de uitkomsten van het onderzoek. De documentaire geeft letterlijk een inkijkje in de levens van de deelnemers en de context waarbinnen hun ervaringen plaatsvinden.

Proces: deelnemers voeren zelfzelf hethet onderzoek uit uit Proces: deelnemersworden wordenbegeleid begeleidmaar maar voeren onderzoek 1

2

3

4

5

6

Online Online kennismaking kennismaking

Trainingsdag Trainingsdag duo’s duo’s

Uitvoering Uitvoering door door duo’s duo’s

Wekelijkse Wekelijkse coaching coaching

Rondetafel Rondetafel schuldeisers schuldeisers

Terugkomdag Terugkomdag

1

17 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

18

Hoofdstuk 1 Context van financiële hulpverlening Bestaanszekerheid in toenemende mate onder druk voor groeiende groep mensen

19

1a | Context financiële hulpverlening: terugblik op de afgelopen 10 jaar met dr. Roeland van Geuns

“Door institutionele veranderingen komen meer mensen in kwetsbare situaties terecht dan tien jaar geleden” Hoe heb je kwetsbare groepen in Nederland zich zien ontwikkelen in de afgelopen 10 jaar? De samenstelling van de bevolking is niet fundamenteel veranderd, maar de institutionele inbedding van mensen in kwetsbare situaties wel. Vergeleken met 10 jaar geleden zijn er bijvoorbeeld niet meer mensen die niet kunnen lezen of schrijven, en ook niet meer mensen met een verstandelijk beperking. Maar deze mensen komen nu wel veel sneller in kwetsbare situaties, omdat de context is veranderd.

Over welke institutionele veranderingen heb je het dan? Er is gedraaid aan institutionele knoppen onder andere vanuit de gedachte meer mensen aan het werk te krijgen, maar het gevolg is dat de situatie voor veel mensen verslechterd is. Zo is er bewust voor gekozen om in kleine stappen het verschil tussen een netto bijstandsuitkering en het netto minimumloon te vergroten, dat proces loopt nog steeds. Dat betekent dat voor mensen met een uitkering het vrij besteedbaar inkomen daalt, omdat de vaste lasten stijgen. Dit leidde al tot druk op de bestaanszekerheid, wat nu versnelt door prijsstijgingen van o.a. energie. Dr. Roeland van Geuns is een erkend expert op het gebied van armoede en schulden. Hij is Lector Armoede Interventies aan de Hogeschool van Amsterdam, bestuursvoorzitter van Fonds Bijzondere Noden en actief als zelfstandig adviseur. Als zelfstandig ondernemer werkt hij mee aan verschillende advies- en onderzoeksprojecten.

Een ander voorbeeld is de invoering van de Participatiewet in 2015, waarmee voor mensen met nog enige arbeidscapaciteit de toegang tot de Wajong werd afgesloten. Deze mensen moeten nu actief solliciteren en bewijzen aanleveren en ze krijgen te maken met een partner- en vermogenstoets. Het resultaat is dat hun materiële zekerheid wordt aangetast. Mensen met chronische ziekteklachten moeten voor allerlei verschillende regelingen een eigen bijdrage betalen, waardoor hun financiële positie verzwakt. Door de stijging van het eigen risico bij de zorgverzekering vindt er meer zorgmijding plaats. En inkomensondersteunende regelingen zijn zo ingewikkeld gemaakt dat mensen afhaken. Daardoor komen ze financieel in de knel te zitten, zoals Nibud al in 2015 aantoonde.1

Wie zijn eigenlijk de mensen die we als kwetsbaar zien?

1. Nibud (2015), Geldzaken in de praktijk

20

Er wordt vaak gedacht dat het alleen mensen met een minimuminkomen zijn, we moeten echt af van deze nauwe focus. Zeker met de inflatie komen ook inkomens tussen minimum en modaal in de problemen. Voor minder dan 1200-1500 euro vind je geen huurwoning in Amsterdam. Tel daar 1000 euro aan leefgeld bij op en je komt op een benodigd netto inkomen van minimaal 2200 euro per maand. Dit is in je eentje al niet meer te betalen. Als we het over de kwetsbare groep hebben, zou ik dus liever praten over de groep met onvoldoende geld om van te leven.

1a | Context financiële hulpverlening: terugblik op de afgelopen 10 jaar met Roeland van Geuns

1. Context financiële hulpverlening: terugblik op de afgelopen 10 jaar met Dr.zijn Roeland van Geuns “Oorzaken schuldenproblematiek en mensbeeld sterk “Oorzaken schuldenproblematiek en mensbeeld zijn sterk veranderd” veranderd” Sommige mensen komen vervolgens inkomen zware financiële problemen, wat denk jij Sommige mensen vervolgens in zware financiële problemen, dat daarvan de grootste oorzaak is? daarvan de grootste oorzaak is? wat denk jij dat De belangrijkste reden De voor problematische schulden is een disbalans tussen het is beschikbare belangrijkste reden voor problematische schulden een disbalans tussen inkomen en de noodzakelijke uitgaven. Deze disbalans kannoodzakelijke ontstaan dooruitgaven. life events, maardisbalans kan het beschikbare inkomen en de Deze ontstaan door life events, maar steeds vaker ook door het langzaam uithollen steeds vaker ook door het langzaam uithollen van de bestaanszekerheid. We zien dit terug in van de bestaanszekerheid. We zien dit terug in het type schulden dat het type schulden dat mensen maken. Vroeger stonden webwinkels en consumptieve schulden mensen maken. stonden webwinkels en consumptieve schulden in de top 5 van schuldeisers. NuVroeger zijn het de Belastingdienst, leveranciers van vaste lasten en in de top 5 van schuldeisers. Nu zijn het de Belastingdienst, leveranciers van vaste lasten banken door roodstand.

en banken door roodstand.

Sleutelmomenten volgens Roeland voor veranderende beeldvorming van mensen in schulden Sleutelmoment

Gevolg

Rapport ‘Klantprofielen Klantmotivatie en gedrag als uitgangspunt voor schuldhulpverlening’1 voor hulpverlening in 180 gemeenten

Dit heeft ook iets gedaan met het beeld over mensen in schulden, hoe heb je dat Dit heeft ook iets gedaan met het beeld over mensen in schulden, hoe zien veranderen?

heb je dat zien veranderen?

Het beeld is sterk veranderd van ‘eigen schuld dikke bult’ en ‘armoede is het gevolg van ons Het beeld is sterk veranderd van ‘eigen schuld dikke bult’ en ‘armoede is het gedrag’ naar ‘gedrag is gevolg het gevolg Financiële hulpverlening is in dezelfde lijn ook vanvan onsarmoede’. gedrag’ naar ‘gedrag is het gevolg van armoede’. Financiële veranderd van een strakke uitvoering van proceslijn naarook de veranderd introductie van van de menselijke hulpverlening is ineen dezelfde een strakke uitvoering van maat. Daarbij zijn nieuwe effectieve zoals saneringskredieten en collectief eenenproces naarinstrumenten de introductie van de menselijke maat. Daarbij zijn nieuwe en schuldregelen in het leven geroepen. effectieve instrumenten zoals saneringskredieten en collectief schuldregelen in

het leven geroepen. Hoe kijk je terug op de afgelopen 10 jaar financiële hulpverlening?

Publicatie boek ‘Schaarste’2

Inzicht in verband armoede en gedrag, daardoor inzet gedragswetenschappen bij bestrijden armoede en schulden

Documentaire ‘Schuldig’3

Verandering kijk op schulden bij schuldeisers, beleidsmakers en maatschappij

Toeslagenaffaire

kijk je terug op10de afgelopen 10verteld jaar financiële hulpverlening? Het kan natuurlijk altijdHoe beter, maar als je mij jaar geleden had dat financiële

altijd beter, maarhet alsjejehopen. mij 10Qua jaarfinanciële geleden had verteld dat hulpverlening er nu zo Het voorkan zou natuurlijk staan had ik gezegd: ik help financiële hulpverlening er nu zo voor zou staan had ik gezegd: ik help het je hulpverlening is er al veel verbeterd, nu de context nog.

Brede bewustwording dat de overheid mensen in de problemen kan brengen

hopen. Qua financiële hulpverlening is er al veel verbeterd, nu de context nog.

