Bijlage Tussenevaluatie Wet inburgering 2021 IJmond

39

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Bijlage III: Divosa Benchmark Statushouders en Inburgering 2022-2024 Rapport Divosa Benchmark: Rapport-gezins--en-overige-migranten-Wi2021-per-organisatie-AMRZuid-Kennemerland-en-IJmond-20251020161338.pdf Powerpoint Divosa Benchmark: PowerPoint Presentation

40

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Bijlage IV: Ervaring onderdelen Wi2021 In deze paragraaf worden de ervaringen over de werkwijze van de Wi2021 besproken. Alle onderdelen van de Wi2021 komen aan bod: Brede intake & PIP, Brugklas, Maatschappelijke begeleiding, Taal en Participatie van de 3 leerroutes (dualiteit), MAP en PVT. Medewerkers van de IJmond-gemeenten ervaren een steeds betere samenwerking. Tegelijk blijven er knelpunten: hoog verzuim, een onduidelijk boeteproces, voorgaande achterstanden en de voortdurende dynamiek van de Wi2021. Het werken met zowel de oude als de nieuwe wet blijft een uitdaging. Bovendien botst de landelijke wet soms met lokale verschillen tussen gemeenten. De ervaringen van gesproken inburgeraars over begeleiding verschillen per leerroute en persoon. Sommige inburgeraars ervaren dat er regelmatig contact is, terwijl anderen een mindere betrokkenheid of duidelijkheid noemen. Ondersteuning vanuit de gemeenten wordt over het algemeen als behulpzaam en toegankelijk gezien. Dat is vooral in geval van praktische vragen. Tegelijkertijd is er regelmatig behoefte aan één vast aanspreekpunt om de communicatie te vereenvoudigen, zoals een sleutelfiguur. Ook worden onderwerpen als trajectduur, besluitvorming over de leerroutes en aansluiting op persoonlijke achtergrond genoemd als punten waar verbetering mogelijk is.

Daarnaast spelen individuele omstandigheden, zoals gezinssituatie of eerdere opleiding, een rol in hoe het traject wordt ervaren. Hieronder komen de onderdelen van de Wi2021 aan bod, waarbij ervaringen worden gedeeld van respondenten van medewerkers binnen de IJmond-gemeenten, ketenpartners en inburgeraars (asielstatushouders en gezinsmigranten). De gezinsmigranten volgen de brede intake en het PIP, het PVT en de MAP. Daarnaast zijn zij zelf verantwoordelijk voor het regelen en financieren van een taalaanbieder. Brede intake en Persoonlijk plan Inburgering en Participatie (PIP) Ervaringen van medewerkers IJmond-gemeenten Tijdens interviews met medewerkers binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. De brede intake en het Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) worden volgens de medewerkers van de IJmond-gemeenten steeds meer persoonlijk en op maat ingericht. Volgens de medewerkers van de gemeenten ligt de focus van de brede intake op het in kaart brengen van kansen, achtergrond, vaardigheden en bestaande netwerken van inburgeraars, in plaats van alleen op belemmeringen. Hierdoor kunnen zij sneller en passender worden begeleid richting (vrijwilligers)werk of participatie. Gesprekken zijn vooral gericht op kennismaking en vinden plaats in een veilige setting, waarbij ruimte is om het persoonlijke verhaal te delen, eventueel in de eigen taal.

Geen van de gemeenten lijkt structureel de landelijke norm van tien weken te halen voor het afronden van de brede intake en het PIP. Dit komt onder andere door voorgaande achterstanden, beperkte capaciteit en het feit dat vertrouwen en maatwerk tijd vragen. Alle gemeenten proberen hier zo goed mogelijk mee om te gaan door het PIP duidelijker en korter te maken en tijdens de intake meer uitleg te geven over het traject, verplichtingen en verwachtingen. Bij inburgeraars die andere prioriteiten hebben, zoals werken zonder inburgering, wordt duidelijk uitgelegd wat de gevolgen zijn. Daarnaast kunnen boetes voor het niet naleven van verplichtingen zwaar drukken op inburgeraars, vooral op asielstatushouders met een uitkering. Maatwerk speelt een belangrijke rol binnen alle drie de gemeenten. Er wordt rekening gehouden met motivatie, eerdere ervaringen en persoonlijke omstandigheden, zoals zorgtaken, behoefte aan avondlessen of een latere start. Vertrouwen groeit vaak pas in vervolggesprekken, wat essentieel is voor een goed passend PIP. Wel werd door een respondent geadviseerd om twee verschillende aanpakken te maken voor gezinsmigranten en asielstatushouders, omdat zij andere behoeften hebben. Er zijn ook knelpunten. Zo leiden vertragingen in het PIP tot achterstanden bij taalaanbieders en problemen met lesuren, bijvoorbeeld door afwezigheid van inburgeraars.

Verder gaf een medewerker van gemeente Beverwijk aan dat sommige inburgeraars die de B1-leerroute volgen onvoldoende lesuren hebben om het examen te doen. Het afschalen naar A2-taalniveau is in dat geval tevens

41

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

lastig. Volgens hem/haar helpt het nieuwe scoresysteem van de leerbaarheidstoets binnen de brede intake bij een realistischere inschatting van het taalniveau, maar er blijft behoefte aan meer flexibiliteit. Er is brede overeenstemming dat een warme, vroege start belangrijk is, bij voorkeur al bij aankomst in het AZC, zodat inburgeraars vanaf het begin begrijpen dat inburgering te combineren is met werk, studie en andere activiteiten. Dit helpt om misverstanden te voorkomen en vergroot het gevoel van vertrouwen en veiligheid. Verder zijn gemeenten Heemskerk en Velsen in 2025 gestart met een vroege start van de inburgering voor statushouders, dat mogelijk door de gehele regio wordt overgenomen bij een positieve uitpak. Ervaringen van ketenpartners Tijdens de interviews met ketenpartners kwam de brede intake en het PIP niet expliciet ter sprake, waardoor daaruit geen aanvullende ervaringen beschikbaar zijn. Ervaringen van inburgeraars Tijdens interviews met inburgeraars binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. In alle drie de IJmond-gemeenten ervaren veel inburgeraars het eerste gesprek met de gemeente positief, met duidelijke uitleg over het traject en aandacht voor hun persoonlijke situatie.

Tijdens groepsinterviews met inburgeraars in de IJmond is de brede intake en het PIP niet ter sprake gekomen, waardoor hieruit geen aanvullende informatie of ervaringen beschikbaar zijn. Onderstaand zijn resultaten zichtbaar van de interviews met inburgeraars. Gemeente Heemskerk In Heemskerk zijn zowel Z-, O- als B1-leerroute-respondenten tevreden over de begeleiding en de brede intake, al gaf één B1-respondent aan weinig keuzevrijheid te voelen in de taalschool. Het PIP wordt tijdens de brede intake meestal besproken en soms aangepast. De gezinsmigrant had een enkel gesprek gehad bij de gemeente, dat prima is verlopen. Het PIP is volgens de respondent niet besproken. Gemeente Velsen In Velsen gaan Z-leerroute-respondenten overwegend tevreden van start met aandacht voor de persoonlijke situatie, achtergrond en het PIP dat werd besproken. Echter is er bij één persoon behoefte aan een sleutelfiguur voor een prettigere communicatie. Voor B1-respondenten lopen de ervaringen sterk uiteen: sommigen voelen zich gehoord, anderen vinden dat hun wensen niet worden meegenomen of missen uitleg. Een respondent werd ondanks bezwaar in de B1-leerroute geplaatst, wat bij hem/haar tot frustratie en zorgen leidde. Er werd aangegeven ook te luisteren naar de inschatting voor de leerroute door de inburgeraar zelf.

