Regionale Detailhandelsvisie IJmond 2016 (achterliggend document)

REGIONALE DETAILHANDELSVISIE IJMOND NAAR EEN KRACHTIGE RETAILSTRUCTUUR IN DE IJMOND

REGIONALE DETAILHANDELSVISIE IJMOND NAAR EEN KRACHTIGE RETAILSTRUCTUUR IN DE IJMOND

CityWorks Bezoekadres: Sterrenhof 13, Utrecht Postadres: Postbus 791, 3500 AT Utrecht

t

030 – 879 20 50

e w

info@cityworks.nl www.cityworks.nl

opdrachtgever: Gemeente Velsen namens 3 IJmond-gemeenten projectnummer: 1639 datum: 9 maart 2016

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van CityWorks

Inhoudsopgave Samenvatting .................................................................................. 3 1. Inleiding ..................................................................................... 5 2. Analyse van het winkellandschap .............................................. 7 3. Trends en ontwikkelingen ........................................................ 14 4. Regionale visie ........................................................................ 17 5. Aanzet voor lokale uitwerkingen .............................................. 25 6. Regionale afstemming en instrumentarium ............................. 32 Bijlagen ......................................................................................... 44

Kaart huidige bestuurlijke indeling van IJmond (bron: Provincie NoordHolland)

!!!!!!!!

!!!!!!!

! Een blik op de hoofdwinkelcentra in Beverwijk, Velsen (IJmuiden) en "##$%&'()*+,*(-./!! Heemskerk

!

!

!! !! 0'12#(%*.*!,#(,*3*-*(!'(!04546789:;!7<<=0<>?45@6AB!0@C@@6!4=!D@6?<!

!

Samenvatting

§

De IJmond-gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen hebben een regionale detailhandelsvisie gemaakt. Zo’n visie is formeel nodig omdat de provincie dat voorschrijft en omdat de Ladder voor Duurzame Verstedelijking verlangt dat gemeenten hun detailhandelsplannen regionaal afstemmen. Misschien belangrijker dan deze formele redenen: zo’n visie is vooral nodig omdat de snel veranderende wereld van detailhandel een scherpe regie vergt.

§

Kwetsbaar winkellandschap De situatie van de detailhandel in de IJmond is kwetsbaar. Er is een overmatig aantal winkelcentra, de winkels functioneren -gemiddeld genomen- onder het te verwachten niveau, er is veel leegstand en veel winkelcentra kampen met kwalitatieve achterstanden. De problematiek is groot, de urgentie is hoog.

Maakproces Deze visie is tot stand gekomen in een interactief proces, waarin onder meer vier workshops met betrokkenen hebben plaatsgevonden. Aan het eind van de zomer van 2015 zijn op basis van een tussenrapportage consultaties geweest met vertegenwoordigers van de winkelgebieden in de drie gemeenten alsmede met de drie gemeenteraden. Begin 2016 volgt, vlak voor de formele besluitvorming, nog een regiobrede consultatie met ondernemers en raadsleden.

Visie Werken aan sterke winkelgebieden is derhalve niet een taak van alleen ondernemers. Het is een taak van alle betrokkenen. Het is in de IJmond nodig om met kracht te gaan werken aan een betere structuur. Dit vraagt regionale afstemming, omdat de regio nauw met elkaar is verbonden. Een plan in de ene gemeente heeft direct consequenties voor het functioneren van winkelgebieden er omheen, ook in de buurgemeenten. Detailhandel is een belangrijke factor voor de kwaliteit van de leefomgeving. Een strakke, regionale regie is nodig om het tij te keren. Als missie geldt:

Kaders voor deze visie Naast de provinciale richtlijnen voor een regionale detailhandelsvisie zijn op voorhand als kaders voor de regionale visie IJmond meegegeven: § geen blauwdruk, maar stimulerend en prikkelend § voorkomen van ‘morsen met ruimte’ en tegengaan leegstand § onderscheidende elementen benadrukken tussen de drie gemeenten § kader voor lokale uitwerkingen, planvorming, plantoetsing en beleid: het moet een ‘werkdocument’ zijn § visie en implementatie- en uitvoering (spelregels)

CityWorks

vaststelling in alle drie gemeenten en goedkeuring van de provincie: politiek en maatschappelijk gedragen er moeten duidelijke keuzen gemaakt worden

Naar een krachtige retailstructuur in de IJmond

Hoofdopgaven Kwantitatief gezien is er geen enkele reden om het winkelareaal te vergroten, integendeel. In plaats van uitbreiding en toevoegingen komt het erop aan te werken aan kwaliteit en onderscheidend vermogen. De twee geformuleerde hoofdopgaven zijn daarom het reduceren van

3

winkelmeters en focus op de kansrijke winkelgebieden. Er is een nieuwe hoofdwinkelstructuur geformuleerd die bestaat uit 20 (potentieel) kansrijke winkelgebieden.

Tot slot De regio als geheel en de drie gemeenten afzonderlijk beseffen zich ten volle de uitdagingen waarvoor ze staan en de betekenis die winkels en winkelgebieden hebben voor het imago van Beverwijk, Heemskerk en Velsen. Er is veel energie nodig om alle doelen te bereiken. Deze visie is een frisse start voor een nieuwe aanpak!

Implementatie Voor de uitvoering van deze visie zijn twee zaken cruciaal. Dit is enerzijds het regionaal advieskader en anderzijds het in te zetten instrumentarium.

Belangrijkste afspraken op een rij

Regionaal advieskader Basis is dat winkelplannen in de IJmond regionaal afgestemd gaan worden. Daarmee past deze visie ook uitstekend in de Ladder voor Duurzame Verstedelijking. Essentie bij deze afstemming is dat winkelplannen zoveel als mogelijk worden gerealiseerd in kansrijke winkelgebieden. Per saldo streeft de regio echter naar een vermindering van het aanbod.

De drie gemeenten maken samen de volgende afspraken: § de hoofdwinkelstructuur omvat 20 winkelgebieden § het versterken van de hoofdwinkelstructuur heeft prioriteit; uitbreidingen alleen onder stringente voorwaarden en in principe alleen in de kansrijke winkelgebieden § de drie gemeenten vragen elkaar advies over plannen waarmee het winkelareaal substantieel wordt vergroot § de ambitie is om in 5 jaar tijd het totale metrage winkelvloeroppervlak met 10.000 m2 te reduceren, hiervoor wordt de saldo-benadering geïntroduceerd (zie begrippenlijst) § de mate van reductie wordt gemonitord en jaarlijks besproken § evt. bestaande branchebeperkingen worden in de meeste winkelgebieden losgelaten en mengconcepten worden hier bevorderd § de gemeenten gaan ieder afzonderlijk bestemmingsplannen nalopen waar het gaat om ongewenste detailhandelsmogelijkheden en bekijken of meer flexibiliteit in bestemmingsplannen mogelijk is

Instrumentarium Voor het bereiken van de doelstellingen uit deze visie staan verschillende instrumenten ter beschikking. In deze visie worden de volgende instrumenten onderscheiden: § beleidsinstrumenten § juridisch-planologische instrumenten § financiële instrumenten § randvoorwaarden § samenwerking Sommige instrumenten kunnen regionaal worden opgepakt, maar sommige vergen ook een lokale uitvoering om zo nauw mogelijk aan te sluiten op de lokale situatie. ‘Regionaal wat moet, lokaal wat kan’ is hierbij het devies, maar meer samenwerking en afstemming is op veel fronten wenselijk. Een aantal instrumenten kan direct worden ingezet, een aantal vraagt nadere uitwerking. Deze regionale visie is daarmee een kapstok voor lokale uitwerkingen, die komend jaar worden gemaakt in de drie gemeenten.

CityWorks

4

1. Inleiding

Kernpunten provinciaal detailhandelsbeleid De missie van de provincie is ‘het versterken van de detailhandelstructuur in Noord-Holland’. Daarbij behoren de volgende drie hoofddoelstellingen: § een detailhandelstructuur die uitgaat van duurzaam ruimtegebruik § een detailhandelstructuur die bijdraagt aan een vitale regionale economie § een detailhandelstructuur die bijdraagt aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving

De IJmond-gemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen hebben met elkaar een regionale detailhandelsvisie gemaakt. Zo’n visie is formeel nodig omdat de provincie dat voorschrijft en omdat de Ladder voor Duurzame Verstedelijking verlangt dat gemeenten hun detailhandelsplannen regionaal afstemmen. Misschien belangrijker dan deze formele redenen: zo’n visie is vooral nodig omdat de snel veranderende wereld van detailhandel een scherpe regie vergt. In het hoofdstuk trends en ontwikkelingen leest u meer over de achtergrond hiervan. Deze visie formuleert een toekomstbeeld voor de detailhandel in de gehele IJmond. Daaruit volgen kaders voor de lokale aanpak in de drie gemeenten afzonderlijk.