Van Geuns, Jungmann en de Weerd (2011), Klantprofielen voor schuldhulpverlening Mullainathan en Shafir (2013) Schaarste 3 HUMAN (2016), Schuldig. Wie betaalt de rekening? 1 2

17 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

1. Van Geuns, Jungmann en de Weerd (2011), Klantprofielen voor schuldhulpverlening | 2. Mullainathan en Shafir (2013) Schaarste | 3. HUMAN (2016), Schuldig. Wie betaalt de rekening?

21

1b | De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen

Groep1. De waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen 1. De 1. context De 1. De context context vanvan financiële van financiële financiële hulpverlening hulpverlening hulpverlening – trends – trends – trends en ontwikkelingen en ontwikkelingen en ontwikkelingen

Groep waarbij bestaanszekerheid onder druk staat groeit Groep Groep Groep waarbij waarbij waarbij bestaanszekerheid bestaanszekerheid bestaanszekerheid onder onder onder druk druk druk staat staat staat groeit groeit groeit Grote groep met te weinig GroteGrote groep Grote groep met groep te met weinig te met weinig te geld, weinig geld,geld, geld, ondanks economische ondanks ondanks economische ondanks economische economische groeigroeigroei groei

Flexibilisering arbeidsmarkt leidt tot Flexibilisering Flexibilisering Flexibilisering arbeidsmarkt arbeidsmarkt arbeidsmarkt leidt tot leidtverhoogd leidt tot verhoogd totverhoogd verhoogd risico op armoede bij specifieke groepen risicorisico op armoede risico op armoede op bij armoede specifieke bij specifieke bij specifieke groepen groepen groepen 3 Aandeel flexibel dienstverband en ZZP’ers in arbeidsmarkt 3 3 3 Aandeel Aandeel flexibel Aandeel flexibel dienstverband flexibel dienstverband dienstverband en ZZP’ers en ZZP’ers in en arbeidsmarkt ZZP’ers in arbeidsmarkt in arbeidsmarkt

Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid onder druk onder onder druk onder druk druk

Hogere zorgkosten Hogere Hogere zorgkosten Hogere zorgkosten zorgkosten leidenleiden totleiden leiden tot tot tot geldproblemen en zorgmijding geldproblemen geldproblemen geldproblemen en zorgmijding en zorgmijding en zorgmijding

220 08 20 099 20 100 8 20 101 2 220 900 1028 8 20 2000 010 9 39 20 2101 014 0 0 2 20 201 015 1 1 2 22 0 301 011 2 62 22 0 2401 011 3 2735 200 01 112846 4 220 01 11995 5 22 0 2701 2106 6 2 0 2801 17 7 2 0 2901 12 8 8 2 0 2001 19 9 2 0 2 02 20 0

€ 150

19

18

20

17

20

16

20

15

20

14

20

13

20

Werkverlies brengt een groot risico op armoede met zich mee voor Werkverlies Werkverlies brengt Werkverlies brengt een groot brengt eenrisico groot eenop risico groot armoede op risico armoede met op armoede zich met mee zich met voor mee zichvoor mee voor mensen met een flexibel contract. Werknemers met een nietmensenmensen met een mensen met flexibel een met flexibel contract. een flexibel contract. Werknemers contract. Werknemers Werknemers met een met nieteen met nieteen nietwesterse migratieachtergrond, laag opgeleide mensen en mensen westerse westerse migratieachtergrond, westerse migratieachtergrond, migratieachtergrond, laag opgeleide laag opgeleide laag mensen opgeleide mensen en mensen mensen en mensen en mensen4 met een arbeidsbeperking zijn hierbij oververtegenwoordigd. (SCP ) met een met arbeidsbeperking een met arbeidsbeperking een arbeidsbeperking zijn hierbij zijn oververtegenwoordigd. hierbij zijn hierbij oververtegenwoordigd. oververtegenwoordigd. (SCP4) (SCP4) (SCP4)

Woningmarkt steeds minder toegankelijk Woningmarkt Woningmarkt Woningmarkt steeds steeds minder steeds minder toegankelijk minder toegankelijk toegankelijk 7

5 Hoogte5eigen risico HoogteHoogte eigenHoogte risico eigen risico eigen5 risico5

€ 375 € 385 € 385 € €350 385 385 385 €€ 385 385 € 385 375 €€ 375 € 350 €€ 375 350 €€ 350 € 220 220 €€160 220 € 220 €€ 150 €€ 160 160 € 160 150 €€ 150

WERK WERKWERKWERK

12

FINANCIËN Armoede in Nederland is een hardnekkig probleem FINANCIËN FINANCIËN Armoede Armoede in Nederland Armoede in Nederland in is een Nederland hardnekkig is een is hardnekkig eenprobleem hardnekkig probleem probleem FINANCIËN waarmee, afhankelijk van de conjunctuur, ongeveer één waarmee, waarmee, afhankelijk waarmee, afhankelijk van afhankelijk de van conjunctuur, devan conjunctuur, de ongeveer conjunctuur, ongeveer éénongeveer één één miljoen personen jaarlijks te maken hebben. Ongeveer 1 op miljoenmiljoen personen miljoen personen jaarlijks personen jaarlijks te maken jaarlijks te maken hebben. te maken hebben. Ongeveer hebben. Ongeveer 1 op Ongeveer 1 op 1 op de 12 kinderen leeft in een huishouden met armoede. (SCP2) 2 ) (SCP2) (SCP2) de 12 kinderen de 12 kinderen deleeft 12 kinderen inleeft een huishouden inleeft een in huishouden eenmet huishouden armoede. met armoede. met (SCP armoede.

20

0%

11

2%

0%

20

4%

2%

40%

Aantal woningen van 7 2009-2018 7 7 Aantal Aantal woningen Aantal woningen vanwoningen 2009-2018 van 2009-2018 van 2009-2018

GEZONDHEID GEZONDHEID GEZONDHEID GEZONDHEID

Door verplichte eigen betalingen zijn de zorgkosten Door verplichte Door verplichte Door eigen verplichte betalingen eigen betalingen eigen zijn betalingen de zijn zorgkosten dezijn zorgkosten de zorgkosten voor een groep hoger dan ze kunnen betalen. Deze voor een voor groep een voor hoger groep eendan groep hoger ze hoger dan kunnen zedan kunnen betalen. ze kunnen betalen. Dezebetalen. Deze Deze mensen kunnen hierdoor niet rondkomen, mijden zorg mensenmensen kunnen mensen kunnen hierdoor kunnen hierdoor niet hierdoor rondkomen, niet rondkomen, nietmijden rondkomen, mijden zorg mijden zorg zorg 6 )6 en/of maken schulden.6 (Zorgwijzer 6) ) (Zorgwijzer ) en/of maken en/of maken en/of schulden. maken schulden. (Zorgwijzer schulden. (Zorgwijzer

WONEN WONEN WONEN WONEN

6 4 2 0

6 6 4 4 4 2 2 2 0 0 0 Koop Sociale huur Part huur Koop Sociale huur Particuliere Koop Koop Sociale Koop huur Sociale huur Part Sociale huur huur Part huurPart huur huur 6

Mln. huishoudens Mln. huishoudens

4%

40% 40% 30% 30% 30% 30% 20% 20% 20% 20% 10% 10% 10% 10% 0% 0% 0% 0% 1 2 3 4 5 6 7 8 9 01 01 01 01 01 01 01 01 01 1 1 1 2 1 11 3 1221 41 11231 51 21241 61 31251 71 41261 81 51271 91 6128 1 7129 1 8 2 1 9 2 0 2 0 2 02 0 2 02 02 02 02 02 02 02 02 02 02 02 02 02 02 02 02 02 02 0 2 02 0 2 0 2 0 40%

Mln. huishoudens

6%

Mln. huishoudens

8%

6%

20 11 20 12 200 131 200 1 2 0 24201 2001 1 1 1 2 0 25301 2001 2 2 1 2 0 26401 201 3 3 1 2 0 27501 201 4 4 1 2 0 28601 201 5 5 1 2 0 299701 201 6 6 21 22 0 0801 011 7 7 22 0 2901 012 8 8 2 0 2001 19 9 2 0 2 02 20 0

8%

8% 8% 6% 6% 4% 4% 2% 2% 0% 0%

20

1 Huishoudens met laag inkomen en weinig 1 vermogen 1 1 Huishoudens Huishoudens Huishoudens met laag met inkomen laag metinkomen laag en weinig inkomen en weinig vermogen en weinig vermogen vermogen