Een andere respondent binnen de B1-leerroute, die is overgeplaatst van het B1- naar het A2-taalniveau, snapte niet waarom extra lesuren gevolgd moesten worden om te blijven oefenen, omdat hij/zij aangaf dat hij/zij al 600 uur aan taalles had behaald. Ook speelt wisseling van klantmanagers/consulenten soms een rol. De O-leerroute-respondent mist betrokkenheid en behulpzaamheid in het huidige contact met de klantmanager/consulent van de gemeente. Gezinsmigranten verschillen eveneens in ervaring: van weinig ondersteuning, zelf initiatief moeten nemen en geringe aandacht voor de persoonlijke situatie tot een goed lopend traject met regelmatige gesprekken. Gemeente Beverwijk In Beverwijk geeft de Z-leerroute-respondent aan dat de intake onvoldoende duidelijk was, waarbij de informatie over de leerroute en brugklas onduidelijk was. De B1-leerroute-respondenten ervoeren wel een prettig en informatief eerste gesprek, met een PIP dat indien nodig werd aangepast. De O-leerroute-respondent had een prettig en stressvrij begin met de brede intake en vertelde dat het PIP later werd bijgewerkt en besproken, vanwege het veranderen van studierichting. De gezinsmigrant had een positief en helder eerste gesprek en kreeg stabiele begeleiding tijdens het traject.

Brugklas Ervaringen van medewerkers IJmond-gemeenten Tijdens interviews met medewerkers binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. 42

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Volgens medewerkers binnen de gemeenten wordt de brugklas over het algemeen gezien als een waardevol onderdeel van het inburgeringstraject. Het programma biedt extra informatie een voorbereiding voor de taallessen, naast de brede intake en de leerbaarheidstoets. Plus, de brugklas helpt om een vollediger beeld te vormen van de vaardigheden en behoeften van inburgeraars. De leerbaarheidstoets laat gemeente Beverwijk afnemen door Danner en Danner. De andere twee gemeenten doen dit zelf. De mate verschilt waarin de brugklas daadwerkelijk invloed heeft op het advies voor de leerroute. De leerbaarheidstoets en de observaties in de brugklas worden zo veel mogelijk meegenomen in het advies. Dat is de afgelopen jaren veranderd, want in eerste instantie was de leerbaarheidstoets leidend en erg cijfermatig opgesteld. Toch lijken de observaties in de brugklas beperkt verschil te maken vergeleken de uitkomst van de leerbaarheidstoets. Aanvullend is door een respondent van de gemeente Velsen vermeld, dat het advies van de docent en de achtergrond van de inburgeraar, meer wordt meegenomen in voor adviesrapport dan bij de start van de Wi2021. Dit draagt volgens de respondent bij aan een evenwichtiger en realistischer advies. Ook heeft gemeente Velsen door procesaanpassingen de doorlooptijd van het PIP weten te verkorten, door onder andere aanmeldingen voor de brugklas eerder uit te voeren.

Over het algemeen hebben medewerkers van de gemeenten aangegeven dat het proces efficiënter ingericht kan worden, maar een enkeling gaf aan dat de brugklas op tijd start. Om het proces efficiënter in te richten zijn diverse mogelijkheden benoemd. Zo wordt genoemd dat intake en leerbaarheidstoets beter direct achter elkaar kunnen plaatsvinden, zodat het PIP eerder kan worden opgesteld en de doorlooptijd verkort. Ook wordt het belang benadrukt van een zorgvuldig meetmoment enkele weken na de leerbaarheidstoets en mee te wegen met het advies voor de leerroute. Hierbij zouden de observaties in de brugklas in de enkele weken na de toets meegenomen kunnen worden. Vooral wanneer er twijfel is over het passende niveau. Dan kan nog een verlengde intake gebruikt worden en zo niet kan de inburgeraar starten aan de leerroute. Verder heeft een enkele respondent aangegeven dat het inkorten of afschaffen van de brugklas overwogen kan worden, zodat het proces efficiënter verloopt. Over het afschalen naar een ander taalniveau bestaan zorgen. Onder andere bij onzekerheid wordt soms te hoog ingeschaald, wat de haalbaarheid van de leerroute lijkt te bemoeilijken. Duidelijke communicatie, afspraken in uitvoering, flexibiliteit en samenwerking tussen gemeenten, klantmanagers/consulenten en trajectbegeleiders zijn hierbij essentieel.

Ervaringen van ketenpartners Ketenpartners geven aan dat de brugklas een waardevolle toevoeging is, omdat inburgeraars zes weken lang intensief gevolgd worden en daardoor een goed onderbouwd advies en een soepele start krijgen. Dit helpt hen wennen aan onderwijs en maakt het kiezen van het juiste niveau betrouwbaarder voor ketenpartners en de gemeenten. Dat is belangrijk om onzekerheid en problemen later in het traject te voorkomen. Er zijn ook praktische uitdagingen bij de brugklas, zoals flexibiliteit bij inburgeraars met kinderen en wisselende groepsgrootten. Dit kan leiden tot wachtlijsten of juist te weinig aanmeldingen. De recente overgang naar docenten in loondienst zorgt voor meer continuïteit en vertrouwen, maar minder roosterflexibiliteit. Hierdoor was een wachtlijst aanwezig bij de lessen in de zomer van 2025. De overgang naar de brugklas en het PVT en de samenwerking tussen ketenpartners en gemeenten verloopt over het algemeen goed. De leerbaarheidstoets ondersteunt volgens de respondenten van een aantal ketenpartners het advies. Volgens respondenten van ketenpartners wordt de toets door gemeente Heemskerk en Velsen zelf afgenomen. In de toekomst ontvangen ketenpartners graag de resultaten en extra informatie van de toets. Dan kunnen zij dat in het adviesrapport verwerken.

Verder wordt voor de brugklas een nieuw deelnemervolgsysteem gebruikt, zodat alle informatie op een centrale plek staat. Vanuit Danner en Danner is er behoefte aan een makkelijkere afstemming rondom planningen en roosters van lessen. Nu loopt dit via de gemeenten. Ervaringen van inburgeraars Tijdens interviews met inburgeraars binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. 43

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Inburgeraars uit de IJmond ervaren de brugklas over het algemeen positief. Veel deelnemers geven aan dat de begeleiding prettig is en dat de lessen hen helpen om te wennen aan het Nederlands onderwijs en aan het ritme daarvan. Ervaringen van gezinsmigranten over de brugklas zijn niet aanwezig, want zij volgen de brugklas niet. Gemeente Heemskerk In Heemskerk komen zulke positieve ervaringen naar voren binnen zowel de Z-, B1- als O-leerroute, al merkte één B1-respondent op dat het combineren van lessen met zorgtaken binnen het gezin lastig was. Dat had vooral met de tijden van de lessen te maken. Gemeente Velsen In Velsen wordt de brugklas eveneens gewaardeerd door deelnemers uit verschillende routes. Zij noemen de structuur, duidelijke uitleg en inzet van docenten als sterke punten, al ervaart een enkeling het tempo als hoog of de reistijd als belastend. Een andere respondent die de B1-leerroute volgt had het prettig gevonden als de lessen van de brugklas op een lager tempo waren gegeven. Gemeente Beverwijk In Beverwijk overheersen eveneens positieve geluiden, maar hier werd binnen de O-leerroute ook genoemd dat het tempo soms te langzaam was en dat niveauverschillen en verschillen in docentenkwaliteit invloed hadden op de ervaring.