De hoofddoelstellingen zijn uitgewerkt in zes beleidsdoelen: 1. prioriteit geven aan regionale hoofdwinkelgebieden (dit zijn binnensteden met een regionale functie met minimaal 25.000 m2 wvo, binnen de IJmond is alleen het centrum van Beverwijk zo’n regionaal hoofdwinkelgebied) 2. voorkómen van extra leegstand 3. internet-afhaalpunten bij voorkeur situeren in bestaande winkelcentra 4. een vitale, dynamische en concurrerende detailhandelstructuur, ruimte geven aan kwaliteit 5. primaire detailhandel bereikbaar op een aanvaardbare afstand 6. detailhandel die bijdraagt aan aantrekkelijke binnensteden

Provinciaal detailhandelsbeleid Op 15 december 2014 hebben Provinciale Staten van Noord-Holland het geactualiseerde detailhandelsbeleid vastgesteld. Noord-Holland geeft hierin aan kritischer te kijken naar voorstellen om het aantal vierkante meters winkeloppervlak uit te breiden en vraagt van regio’s een regionale detailhandelsvisie. In zo’n visie leggen de betrokken gemeenten hun gezamenlijke visie en ambities neer. Daarbij zijn gemeenten verplicht om voor hun winkelplannen (vanaf een bepaalde omvang) advies te vragen bij de Adviescommissie Detailhandel Noord-Holland Zuid (ADZ, voorheen RAC). In de ADZ zijn gemeenten, bedrijfsleven en werknemersorganisaties vertegenwoordigd. De planologische vertaling van het detailhandelsbeleid is neergelegd in de Provinciale Ruimtelijke Verordening (vastgesteld op 28 september 2015).

CityWorks

Op een aantal plekken in deze nota wordt per onderwerp expliciet verwezen naar nadere onderdelen van het provinciale beleid.

1.1 Opgaven van deze regionale detailhandelsvisie Vooraf zijn de kaders geformuleerd voor de visie: § geen blauwdruk, maar stimulerend en prikkelend § voorkomen van ‘morsen met ruimte’ en tegengaan leegstand

5

§ § § §

§

onderscheidende elementen benadrukken tussen de drie gemeenten kader voor lokale uitwerkingen, planvorming, plantoetsing en beleid: moet een ‘werkdocument’ zijn visie en implementatie- en uitvoering (spelregels) vaststelling in alle drie gemeenten en goedkeuring van provincie: politiek en maatschappelijk gedragen er moeten duidelijke keuzen gemaakt worden

Als missie voor geformuleerd:

de

op

te

stellen

detailhandelsvisie

Workshops Deze visie is mede tot stand gekomen door de resultaten van vier interactieve workshops met een brede groep van deelnemers (vertegenwoordigers ondernemersverenigingen, belangen- en brancheorganisaties, ambtelijke vertegenwoordigers van de drie gemeenten alsmede provincie en ADZ). Voor de zomer vonden twee workshops plaats. In de eerste workshop zijn onder andere bovengenoemde kaders met elkaar verkend, is een SWOT-analyse gemaakt van de detailhandel in de regio en is gezocht naar de onderscheidende kracht van de hoofdwinkelgebieden. De tweede workshop stond in het teken van de opgaven in de drie verschillende gemeenten om de detailhandelsstructuur te verbeteren en een verkenning van de daarvoor beschikbare instrumenten. In de derde workshop stonden de individuele winkelgebieden centraal. In workshop 4 is gesproken over de wijze waarop de regionale sturing kan plaatsvinden en zijn instrumenten nader uitgediept.

is

Naar een krachtige retailstructuur in de IJmond

1.2 Interactief werkproces Deze visie is tot stand gekomen in een interactief proces. In 2015 vonden voor de zomer twee workshops plaats. Rond de zomer was er een consultatie van vertegenwoordigers van winkelgebieden, in de drie colleges van B&W en met raadsleden. Dit gebeurde op basis van een hoofdlijnennotitie (tussenrapportage). Na de zomer is een verdere uitwerking gegeven in wederom twee workshops. Begin 2016 vond een tweede bestuurlijke consultatie plaats. Ook was er een regiobrede bijeenkomst met stakeholders als opmaat naar definitieve vaststelling. Tevens is toen de ADZ geconsulteerd. Het proces is verder ambtelijk begeleid door een begeleidingsgroep en op diverse momenten vond er afstemming plaats met de drie portefeuillehouders. Een overzicht van de deelnemers aan de diverse overleggen is opgenomen in bijlage 1.

CityWorks

1.3 Basis voor en opzet van deze visie Op basis van de verkregen input is in combinatie met de analyse van het huidige winkellandschap (zie hoofdstuk 2) en de trends en ontwikkelingen (hoofdstuk 3) de regionale visie gemaakt (hoofdstuk 4). Vervolgens zijn op basis van deze visie kaders gegeven voor lokale uitwerkingen, inclusief het benoemen van de toekomstige hoofdwinkelstructuur (hoofdstuk 5). In hoofdstuk 6 wordt op een rij gezet op welke wijze de regio de regie kan voeren over de detailhandelsontwikkelingen en welke instrumenten de regio en gemeenten kunnen inzetten bij het bewerkstelligen van de krachtige retailstructuur. Aandachtspunten bij de te formuleren uitgangspunten voor het toekomstige winkellandschap zijn o.a:

6

§ § § § §

inspelen op relevante trends en ontwikkelingen de spreiding van supermarkten / boodschappencentra het onderscheidend vermogen van de centrumgebieden ten opzichte van elkaar omgaan met leegstand solitaire bewinkeling

! !! "##$%&'()*+,*(-./!! "##$%&'()*+,*(-./!! "##$%&'()*+,*(-./!! ! !!

!!!!!!!! !!!!!!!! !!!!!!!!

!!!!!!! !!!!!!! !!!!!!!

2. Analyse van het winkellandschap De navolgende analyse is gebaseerd op: § locatiebezoek door CityWorks van alle winkelgebieden § informatie en resultaten uit de workshops § interviews met de drie verantwoordelijke wethouders § literatuurstudie § analyse van feiten en cijfers

! ! !

2.1 Verkenning aanbod !! !! !!!! !! !! 0'12#(%*.*!,#(,*3*-*(!'(!04546789:;!7<<=0<>?45@6AB!0@C@@6!4=!D@6?<! 0'12#(%*.*!,#(,*3*-*(!'(!04546789:;!7<<=0<>?45@6AB!0@C@@6!4=!D@6?<! 0'12#(%*.*!,#(,*3*-*(!'(!04546789:;!7<<=0<>?45@6AB!0@C@@6!4=!D@6?<! Enkele a-typische winkelgebieden in Beverwijk: v.l.n.r. Meubelboulevard, ! ! Beverwijkse Bazaar en Marlo Center ! !

!!!!!! !!!!!! 54?E4=;!C44789:F?48=B!54?E4606<4:!4=!E@=GF<<6GHCI'A! Enkele boodschappen- en dorpscentra in Velsen: v.l.n.r. Zeewijkplein, 54?E4=;!C44789:F?48=B!54?E4606<4:!4=!E@=GF<<6GHCI'A! 54?E4=;!C44789:F?48=B!54?E4606<4:!4=!E@=GF<<6GHCI'A! Velserbroek en Santpoort-Zuid !!!

!

! !

!!!!!!!!!

!!!!!! !!!!!! !! ! J44DE:46:;!4>6<F@F?48=B!!K8G@A4?!06<4:F<?A46B!044GJ<54=EG6@@G!L8DF64EE84M! J44DE:46:;!4>6<F@F?48=B!!K8G@A4?!06<4:F<?A46B!044GJ<54=EG6@@G!L8DF64EE84M! J44DE:46:;!4>6<F@F?48=B!!K8G@A4?!06<4:F<?A46B!044GJ<54=EG6@@G!L8DF64EE84M! Enkele boodschappencentra in Heemskerk: v.l.n.r. Europaplein, Citadel (Broekpolder) en Beethovenstraat

CityWorks FOTO'S BESTAAND 02

tecten t: 0251-224132 f: 0251-223416 e: info@the-mall-architecten.nl d:12-03-2012 hitecten t: 0251-224132 f: 0251-223416 e: info@the-mall-architecten.nl d:12-03-2012

tecten t: 0251-224132 f: 0251-223416 e: info@the-mall-architecten.nl d:12-03-2012

FOTO'S BESTAAND 02 FOTO'S BESTAAND 02

7

Aantal centra is fors Het winkellandschap kan worden samengevat met de woorden fijnmazig, versnipperd en omvangrijk. Met 290.000 m2 winkelaanbod (excl. Beverwijkse Bazaar) is de regio ruim bemeten. Het winkelareaal is overigens sterk gegroeid, in 2005 was dit metrage nog 250.000 m2 wvo. Maar het meest opvallend is het aantal winkelcentra: er zijn (op basis van de informatiebasis van Locatus) 30 winkelgebieden waaronder ook veel kleine centra. Daarnaast is er veel solitaire bewinkeling. Enkele cijfers: § 8 dorps- en stadscentra § 12 boodschappencentra § 2 solitaire supermarkten § 3 PDV-locaties (meubelboulevard Beverwijk, Broekerwerf in Velsen en de Rijksstraatweg in Heemskerk) § 5 ‘a-typische’ winkelgebieden (Marlo-centrum en Beverwijkse Bazaar in Beverwijk en de Vissershaven, de Noord- en Zuidarcade en Kennemerlaan in IJmuiden)

De winkelstructuur is verder versnipperd

De boodschappencentra zijn en blijven primair gericht op de (dagelijkse) boodschappen en hoogfrequente aankopen. Comfort en gemak zijn hierbij de leidraad.