De corporatiesector werd in de afgelopen decennia kleiner, De corporatiesector De corporatiesector De corporatiesector werd inwerd de afgelopen inwerd de afgelopen in de decennia afgelopen decennia kleiner, decennia kleiner,kleiner, terwijl de particuliere huursector groeide. De woonquote terwijl de terwijl particuliere terwijl de particuliere dehuursector particuliere huursector groeide. huursector groeide. De woonquote groeide. De woonquote De woonquote (woonlasten t.o.v. inkomen) is vaak veel hoger bij particuliere (woonlasten (woonlasten t.o.v. (woonlasten inkomen) t.o.v. inkomen) t.o.v. is vaak inkomen) is veel vaak hoger is8veel vaak bij hoger veel particuliere hoger bij particuliere bij particuliere huur dan bij sociale 8 huur.8 (CBS )8 ) (CBS huur dan huur bij dan sociale huur bijdan sociale huur. bij (CBS sociale huur. huur.) (CBS )

1 CBS (2021), Armoede en sociale uitsluiting 5 Independer (2021) 1 CBS Armoede 1 CBS (2021), 5 Independer 5 Independer CBS (2021), (2021), Armoede en sociale Armoede en uitsluiting sociale en sociale uitsluiting uitsluiting 5 Independer (2021) (2021) (2021) 2 SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid 6 Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme 18 2 SCP (2020), 2 SCP Kansrijk 2 SCP (2020), 6 Zorgwijzer(2019), 6 Zorgwijzer(2019), 6 Zorgwijzer(2019), 18 18 (2020), Kansrijk Armoedebeleid Kansrijk Armoedebeleid Armoedebeleid Nederlanders Nederlanders inNederlanders extreme in extreme in18 extreme 3 en 1. CBS (2021), Armoede sociale uitsluiting | 2. SCP (2020), Kansrijk Armoedebeleid | 3. CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland | 4. SCP (2020), Beleidssignalement maatschappelijke gevolgen coronamaatregelen CBS (2021), Profiel van flexwerkers in Nederland geldproblemen door hoge zorgkosten 3 CBS (2021), 3 CBS Profiel 3 CBS van (2021), (2021), Profiel flexwerkers van Profiel flexwerkers van in Nederland flexwerkers in Nederland in Nederland geldproblemen geldproblemen door(2020), hoge door zorgkosten hoge doorzorgkosten hoge zorgkosten 4 SCP 7 geldproblemen Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 (2020), Beleidssignalement maatschappelijke SCP De sociale staat van Nederland 5. Independer (2021) | 6.

Zorgwijzer(2019), Nederlanders in extreme geldproblemen door hoge zorgkosten | 7. SCP (2020), De sociale staat van Nederland | 8. CBS (2019) 4 SCP (2020), 4 SCP Beleidssignalement 4 SCP (2020), 7 SCP (2020), 7 SCP De 7 sociale Meetbare Meetbare en merkbare Meetbare en merkbare waarde en merkbare waarde van financiële waarde van financiële hulpverlening van financiële hulpverlening |hulpverlening april 2022 | april |2022 april 2022 (2020), Beleidssignalement Beleidssignalement maatschappelijke maatschappelijke maatschappelijke (2020), SCP (2020), De staat sociale De van sociale staat Nederland van staat Nederland van Nederland 8 CBS (2019) gevolgen coronamaatregelen 8 8 8 CBS (2019) CBS (2019) CBS (2019) gevolgengevolgen coronamaatregelen gevolgen coronamaatregelen coronamaatregelen 1

22

1b | De context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen

Druk op bestaanszekerheid heeft ongewenste sociale en 1.1. DeDe 1. context 1. De 1.De De context context van context financiële van van van financiële financiële financiële hulpverlening hulpverlening hulpverlening hulpverlening – trends – trends ––en trends trends ontwikkelingen enen en ontwikkelingen ontwikkelingen ontwikkelingen context van financiële hulpverlening – trends en ontwikkelingen financiële gevolgen Druk Druk Druk Druk Druk op opbestaanszekerheid op bestaanszekerheid op opbestaanszekerheid bestaanszekerheid bestaanszekerheid heeft heeft heeft heeft heeft ongewenste ongewenste ongewenste ongewenste ongewenste sociale sociale sociale sociale sociale en enenen en financiële financiële financiële financiële financiële gevolgen gevolgen gevolgen gevolgen gevolgen Groeiende Groeiende Groeiende groep Groeiende afhankelijk groep groep groep afhankelijk afhankelijk van afhankelijk hulp van voedselbanken van van hulp hulp hulp voedselbanken voedselbanken voedselbanken Groeiende groep afhankelijk van hulp voedselbanken

Meer Meer Nederlanders Meer Nederlanders Meer Meer Nederlanders Nederlanders Nederlanders in de in de bijstand in bijstand de ininbijstand de debijstand bijstand 2 2 2 22 Aantal Aantal personen personen Aantal Aantal met Aantal personen met een personen personen een bijstandsuitkering met bijstandsuitkering een met met bijstandsuitkering een eenbijstandsuitkering bijstandsuitkering 2 Aantal personen met een bijstandsuitkering

1 1 1 11 Aantal Aantal doordoor door Aantal voedselbanken voedselbanken Aantal Aantal doordoor voedselbanken door geholpen voedselbanken voedselbanken geholpen huishoudens geholpen huishoudens geholpen geholpen huishoudens huishoudens 1 huishoudens Aantal voedselbanken geholpen huishoudens

600.000 600.000 600.000 600.000 600.000 600.000

40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 40.000 30.000 30.000 30.000 30.000 30.000 30.000

400.000 400.000 400.000 400.000 400.000 400.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000 200.000

20.000 20.000 20.000 20.000 20.000 20.000 10.000 10.000 10.000 10.000 10.000 10.000 0

0

00

0 0

0

00

20 10 2200 11001 2200 11112 2200 112230 22200 2 10113341 222000100 2210114452 2220001111 2 10115563 222000122 2 10116764 222000133 2 10117785 222000144 2 10118896 222000155 2 101219970 222000166 2 202110018 222000177 2 200211 819 22 0188 2021 0 09 22 001299 2 02 01 2 20 0 2 02 1 21

0 0

20 10 2200 11001 22000 11112 2200 112230 222000 2 10113341 222200001 00 2 10114452 2220001 11 1 2 1015563 222200001 22 1 2 0116674 22200001 33 2 10117785 2220001 44 2 10118896 2220001 55 2 2 101199907 2220001 66 2 2002110087 22 01 7 2 0011 98 22 01 8 2 0021 09 2 01 9 2 02 0 20

0

Tussen Tussen 2009–2016 2009–2016 Tussen Tussen Tussen nam 2009–2016 nam het 2009–2016 2009–2016 aantal het aantal mensen nam het nam mensen aantal het het inaantal de aantal mensen in de mensen bijstand in jaarlijks deinbijstand in jaarlijks dedetoe, bijstand bijstand jaarlijks toe, jaarlijks toe, toe, toe, Tussen 2009–2016 nam hetnam aantal mensen inbijstand demensen bijstand jaarlijks toe, jaarlijks BIJSTAND BIJSTAND BIJSTAND BIJSTAND BIJSTAND BIJSTAND met met ruimruim 160 met 160 duizend ruim met duizend metruim 160 personen. ruim duizend 160 personen. 160duizend duizend Tussen personen. Tussen personen. personen. eindeind Tussen 20162016 Tussen en Tussen eind eind en 2016 eind eind 2019 2016 en 2019 2016 was eind en was eneind 2019 eind2019 was 2019was was met ruim 160 duizend personen. Tussen eind 2016 eneind eind 2019 was

FINANCIËLE FINANCIËLE FINANCIËLE FINANCIËLE FINANCIËLE FINANCIËLE Het Het Het aantal aantal mensen Hetmensen mensen aantal Het Het dat aantal aantal mensen een dat een een beroep mensen mensen dat beroep een doet dat dat doet beroep een op een voedselbanken beroep op beroep doet voedselbanken doet op doet voedselbanken op op isvoedselbanken voedselbanken is is PROBLEMEN isisPROBLEMEN PROBLEMEN PROBLEMEN PROBLEMEN aantal dat beroep doet op voedselbanken is PROBLEMEN doordoor de jaren de jaren heen door de door heen gestegen jaren dede gestegen jaren heen jaren van heen gestegen heen van 20.000 gestegen 20.000 gestegen naar vannaar 20.000 37.500 van van37.500 20.000 20.000 naar naar 37.500 naar37.500 37.500 door dedoor jaren heen gestegen van 20.000 naar 37.500 1 )Nederland 1 ) Nederland 1) 1 )1 ) huishoudens: huishoudens: huishoudens: eenhuishoudens: huishoudens: een stijging stijging van een van 88%. stijging een een 88%. stijging (Voedselbanken stijging van (Voedselbanken 88%. van van88%. (Voedselbanken 88%.Nederland (Voedselbanken (Voedselbanken Nederland 1 huishoudens: een stijging van 88%. (Voedselbanken Nederland ) Nederland