Tijdens groepsinterviews gaven Z-leerroute-respondenten bovendien aan dat zij liever een langere brugklasperiode hadden gehad om zich beter voor te bereiden op de start van hun leerroute. Maatschappelijke begeleiding Ervaringen van medewerkers IJmond-gemeenten Tijdens interviews met medewerkers binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. De drie IJmond-gemeenten beschouwen maatschappelijke begeleiding als een belangrijk onderdeel van de ondersteuning van inburgeraars. Tegelijkertijd signaleren zij dat er ruimte is voor verbetering in de aansluiting, afbakening en continuïteit van het traject. In alle gemeenten komt voor dat begeleiding later start dan wenselijk of eerder eindigt dan passend is bij de behoefte, waardoor inburgeraars niet altijd optimaal worden voorbereid op meer zelfstandigheid. Hierdoor ontstaat soms nog een terugkerende vraag naar begeleiding na afronding van de maatschappelijke begeleiding. Daarnaast bestaat in alle gemeenten behoefte aan duidelijkere verantwoordelijkheden, betere overdrachten en een scherpere rolverdeling tussen begeleiding, gemeente en het sociaal team, vooral wanneer situaties complexer zijn. Dit geldt ook voor de situaties waarbij inburgeraars na afronding van de maatschappelijke begeleiding terugkomen voor hulp. Een veelvoorkomende uitdaging is het beperkte inzicht in de uitvoering.

Gemeenten ervaren dat zij niet altijd goed zicht hebben op de frequentie, inhoud en voortgang van de begeleiding. Problemen worden soms pas in een later stadium zichtbaar, waardoor vroegsignalering en tijdige inzet van aanvullende ondersteuning belangrijk zijn, maar nog niet overal volledig tot hun recht komen. De overdracht van meer complexe casussen wordt daarnaast regelmatig als onvoldoende tijdig of onvoldoende helder ervaren. Per gemeente komen enkele specifieke aandachtspunten naar voren. In Velsen is er volgens medewerkers van de gemeente behoefte aan scherpere rapportages en een zorgvuldiger overdrachtsproces. In Beverwijk wordt aangegeven dat bij complexere situaties wordt ervaren dat er regelmatig onduidelijkheid heerst welke hulporganisatie ingeschakeld dient te worden en hulp soms te laat wordt ingeschakeld. Na afronding van de maatschappelijke begeleiding kunnen inburgeraars voor hulp naar het sociaal team. Echter is dit een drempel voor veel inburgeraars. Alle drie de gemeenten zien het belang van budgetcoaching, groepsverband en individueel. Dit wordt in het kader van preventie ingezet. Ervaringen van ketenpartners Een van de respondenten van een ketenpartner heeft vermeld dat het financieel ontzorgen binnen de IJmond via verschillende ketenpartners loopt.

Ketenpartners signaleren dat afspraken rondom volgen PVT en onderwijsactiviteiten niet altijd goed op elkaar aansluiten. Hierdoor missen inburgeraars soms lessen. Het gebeurt bijvoorbeeld dat sommigen het PVT nog moeten afronden, dat tijdens de taallessen plaatsvindt. Door een respondent van de ketenpartners werd geopperd, dat een eerdere 44

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

PIP-beschikking deze situaties kan voorkomen, net als meer overleg tussen ketenpartners over bijvoorbeeld de lesroosters. Na afronding van maatschappelijke begeleiding hebben veel inburgeraars moeite om zelfstandig hulp te vinden, mede door taalbarrières, en komen dan terug bij de begeleiders. Instanties wijzen hen soms af omdat communicatie lastig is. Hoewel verlenging van begeleiding mogelijk is, gebeurt dit weinig. Enkele begeleiders nemen geregeld contact op met klantmanagers/consulenten van de gemeente om zaken te regelen of vragen te stellen voor inburgeraars. Dit wordt als prettig en behulpzaam ervaren. Ervaringen van Inburgeraars Tijdens interviews met inburgeraars binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. Inburgeraars in de IJmond zijn over het algemeen positief over de maatschappelijke begeleiding, vooral wanneer deze gericht is op praktische ondersteuning zoals wonen, administratie, werk of stage. Begeleiders worden vaak als vriendelijk en bereikbaar ervaren. Tegelijkertijd lopen de ervaringen sterk uiteen: sommige inburgeraars krijgen uitgebreide ondersteuning, terwijl anderen slechts één gesprek hebben gehad of begeleiding als onvoldoende passend ervaren.

Dit geldt vooral bij de B1- en O-leerroutes, waar late start, beperkte aandacht voor ambities en vaardigheden of onvoldoende aansluiting op de persoonlijke situatie regelmatig werden genoemd. Een respondent van de O-leerroute gaf aan dat hij/zij toeslagen heeft gemist, omdat een dubbele inschrijving op de woning stond. De respondent wenst dat hier meer aandacht wordt besteed. Ervaringen van gezinsmigranten over maatschappelijke begeleiding zijn niet aanwezig, want zij ontvangen dit aanbod niet. Begeleiding richting werk verloopt wisselend: sommige respondenten vonden dankzij begeleiding een stage of werk, maar anderen kregen weinig steun bij het zoeken naar passend werk. Ook merken enkele inburgeraars op dat regels en verplichtingen niet altijd duidelijk worden uitgelegd, zoals de uitleg over de taal- en participatie-uren. Sommige inburgeraars gaven aan dat zij de begeleiding eerder of langer hadden willen ontvangen. Dit werd gemeld door meerdere Z-leerroute-respondenten in de IJmond tijdens het groepsinterview. Verder gaf een respondent in de gemeente Beverwijk aan dat zijn/haar traject van de Z-leerroute voortijdig is beëindigd door ontevredenheid. Andere ervaringen in Beverwijk en de andere twee gemeenten waren juist behoorlijk positief.

Taal & participatie van de 3 leerroutes (dualiteit) Ervaringen van medewerkers IJmond-gemeenten Tijdens interviews met medewerkers binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. Binnen de IJmondgemeenten wordt de samenwerking rond taal en participatie door medewerkers als positief ervaren, met een groeiende focus op maatwerk en meer zicht op de voortgang van inburgeraars. Onder andere respondenten van de gemeente Velsen gaven aan dat de combinatie van taal en participatie een effectieve manier is om inburgeraars sneller richting werk te helpen. Volgens hen bleek dat inburgeraars liever geen uitkering ontvangen. Tegelijkertijd komen per gemeente enkele opvallende bevindingen naar voren. De Inburgeringswet en Participatiewet sluiten volgens een aantal respondenten van de gemeenten in de praktijk onvoldoende op elkaar aan. De verplichte lesuren voor inburgering laten weinig ruimte over voor participatie, waardoor mensen soms zelfs moeten stoppen met werk om overdag lessen te volgen. Zo kan iemand die uit de uitkering is geholpen door passend werk, alsnog terugvallen in de uitkering omdat avondlessen worden afgebouwd. Dit zorgt ook voor ingewikkelde rollen bij klantmanagers/consulenten, die zowel inburgering als uitkering moeten bespreken.