Behalve deze 30 centra zijn er ook veel winkelclusters die Locatus niet (meer) als winkelgebied rekent, omdat daar minimaal sprake moet zijn van minimaal 7 winkels op korte afstand van elkaar gelegen. In de regio zijn buiten de 30 winkelgebieden die Locatus herkent, ook nog andere winkelgebieden aanwezig, zoals in Wijk aan Zee, de Zuiderkruisstraat in IJmuiden, de H. Mandeweg in Beverwijk en de Trompet in Heemskerk. Daarnaast is er nog de verspreide bewinkeling. Het gaat om verspreid gelegen winkels in woonbuurten of op bedrijventerreinen. In een aantal gevallen gaat het om winkels die niet of slecht in winkelgebieden passen.

De PDV-locaties zijn primair gericht op de doelgerichte aankopen op het gebied van in en om het huis. De ’a-typische’ winkelgebieden hebben gemeen dat ze niet in één van de andere (bovengenoemde) categorieën vallen. Ze zijn zeer divers van aard en lopen qua functie, belevingswaarde en bezoekmotief sterk uiteen. Naast deze structuurbepalende winkelgebieden is er ook nog verspreide bewinkeling.

Met alleen al de 30 gedefinieerde centra heeft de inwoner van IJmond 40% meer centra ter beschikking dan de gemiddelde Nederlander. Dit winkellandschap is historisch gegroeid in de 10 kernen die de regio telt en is in de loop der tijd in ruime mate planmatig én minder planmatig aangevuld.

Bijlage 2 bevat een overzicht van alle winkelcentra en het daar aanwezige aanbod alsmede een kaartbeeld. Tevens bevat het een overzicht van de ontwikkelingen in het aanbod. Zeer veel leegstand en veel verspreide bewinkeling § bijna 63.000 m2 wvo (= winkelvloeroppervlak) staat leeg, waarvan bijna 30.000 m2 op de Beverwijkse meubelboulevard § de leegstand is sinds 2005 enorm opgelopen (toen bedroeg de leegstand nog 9.000 m2 wvo) § de huidige leegstand beloopt 15% van het aanbod (vgl. landelijk gemiddelde: 7% à 8%, gemiddelde Noord-Holland: 7,1% en IJmond 2005: 2,5%) § dit zijn cijfers die we aantreffen in de Nederlandse krimpregio’s, maar doorgaans niet in de Randstad § 20% van het winkelaanbod is verspreide bewinkeling (behoort niet tot een winkelgebied) § veel andere consumentgerichte voorzieningen (denk aan gemeentehuizen, theaters, bibliotheek, zorgdiensten) zijn gevestigd buiten de winkelcentra

De bestaande winkelstructuur: 30 winkelgebieden De grotere stadscentra in de regio zijn Beverwijk-centrum, Heemskerk-centrum, IJmuiden-centrum (Lange Nieuwstraat e.o.) en Santpoort-Noord. Het zijn multifunctionele centra die een aantrekkelijke mix bieden van winkels, horeca, diensten en cultuur. Verblijf en beleving zijn hierbij belangrijk, hoewel boodschappen doen ook een onmisbaar element is voor deze winkelgebieden. De dorpscentra zijn allemaal gelegen in Velsen. Het planmatig opgezette centrum van Velserbroek, dat voorziet in gemak en comfort en een sterke rol heeft voor de dagelijkse boodschappen, beschouwen we als een groot dorpscentrum. De andere drie zijn van oudsher de centrale winkelgebieden van de kernen Driehuis, Santpoort-Zuid en Velsen-Noord. De directe omgeving is het verzorgingsgebied. Dit zijn de kleine dorpscentra.

CityWorks

8

De positie van veel centra staat door dit alles onder druk.

(de winkelpanden) als voor de openbare ruimte. In de workshops, maar ook in de waarneming van CityWorks, is benoemd dat de boodschappencentra en de hoofdwinkelgebieden van een matige en vaak gedateerde fysieke kwaliteit zijn. Onvoldoende aantrekkingskracht op de consument is hiervan het gevolg. Eigenaren van bestaande winkelcentra zijn onvoldoende uitgedaagd of in de gelegenheid gesteld te investeren omdat er op tal van (vaak goedkope) locaties nieuwe ontwikkelingen mogelijk werden gemaakt. Denk hierbij aan het Marlo-center in Beverwijk en de supermarktlocatie aan de Rijksstraatweg in Heemskerk. Tegelijkertijd heeft het winkellandschap ook enkele sterke punten zoals een in het algemeen goede bereikbaarheid en een no-nonsense mentaliteit die ook zichtbaar tot uitdrukking komt in de opzet van veel winkelcentra.

Enkele feiten per gemeente1 Beverwijk

Heemskerk

Velsen

• totaal metrage: 154.000 m2 wvo (excl. Beverwijkse Bazaar) • veel aanbod, onder andere op meubelboulevard • veel onderling concurrerende centra (bijv. Marlo vs. wijkcentra en stadscentrum) • relatief weinig verspreide bewinkeling: 8% • hoge leegstand 21% (excl. meubelboulevard 12%) • leegstand in centrum 22% (excl. leegstand in te reno-veren Beverhof plm. 16%)

• totaal metrage: 59.000 m2 wvo • veel kleine centra en solitair aanbod • aantal onderling concurrerende centra (Rijksstraatweg vs. Helmlaan, Haydnlaan vs. Bachplein en centrum) • veel verspreide bewinkeling: 35% • voor regio ondergemiddelde leegstand 10% • leegstand in centrum 9%

• totaal metrage: 79.000 m2 wvo • veel historisch gegroeide dorpscentra en latere planmatige centra, waardoor spoeling dun is • Kennemerlaan en Noord-Zuidarcade onder de rook van IJmuiden-centrum • daarnaast veel verspreide bewinkeling: 28% • desondanks laagste leegstand van de drie gemeenten: 9% • leegstand in centrum bedraagt 14%

Plancapaciteit In de regio zijn niet veel, maar wel enkele planinitiatieven. Zie bijlage 3 voor een overzicht. Bovenregionaal speelveld De detailhandel in de IJmond is fors bemeten, maar natuurlijk trekt ook de omgeving aan de IJmondse consument. De grotere binnensteden zijn een goed alternatief voor het echte winkelen. In onder andere Haarlem en Zaandam zijn behoorlijke investeringen gedaan, investeringen die in de hoofdwinkelgebieden in de IJmond vrijwel zijn uitgebleven. Naast het bestaande aanbod rondom de regio is ook een aantal voorliggende regionale plannen vermeldenswaard, zoals het vergroten en verbreden van het aanbod op Zuiderhout (Zaandam) en de waarschijnlijke komst van een Factory Outlet Center in Halfweg (Sugar City). Ook deze zullen aantrekkingskracht hebben op de IJmondiale consument. De detailhandelsvisie voor de IJmond leidt tot meer samenwerking op het gebied van detailhandel.

Achterblijvende kwaliteit en onbenutte capaciteiten De ruimtelijke kwaliteit van de winkelgebieden is zeer divers. E.e.a hangt sterk samen met bouwperiode, ontstaansgeschiedenis (historisch gegroeid of planmatig ontwikkeld) en met de functie van het winkelcentrum. In veel winkelcentra is in de afgelopen decennia nauwelijks geïnvesteerd. Dit geldt zowel voor de gebouwde omgeving 1

Bron: Locatus. Het Locatus retailbestand is een continu veranderend bestand waardoor deze cijfers dus kunnen afwijken van eerdere cijfers. Leegstand is weergeven als percentage van het metrage, zie voor berekeningswijze de begrippenlijst in de bijlage. Cijfers zijn van medio 2015

CityWorks

9

."?"'5$-<;"'(0-**+><,N'<$"-#"';(6"#7?"'8*'5$-*)#-$'"55"'3"6"+$'*)"-)(00(+0-,(#6<7+$#7?"'8*'5$S"'#?'"(,-9<'"6*%**+><,U<"'(#$(#69%'"6'"*$(";"-;<<'G("+(+0"+-**+4"G(0F-8**'-4")-<?-*:#$*+,V*'5$F-8**'-G""'->"?"'5$-;*+-<8;*+0-

Daardoor kan de regio beter reageren en inspelen op plannen !!! !