Maatschappelijke Maatschappelijke Maatschappelijke Maatschappelijke Maatschappelijke gevolgen gevolgen gevolgen gevolgen gevolgen

Toename Toename incidenten Toename Toename incidenten incidenten met incidenten verwarde metmet met verwarde personen verwarde verwarde personen personen personen Toename incidenten met verwarde personen 3Aantal 3 3 33 Aantal Aantal incidenten incidenten Aantal Aantal incidenten incidenten 3 incidenten Aantal incidenten

90.605 90.605 90.605 90.605 90.605 90.605 83.602 83.602 83.602 83.602 83.602 74.925 74.925 74.925 74.925 74.925 83.602 74.925 66.023 66.023 66.023 66.023 66.023 66.023 59.594 59.594 59.594 59.594 59.594 59.594

2014 2015 2016 2017 2016 2018 2017 20142014 2014 2015 2014 2016 2015 2016 2015 2017 2016 2017 2018 2017 2018 2018 2018 2018 2014 2015 20152014 20162015 20172016 20182017

Groeiende Groeiende Groeiende groep Groeiende daklozen groep groep groep daklozen daklozen daklozen Groeiende groep daklozen

50.000 50.000 50.000 40.000 40.000 40.000 30.000 30.000 30.000 20.000 20.000 20.000 10.000 10.000 10.000 DAKLOOSHEID DAKLOOSHEID DAKLOOSHEID DAKLOOSHEID DAKLOOSHEID 0 00 DAKLOOSHEID

Aantal Aantal daklozen daklozen Aantal Aantal Aantal daklozen daklozen daklozen 4 Aantal daklozen 50.000 50.000 50.000 40.000 40.000 40.000 30.000 30.000 30.000 20.000 20.000 20.000 10.000 10.000 10.000 n/a n/a n/a 0 00 4

4

4

44

n/a n/a n/a

20 09 2200 010990 2200 11001 2200 1010112 2200 9 2 1011232 2 222020000 09 2 100113349 2 22020011 01 2 1014045 2 22020011 21 2 1015156 2 22020011 32 2 10016276 2 222020011 43 2 1017783 2 22020011 45 2 10118489 22 2200011 65 2 10129590 2 2202011176 2 20021060 2201 87 22 0117 220011 89 22 001218 2201 09 2 0119 2202 0 220

VERWARDE VERWARDE VERWARDE VERWARDE PERSONEN VERWARDE PERSONEN PERSONEN PERSONEN PERSONEN VERWARDE PERSONEN

er elk erjaar elk jaar jaar een er een een elk daling. erjaar daling. elk In een jaar 2020 In daling. een 2020 was daling. In was er2020 weer er InInweer weer 2020 was eener was een toename. weer toename. ererweer een Vooral toename. een Vooral toename. Vooral Vooral er elk jaar een daling. 2020 was weer een toename. Vooral er elk daling. In 2020 was er een toename. Vooral 2 )2020. 2 2 )2 ) onder onder jongeren jongeren onder (tot onder jongeren (tot 27)jongeren was 27) (tot was de toename 27) de (tot toename was 27) was het toename sterkst de het sterkst inhet 2020. in sterkst het 2020. (CBS sterkst in(CBS (CBS in 2020. (CBS onder jongeren (tot 27)de was detoename toename het sterkst 2020.2(CBS )(CBS 2 ))in onder jongeren (tot 27) was de toename het sterkst in 2020.

‘Als ‘Als burgers burgers ‘Als hulpburgers hulp ‘Als nodig ‘Alsburgers nodig burgers hebben hulphebben hulp nodig hulp omdat nodig nodig hebben omdat zijhebben mensen hebben zij omdat mensen omdat omdat met zij mensen met gedrag zijzijmensen gedrag mensen zien met zien gedrag dat met met dat gedrag gedrag zien dat zien ziendat dat Op 1Op januari 1 Op 2020 1 Op 2020 januari Op telde 1 1januari telde januari Nederland 2020 Nederland 2020 telde 2020telde naar Nederland telde naar schatting Nederland Nederland schatting naar ruim naar schatting naar ruim 36schatting duizend schatting 36 duizend ruim 36 ruim duizend 3636duizend duizend ‘Als burgers hulp nodig hebben omdat zij mensen met gedrag zien dat Op 1 januari januari 2020 telde Nederland naar schatting ruim 36 ruim duizend Gevolgen Gevolgen van Gevolgen Gevolgen van de de coronacrisis, van coronacrisis, van van de coronacrisis, de decoronacrisis, coronacrisis, inflatie, inflatie, inflatie, inflatie, inflatie, zij niet zij begrijpen, begrijpen, zij niet zijbellen zijbegrijpen, niet niet bellen begrijpen, zij begrijpen, inzij bellen in bellen bellen zij in zij toenemende zij mate inintoenemende mate toenemende de politie de politie omdat mate de mate omdat politie de erdepolitie politie er omdat omdat omdat er ererGevolgen daklozen. daklozen. Dedaklozen. jarenlange De jarenlange daklozen.

Destijging, jarenlange De De stijging, jarenlange jarenlange tot 39 stijging, tot 39 stijging, stijging, duizend tot in 39tot 2018, tot duizend in 39duizend lijkt duizend in lijkt hiermee 2018, in hiermee in2018, lijkt 2018, hiermee lijkt lijkthiermee hiermee daklozen. Dedaklozen. jarenlange stijging, totduizend 39 duizend in392018, 2018, lijkt hiermee zij niet niet begrijpen, bellen zijtoenemende in toenemende toenemende mate demate politie omdat er geengeen geen alternatief alternatief geenlijkt geen alternatief geen lijkt tealternatief zijn. alternatief te zijn. zijn. Terwijl lijktTerwijl Terwijl te lijkt lijkt dit zijn. tesoort te dit Terwijl zijn. zijn. soort meldingen Terwijl Terwijl dit meldingen soort dit ditsoort vaak meldingen soort vaak niet meldingen meldingen niet gaan vaak gaan vaak niet vaakgaan niet nietgaan gaanenergieprijzen tot stilstand tot stilstand stilstand tot gekomen. stilstand gekomen. tot totstilstand stilstand Ergekomen. waren Er gekomen. waren gekomen. vooral Ervooral vooral waren minder ErErwaren minder waren vooral jonge vooral vooral jonge minder daklozen. minder daklozen. minder jonge Cijfers jonge daklozen. jonge Cijfers daklozen. daklozen. Cijfers Cijfers Cijfers alternatief lijkt te dit soort meldingen vaak niet gaan tot gekomen. Er waren minder jonge daklozen.

Cijfers energieprijzen energieprijzen energieprijzen energieprijzen en en oorlog oorlog en in oorlog en en Oekraïne in oorlog oorlog Oekraïne in Oekraïne in in Oekraïne Oekraïne overover over gedrag gedrag over dat overlast dat over gedrag over overlast gedrag gedrag dat gevend, overlast gevend, dat datoverlast crimineel overlast gevend, crimineel gevend, gevend, ofcrimineel gevaarlijk of gevaarlijk gevaarlijk crimineel crimineel of is.gevaarlijk Het of is.ofgevaarlijk Het gaat gevaarlijk gaat is. Het is.is. gaat Het Hetgaat gaat van van van 20192019 2019 waren van waren 2019 niet van vanniet niet 2019 beschikbaar. waren 2019 beschikbaar. waren waren niet beschikbaar. niet Ruim nietbeschikbaar. Ruim beschikbaar. 8 op8 8de op Ruim 10 dedaklozen Ruim 810 10 Ruim op daklozen 8de 8op op 10 isde man. daklozen deis is 1010 man. daklozen daklozen is man. isisman. man. gedrag dat overlast gevend, crimineel of is. Het gaat waren beschikbaar. Ruim op de daklozen man.