Regio-overstijgend blijkt dat het digitale portaal voor inzicht in presentie en voortgang wisselend wordt gewaardeerd, maar dat het potentie heeft om informatie centraal te organiseren en miscommunicatie te beperken. Gemeenten geven daarnaast aan dat wettelijke eisen, zoals de verplichte 800 uur taal en 800 uur participatie binnen de Z-leerroute, niet voor alle doelgroepen haalbaar is. Denk bijvoorbeeld aan inburgeraars met zorgtaken en gezin, wat soms leidt tot stagnatie in het traject. 45

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Zowel afschalen als afronden lijkt niet altijd mogelijk te zijn. Het aanpassen of ontwikkelen van participatierichtlijnen aan persoonlijke omstandigheden wordt daarom gezien als kansrijk. Ook worden nieuwe vormen van samenwerking verkend, zoals het combineren van B1-taallessen met onderwijs via universiteiten, wat vooral interessant kan zijn voor jongeren. Flexibele lesmogelijkheden, waaronder avondlessen, worden al ingezet om bredere deelname mogelijk te maken. Desondanks heeft de flexibiliteit binnen taal en participatie nog aandacht nodig, zodat cultuur, zorg en inburgering beter te combineren is. Tegelijk zijn er kansen om de communicatie rond de O-leerroute te versterken, met een sterke overdracht en overleg van casussen, en zorgen twee verschillende leslocaties voor de B1- en Zleerroutes soms voor praktische uitdagingen. Wel probeert de taalaanbieder edINOVA de inburgeraars zo snel mogelijk te laten starten met de lessen. Ook komt er regelmatig verzuim voor binnen de O-leerroute, al wordt dit doorgaans wel teruggekoppeld met beredenering aan de gemeenten. Er is een jongerenklas gestart in Haarlem. Binnen de klas is één deelnemer, maar dit wordt positief ontvangen volgens een respondent van Beverwijk. Dat komt volgens hem/haar door de aansluiting bij de behoeften van jonge deelnemers.

Verder is er aandacht voor het afstemmen van lesuren in de B1-leerroute op verschillende leerstijlen en -tempo’s. Gezinsmigranten dienen zelf hun taallessen te regelen via een taalaanbieder. Door respondenten in gemeente Heemskerk werd vermeld dat de gezinsmigranten, vanwege kosten, flexibiliteit of niveauverschillen vaak bij andere taalaanbieders les volgen dan de taalaanbieders edINOVA en Danner en Danner, die de gemeente hen doorgeeft. Om hun traject te blijven volgen is regelmatig contact belangrijk. Verder is het vanuit geloofsovertuigingen soms niet toegestaan om een lening met rente te nemen. Dit is bij de lening bij DUO het geval. Dit is een reden voor gezinsmigranten om geen of een mindere goede taalaanbieder kiezen. Volgens een van de respondenten binnen de IJmond-gemeenten is de wens van uitstroom naar betaald werk onrealistisch. De dualiteit zal hiervoor sterk toegepast en geborgd moeten worden, bijvoorbeeld door afspraken met gemeenten en ketenpartners. In de Z-leerroute starten inburgeraars bijvoorbeeld direct met participatie, terwijl de taalbeheersing daarvoor soms nog te laag is, wat vragen oproept over haalbaarheid en kwaliteit. Over de gehele IJmond wordt het belang benadrukt van duidelijke communicatie, een flexibel aanbod en een goede afstemming tussen gemeenten en taalaanbieders, om inburgeraars zo effectief mogelijk te ondersteunen.

Ook beleidsmatig zijn er verschillen tussen gemeenten in handhaving en ontbreken soms duidelijke keuzes, zoals wat voorrang krijgt: werk of inburgering. Verder is het boeteproces in 2025 tijdelijk stopgezet door een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State over boetes binnen de inburgering. Dit was op 9 juli 2025. De staatssecretaris van Participatie en Integratie mocht een Eritrese man geen boete opleggen omdat hij niet op tijd zijn inburgeringsexamen had gehaald. Ook mocht hij hem om die reden niet verplichten om een lening van € 10.000 terug te betalen die hij voor het volgen van zijn inburgeringscursussen en -examens bij de overheid had geleend. Dat heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geoordeeld in een uitspraak van 9 juli 2025. Op 1 januari 2022 is de Wet inburgering 2021 in werking getreden. In het nieuwe stelsel hoeven asielstatushouders de inburgeringscursussen en de examens niet meer zelf te betalen en hoeven zij dus hiervoor ook geen lening af te sluiten. Wel blijft de inburgeringsplicht bestaan en kunnen asielstatushouders op verschillende momenten boetes krijgen. De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak was dus wat dat betreft ook nog van belang voor de Wet inburgering 2021. Bij de gemeente Heemskerk is het handhavingsproces eind 2025 weer ingegaan.

Gemeente Beverwijk en Velsen zijn bezig om dit te laten starten. Ervaringen van ketenpartners B1- en Z-leerroute Door respondenten van de taalaanbieder edINOVA (B1- en Z-leerroute) wordt aangegeven dat de tijdigheid van instroom afhankelijk is van het PIP-proces, de aanmelding voor de leerroutes en de beschikbaarheid van docenten. De respondenten geven aan dat hier kansen zijn voor verbetering. Eerder inzicht in toekomstige instroom helpt bij het anticiperen, planning en een snelle start, net als compleet en uniform gedocumenteerde verzoeken tot afschalen. De motivatie van inburgeraars wordt over het algemeen als toegenomen ervaren vergeleken de inburgeraars binnen de vorige wet. Binnen 46

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

de vorige wet moesten inburgeraars zelf alles regelen voor hun inburgering, dat demotiverend was voor deze groep. Nu hebben de gemeenten meer de regie over de inburgering. Er wordt gewerkt met verschillende tempo’s en profielen, zoals basisgroepen, snellere trajecten, praktische ingestoken klassen en online aanbod voor inburgeraars die snel kunnen leren. Sommige deelnemers moeten wennen aan het onderwijs en de methoden rondom zelfredzaamheid. Vaste docenten worden gewaardeerd. De aanwezigheid verschilt per leerroute. De Z-leerroute kent doorgaans een hogere presentie dan de inburgeraars die langzaam leren binnen de B1-leerroute. Niveau-inschattingen vanuit de brede intake en het PIP (gemeenten) sluiten niet altijd volledig aan bij de realiteit en dualiteit wordt verschillend ingevuld, wat extra afstemming vraagt. Bij sommige inburgeraars van de B1-leerroute blijkt achteraf dat zij geplaatst hadden moeten worden in de Z-leerroute. Dat komt bijvoorbeeld door het missen van schoolse vaardigheden. Ook is aandacht gewenst voor een goede koppeling tussen PVT-lessen en het lesrooster van de leerroutes. Rondom de examens spelen er structurele knelpunten, zoals wachttijden voor (her)examens, zelfstandig inschrijven en aansluiting tussen oefenmateriaal en het daadwerkelijke examen. Dat laatste speelt vooral bij de examen lezen en spreken.