3"6"+$'*)"-)(00(+0-(+-0"8""+$"buiten de regio. N<",->"'"(5>**'-

aan Zee en niet of nauwelijks in de andere centra. Meer specifieke koopstroomcijfers vindt u in bijlage 4.

!

Functioneren Het functioneren van het winkelaanbod is ondergemiddeld:2 § de dagelijkse sector functioneert 20% onder de landelijke gemiddelde omzet per m2 wvo § de niet-dagelijkse sector functioneert zelfs 28% lager dan deze gemiddelde omzet per m2 wvo § deze boodschap wint nog aan kracht omdat leegstand niet in de cijfers is opgenomen.

N<","-?*'5""'%-"+-#$*))(+0#8<0")(/59","+W($#$'*)(+0->"?"'5$F-4")-(+-;"'9<7,(+0-$<$-:7+6$("N<",-<+,"'9<7,"+-

12-

!!!

!

Dit ondergemiddelde functioneren van de detailhandel doet zich dus voor in combinatie met een hoge leegstand. Combinatie van deze twee factoren leidt tot de conclusie dat ! de situatie van de retail in de IJmond zwak is. Dit geldt op ! 2.2 Verkenning vraag een enkele uitzonderling na over de volle breedte van het ! regionale winkellandschap. Een conclusie die we ook 5,.2,$8(#<!>%2*?'@!A)*2,$+,,!B)8,)B@!C*48%,2,!6,%4$)B9./%!D,$0,$8(##<!E#.,%(#,'@!F*?0,$(#<! Koopstromen teruglezen in het rapport ‘Metropoolregio Amsterdam >0,%(#$%@!",..#!G$,8(@!H*6'!C9!H#*%48! De regio kent een aantal opvallende koopstroompatronen: Ontwikkelingsmogelijkheden detailhandel’ uit 2012 waarin § Beverwijkers gaan wel naar Heemskerk, maar niet voor de IJmond een fors probleem wordt gesignaleerd in de naar Velsen verhouding tussen vraag en aanbod in de regio. § Heemskerkers gaan ook naar Beverwijk maar niet ! Enkele trends: Hello Fresh brengt vers direct in huis (links) en een PUP (rechts) !

§

naar Velsen Velsenaren gaan ook naar Beverwijk, maar niet naar Heemskerk

Functioneren per gemeente (landelijk gemiddelde = 100)* Indicator index functioneren dagelijkse sector

Ofwel: inwoners ten zuiden van het Noordzeekanaal gaan wel naar het noorden ervan, maar omgekeerd niet. Aankoopplaatsen buiten de regio zijn Haarlem, Hoofddorp, Amsterdam en Alkmaar. Behalve de meubelboulevard en de Beverwijkse Bazaar zijn er weinig bovenregionale koopstromen. De regio kent veel (kust)toerisme, maar de impact hiervan op de detailhandelsbestedingen zien we vooral terug in de kustplaatsen Wijk aan Zee en IJmuiden

CityWorks

index functioneren niet-dagelijkse sector

B’wijk

H’kerk

Velsen

67

71

100

60**

76

93

*) functioneren uitgedrukt als omzet per m2 wvo **) ook indien de meubelboulevard buiten beschouwing wordt gelaten blijft het functioneren in Beverwijk ongeveer op deze index staan

2

10

Het functioneren wordt bepaald door een combinatie van inwoners, detailhandelsbestedingen, koopkrachtbinding (aandeel bestedingen dat dat in eigen regio terecht komt) en koopkrachttoevloeiing (aandeel in de detailhandelsomzet dat van buiten de regio komt). Door deze omzet te delen door het totale metrage ontstaat de gemiddelde vloerproductiviteit

7"*(""#$%&'(8))-%* 9/*+"*8))-%*&$*/"-* $%-))%*+"*:""$%* Dit ondergemiddelde functioneren100-80:"2+"*(""#$%&'(8(";-* van de detailhandel doet zich dus voor in combinatie met een hoge leegstand. <""-,","1"2=** Combinatie van deze twee factoren leidt tot de conclusie dat 7"*)2+"-"*(""#$%&'(8(";-"2* de situatie van de retail in de IJmond zwak is. Dit geldt op >&'2*&2*+"*:""$%"*,"1)(("2* Klantenprofiel een enkele uitzonderling na over de volle breedte van het 008*<"(*))2<">&,?*:))-* Inregionale de regio winkellandschap. wonen circa 146.000 inwoners. Voor de komende +">"*>&'2*:&2+"-*$%"-8* periode (tijdhorizon 2030) is een groei van circa 3,5% 1"-%","2<00-+&,+=*** voorzien (151.000 inwoners, (landelijk bron ABF/Primos Prognose). Functioneren per gemeente gemiddelde = 100)*De 7"*(""#$%&'(8))-%*,""#%* bevolking zal de komende periode vergrijzen. Het merendeel Indicator B’wijk H’kerk Velsen van de winkels en winkelcentra +))-:""*""2*&2+-;8*1)2*+"* functioneert op 71 lokaal 100 of index functioneren dagelijkse sector 67 :""$%*100-80:"2+"*(""#$%&'(* regionaal niveau.

De inwoners van de IJmond verdienen index functioneren niet-dagelijkse sector 60** 76 93 &2*""2*<&'8*0#*@;;-%=** gemiddeld een modaal inkomen en bestaan iets meer dan *) functioneren uitgedrukt als omzet per m2 wvo gemiddeld uit gezinnen en mensen 7"*"A).%"*1"-B0;+&2,"2* van middelbare en oudere **) ook indien de meubelboulevard buiten beschouwing wordt gelaten blijft 100-*+"*>"1"2*(""#$%&'("2*>&'2* leeftijd. Daarbij is het gebied ten het functioneren in Beverwijk ongeveer op dezenoorden index staan van het Noordzeekanaal wat anders qua bevolkingsopbouw dan het &2*+"*#).%$B""%$* gebied ten zuiden ervan. Dit wordt overigens ook duidelijk <""-,","1"2=* Klantenprofiel 3 indien naar de leefstijlen kijkeninwoners. (zie navolgend kaartje en 9:+)%*2&"%*"(8"*@;;-%* In dewe regio wonen circa 146.000 Voor de komende bijlage 5). "1"21""(*&2<02"-$*B""#%?** periode (tijdhorizon 2025) is een groei van circa 6% voorzien "2*)((""2*+"*:""$%* (155.000 inwoners, bron ABF/Primos Prognose). De 100-80:"2+"*8(";-*&$* bevolking zal de komende periode vergrijzen. Behalve de <""-,","1"2?*8;22"2*+"* meubelboulevard en de Beverwijkse Bazaar zijn er weinig bovenregionale koopstromen. Het/"-."2%),"$*)#<&'8"2*1)2*+"* merendeel van de winkels en winkelcentra functioneert op &2+-;8*+&"*))2*+"*B)2+*1)2* lokaal of regionaal niveau.

De inwoners van de IJmond verdienen gemiddeld een modaal +"*8))-%*2))-*10-"2*80:%=** inkomen en bestaan iets meer dan7"*#).%$B""%$*>&'2*)(%&'+* gemiddeld uit gezinnen en mensen van middelbare en oudere leeftijd. Daarbij is het ("&+"2+?*+"*8))-%*,""#%*""2* gebied ten noorden van het Noordzeekanaal &:/-"$$&"=** wat anders qua

BSR®-leefstijlen

IJmond: 3 dominante leefstijlen ! geel ! groen-geel (lime) ! blauw-groen (aqua)

bevolkingsopbouw dan het gebied ten zuiden ervan. Dit wordt overigens ook duidelijk indien we naar de leefstijlen2 kijken (zie navolgend kaartje en bijlage 5). 2

3

Door middel van het BSR®-model van The SmartAgent Company zijn psycho-grafische achtergronden (de belevingswerelden) van consumenten in beeld te brengen. In het model worden de belevingswerelden van de consument in vier basistypen ingedeeld: blauw, groen, geel en rood. Zie verder bijlage 5 Door middel van het BSR®-model van The SmartAgent Company zijn psycho-grafische achtergronden (de belevingswerelden) van consumenten in beeld te brengen. In het model worden de belevingswerelden van de consument in vier basistypen ingedeeld: blauw, groen, geel en rood. Zie verder bijlage 5