zullen deze zullen zullen ontwikkelingen zullen deze deze deze ontwikkelingen ontwikkelingen ontwikkelingen versterken versterken versterken versterken om kwetsbare om kwetsbare kwetsbare ommensen, kwetsbare om om mensen, kwetsbare kwetsbare diemensen, de diegrip mensen, de mensen, grip op diehun op de die die hun grip leven dede leven op grip dreigen grip hun op dreigen opleven hun hun te leven verliezen dreigen leven te verliezen verliezen dreigen dreigen te verliezen teteverliezen verliezen Daklozen Daklozen zijnDaklozen naar zijnDaklozen naar Daklozen verhouding zijn verhouding naar zijn zijnnaar verhouding vaak naar vaak verhouding teverhouding vinden te vinden vinden vaak invaak te één vaak in vinden één van tetevinden vinden van de in vier één deinvier vier in grote van één één grote de van van vier dede grote vier viergrote grote zullen deze ontwikkelingen versterken om mensen, die de grip op hun leven dreigen te Daklozen zijn naar verhouding vaak te in één van de grote 3 ) (Politie.nl 3 ) (Politie.nl 3) 3 )3 ) 4 ) steden. 4 )steden. 4 ) (CBS 4 )4 ) en die en gewoon die gewoon gewoon en die goede, enen gewoon goede, die die passende gewoon gewoon passende goede, goede, hulp goede, passende hulp nodig passende passende nodig hebben.’ hulphebben.’ hebben.’ hulp nodig hulp (Politie.nl nodig nodig hebben.’ (Politie.nl hebben.’ hebben.’ steden. steden. (CBSsteden.

(CBS 3 4 en die goede, passende hulp nodig (Politie.nl ) (Politie.nl steden. (CBS ) (CBS (CBS

! ! ! !!

1 1 Voedselbanken 1Nederland 1 Voedselbanken Voedselbanken Voedselbanken Nederland (2020) Nederland (2020) Nederland Nederland (2020) (2020) (2020) 1 Voedselbanken Voedselbanken Nederland (2020) 2CBS 2(2021) 2 CBS CBS22 CBS en CBS en (2021) CBS en CBS CBS enen (2021) CBS CBS(2021) (2021) CBS en CBS (2021) 3 Politie.nl 3 Politie.nl 3 Politie.nl 3 Politie.nl 3 Politie.nl (2019) (2019) (2019) (2019) (2019) 3 Politie.nl (2019) 1. Voedselbanken Nederland (2020) | 2. CBS en CBS (2021) | 3. Politie.nl (2019) | 4. CBS (2021) 4 CBS 4 CBS 4 CBS4(2021) 4 CBS (2021) (2021) CBS (2021) (2021) 4 CBS (2021) 1 2

19 19 19

19 1919 Meetbare Meetbare enMeetbare merkbare en merkbare Meetbare enwaarde merkbare en waarde enmerkbare merkbare van waarde van financiële financiële waarde waarde vanhulpverlening financiële van van hulpverlening financiële financiële hulpverlening | april hulpverlening hulpverlening || april 20222022 | april | |april 2022 april2022 2022 Meetbare enMeetbare merkbare waarde van financiële hulpverlening april 2022

23

24

Hoofdstuk 2 De hulpvrager in beeld Problemen op meerdere leefgebieden concentreren zich bij doelgroep met specifieke kenmerken

25

2 | De hulpvrager in beeld

deelininvan 2. De beeld 2. Een De hulpvrager hulpvrager beeldde kwetsbare groep komt daadwerkelijk in zware Een deel de groep komt daadwerkelijk in financiële iedereen meldt zich Een deel van van problemen, de kwetsbare kwetsbaremaar groeplang komtniet daadwerkelijk in zware zware financiële financiële problemen, problemen, maar maar lang lang niet niet iedereen iedereen meldt meldt zich zich Financiële hulpverlening hulpverlening voor voor mensen mensen met met schulden schulden Financiële Preventie Preventie

Vroegsignalering Vroegsignalering

Schuldhulp Schuldhulp

Kwetsbare groep groep Kwetsbare met verhoogde verhoogde met kans op op schulden schulden kans

Risicovolle Risicovolle schulden schulden

Problematische Problematische schulden schulden

~2.000.000 ~2.000.000 1 huishoudens huishoudens1

800.000 ~~ 800.000 huishoudens22 huishoudens

~~ 600.000 600.000 2,3 huishoudens huishoudens2,3

~~ 80.000 80.000 personen personen per per jaar jaar

melden zich voor financiële hulp melden zich voor financiële4hulp bij leden van de NVVK4 bij leden van de NVVK

1,4 miljoen huishoudens met schulden 1,4 miljoen huishoudens met schulden Er is veel onderzoek gedaan naar de omvang van financiële problemen 1,4 miljoen huishoudens met Er is veel onderzoek gedaan naar deschulden omvang van financiële problemen in Nederland, maar er is nog geen eenduidige definitie en data van de in Nederland, maar er isgedaan nog geen en data van dein Nederland, maar er Er is veel onderzoek naareenduidige de omvang definitie van financiële problemen verschillende groepen. We gebruiken daarom verschillende bronnen. verschillende groepen. Wedefinitie gebruiken daarom verschillende bronnen. is nog geen eenduidige en data van de verschillende groepen. Uit onderzoek van Deloitte (2021) blijkt dat 25% van de huishoudens We gebruiken daarom Uit onderzoek vanbronnen. DeloitteUit (2021) blijkt dat Deloitte 25% van(2021) de huishoudens verschillende onderzoek dat 25% van de huishoudens in in Nederland financieel kwetsbaar is.11 Invan 2018 had een op blijkt de vijf in Nederland financieel kwetsbaar is. 1 In 2018 had een op de vijf Nederland kwetsbaar In 2018 had eenmet op de vijf huishoudens in Nederland volgens huishoudens in financieel Nederland volgens is. Nibud te maken lichte huishoudens in Nederland volgens Nibudofte maken(550.000) met 2lichte 2 Nibudofteernstige maken met lichte (800.000) ernstige In 2020 (800.000) (550.000) betalingsachterstanden.

In betalingsachterstanden. 2020 (800.000) of ernstige (550.000) betalingsachterstanden.2 In 2020 waren er volgens 615.000huishoudens huishoudens met met geregistreerde problematische schulden.3 waren er volgens hethet CBSCBS ca. ca. 615.000 geregistreerde waren er volgens het CBS 3ca. 615.000 huishoudens met geregistreerde problematische schulden.3 problematische schulden. Ongeveer 80.000 personen melden zich Ongeveer personen melden zich Van de80.000 groep met problematische schulden melden zich 78.000 – 85.000 personen per jaar voor Ongeveer 80.000 personen melden zich Van de groep met problematische schulden melden zich 78.000 – en stress veel mensen lang 4 financiële hulpverlening. Het is al langer bekend dat door schaamte Van de groep met problematische schulden melden zich – 4 78.000 85.000 personen per jaar voor financiële hulpverlening. Het is al 4 wachten met per het zoeken naar hulp (gemiddeld min. 5 jaar). Ook positieve emoties kunnen een 85.000 personen jaar voor financiële hulpverlening. Het is al langer bekend dat door schaamte en stress veel mensen lang wachten zoals we zien in participatieve videoproject. Bijvoorbeeld wanneer mensen langerdrempel bekendvormen, dat door schaamte enhet stress veel mensen lang wachten met het zoeken naar hulp (gemiddeld min. 5 jaar). Ook positieve met het zoeken hulpkunnen (gemiddeld min. 5 jaar).

Ook positieve hopen dat zenaar het zelf oplossen of dat tijden vanzelf beter worden. emoties kunnen een drempel vormen, zoals we zien in het emoties kunnen een drempel vormen, zoals we zien in het participatieve videoproject. Bijvoorbeeld wanneer mensen hopen dat participatieve videoproject. Bijvoorbeeld wanneer mensen hopen dat alleoplossen hulpvragers een schuldregeling ze hetLang zelf niet kunnen of datbereiken tijden vanzelf beter worden. ze hetNiet zelfalle kunnen oplossen of dat tijden vanzelf beter hulpvragers stromen door naar een minnelijkeworden. of wettelijke schuldregeling. Tussen 40%-60% stopt met het trajecteen voordat een regeling getroffen kan worden.5 Ook tijdens de Lang de niet alle hulpvragers bereiken schuldregeling Lang niet alle hulpvragers bereiken 6een schuldregeling schuldregeling vindt uitval plaats. Heteen voorkomen van uitval is al langere tijd een belangrijk Niet alle hulpvragers stromen door naar minnelijke of wettelijke Niet alle hulpvragers stromen door naar een minnelijke of wettelijke thema binnen financiële hulpverleningsorganisaties. schuldregeling. Tussen de 40%-60% stopt met het traject voordat een schuldregeling. Tussen de 40%-60% stopt met het traject voordat een regeling getroffen kan worden.55 Ook tijdens de schuldregeling vindt regeling getroffen kan worden.