Persoonlijke omstandigheden kunnen invloed hebben op aanwezigheid en concentratie. Verder denken sommige inburgeraars examen te kunnen doen na veel afwezigheid. Echter moeten zij een verplicht aantal lesuren gevolgd hebben om examen te doen en is er geen onbeperkte mogelijkheid om les te volgen. De toezicht en bewaking is beter geworden doordat presentie beter zichtbaar is. Bij aanhoudend verzuim wordt het traject gepauzeerd en volgt na gesprek met de inburgeraar een laatste kans. O-leerroute Volgens respondenten van de taalaanbieder Danner en Danner (O-leerroute) is de leerroute intensief en vooral aantrekkelijk voor een jongere doelgroep. Dit komt mede doordat zij onder bepaalde voorwaarden studiefinanciering mogen aanvragen voor vervolgonderwijs. Dit is na het afronden van de inburgering mogelijk. Begeleiding vindt plaats via individuele gesprekken met onder andere studieloopbaanbegeleiders. Ook doorlopen alle inburgeraars binnen de O-leerroute bij de start een gesprek. Indien nodig kan een aanvullend gesprek worden gevoerd. Examentraining wordt als pilot ingezet om de overgang naar het echte examen te verkleinen. De examens voor het onderdeel ‘lezen’ wordt vaak als lastig ervaren en kandidaten ervaren zenuwen, omdat zij herkansingen na twee gratis examens zelf moeten bekostigen.

In de afgelopen jaren haalden sommige inburgeraars het examen niet voor het B1-taalniveau, maar konden ook niet meer afschalen naar een andere leerroute. De O-leerroute wordt standaard op B1taalniveau gegeven. Er wordt eerst toegewerkt naar het behalen van het B1-taalniveau, voordat de inburgeraars les krijgen voor de examens van het B2-taalniveau. Als het B1-examen niet wordt behaald, moet de inburgeraar afschalen naar de Z-leerroute of opnieuw herexamen doen tot het wel wordt behaald. Door vaste meetmomenten wordt beoordeeld of het B1-taalniveau haalbaar is en kan tijdig worden gewisseld van leerroute. Goede afstemming tussen taalaanbieders en gemeenten blijft belangrijk, onder andere omdat verwachtingen en informatie van inburgeraars per gesprekspartner kunnen verschillen. Sommige inburgeraars denken vanuit het land van herkomst dat de universiteit een gemakkelijker niveau heeft. Dan blijkt achteraf de uitstroom na de O-leerroute naar de universiteit niet realistisch, maar wellicht wel het MBO. Een respondent van Danner en Danner gaf het volgende aan. Veel inburgeraars die de O-leerroute hebben gevolgd, gaan na hun traject werken of een vervolgopleiding doen. Sommigen nemen een tussenjaar en vinden het lastig om daarna nog een opleiding te starten.

Door onzekerheid maakt niet iedereen plannen voor werk of vervolgstudie concreet en kiezen zij soms een studie onder hun potentie en niveau. Ervaringen van inburgeraars Tijdens interviews met inburgeraars binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. In de ervaringen van inburgeraars binnen de gemeenten Heemskerk, Velsen en Beverwijk komen diverse leer- en participatie-ervaringen naar voren. Over het algemeen beginnen inburgeraars gemotiveerd aan hun traject, al verschilt de starttijd per persoon. De aansluiting op het niveau, het tempo van de lessen en de persoonlijke situatie spelen daarbij een belangrijke rol. Veel inburgeraars 47

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

geven aan dat zij de taal actief oefenen in het dagelijks leven, bijvoorbeeld in winkels, op het werk, via vrijwilligersactiviteiten of tijdens sport. Ook komt terug dat vaste docenten, passende groepsindeling en duidelijke lesstructuur bijdragen aan een positieve leerervaring. Gemeente Heemskerk In de gemeente Heemskerk worden uiteenlopende ervaringen benoemd. Sommige respondenten, onder andere binnen de Z-leerroute, vinden houvast bij extra begeleiding of wensen de inzet van sleutelfiguren. Binnen de B1-leerroute ervaart een deel van de respondenten een passend tempo en neemt actief deel aan vrijwilligerswerk, terwijl anderen het tempo of de lesindeling juist minder passend vinden bij hun werk- en gezinssituatie. Lessen starten vaak te laat, doordat de klas nog niet compleet is. Hierdoor is de les korter en voelt deze als gehaast. Door een respondent werd verteld dat de docent lesmateriaal herhaald als mensen het niet snappen en er huiswerk wordt gegeven, dat inburgeraars helpt. Bij de O-leerroute worden door respondenten zowel langere wachttijden als positieve ervaringen met doorstroom en zelfstudie genoemd. Een van de respondenten vertelde dat hij/zij door familie in Nederland alles zelf heeft kunnen regelen. De andere respondent gaf aan dat hij/zij door onder andere sport meer deel te nemen aan de samenleving.

Verder is genoemd dat huiswerk wordt gegeven, wat een respondent prettig vindt. Echter wil hij/zij een hoger taalniveau volgen, maar wordt dit tegengehouden door de trajectbegeleider. Plus, inburgeraars komen vaak te laat in de les. De respondent die een gezinsmigrant is en lessen op B1-taalniveau volgt, regelt zelf taallessen waarbij een snel tempo en de planning rondom werk- en privéomstandigheden belangrijke factoren zijn. Deze respondent wil de klantmanager/consulent van de gemeente vaker spreken om een plan van aanpak te maken om het taalniveau te behalen. De lesuren van hem/haar zijn op door te kort aan financiering, maar wilt meer les. Wel is hij/zij bang voor een maatregel. Gemeente Velsen In de gemeente Velsen valt op dat een goede match tussen respondent en de klas het leerproces versterkt, bijvoorbeeld wanneer groepssamenstelling of tempo beter aansluit na overplaatsing. Vrijwilligerswerk wordt vaak ingezet als taalpraktijk. Er zijn respondenten die een rustige en duidelijke manier van lesgeven prettig vinden. Anderen benoemden dat zij baat hebben bij andere tijden of minder lessen per week. Een respondent van de Z-leerroute gaf aan dat het vrijwilligerswerk heeft geholpen bij het leren van de taal en het opbouwen van sociale contacten. De docent was duidelijk, rustig en professioneel en de trajectbegeleider hielp bij het plannen van lessen en participatie-uren.

De combinatie tussen taal en participatie wordt door deze respondent positief ervaren. Binnen de B1-leerroute geeft één respondent aan dat oefenen met buren niet mogelijk is, omdat de buren niet met buitenlanders willen praten. Enkele respondenten zijn vanuit het B1-taalniveau teruggegaan naar het A2-taalniveau, vooral vanwege het hoge tempo, de werkdruk of de combinatie met het gezinsleven. Andere respondenten ervaren dit ook en tevens hoge niveaus, wisselingen van scholen en onduidelijkheid over uren. Eén van de wensen die genoemd wordt door een respondent, is om 4 tot 5 dagen per week les te volgen in plaats van 3 dagen. Twee andere respondenten zijn positief over de betrokken en vriendelijke begeleiding van docenten en trajectbegeleiders, en over de steun bij werk en participatie. Zij benadrukken dat flexibiliteit bij examens, een passend leertempo, aandacht voor reistijd en stabiele groepen belangrijk zijn. Ondanks de obstakels hebben zij veel geleerd en vinden zij maatwerk en duidelijke communicatie essentieel. Binnen de O-leerroute wordt het intensieve aanbod gewaardeerd. De lessen op het B2-taalniveau werden als serieuzer ervaren dan de lessen op het B1-taalniveau. Echter kon hij/zij na een jaar starten met de lessen, vanwege het missen van toeslagen waarbij de verantwoordelijkheid volgens de respondent bij de gemeente lag.