CityWorks - Conceptrapport

CityWorks

Bron: Leefstijlatlas dagrecreatie provincie Noord-Holland

We zien dat de blauw-groene (aqua), gele en groen-gele (lime) dominant is. Vooral in Santpoort Driehuis is We zienleefstijl dat de blauw-groene (aqua), gele enengroen-gele kunnen ook voorkeuren t.a.v. winkelen worden (lime) leefstijl dominant is. Vooral in Santpoort entoegekend Driehuis (vindt men leukt.a.v. of juist niet, enworden welk soort winkels kunnen ook winkelen voorkeuren winkelen toegekend en winkelcentra vindt men dan interessant). Voor de ‘groene’ (vindt men winkelen leuk of juist niet, en welk soort winkels !""#$%&'()%()$*+),-".-")%&"*/-01&2.&"*300-+450(()2+* consument geldt dat men ‘winkelen’ vooral een noodzaak is. Voor en winkelcentra vindt dan interessant). Voor de ‘groene’ de ‘gele’ consument is shoppen juist leuk: ‘shop tillVoor you consument geldt dat ‘winkelen’ vooral een noodzaak is. drop’. De ‘blauwe’ consumenten zijn de exclusieve shoppers. de ‘gele’ consument is shoppen juist leuk: ‘shop till you

11

11

drop’. De ‘blauwe’ consumenten zijn de exclusieve shoppers. De ‘rode’ consument treffen we vooral in de grotere Nederlandse binnensteden en komt in de regio nauwelijks voor. We zien in de regio IJmond bijna één-op-één de

verschillende kernen en/of afzonderlijke wijken terug. Dit komt omdat er binnen deze kernen en wijken vaak uniforme bouwstijlen en woningtypen zijn die een bepaalde leefstijl aantrekken. Zo biedt bijvoorbeeld Santpoort binnen de gemeente Velsen een totaal ander woonmilieu dan de Zeewijk in IJmuiden. We zien dit terug in de leefstijlen, en ook in de opzet, het aanbod en de uitstraling van de winkelgebieden. Het Zeewijkplein is een functioneel nononsense boodschappencentrum met veel doelgericht aanbod en een eenvoudige uitstraling. Binnen Santpoort zien we dat de boodschappenfunctie is aangevuld met gespecialiseerde winkels en speciaalzaken en is sfeer, service en kwaliteit haast voelbaar aanwezig.

SWOT-analyse Sterkten § § § § § §

Daadkrachtige sterke doe-mentaliteit Effectieve uitstraling: rol van winkelgebieden is glashelder Start cross-channeling (mag sterker) Ligging aan zee Bereikbaarheid en voldoende en grotendeels gratis parkeren Enkele goede winkeliersverenigingen

Zwakten § § § § § §

§

§

2.3 Regionale analyse Kansen

Voor de regio IJmond kan de volgende SWOT-analyse worden gemaakt. In een SWOT worden sterkten (‘Strenghts’), zwakten (‘Weaknesses’), kansen (‘Opportunities’) en bedreigingen (‘Threats’) op een rij gezet.

§ § § §

§ § §

§ § §

CityWorks

12

Online bestedingen / cross-channeling Internationalisering detailhandel Tata Steel (omzetgroei mits goed draaiend) Samenwerking tussen ondernemers, tussen gemeenten en tussen alle stakeholders Toerisme Afstemming tussen gemeenten over evenementen Nieuwe retailconcepten: onder andere pop-up, pick-up-points en mengconcepten Afname huurprijzen (realisme bij eigenaren) Politieke aandacht van onder andere Rijk (Retailagenda) en provincie Naast retail het totale centrum promoten (met gepaste ruimte voor diensten en horeca)

Versnipperd winkelaanbod Te veel winkelcentra Filialisering Beperkte koopkrachttoevloeiing Politieke aandacht voor detailhandel kan beter Onvoldoende afstemming en bundeling van krachten tussen de drie gemeenten Architectonische kwaliteit en achterblijvend onderhoud en uitstraling winkelpanden muv Heemskerk Vaak gedateerde openbare ruimte en beperkte sfeer/historische ambiance

Bedreigingen § § §

§ §

§ §

Online bestedingen (voor fysieke winkels) Plannen nieuw winkelaanbod rondom IJmond Ligging binnen supersterke regio om IJmond (Haarlem, Amsterdam, Alkmaar, Zaandam) Internationalisering detailhandel (ook kans) Sterke economische afhankelijkheid van enkele economische spelers, zoals Tata-steel Afname werkgelegenheid Barrierewerking Noordzeekanaal (fysiek en psychisch)

te maken. Met relatief veel horeca is het centrum naast winkelen ook meer gericht op verblijven. De andere winkelcentra in Heemskerk richten zich vooral op dagelijkse aankopen. Het PDV-cluster langs de Rijksstraatweg, waaraan dit decennium een grootschalige supermarkt is toegevoegd, is hierbij vermeldenswaard. Opvallend in Heemskerk is sowieso de groei van het winkelareaal die er vanaf 2005 plaatsvond: van 37.000 naar 58.000 m2 wvo. Daarmee is Heemskerk relatief de grootste groeier van de regio.

2.4 Enkele bijzonderheden per gemeente Beverwijk In Beverwijk is het (te) langgerekte centrum (de Breestraat en enkele zijstraten) in de loop der tijd aangepast conform de toen heersende stijlvoorkeuren, hetgeen hier en daar heeft geleid tot een minder goede kwaliteit van de openbare ruimte en de gebouwde omgeving. Er zijn diverse functies uit het centrum weggetrokken. Het parkeren is kwantitatief op orde maar de kwaliteit ervan en de verbinding van de parkeerlocaties met het centrum behoeven verbetering. De meubelboulevard in Beverwijk behoort tot de oudste van Nederland en voldoet momenteel niet meer aan de eisen van de consument. Het gebied profileert zich niet als één geheel, heeft een wat onduidelijk profiel en kent veel leegstand. De Bazaar is een zeer omvangrijk complex met plm. 70.000 m2 aan marktoppervlakte. Voor het grootste deel is de Bazaar alleen op weekenddagen open, maar de wens wordt groter om ook op andere momenten open te gaan. De circa 2 mln. bezoekers per jaar komen uit heel Nederland en de impact op de winkelcentra in de IJmond is beperkt vanwege het bijzondere karakter en de geringe overlap met regulier winkelaanbod. Het Marlo-center is sinds het ontstaan steeds meer een reguliere winkellocatie geworden. Naast de oorspronkelijke volumineuze detailhandel (waaronder bouwmarkten) zijn er ook supermarkten, versaanbod en een discount-warenhuis.

Het weet uitstekend in te spelen op consumentenbehoeften, maar is wel een (concurrerend) alternatief voor het centrum en voor de wijkwinkelcentra in Beverwijk en omgeving. Het bescheiden winkelaanbod in Wijk aan Zee vervult een functie voor de inwoners en voor de strandbezoekers.

Velsen In Velsen speelt in de Lange Nieuwstraat een vergelijkbaar aspect omtrent het parkeren als in Beverwijk-centrum. Ook hier is sprake van een langgerekt winkelgebied, waarbij de eenzijdige bewinkeling ervoor zorgt dat de spanningsboog van de consument niet optimaal wordt benut. In Velsen zijn er verder nog de Kennemerlaan (het ‘oude’ centrum dat is overvleugeld door de Lange Nieuwstraat en daardoor een atypisch profiel heeft gekregen). Verder heeft het centrum van Santpoort-Noord een unieke positie. De andere winkelcentra richten zich vooral op de dagelijkse boodschappen en op volumineuze aankopen.

Heemskerk Het centrum van Heemskerk biedt een mix van oudere en nieuwe bebouwing en de mogelijkheid om een winkelrondje

CityWorks

13

3. Trends en ontwikkelingen De retailmarkt maakt een bijzondere transformatiefase door. Er is sprake van een detailhandelsrevolutie door de opkomst van internet. Deze revolutie kwam in de tijd samen met de economische crisis. Echter, onheilsvoorspellingen van een paar jaar geleden zijn nog niet uitgekomen. Voor veel stadsen winkelcentra blijft een rooskleurig bestaan mogelijk. Winkelen is nog steeds een populaire vrijetijdsbesteding. Toch zal bij het ontwikkelen van nieuwe retailprogramma’s blijvend rekening gehouden moeten worden met andere en flexibelere concepten. Consumenten en hun gedrag veranderen § De Nederlandse bevolking groeit minder snel en vergrijst; de IJmond kent dit ook, met als gevolg een relatieve grote groep 40 tot 60-jarigen § Huishoudens worden kleiner: er zijn meer kleine en éénpersoonshuishoudens § Internetbestedingen zitten in de lift; de kracht zit hem in formules die bricks en clicks combineren § Consumenten gedragen zich hybride en wisselen discount en duur met elkaar af maar als het gaat om het koopgedrag is er eigenlijk steeds één belangrijk doel: of boodschappen doen, of recreatief winkelen of doelgericht winkelen § Daarbij is het kopen en hebben van (nieuwe) spullen minder vanzelfsprekend: onder andere tweedehands en het delen van spullen wordt makkelijker (door internet) en daarmee gangbaarder.