Ook tijdens de schuldregeling vindt uitval plaats.66 Het voorkomen van uitval is al langere tijd een belangrijk uitval plaats. Het voorkomen van uitval is al langere tijd een belangrijk thema binnen financiële hulpverleningsorganisaties. thema binnen financiële hulpverleningsorganisaties.

5 Purpose en Schouders Eronder (2019), Gemeenten Deloitte (2021), In balans 5 Purpose en Schouders Eronder (2019), Gemeenten Deloitte (2021), In balansproblemen 2018 3 Nibud (2019), Financiële zetten de Schouders Eronder 3 Nibud (2019), Financiële problemen 2018 zetten dewerd Schouders Eronder 6 CBS, Schuldenproblematiek in beeld In 2016 92% van de schuldsaneringstrajecten 1. Deloitte (2021), In balans in| beeld 2. Nibud (2019), Financiële problemen 2018 | de 3. schuldsaneringstrajecten CBS, Schuldenproblematiek in beeld | 4. NVVK Jaarverslag 2020 | 5. Purpose en Schouders Eronder (2019), zetten de Schouders 6 In 2016 CBS, Schuldenproblematiek werd 92% van Meetbare en merkbare waarde vanGemeenten financiële hulpverlening | aprilEronder 2022 NVVK Jaarverslag 2020 met succes afgerond, tegen 51% bij 4 NVVK Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 6. InJaarverslag 2016 werd 92% met succes succes afgerond, tegen 51% NVVK Jaarverslag 2016 2020van de schuldsaneringstrajectenmet afgerond,NVVK tegen 51%bijbijschuldbemiddeling. schuldbemiddeling. Jaarverslag 2016 schuldbemiddeling. NVVK Jaarverslag 2016 1 1 2 2 3 3 4

26

2 | De hulpvrager in beeld

2. De hulpvrager 2. De hulpvrager in beeld in beeld Alleenstaanden, lager opgeleiden en lage inkomens zijn overAlleenstaanden, Alleenstaanden, lager lager opgeleiden en lage eninkomens lage inkomens zijn schulden overzijn over2. De hulpvrager 2. De hulpvrager in beeld in beeld opgeleiden vertegenwoordigd in de groep met problematische vertegenwoordigd vertegenwoordigd in de groep in de groep metenproblematische met schulden schulden Alleenstaanden, Alleenstaanden, lager opgeleiden lager opgeleiden lage enproblematische inkomens lage inkomens zijn overzijn oververtegenwoordigd vertegenwoordigd in de groep in de groep met problematische met problematische schulden schulden Veel hulpvragers Veel hulpvragers uit dit onderzoek uit dit zijn onderzoek alleenstaand, zijn alleenstaand, hebben hebben ParticuliereParticuliere hulpvragershulpvragers in het onderzoek in het hebben onderzoek eenhebben een een laag of een middelbaar laag of middelbaar opleidingsniveau opleidingsniveau en een laagen inkomen een laag inkomen gemiddeldegemiddelde schuld van schuld € 33.000 van bij€12 33.000 schuldeisers bij 12 schuldeisers Veel hulpvragers Veel hulpvragers uit dit onderzoek uit dit zijn onderzoek alleenstaand, zijn alleenstaand, hebben hebben ParticuliereParticuliere hulpvragershulpvragers in het onderzoek in het hebben onderzoek eenhebben een Omvang schuldenlast Omvang schuldenlast

58%opleidingsniveau 42%laagen 42%laag inkomen een laag of een middelbaar laag of58% middelbaar opleidingsniveau en een inkomen een gemiddeldegemiddelde schuld van schuld € 33.000 van bij€12 33.000 schuldeisers bij 12 schuldeisers € 350.000

€ 350.000

€ 300.000 € 350.000 7%48% 48% 39% 39% 6% 6% Man Vrouw Man Man Vrouw Vrouw € 250.000 € 300.000 < 24 24 t/m <4424jaar 24 t/m 45 t/m 44 jaar 64 jaar 45 t/m 65+ 64 jaar 65+ 7%48% 48% 39% 39% 6% 6% € 200.000 € 250.000 € 150.000 <<24 24 24 <4424 jaar 24 t/m 45 T/M t/m 44 64 jaar 64jaar jaar 45 t/m 65+ 64 jaar 65+ 24 t/m t/m 44 jaar Laag of middelbaar Laag of middelbaar opleidingsniveau opleidingsniveau € 200.000 € 100.000 € 150.000 Laag of middelbaar Laag of middelbaar opleidingsniveau opleidingsniveau 50.000 Inkomen onder Inkomen minimumloon onder minimumloon €€100.000 €0 Inkomen onder Inkomen minimumloon onder minimumloon € 50.000

€ 300.000 € 350.000 € 250.000 € 300.000 € 200.000 € 250.000 € 150.000 € 200.000 € 100.000 € 150.000 € 50.000 € 100.000 €0 € 50.000

58%

7% 7%

Man

93%

93%

93% 87%

93% 87%

Vrouw Man

58%

Vrouw

42%

87% 60%

87% 60% Met een uitkering Met een uitkering

60% 77%

60% Met een uitkering Met een uitkering Alleenstaand Alleenstaand 77%

77% 53%

Alleenstaand Alleenstaand 77% 53% Met kinderen Met kinderen

53%

53% Met kinderen Met kinderen

42%

Omvang schuldenlast Omvang schuldenlast

Niet alle schulden Nietaltijd alle schulden in beeld altijd bij aanvang in beeld van bijhulpverlening aanvang van hulpverlening €0 € 0 van de groep De gemiddelde De schuld gemiddelde schuldna van akkoord de groep schuldregeling na akkoord schuldregeling (T2+T3) € 33.000. (T2+T3) Ditisschulden ligt € 33.000. iets lager Ditaanvang dan ligt ietscijfers lager van dande deNVVK cijfers uit van de NVVK uit Niet alleisschulden Nietaltijd alle in beeld altijd bij in de beeld van bijhulpverlening aanvang van hulpverlening 2020 (€ 38.000). 2020 De (€ gemiddelde 38.000). De gemeten gemiddelde schuld gemeten van de groep schuld T1 van de groep T1 De gemiddelde schuld gemiddelde vanaltijd de groep schuld na van akkoord deaanvang groep schuldregeling navan akkoord schuldregeling Niet alle De schulden in beeld bij hulpverlening (start hulpverlening) (start hulpverlening) ligt op € 22.000. ligt Hierin op € 22.000. is duidelijk Hierin het is effect duidelijk hetNVVK effectuit (T2+T3) € 33.000. (T2+T3) Ditisligt € van 33.000. ietsdelager Ditdan ligt ietscijfers lagerschuldregeling van dande deNVVK cijfers(T2+T3) uit van de De is gemiddelde schuld groep na de akkoord is € 33.000. Dit ligt iets zichtbaar dat veel zichtbaar schulden dat pas veel later schulden tijdens pas het later traject tijdens in volle het traject in volle 2020 lager (€ 38.000). 2020 De (€ gemiddelde 38.000).