De reden van het missen van de toeslagen is onbekend. De respondent heeft contact met de docent die hem/haar graag helpt. Wel ervaarde hij/zij dat inburgeraars die zich willen omscholen betere begeleiding krijgen dan inburgeraars die dat niet willen. Hier is hij/zij één van, vanwege zijn/haar studieachtergrond en gemis aan energie om verder te studeren. Gezinsmigranten noemen hun sterke motivatie, maar ook tijdsdruk door werk en gezin. Een van hen benoemd dat sport helpt om deel te nemen aan de samenleving, maar vindt lange gesprekken in het Nederlands nog lastig vol te houden. Verder is de respondent vanwege zijn/haar financiële situatie, 48

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

ontevreden over de DUO lening waarbij rente van toepassing is. Hierdoor is hij/zij na drie maanden gestopt met de lessen. Een andere gezinsmigrant benoemt dat het tempo van de lessen te snel is en op de werkvloer het oefenen van de Nederlandse taal beperkt is door de samenstelling van het team. Hij/zij zou graag willen dat er meer naar de persoonlijke situatie wordt gekeken. Gemeente Beverwijk In de gemeente Beverwijk wordt door verschillende respondenten aangegeven dat zij door de inburgering meer contact hebben met hun omgeving en dat het lesaanbod in grote lijnen aansluit bij hun tempo. Er zijn ook ervaringen waarin het niveau of tempo nog niet volledig passend voelt, bijvoorbeeld binnen de Z-leerroute. De respondenten binnen de B1-leerroute konden enkele maanden tot een jaar na huisvesting starten met de leerroute. Zij hebben door de inburgering meer contact met de omgeving en de lessen werden meestal goed en op een passend tempo ervaren. Deze respondenten gaven aan dat de trajectbegeleider heeft geholpen bij het vinden van vrijwilligerswerk en docenten hen goed voorbereid op examens. De respondent in de O-leerroute in gemeente Beverwijk gaf aan relatief snel te kunnen starten en de taal goed te kunnen toepassen in werk. Hij/zij werd goed voorbereid op de examens door de docent.

Verder hadden bepaalde vakken, zoals wiskunde, van een hoger niveau mogen zijn, vanwege zijn/haar studieachtergrond. De trajectbegeleider had volgens de respondent niet voldoende ervaring en kon hem/haar onvoldoende helpen. Een respondent dat een gezinsmigrant is en les krijgt op het B1-taalniveau, heeft de taallessen zelf geregeld. Dit heeft hij/zij soms als lastig ervaren door beperkte informatievoorziening, hoge kosten en een grote afstand tot ketenpartners. Het alternatief voor online lessen vond hij/zij tevens prijzig en niet optimaal. Verder ervaart de respondent dat hij/zij goede ondersteuning mist bij het taalonderwijs en vanuit de gemeente, maar ook de druk voor het behalen van het inburgeringstraject. Hij/zij is bang voor gevolgen voor zijn/haar status van de verblijfsvergunning. Groepsinterviews Uit de groepsinterviews komt naar voren dat respondenten in de Z-leerroute een stapsgewijze opbouw prettig vinden, maar terugplaatsing als demotiverend ervaren. Oudere deelnemers geven aan dat een lager tempo beter werkt. Buiten de les vinden zij het lastig om de theorie van de lessen in te zetten. Volgens de respondenten binnen de B1-leerroute wordt vrijwilligerswerk breed ingezet en ervaren zij dat het lesmateriaal soms uitdagend en verouderd is. De aansluiting met examens missen zij.

De wens voor vaker en langer per week oefening, vooral in spreken, lezen en schrijven, werd door meerdere respondenten uitgesproken. Verder zouden zij graag willen oefenen onder tijdsdruk ter voorbereiding van de examens. Buiten de les worden zij niet altijd begrepen door mensen en worden zij al snel door hen verbeterd met de taal. Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) Ervaringen van medewerkers IJmond-gemeenten Tijdens interviews met medewerkers binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. Medewerkers van de IJmond-gemeenten gaven aan dat de MAP in de praktijk wordt uitgevoerd met inzet van zowel theorie als praktijk, en dat inburgeraars doorgaans een stageplek vinden. Tegelijkertijd bestaat er regelmatig onduidelijkheid over de aansluiting van de MAP op individuele inburgeraars. Ook is niet altijd helder hoe de MAP precies wordt afgerond, bijvoorbeeld rondom het eindgesprek en de presentatie. Een opvallend punt uit gemeente Velsen is dat de MAP volgens een respondent sterk regionaal is ingestoken en dat de vervangende opdracht mogelijk minder noodzakelijk is gezien de bestaande vrijstelling voor de MAP binnen de B1- en de Z-leerroute. Dit geldt enkel als de inburgeraar werkt binnen een Nederlandstalige werkomgeving.

Ook wordt specifiek genoemd dat vrouwen in de Zleerroute soms moeilijk kunnen deelnemen aan participatieactiviteiten, vaak door persoonlijke omstandigheden en gebruiken. Hier mag volgens diegene meer aandacht aan worden besteed. Ervaringen van ketenpartners De meeste ketenpartners binnen de inburgering in de IJmond hebben geen ervaringen of opmerkingen over de MAP aangeleverd, waardoor er vanuit deze groep geen inzicht beschikbaar is in de uitvoering of beleving van de MAP. Wel is vermeld door een respondent van edINOVA dat het 49

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

geven van vrijstelling voor de MAP soms onduidelijk is. Bij elke gemeente lijkt dit anders te verlopen volgens de respondent. Ervaringen van inburgeraars Tijdens interviews met inburgeraars binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. Onder inburgeraars in de IJmond is wisselende bekendheid en ervaring met de MAP. In meerdere leerroutes, vooral de Z-leerroute, is er weinig informatie beschikbaar of geven respondenten aan geen ervaring met de MAP te hebben. Tijdens groepsinterviews met inburgeraars in de IJmond is de MAP niet ter sprake gekomen, waardoor hieruit geen aanvullende informatie of ervaringen beschikbaar zijn. Waar wel ervaringen zijn, worden deze overwegend positief en praktisch beschreven. Met name in de gemeente Velsen geven respondenten aan dat de MAP inzicht biedt in de Nederlandse arbeidsmarkt, rechten en plichten, het maken van een CV en de mogelijkheden voor opleidingen. Ook gezinsmigranten die de MAP hebben gevolgd, noemen dat de module hen helpt om een beter beeld te krijgen van de Nederlandse samenleving en wetgeving. In Heemskerk en Beverwijk zijn minder ervaringen gemeld. In Heemskerk is één B1deelnemer die de MAP heeft afgerond en één die vrijstelling had. In Beverwijk geeft een gezinsmigrant aan de MAP goed te kunnen volgen, mede door werkervaring met Nederlandssprekende klanten.

Participatieverklaringstraject (PVT) Ervaringen van medewerkers IJmond-gemeenten Tijdens interviews met medewerkers binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. De ervaringen met het PVT verschillen enigszins tussen de drie IJmond-gemeenten, maar er zijn ook overeenkomsten te zien. De aanmelding voor het PVT doen de drie gemeenten zelf voor asielstatushouders en wordt direct richting Vluchtelingenwerk gecommuniceerd. De gezinsmigranten moeten zelf de aanmelding regelen. Echter gaven twee respondenten van de gemeente Velsen aan dat Danner en Danner de aanmelding voor het PVT verzorgt. In de gemeente Heemskerk is er volgens een medewerker, naast de aanmelding, alleen contact met Vluchtelingenwerk over het PVT wanneer een inburgeraar afwezig is of niet blijkt te zijn aangemeld, wat volgens de respondent zelden voorkomt. Volgens respondenten van de gemeente Velsen is tevens gemeld dat klantmanagers/consulenten bij absentie meestal een terugkoppeling ontvangen. Niet alles wordt met hen gecommuniceerd. Inburgeraars krijgen twee uitnodigingen voor het traject. Hierna wordt geen aanvullende reminder verstuurd. Wanneer iemand vooraf aangeeft niet aanwezig te kunnen zijn, wordt gekeken naar een passende alternatieve mogelijkheid om het PVT alsnog te volgen.