Collage winkellandschap IJmond (1)

CityWorks

14

Opkomst webwinkelen en opkomst afhaalpunten

§

De afgelopen jaren is webwinkelen (e-commerce) een serieus alternatief of aanvulling geworden op de fysieke winkel. Inmiddels wordt ca. 7% van de detailhandelsbestedingen online gedaan. De verwachting is dat het internet zich de komende jaren verder als volwaardig aankoopkanaal blijft ontwikkelen, waardoor de online detailhandelsbestedingen zullen blijven stijgen.

§

Hoewel de effecten nog moeilijk te overzien zijn, is het logisch dat hierdoor minder detailhandelsomzet in de winkels terecht gaat komen, dat er een toenemende vraag zal zijn naar internetafhaalpunten, maar ook dat het voor ondernemers een kans is in te spelen op een cross-channel strategie (integreren e-winkel en fysieke winkel). We zien nu al dat pure webplayers het vaak niet redden en met fysieke outlets kiezen voor zichtbaarheid in de winkelstraat.

§

Voor het afhalen (en retourneren) van via internet bestelde artikelen zijn er diverse soorten afhaalpunten. Zo worden afhaalpunten in of bij bestaande winkels gerealiseerd, maar ook op bedrijventerreinen bij bijvoorbeeld opslagfaciliteiten. Vanuit meerdere supermarktketens wordt gewerkt aan specifieke afhaalcentra (pick-up points) bij trafficpoints of afslagen van snelwegen.

Enkele paradoxen in de snel veranderende retail § § § § § § § § § §

Winkels veranderen nog sneller § Winkels en retailformules veranderen snel, zowel waar het gaat om de uitstraling en inrichting als waar het gaat om collecties. Met name jonge ketens als Primark en H&M zijn hierin toonaangevend § ‘Eten is het nieuwe winkelen’. In toenemende mate bepalen horeca, horeca in winkels, verkoop van food en gezamenlijke kookcursussen het karakter van winkelgebieden. Dit zowel overdag als ’s

CityWorks

avonds. Zij bevorderen de beleving van het winkelgebied Tegelijkertijd ontstaan er, mede dankzij dempende huren, nieuwe concepten zoals bijv. pop-up en kleinschalige (zelfstandige) starters. Mede hierdoor zien we naast schaalvergroting ook schaalverkleining Oude branche-indelingen vervagen en winkels gaan hun assortimenten verbreden: bij de bouwmarkt kun je wasmiddelen kopen en bij de drogist een frituurpan Daarnaast komen mengconcepten op (‘blurring’): winkels gaan ook een horecafunctie vervullen om de klant beter te bedienen en omgekeerd zijn er horecazaken waar je ook producten kunt kopen. Ditzelfde zien we in de combinatie met dienstverlening.

Boodschappen doen versus winkelen / een dagje uit Ruilen (delen/lenen) versus kopen en hebben Tweede-hands versus nieuw kopen Service en experience versus discount Fysiek boodschappen doen versus online bestellen Gemak versus fun Fastfood versus gezond Meters maken versus karakter en identiteit toevoegen Faillissementen versus nieuwe initiatieven Strakke branche-afbakeningen versus mengconcepten

Retailparadoxen en hoe hiermee om te gaan De retail is volop in ontwikkeling. Lange tijd was detailhandelsplanologie een vrij exacte wetenschap, grotendeels omdat consumentengedrag heel goed voorspelbaar was. In de snel veranderende wereld is dat

15

steeds minder het geval. Consumentengedrag is veel minder goed voorspelbaar en dit leidt tot een aantal paradoxen. Uit dit alles volgt dat klassieke detailhandelswetten minder opgaan. Het betekent ook dat sommige wet- en regelgeving niet meer voldoet. Landelijke organisaties zoals InRetail en PlatformDetailhandel werken, onder andere in de RetailAgenda, samen met de overheid om zaken te veranderen. Een deel van de zaken kan natuurlijk ook lokaal worden aangepakt, bijvoorbeeld d.m.v. bestemmingsplannen. Het betekent ook dat naast de winkels en voorzieningen (de economische context) en de omgeving (de fysieke context) ook de sociale en psychologische context (zoals gevoel, look&feel, uitstraling) belangrijker worden. Zie navolgend schema4.

Het toenemende belang aan andere waarden roept het volgende beeld op: ‘Vroeger bepaalden de winkels het succes van een centrum. Nu bepaalt het centrum het succes van de winkels’. Het belangrijker worden van de aantrekkingskracht van het centrum als totaalgebied dat uit deze zin naar voren komt, vergt een sterke profilering en samenwerking. Er moet glashelder zijn wat het centrum wil zijn en te bieden heeft. Er zal de komende periode een nog scherper onderscheid komen tussen centrumgebieden die zich positief en centra die zich negatief ontwikkelen. CityWorks heeft op basis van haar ervaringen de volgende 10 vuistregels geformuleerd voor het versterken van winkelgebieden. 10 vuistregels voor succesvolle winkelgebieden § § § § § § § § § §

4

Functie van retail De wereld van de detailhandel is sterk in beweging. Wat niet verandert, is de brede functie van detailhandel en winkelgebieden in ons dagelijks leven. Winkelcentra zijn meer dan een plek om te kopen. Het zijn ontmoetingsplaatsen en zeker voor de stads- en dorpscentra geldt vaak dat het identiteitsdragers zijn voor een dorp of

Bron: iXin

CityWorks

Ken je doelgroep Duidelijk profiel Op profiel afgestemde omvang en inrichting Samenwerken loont! Niet meer denken in vooral winkels Cross-channeling (breng internet en fysiek winkelen samen) Optimale klantbenadering (en gebruik social media) Jaag geen hypes na maar doe meer en doe beter Wees geen kalme visser, maar een actieve jager! Straal trots uit

16

centrum

ende/complete

at

meente n de regio

el

Positionering hoofdwinkelgebieden IJmuiden-centrum

Heemskerk-centrum

Imago Imago Kloppend hart Functioneel Vriendelijk Samenhangende/complete Exclusief branchering Ontmoetingsplaats Goedkoop Gezellig Van alles wat stad. Slechte winkelcentra stralen ook direct negatief af opGewoon Mooi de omgeving, omgekeerd geldt Dorps dat sterke centra een goed Imago Onvoldoende samenhang Stoer

IJmuiden-centrum Imago Onvoldoende samenhang Stoer

4. Regionale visie

stempel kunnen zetten op het positieve imago van een dorp Doelgroep Doelgroep De situatie vanDoelgroep de detailhandel in de IJmond is kwetsbaar. Er of Doelgroep stad. Het is ook daarom, dat detailhandel veel Inwoners eigen woonplaats Inwoners gemeente Onder modaal en is een overmatig aantal winkelcentra, de winkels Onder modaal en beleidsmatige aandacht vergt. Inwoners Aandacht, dieregio ook steedsInwoners van de regio van de Jantje modaal Jantje modaal functioneren -gemiddeld genomen- onder het te verwachten meer over gemeentegrenzen heen moet gaan. Het is ookGezinnen Gezinnen niveau, er is veel leegstand en veel winkelcentra kampen Multicultureel daarom, dat deze regionale detailhandelsvisie is gemaakt. met kwalitatieve achterstanden. De problematiek is groot, de Functie Functie Functie urgentie is hoog. Alle reden dus om de handen ineen te Functie Terrasje pakken Winkelen Budget/discount aankopen Budget/discount aankopen slaan. In deze regionale visie worden heldere keuzen Verblijven gemaakt om de gemeenschappelijke missie te laten slagen: naar een krachtige retailstructuur in de IJmond! Ter overweging: Shoppen en boodschappen

n/markten aar

Comfort Alles is er Doelmatig

Comfort Gezellig druk (niet té) Service Netjes

Ondernemerskwaliteiten Onvoldoende kwaliteiten (géén ondernemerschap)

Ondernemerskwaliteiten Vernieuwend Vakmanschap

en én speciaalzaken

rskwaliteiten nd

Beverwijk-centrum

Dit hoofdstuk beschrijft de visie voor de IJmond als geheel. Comfort Comfort Het biedt het Alles regionale kader voor lokale uitwerkingen in Evenementen/markten is er Alles bij elkaar hoofdstuk 4. Daarna Doelmatigvolgen in hoofdstuk 5 de regionale Gemak werkafspraken en de daarbij in te zetten instrumenten. Goed parkeren Filiaalbedrijf én speciaalzaken Ondernemerskwaliteiten 4.1 Visie voorOndernemerskwaliteiten de IJmond Ondernemend Onvoldoende kwaliteiten Filiaalbedrijf (géén ondernemerschap)

Winkelgebieden zijn belangrijk als identiteitsdrager en ontmoetingsplaats. Werken aan sterke winkelgebieden is derhalve niet een taak van alleen ondernemers. Het is een taak van alle betrokkenen. Het is in de IJmond nodig om met kracht te gaan werken aan een betere structuur. Werken vanuit een visie, concentreren, investeren, samenwerken, onderlinge afstemming en koers houden zijn hierbij de belangrijkste trefwoorden. Kwantitatief gezien is er geen enkele reden om het winkelareaal te vergroten, integendeel. In plaats van uitbreiding en toevoegingen komt het eropaan te werken aan aanbodreductie, kwaliteit en onderscheidend vermogen. De twee geformuleerde hoofdopgaven zijn daarom: § het reduceren van winkelmeters § focus op kansrijke winkelgebieden.