De gemeten gemiddelde schuld gemeten van deDe groep schuld T1 van degemeten groep T1 dan de cijfers van de NVVK uit 2020 (€ 38.000). gemiddelde schuld van de omvang in beeld omvang komen. beeld komen. (start hulpverlening) (start hulpverlening) ligtinop € 22.000. ligtHierin op € 22.000. is duidelijk Hierin hetiseffect duidelijk het effect groep T1 (start hulpverlening) ligt op € 22.000. Hierin is duidelijk het effect zichtbaar dat veel

22

zichtbaar dat veel zichtbaar schulden dat pas veellater schulden tijdens pas het later traject tijdens in volle het traject in volle schulden pas later tijdens het traject in volle omvang in beeld komen. omvang in omvang komen. in beeld komen. 22 beeld

Meetbare en merkbare Meetbare waardeenvan merkbare financiële waarde hulpverlening van financiële | april hulpverlening 2022 | april 2022 22

22 Meetbare en merkbare Meetbare waardeenvan merkbare financiële waarde hulpverlening van financiële | april hulpverlening 2022 | april 2022

27

2 | De hulpvrager in beeld

Hulpvragers hebben behalve schulden ook vaak problemen op 2. De hulpvrager in beeld 2. De hulpvrager in beeld andere leefgebieden Hulpvragers hebben behalve schulden vaak problemen Hulpvragers hebben behalve schulden ookook vaak problemen opop andere leefgebieden andere leefgebieden Meest voorkomende problemen naast schulden: geen betaald werk, Meest voorkomende problemen naast schulden: geen betaald werk, gezondheidsproblemen en een klein netwerk om op terug te vallen gezondheidsproblemen en een klein netwerk om op terug te vallen

Naast schulden hebben veel hulpvragers ook andere Naast schulden hebben veel hulpvragers ook problemen Naast andere schulden hebben veel hulpvragers ook problemen 100% De meeste hulpvragers ervaren zware tot lichte problemen andere problemen 100% De meeste hulpvragers ervaren zware tot lichte op meerdere leefgebieden. Naast schulden worden het De meeste hulpvragers ervaren zware tot lichte problemen op meerdere leefgebieden. Naast niet hebben van werk enNaast gezondheidsproblematiek veel problemen op meerdere leefgebieden. schulden worden het niet hebben van werk en Veel hulpvragers ook geen of een beperkt schulden wordengenoemd. het niet hebben vangenoemd. werkhebben en Veel gezondheidsproblematiek veel gezondheidsproblematiek veel genoemd. Veel sociaal netwerk waarop ze kunnen terugvallen. hulpvragers hebben ook geen of een beperkt 63% 61% hulpvragers hebben ook geen of een beperkt 63% sociaal netwerk waarop ze kunnen terugvallen. 61% sociaal netwerk waarop terugvallen. Oorzaakze enkunnen gevolg lopen hier vaak door elkaar. Bijvoorbeeld: Oorzaak en gevolg lopen hier vaak door elkaar. schulden veroorzaken vaak stress en hebben impact op 41% 39% Oorzaak en gevolg lopen hier vaak door elkaar. 41% Bijvoorbeeld: schulden veroorzaken vaak stress 34% 39% zowel fysieke als geestelijke gezondheid.

De stress kan er Bijvoorbeeld: schulden vaak stress 34% en hebben impactveroorzaken op zowel fysieke alsmensen geestelijke tegelijkertijd voor zorgen dat verder in de problemen en hebben impact op zowel fysieke als geestelijkevoor 20% gezondheid. De stress kan er tegelijkertijd komen, bijvoorbeeld wanneer ze belangrijke beslissingen 16% 20% gezondheid. kan verder er tegelijkertijd voor zorgenDe datstress mensen in de problemen 16% 9% uitstellen. zorgenkomen, dat mensen verder inwanneer de problemen bijvoorbeeld ze belangrijke 9% € komen,beslissingen bijvoorbeeld wanneer ze belangrijke uitstellen. € beslissingen uitstellen. Problematische Werk Geestelijke Sociaal Fysieke Gezins- Verslaving Huisvesting Criminaliteit

Problematiek particuliere hulpvragers Problematiek particuliere hulpvragers

Problematische Werk schulden schulden

Geestelijke Sociaalnetwerk Fysieke Gezins-stabiliteit Verslaving Huisvesting Criminaliteit gezondheid gezondheid gezondheid netwerk gezondheid stabiliteit

“Ik was in die tijd heel erg ziek. Ik ben mijn baan verloren. Ik “Ik washeb in die tijd heel erg ziek. Ikmoeten ben mijn baan verloren. Ik zag ook kinderopvangtoeslag terugbetalen. En ik heb kinderopvangtoeslag moeten terugbetalen. En ik zag ook wel in dat ik dus niet zelf die schulden zou kunnen oplossen.” wel in -dat ik dus nietfilmproject zelf die schulden zou kunnen oplossen.” Hulpvrager - Hulpvrager filmproject 23

23

“Ik was in die tijd heel erg ziek. Ik ben mijn baan verloren. Ik heb kinderopvangtoeslag moeten terugbetalen. En ik zag ook wel in dat ik dus niet zelf die schulden zou kunnen oplossen.” Hulpvrager filmproject Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022

28

Hoofdstuk 3 Effecten van financiële hulp voor de hulpvrager Financiële hulpverlening zorgt voor optelsom van opvallende verbeteringen over meerdere leefgebieden

29

Naam: Rianda Kelder Rol: Schuldhulpverlener bij Gemeente Hollands Kroon

Visie “Ik vind het heel jammer dat mensen in deze tijd toch nog vaak worden gezien als schuldig als je schulden hebt. Maar het kan echt iedereen overkomen, iedereen.”

Merkbare waarde “Je komt bij mensen die totaal geen uitweg meer zien. Ze weten niet meer wat ze moeten doen en jij komt daar en je ziet gewoon dat mensen hun masker af doen en zich helemaal overgeven. En die hand die ik ze dan reik, dat ze die pakken en meegaan op reis naar een schuldenvrij leven. […] Zo sprak ik laatst een vrouw die ik jaren terug heb geholpen. Zij gaf ook aan: de dag voordat jij kwam ben ik weggelopen. Op zoek naar een plek waar ik zelfmoord kon plegen. En ze zei gewoon letterlijk tegen mij: als jij er niet was geweest had ik dat gewoon gedaan.”

30

Naam: Deborah Akkerman Rol: Hulpvrager

Oorzaak schulden “Ruim vijftien jaar geleden werd mijn man heel erg ziek. We kregen wel wat hulp, maar heel veel kosten werden niet vergoed. Zo zijn we er een beetje in gerold. We konden steeds nét ons hoofd boven water houden. Mijn man is afgekeurd. Ik moest volop werken en doorgaan, en op een gegeven moment liep ik toen zelf tegen een burn-out aan. En toen liep alles spaak.”

Fase traject “Wij zitten nog niet in het traject. De laatste puntjes moeten nog op de i gezet worden.”

Merkbare waarde “Wat schuldhulpverlening voor mij betekent is wel een stukje rust straks. […] Je hebt best wel een hele hoop stress in je leven. Zowel mijn man als ik hebben lichamelijke en psychische klachten. Als we niet naar de gemeente waren gegaan waren we over 2 à 3 jaar veel verder in de put geweest en misschien in nog wel veel slechtere gezondheid.”

31

3. Effecten van financiële hulp voor de hulpvrager

Financiële hulpverlening verbetert het leven Financiële hulpverlening verbetert het leven van hulpvragers op alle leefgebieden Financiële hulpverlening verbetert het leven van hulpvra

3 | Effecten van financiële hulp voor de hulpvrager

3. Effecten van financiële hulp voor de hulpvrager van financiële hulp voor de hulpvrager3. Effecten van financiële hulp voor de hulpvrager

op alle leefgebieden ële hulpverlening verbetert hetalle leven van hulpvragers Financiële hulpverlening verbetert het leven van hulpvrage op leefgebieden Op alle leefgebieden staat de groep op T3 (3e jaar regeling) e eefgebieden op alle leefgebieden

voor dan de groep op T1 (start financiële hulpverle

Op alle leefgebieden staat de groep op T3 (3e jaar regeling) er een stuk beter Op alle leefgebieden staat de groep op T3 (3e jaar regeling) er een stukleefgebieden beter voor dan dede groep opop T1T3 (start financiële hulpverlening) Op alle staat groep (3e jaar regeling) er een stuk beter voor dan de groep op T1 (start financiële hulpverlening) voor dan de groep op T1 (start financiële hulpverlening)

Significante verbetering van medium zware problematiek Significante verbetering van medium enenzware problematiek Sterke verbetering vanSterke gemiddelde en zware proble verbetering tussen groepen T1-T3 nte verbetering van medium en zware problematiek De grafiek geeft een overzicht van de verbetering op Significante verbetering van medium en zware problematiek Sterke verbetering van gemiddelde en zware problematiek Sterke verbetering van gemiddelde en zware problematie tussen groepen T1-T3op het gebied van zware tot medium problematiek per leefgebied. De g tussen groepen T1-T3 De grafiek geeft een De grafiek geeft een overzicht van de verbetering tussen groepen T1-T3 21%