In de gemeente Beverwijk wordt volgens een medewerker aangegeven, dat het soms uitdagend is om groepen samen te stellen. Bijvoorbeeld wanneer er weinig beschikbare deelnemers zijn binnen dezelfde taal. Hierdoor kan het voorkomen dat inburgeraars langer moeten wachten voordat zij kunnen starten. Ook komt het bij navraag voor dat inburgeraars nog niet in het systeem van de Vluchtelingenwerk staan. Na afronding hoort de gemeente echter veel positieve ervaringen van inburgeraars, die aangeven dat zij door het PVT beter inzicht krijgen in Nederlandse normen, waarden en gebruiken. Ervaringen van ketenpartners Respondenten van de taalaanbieder edINOVA (B1- en Z-leerroute) gaven aan dat het PVT regelmatig samenvalt met taallessen, waardoor inburgeraars moeten kiezen. Taalaanbieders pleiten daarom voor betere afstemming, bijvoorbeeld door het PIP eerder te plannen en rekening te houden met het lesrooster van de taallessen. Maatschappelijk begeleiders besteden extra tijd aan het regelen van het PVT omdat inburgeraars vaak aangeven dat zij het nog moeten volgen. Danner & Danner ziet dat inburgeraars zich meestal netjes afmelden wanneer zij door het PVT een les missen. Docenten vinden het prettig als dit gemeld wordt, omdat de omgeving en de onderdelen binnen de inburgering nieuw is voor inburgeraars en zij vinden plannen soms lastig. Tijdige communicatie maakt ondersteuning mogelijk.

50

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Respondenten van de Vluchtelingenwerk (PVT) merken dat het inburgeringstraject uit veel onderdelen bestaat, wat soms tot onduidelijkheid leidt. De onderdelen vinden volgens de respondenten in een snel tempo achter elkaar of tegelijk plaats. Dit kan te druk zijn of stress geven bij inburgeraars, waaronder gezinsmigranten. Inburgeraars hebben volgens de respondenten vragen over de volgorde, deadlines en mogelijke gevolgen, zoals boetes of sancties. Voor gezinsmigranten wordt het PVT vaak in het Nederlands of Engels verzorgd. Voor asielstatushouders in de herkomsttaal, want de onderwerpen kunnen indrukwekkend en persoonlijk zijn. Het is belangrijk dat zij zich kunnen uiten. De samenwerking met Danner & Danner verloopt over het algemeen goed. Door een respondent werd geadviseerd het PVT op een later moment in het inburgeringstraject te laten plaatsvinden. Het PVT wordt twee keer per maand aangeboden, met zowel digitale als fysieke bijeenkomsten. Inburgeraars hebben een duidelijke voorkeur voor digitaal. Het geven van PVT in twee hele dagen in plaats van vier aparte dagdelen, zou gunstig zijn voor de Vluchtelingenwerk en de inburgeraars. Voor jongeren zou het kunnen helpen om het PVT online plaats te laten vinden in schoolvakanties, zodat zij zo min mogelijk onderwijs missen. Het traject wordt overwegend positief ontvangen.

De inhoud helpt hen om de Nederlandse samenleving beter te begrijpen en biedt ruimte voor gesprek. Afwezigheid komt vaker voor bij asielstatushouders. Gezinsmigranten plannen zelfstandig en houden rekening met het PVT naast andere afspraken. Tijdens een van de lessen van het PVT sluit meestal een gastspreker aan om bijvoorbeeld vragen te beantwoorden. Dit is op verzoek van gemeenten. Een van de respondenten gaf aan dat meer diversiteit in lesmateriaal mag worden gegeven, bijvoorbeeld het thema ‘rechten van mannen en vrouwen’ en afgestemd op de doelgroep. Respondenten van de Vluchtelingewerk geven aan dat personeelswisselingen binnen gemeenten soms tot vertraging of onduidelijkheden leiden. Het plannen van deelnemers kost veel tijd door de betrokkenheid van meerdere partijen en doordat aanmeldingen niet altijd volledig zijn. Vooral kleine taalgroepen zijn moeilijk te plannen. Een meer gestroomlijnd aanmeldproces en een centraal gemeentelijk contactpunt zouden volgens respondenten van Vluchtelingenwerk helpen. Verder valt het volgens deze respondenten op dat de inburgeraars niet altijd in het systeem staan, terwijl deze wel zijn aangemeld. Daarnaast wenst één van de respondenten dat meerdere inburgeraars voor aanmelding van het PVT tegelijk en gebundeld worden gestuurd.

Ervaringen van inburgeraars Tijdens interviews met inburgeraars binnen de IJmond-gemeenten kwamen onderstaande resultaten naar voren. De ervaringen van inburgeraars met het PVT verschillen per gemeente en per leerroute. Tijdens de groepsinterviews in de IJmond kwam het PVT niet ter sprake, waardoor daaruit geen aanvullende ervaringen beschikbaar zijn. Gemeente Heemskerk In gemeente Heemskerk hebben de meeste respondenten het PVT afgerond, behalve één respondent uit de O-leerroute die niet bekend was met het onderdeel. Van de Z-leerroute zijn geen ervaringen gedeeld door respondenten. Een gezinsmigrant die les volgt op B1-taalniveau heeft het PVT in het eerste jaar van het inburgeringstraject afgerond. Gemeente Velsen In gemeente Velsen vonden respondenten uit de Z- en B1-leerroute het PVT leerzaam, vooral vanwege de informatie over Nederlandse normen en waarden. Onder de respondenten die de B1-leerroute volgen heeft een deel het PVT afgerond en als waardevol ervaren, onder andere vanwege de praktische voorbeelden over werk en omgangsvormen. Eén respondent begreep de vragen over het PVT niet en een ander moet een herkansing doen. Van de O-leerroute zijn geen ervaringen bekend. Bij de gezinsmigranten heeft één persoon het PVT afgerond en een ander moet nog starten vanwege eerdere omstandigheden.

Gemeente Beverwijk In gemeente Beverwijk zijn binnen de Z-leerroute geen ervaringen gedeeld. Twee respondenten die de B1-leerroute volgen vonden het PVT positief en leerzaam, al benoemde één van hen dat de groepsdynamiek soms onprettig was, door het uitlachen van elkaar en gemis in respect. De respondent uit de O-leerroute heeft het PVT afgerond maar vond het niveau te laag. Een gezinsmigrant gaf aan het PVT waardevol te vinden omdat het inzicht geeft in wat in Nederland belangrijk wordt gevonden.