Aan het werk in één van de workshops

CityWorks

17 CityWorks

3

Reductie van winkelmeters Ten aanzien van de omvang van het winkelareaal bestaat geen twijfel: reductie is noodzakelijk. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Er zijn immers geen grote budgetten beschikbaar voor het uitkopen van marktpartijen. Er zullen creatievere wegen bewandeld moeten worden om deze opgave waar te maken. Bovendien moet deze opgave niet zodanig rigide worden toegepast, dat kansen voor structuurverbeteringen onbenut blijven. De ambitie is om over vijf jaar per saldo 10.000 m2 wvo minder winkelmeters op de teller te hebben ten opzichte van januari 2016 5 . Afgeleide doelen binnen deze opgave: § reductie van verspreid aanbod § regionale afstemming

Combinatie van de twee hoofdopgaven De combinatie van deze twee hoofdopgaven zal op termijn leiden tot minder, maar sterkere winkelgebieden. Afname van het winkelvloeroppervlak kan primair plaats vinden in die winkelgebieden die niet als kansrijk worden aangemerkt (zie paragraaf 4.4), maar ook aan de randen van de (potentieel) kansrijke winkelgebieden, om zo bij te dragen aan compactere winkelgebieden. Kernpunten van de regionale detailhandelsvisie Knelpunt: de huidige retailstructuur is zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht kwetsbaar Missie: naar een krachtige retailstructuur in de IJmond

Focus op kansrijke gebieden Het aantal winkelcentra in de IJmond is groot. Het zou de detailhandelsstructuur ten goede komen als dat aantal op termijn afneemt. Dat is een proces met een natuurlijk verloop. Een uiteindelijke structuur met minder, maar krachtiger gebieden is het doel. De gezamenlijke focus komt te liggen op een kleiner aantal gebieden met een goede toekomstwaarde. Afgeleide doelen binnen deze opgave: § terugdringen winkelleegstand § functieverandering stimuleren § compactere winkelgebieden § verbetering van de ruimtelijke kwaliteit in winkelgebieden § versterking identiteit van kansrijke winkelgebieden

5

Visie: detailhandel is een belangrijke factor voor de kwaliteit van de leefomgeving. Een strakke, regionale regie wordt nodig geacht om het tij te keren Hoofdopgaven: het reduceren van winkelmeters en focus op de kansrijke winkelgebieden Doelen: § reductie winkelareaal met 10.000 m2 wvo § meer concentratie c.q. minder verspreid aanbod § regionale afstemming § focus op minder winkelgebieden § terugdringen winkelleegstand § functieverandering stimuleren § compactere winkelgebieden § verbetering van de ruimtelijke kwaliteit in winkelgebieden § verbeteren toekomstwaarde en identiteit van kansrijke winkelgebieden

Dit is circa 3,5% van het totale metrage in de IJmond. Het reduceert de (voor de IJmond in het marktruimte-onderzoek door de Metropoolregio) becijferde onevenwichtigheid tussen vraag en aanbod met een kwart. De 10.000 m2 wvo is daarmee ambitieus en realistisch tegelijk. In hoofdstuk 6 wordt e.e.a. nader uitgewerkt

CityWorks

18

lokaal worden uitgewerkt in lokale visies, dpo’s, plannen van aanpak of bestemmingsplannen voor winkelgebieden.

4.2 Bijzondere kwaliteiten beter benutten De kwaliteiten van de IJmond komen in de huidige situatie onvoldoende tot uiting. Dat is een gemiste kans. Een eigen karakter beïnvloedt immers mede de keuze van consumenten om voor een bepaald centrum te kiezen. Enkele kenmerken waarmee de regio zich kan onderscheiden van omliggende regio’s (Haarlem, Amsterdam, Zaandam, Alkmaar): § comfortabel: de winkelgebieden zijn in de regel veilig, comfortabel en goed bereikbaar. Een kwaliteit die omliggende stedelijke gebieden ontberen § robuust en stoer: het imago van de IJmond en de winkelgebieden is krachtig en sterk § vernieuwend: in de IJmond is van oudsher sprake van vernieuwing van het winkellandschap. Zo was de meubelboulevard de eerste van Nederland en is de Beverwijkse Bazaar een landelijk bekend fenomeen dat al vroeg liet zien dat winkelen ook beleving is en niet altijd in traditionele winkelomgevingen hoeft plaats te vinden § smaakvol proeven: de zee, vis, tuinbouw, de veiling en de Bazaar zijn binnen handbereik. De IJmondse detailhandel is hiermee bij uitstek geschikt om aan te haken op de trend waarin eten en proeven belangrijk zijn.

Brancheverruiming en functievermenging Brancheverruiming6 is een trend die al jarenlang speelt. Dat je wasmiddelen kunt kopen in de bouwmarkt en cd’s bij de drogist, kennen we al langer. Naast deze veranderingen in één winkel, zien we ook dat het maken van onderscheid tussen branches in winkelgebieden lastiger wordt. Toch zijn veel bestemmingsplannen gebaseerd op branches. Zo zijn er locaties die zijn aangewezen voor supermarkten en andere voor volumineuze detailhandel zoals bouwmarkten en woonwinkels. Echter, het volledig loslaten van zulke branchebeperkingen zou in deze regio tot grote repercussies leiden voor het functioneren van de hoofdwinkelstructuur Derhalve kiezen we ervoor om evt. bestaande branchebeperkingen in de reguliere winkelgebieden los te laten, maar te behouden voor de andere winkelgebieden 7 . Voor de hoofdwinkelgebieden bepleiten we voorts een bestemming ‘centrumdoeleinden’ zodat winkels, horeca en dienstverlening in dezelfde bestemming kunnen vallen. Mengconcepten De afgelopen jaren maken mengconcepten een snelle opmars. Dit zgn. ‘blurring’ betreft het combineren van verschillende consumentgerichte functies, zoals horeca en detailhandel en of detailhandel en dienstverlening, in één onderneming en/of onder één dak. Een dergelijke

4.3 Afspraken t.a.v. drie actuele thema’s

6

Detailhandel is continu in beweging. Hierdoor ontstaan er steeds nieuwe concepten en fenomenen, die nog niet allemaal verankerd zijn in vigerend beleid en/of bestemmingsplannen. Binnen het proces van de ontwikkeling van deze visie zijn gezamenlijke afspraken gemaakt ten aanzien van drie actuele thema’s. Deze afspraken kunnen

CityWorks

7

19

Met brancheverruiming wordt bedoeld het ruimer maken van assortimenten op locaties waar nu branchebeperkingen gelden Voor de niet-reguliere winkellocaties blijven branchebeperkingen van kracht. Concreet betreft het de drie PDV-locaties (Meubelboulevard Beverwijk, Rijksstraatweg Heemskerk en Broekerwerf Velsen) en twee a-typische winkelgebieden: Marlo Center en de Beverwijkse Bazaar. Voor de Bazaar gelden momenteel geen branchebeperkingen, wel blijft het bestaande planologische regime (‘recreatieve markten’) de leidraad.

vermenging van functies past niet altijd binnen de landelijke en lokale regels, waaronder bestemmingsplannen. De regio wil zich inspannen om mengconcepten in alle reguliere winkelgebieden toe te laten. Zie verder ook hoofdstuk 6.

functie en positionering van de winkelgebieden enerzijds en toekomstwaarde anderzijds. Aanzet voor de toekomstige winkelstructuur In de toekomstige winkelstructuur zullen winkel- en centrumgebieden zoveel mogelijk een eigen positie moeten innemen, een positie die inspeelt op het koop- en bezoekmotief van de consument. Dit zorgt voor winkelgebieden die herkenbaar zijn voor de consument. Het biedt tevens een leidraad voor branchering en kwaliteitsverbetering. In hoofdstuk 2 maakten we het onderscheid in: § dorps- en stadscentra § boodschappencentra en supermarktlocaties § solitaire supermarkten § PDV-locaties § a-typische winkelgebieden

Provinciaal beleid t.a.v. internetverkooppunten Het provinciaal beleid t.a.v. internetverkooppunten is dat deze bij voorkeur in/nabij huidige winkelcentra worden gesitueerd. Op deze wijze worden deze winkelgebieden versterkt, aldus het provinciaal beleid. Echter, de provinciale ruimtelijke verordening biedt ook de mogelijkheid voor afhaalpunten buiten winkelgebieden (bijv. op bedrijventerreinen), mits er geen goederen worden getoond.