15%

14% 11%

6%

10%

12%

De grafiek geeft overzicht vanstaat de verbetering het vo ge (derde jaareen schuldregeling) er een stukop beter zwareop totT1 medium problematiek per leefgebied. De groep (start hulpverlening). Vooral op de thema’s wei (derdedagbesteding, jaar schuldregeling) staatgezondheid, er een stuk beter voor dan geestelijke huisvesting en op T1 (start hulpverlening). Vooral op de thema’s werk en i scoort de groep in het derde jaar van de schuldregeli dagbesteding, geestelijke gezondheid, huisvesting en gezin positiever. In deze groep is het percentage hulpvrage scoortwerk de groep in het derde van de schuldregeling vee of opleiding heeftjaar bijvoorbeeld 12 procentpunt positiever. In deze groep is het percentage hulpvragers dat groep bij start financiële hulpverlening (T1). werk of opleiding heeft bijvoorbeeld 12 procentpunt lager groep Lichte bij start financiële hulpverlening (T1). verbetering lichamelijke gezondheid, verslavi

zware tot medium p 21% (derde jaar schuldre op T1 (start hulpver dagbesteding, gees 12% scoort de groep in h 15% 10% positiever. In deze g criminaliteit 6% gezondheid,14% 6% 6% Lichte verbetering lichamelijke verslaving en Lichte verbetering lichamelijke gezondheid, verslaving en Bij de probleemgebieden lichamelijke gezondheid en criminaliteit 6% 6% werk of opleiding h criminaliteit 6% 6% 6% de verbetering een stuk lager dan op andere leefgeb Bij de probleemgebieden lichamelijke gezondheid en criminaliteit ligt Bij de probleemgebieden lichamelijke gezondheid en crimin leefgebieden criminaliteit en verslaving hebben hulp 11% groep bij start finan Sociaal de verbetering stuk lager dan op andere leefgebieden. Bij de Werk Dag- een Geestelijke Fysieke Huisvesting GezinsVerslaving Criminaliteit de verbetering een stuk lager dan op andere leefgebieden. zware tot medium problematiek per leefgebied. De groep in T3 (derde 21% jaar schuldregeling) staat er een stuk beter voor dan de groep op T1 (start hulpverlening). Vooral op de thema’s werk en inkomen, dagbesteding, geestelijke gezondheid, huisvesting en gezinsstabiliteit 15% 14% scoort de groep in het derde jaar van de schuldregeling veel 15% positiever. In deze groep is het percentage hulpvragers dat geen 12% 14% 11% werk of opleiding heeft bijvoorbeeld 12 procentpunt lager dan in de 10% groep bij start financiële hulpverlening (T1).

11%

10%

te maken met problematiek dan bij andere thema’s, leefgebieden criminaliteit en verslaving hebben hulpvrager gezien ook minder te verbeteren is. Bij lichamelijke g te maken metmogelijk problematiek dan bij andere op, thema’s, zodat treedt een ‘vakantie-effect’ zoals we toe Ergezien is een significant verschil in startsituatie tussen populatie op T1 (start) en T3 (3e jaar regeling) op het gebied ook minder tedeverbeteren is. Bijdelichamelijke gezondheid gezien ook minder te verbeteren is. Bij lichamelijke gezond esting en verslaving mogelijk verklaard door voorwaarden van hulpverlening pagina 29. van huisvesting en verslaving. Dit betekent dat in de T3 populatie minder mensen zitten die bij de start van het traject Deel vooruitgang eneen verslaving mogelijk verklaard door voorwaarden van hulpverlening treedthuisvesting mogelijk ‘vakantie-effect’ op, zoals we toelichten op chil in de startsituatie tussen de populatie op T1 (start) en T3 (3e jaar regeling) op het gebied huisvestingsmogelijk of verslavingsproblematiek hadden dan in deop T1T1 populatie. verbetering op gebied huisvesting is 11 Er is een significant verschil in6% de startsituatie tussen de populatie (start) enDe T3maximale (3e jaar regeling) op het 6% treedt 6% een ‘vakantie-effect’ op, zoals we toelichte pagina 29. aving.

Dit betekent dat in de T3 populatie minder mensen zitten die bij de start van het traject procentpunt en op verslaving 6 procentpunt. Inpopulatie werkelijkheid zal de verbetering ietsbij lager liggenvan door die 29. van huisvesting en verslaving. Dit betekent dat in de T3 minder mensen zitten die de start hethulpvragers traject pagina ngsproblematiek hadden dan in de T1 populatie. De maximale verbetering op huisvesting is 11

netwerk besteding gez. stabiliteit leefgebieden criminaliteit engez. verslaving hebben hulpvragers minder Sociaal Verslaving Criminaliteit Geestelijke Fysieke Huisvesting GezinsSociaal Verslaving Criminaliteit Werk te maken Dag- Geestelijke Fysieke dan Huisvesting Gezinsmet problematiek bij andere thema’s, zodat er relatief gez. gez. stabiliteit netwerk Deel vooruitgang huisvesting en verslaving mogelijk verklaard door netwerk besteding gez. gez. stabiliteit voorwaarden van hulpverlening

Lichte verbetering criminaliteit T3 niet omdat stabiele huisvesting gestabiliseerde voor toelating huisvestingsof bereiken verslavingsproblematiek hadden danen ineen de T1 populatie. Deverslaving maximale voorwaarden verbetering opzijn huisvesting is 11 tot een Bij de probleemgeb aving 6 procentpunt. In werkelijkheid zal de verbetering iets lager liggen door hulpvragers die schuldregeling. procentpunt en op verslaving 6 procentpunt. In werkelijkheid zal de verbetering iets lager liggen door hulpvragers die stabiele huisvesting en een gestabiliseerde verslaving voorwaarden zijn voor toelating tot een T3 niet bereiken omdat stabiele huisvesting en een gestabiliseerde verslaving voorwaarden zijn voor toelating tot een de verbetering een schuldregeling. 26 leefgebieden crimin Sociaal 26Verslaving Criminaliteit Meetbare Werk Dag- 26 Geestelijke Fysieke Huisvesting Gezinsen merkbare waarde van financiële hu Werk Dagbestedig Geestelijke Fysieke Huisvesting Gezins­ Sociaal Verslaving Criminaliteit te maken met prob netwerk Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening | april 2022 besteding gezondheid gez. gez.

stabiliteit gezondheid stabiliteit netwerk Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlen gezien ook minder t Deel vooruitgang huisvesting en verslaving mogelijk verklaard door voorwaarden van hulpverlening 32 treedt mogelijk een Er is een significant verschil in de startsituatie tussen de populatie op T1 (start) en T3 (3e jaar regeling) op het gebied van huisvesting en verslaving. Dit betekent dat in de T3 populatie minder mensen zitten die bij de start van het traject pagina 29.

Sterke verbetering van gemiddelde en zware problematiek De grafiek geeft een overzicht van de verbetering op het gebied van zware tot medium problematiek per leefgebied. De groep in T3 (derde jaar schuldregeling) staat er een stuk beter voor dan de groep op T1 (start hulpverlening). Vooral op de thema’s werk en inkomen, dagbesteding, geestelijke gezondheid, huisvesting en gezinsstabiliteit scoort de groep in het derde jaar van de schuldregeling veel positiever. In deze groep is het percentage hulpvragers dat geen werk of opleiding heeft bijvoorbeeld 12 procentpunt lager dan in de groep bij start financiële hulpverlening (T1).

Lichte verbetering lichamelijke gezondheid, verslaving en criminaliteit Bij de probleemgebieden lichamelijke gezondheid en criminaliteit ligt de verbetering een stuk lager dan op andere leefgebieden. Bij de leefgebieden criminaliteit en verslaving hebben hulpvragers minder te maken met problematiek dan bij andere thema’s, zodat er relatief gezien ook minder te verbeteren is. Bij lichamelijke gezondheid treedt mogelijk een ‘vakantie-effect’ op, zoals we toelichten op pagina 29.

Deel vooruitgang huisvesting en verslaving mogelijk verklaard door voorwaarden van hulpverlening Er is een significant verschil in de startsituatie tussen de populatie op T1 (start) en T3 (3e jaar regeling) op het gebied van huisvesting en verslaving. Dit betekent dat in de T3 populatie minder mensen zitten die bij de start van het traject huisvestings- of verslavingsproblematiek hadden dan in de T1 populatie. De maximale verbetering op huisvesting is 11 procentpunt en op verslaving 6 procentpunt. In werkelijkheid zal de verbetering iets lager liggen door hulpvragers die T3 niet bereiken omdat stabiele huisvesting en een gestabiliseerde verslaving voorwaarden zijn voor toelating tot een schuldregeling. 33