Afhaalpunten (internetverkooppunten) Een laatste actueel fenomeen betreft afhaalpunten voor goederen die van tevoren (meestal via internet) besteld zijn. Bij afhaalpunten en internetwinkels worden geen spullen verkocht en is geen sprake van verkoopruimte. In het provinciale beleid zijn afhaallocaties waar goederen worden getoond (zijnde winkels) niet toegestaan op bedrijventerreinen. Afhaalpunten waar geen goederen getoond worden worden bij voorkeur gevestigd in winkelgebieden, vanwege de synergievoordelen met bestaande winkels. Ze kunnen zich ook vestigen op bedrijventerreinen of kantoorlocaties. Daarom is in de provinciale ruimtelijke verordening al opgenomen dat alleen internet-afhaalpunten die geen goederen tonen zich kunnen vestigen op bedrijventerreinen. De regio IJmond sluit zich bij dit beleid aan.

We zagen dat, los van de verspreide bewinkeling, er 30 winkelgebieden in de IJmond zijn. Navolgend wordt de toekomstwaarde ervan bekeken teneinde heldere keuzen te kunnen maken voor de toekomstige inzet. Toekomstwaarde en kansenrijkheid van winkelgebieden Gelet op het omvangrijke winkelareaal en het fijnmazige netwerk van aankoopplaatsen verwachten we dat op de lange termijn niet meer elk winkelcentrum voldoende toekomstwaarde heeft. Om toekomstige investeringen, zowel van de overheid als van marktpartijen, zo goed mogelijk tot zijn recht te laten komen, is het belangrijk om scherper te bezien aan welke winkelcentra prioriteit moet worden gegeven als het gaat om versterkingen. Kort en goed komt het eropaan te bepalen welke winkelcentra naar de toekomst toe een goed perspectief hebben. Om de toekomstwaarde (kansrijkheid) van de winkelgebieden te bepalen is een aantal criteria geformuleerd. Dit zijn:

4.4 Kiezen voor kwaliteit ‘Naar een krachtige retailstructuur’ betekent dat scherpe keuzen gemaakt moeten worden. Keuzen met betrekking tot

CityWorks

20

§

§

Beverwijk Centrum B’wijk

hoofdwinkelgebied

Marlo-center

a-typisch centrum

Parallelweg

PDV

Plantage

boodschappencentr

Hilbersplein

boodschappencentr

Wijkerbaan

boodschappencentr

H. Mandeweg

boodschappencentr

Beverw. Bazaar

a-typisch centrum

CityWorks

Bachplein

boodschappencentr

Centrum H’kerk

hoofdwinkelgebied

Citadel

boodschappencentr

Europaplein

boodschappencentr

Haydnplein

boodschappencentr

Helmlaan

boodschappencentr

Rijksstraatweg

PDV-locatie

oordeel kansriujkheid

identiteitsdrager

Velsen

oordeel kansriujkheid

identiteitsdrager

locatie

verzorgings. gebied

trekkerbeeld

aanbod

functie

locatie

Heemskerk

In onderstaande overzicht is de score op deze criteria weergegeven. Winkelgebied

functie

verzorgings. gebied

§

Winkelgebied

trekkerbeeld

§

Aanbod: zijn aard en omvang van het aanbod passend bij de functie van het winkelgebied? Trekkerbeeld: zijn er trekkers, die als een magneet voor het winkelgebied kunnen werken? Verzorgingsgebied: is de omvang van het verzorgingsgebied passend in relatie tot de functie van het winkelgebied? (dit is onder andere afhankelijk van eventuele fysieke barrières en de nabijheid van vergelijkbare andere winkelgebieden) Locatiekenmerken: zijn bereikbaarheid, ligging, parkeren en uitstraling passend in relatie tot de functie van het winkelgebied? Identiteitsdrager: in hoeverre is het winkelgebied van betekenis voor de identiteit van de omgeving?

aanbod

§

Broekerwerf

PDV

Centrum Driehuis

klein dorpscentr

Centrum IJmuiden

hoofdwinkelgebied

Centr Santpoort-N

hoofdwinkelgebied

Centr Santpoort-Z

klein dorpscentr

Centr Velsen-N

klein dorpscentr

Centr Velserbroek

groot dorpscentr

Cepheusstraat

boodschappencentr

Kennemerlaan

a-typisch centrum

Noord en Zuidarc.

a-typisch centrum

Planetenweg

boodschappencentr

Vissershaven

a-typisch centrum

Zeewijkpassage

boodschappencentr

kleur

21

score criteria

legenda

kleur

eindscore

=+

kansrijk

= +/-

potentieel kansrijk

=-

niet kansrijk

Kansrijke en potentieel kansrijke winkelgebieden Uit dit overzicht resulteren 12 kansrijke winkelgebieden. Dit zijn belangrijke dragers van het IJmondiale winkellandschap. Ze vervullen een belangrijke verzorgingsfunctie en zijn qua aard en functioneren als kansrijk te betitelen. Kansrijk betekent overigens niet dat alles in deze gebieden goed gaat. Vrijwel overal zijn maatregelen nodig om de kansrijkheid ook te verzilveren. Naast de kansrijke winkelgebieden zijn er 8 centra die belangrijk zijn voor de winkelstructuur, maar waar forse inspanningen nodig zijn om een kansrijk toekomstbeeld te bewerkstelligen. Dit zijn de potentieel kansrijke centra.

aangemerkte winkelgebieden, maar ook in kansrijke winkelgebieden kunnen zulke instrumenten worden ingezet. Soms inzet op behoud voorzieningenniveau nodig In een enkel geval is het behoud van winkelvoorzieningen, ook als deze niet behoren tot de (potentieel) kansrijke gebieden, gewenst. Het gaat dan om voorzieningen in gebieden waar inwoners anders verstoken blijven van winkelaanbod. Dit geldt met name voor de winkels in Wijk aan Zee. Hier is een inzet gericht op het behoud van een minimaal voorzieningenniveau gewenst.

Implicaties De implicatie van deze selectie is dat beleidsmatige prioriteit zal worden gelegd bij het versterken van de kansrijke winkelgebieden. Dat deze versterking eerst en vooral kwalitatieve aandacht vraagt en niet zozeer het toevoegen van meters is evident. Eventuele nieuwe initiatieven worden primair naar deze kansrijke winkelgebieden geleid. Voor de potentieel kansrijke winkelgebieden is het perspectief minder gunstig en is het uitbreiden ervan geen prioriteit. Hier ligt de exclusieve focus op kwaliteitsverbetering. Voor alle overige winkelgebieden (en de verspreide bewinkeling) betekent dit overigens niet, dat ondernemers er slecht functioneren. Soms zitten er zelfs hele goede ondernemers. Al dergelijke winkelgebieden kunnen blijven voortbestaan en ondernemers kunnen daar gevestigd blijven, maar uitbreidingen en investeringen in het verstevigen van de winkelfunctie wordt uitgesloten, dit omdat de toekomstwaarde van het winkelgebied onvoldoende is. Waar mogelijk zal de overheid samen met marktpartijen passende oplossingen zoeken voor alternatieve functies. De gemeente kan samen met vastgoedpartijen en ondernemers oplossingen zoeken voor leegstand, werken aan het compacter maken van winkelgebieden, het stimuleren van functieverandering, etc. Dit geldt in het bijzonder voor de niet als kansrijk

CityWorks

4.5 De toekomstige winkelstructuur De 20 (potentieel) kansrijke winkelcentra vormen met elkaar de toekomstige hoofdwinkelstructuur van de IJmond. De toekomstige hoofdwinkelstructuur: 20 winkelgebieden §

§

§ §

7 stads- en dorpscentra: § 4 hoofdwinkelgebieden: (Beverwijk-centrum, Heemskerkcentrum, IJmuiden-centrum, Santpoort-Noord) § 1 groot dorpscentrum: Velserbroek § 2 kleine dorpscentra: Velsen-Noord en Santpoort-Zuid 6 boodschappencentra: Plantage en Wijkerbaan (Beverwijk), Citadel, Europaplein, Haydnplein (Heemskerk) en Zeewijkplein (Velsen) 3 PDV-locaties: Parallelweg (Beverwijk), Rijksstraatweg (Heemskerk) en Broekerwerf (Velsen) 4 ‘a-typische’ winkelcentra: Beverwijkse Bazaar, Marlo Center (Beverwijk), Vissershaven en Kennemerlaan IJmuiden (Velsen)