51

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Bijlage V: Enquêtes (monitors) Test enquête (monitor) Als test is de enquête afgenomen bij de taalaanbieder edINOVA onder inburgeraars. In de toekomst kan dezelfde monitor bij elke geslaagde inburgeraar worden afgenomen als duurzame monitor. De monitor moet dan wel daarop aangepast worden. Een concept hiervoor staat bij het kopje ‘Duurzame enquête (monitor). Online versie https://forms.office.com/Pages/ResponsePage.aspx?id=SHTGddK8UUSr5zvxu6Et6KcHv3HSq5HtuzThpyC0EFUNFpCUEk2WDRYTDBXNU0zSjZYUllQR0I0OS4u Schriftelijke versie

Enquête Inburgering 🗣️Wij willen uw mening. Invullen duurt 5 minuten. 🔒 Anoniem (uw naam is niet nodig). De antwoorden helpen ons de inburgering te verbeteren. Hier ziet u voorbeelden van pictogrammen en hoe u kunt antwoorden. Pictogrammen — Betekenis ☐ = vakje. Zet hier ☑ als u ✍️= Hier kunt u schrijven. ❓ = Hoe voelt u zich? / kiest. Uw antwoord (ja, beetje, nee, weet niet). Voorbeeld: Vraag: Is het tempo van de les goed? Kies één antwoord: ☐ 🚀 Te snel ☐ ✅ Goed tempo ☐ 🐢 Te langzaam Achtergrond Vraag 1: Hoe oud bent u? ☐ Jonger dan ☐ 25–34 25

☐ 35–44

☐ 45–54

☐ 55+

Vraag 2: Uit welk land komt u? ✍️___________________________________________________ Vraag 3: Wanneer begon u met de inburgering? ☐ 2022 ☐ 2023 ☐ 2024 Vraag 4: In welke gemeente woont u? ☐ Heemskerk ☐ Beverwijk

☐ 2025

2026

☐ Velsen

ℹ️Uitleg: B1-route = taal leren tot B1. Onderwijsroute = school/opleiding. Z-route = veel oefenen en meedoen. Vraag 5: Welke leerroute volgt u? ☐ B1-route ☐ Onderwijsroute ☐ Z-route ☐ ❓Weet ik niet

52

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Brede intake en Brugklas Vraag 6: Werd er bij het eerste gesprek gesproken over uw situatie (opleiding, werk, gezin)? ☐ Ja ☐ Een beetje ☐ Nee ☐ ❓Weet ik niet ℹ️PIP = Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (plan voor uw leren en meedoen). Vraag 7: Heeft iemand van de gemeente later met u uw PIP besproken? ☐ Ja ☐ Een beetje ☐ Nee ☐ ❓Weet ik niet Vraag 8: Is uw PIP veranderd tijdens uw traject? ☐ Ja ☐ Een beetje ☐

Nee

☐ ❓Weet ik niet

Inburgeringstraject Vraag 9: Hoe snel bent u, nadat u een huis had, begonnen met de inburgering? ☐ Nog in het ☐ Binnen 3 ☐ Binnen 6 ☐ Binnen 9 ☐ Anders: ✍️ AZC maanden maanden maanden Vraag 10: Door inburgering doet u meer mee in uw gemeente (werk, activiteiten, contact). ☐ Ja ☐ Een beetje ☐ Nee ☐ ❓Weet ik niet ℹ️PVT = cursus over Nederland, regels en waarden. Vraag 11: Heeft u het Participatieverklaringstraject (PVT) afgerond? Zo ja: hoe vond u de PVT? ☐ Heel goed ☐ Goed ☐ Niet goed ☐ Slecht ☐ Ik heb het PVT nog niet afgerond

ℹ️MAP = cursus over werk en meedoen (voor B1- en Z-route). Vraag 12: Heeft u de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) afgerond? Zo ja: hoe vond u de MAP? ☐ Heel ☐ Goed ☐ Niet ☐ Slecht ☐ Ik heb de ☐ Ik volg de goed goed MAP nog niet Onderwijsroute afgerond (geen MAP)

Leerroute Vraag 13: Hoe goed zijn de taallessen? ☐ Heel goed ☐ Goed

☐

Niet goed

Vraag 14: Is het tempo (snelheid) van de les goed? ☐ 🚀 Te snel ☐ ✅ Goed tempo

☐

Slecht

☐ 🐢 Te langzaam

Vraag 15: Kunt u wat u leert gebruiken in het dagelijks leven (werk, school, winkel, praten)? ☐ Ja ☐ Een beetje ☐ Nee Vraag 16: Leg uw antwoord op de vorige vraag uit (niet verplicht) ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ Begeleiding 53

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Vraag 17: Helpt uw docent u goed? ☐ Heel goed ☐ Goed ☐

Slecht

☐ ❓Weet ik niet

Vraag 18: Helpt uw contactpersoon van de gemeente u goed? ☐ Heel goed ☐ Goed ☐ Niet goed ☐ Slecht

☐ ❓Weet ik niet

Vraag 19: Waar krijgt u hulp bij? ☐ 💶 Geldzaken ☐ 💼 Werk (toeslagen, zoeken schulden)

Niet goed

☐ 🤝 Persoonlijke hulp

☐

☐ 🚫 Geen hulp

☐ 🗣️Dat wil ik liever niet zeggen

Vraag 20: Als u ‘Persoonlijke hulp’ koos: wat voor hulp krijgt u? (niet verplicht) ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ Tot slot Vraag 21: Wat gaat goed in uw inburgering? ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ Vraag 22: Wat kan beter in de inburgering? ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ Vraag 23: Wilt u nog iets zeggen? ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ Bedankt voor het invullen en uw hulp!

54

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Duurzame enquête (monitor) De duurzame enquête kan bij elke geslaagde inburgeraar worden afgenomen als monitor. De monitor moet wellicht nog aangepast worden, nadat de test enquête is ingezet. Online versie De online versie van de enquête moet gemaakt worden. De online versie van de test enquête kan als basis worden gezien, net zoals de schriftelijke versie die in deze bijlage bij kopje ‘Test enquête (monitor) staat. Microsoft Forms kan hiervoor ingezet worden. Schriftelijke versie

Enquête Inburgering 🗣️Wij willen uw mening. Invullen duurt 5 minuten. 🔒 Anoniem (uw naam is niet nodig). De antwoorden helpen ons de inburgering te verbeteren. Hier ziet u voorbeelden van pictogrammen en hoe u kunt antwoorden. Pictogrammen — Betekenis ☐ = vakje. Zet hier ☑ als u ✍️= Hier kunt u schrijven. ❓ = Hoe voelt u zich? / kiest. Uw antwoord (ja, beetje, nee, weet niet). Voorbeeld: Vraag: was het tempo van de les goed? Kies één antwoord: ☐ 🚀 Te snel ☐ ✅ Goed tempo ☐ 🐢 Te langzaam Achtergrond Vraag 1: Hoe oud bent u? ☐ Jonger dan ☐ 25–34 25

☐ 35–44

☐ 45–54

☐ 55+

Vraag 2: Uit welk land komt u? ✍️___________________________________________________ Vraag 3: Wanneer begon u met de inburgering? ☐ 2022 ☐ 2023 ☐ 2024 Vraag 4: In welke gemeente woont u? ☐ Heemskerk ☐ Beverwijk

☐ 2025

2026

☐ Velsen

ℹ️Uitleg: B1-route = taal leren tot B1. Onderwijsroute = school/opleiding. Z-route = veel oefenen en meedoen. Vraag 5: Welke leerroute heeft u gevolgd? ☐ B1-route ☐ Onderwijsroute ☐ Z-route ☐ ❓Weet ik niet

55

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Brede intake en Brugklas Vraag 6: Werd er bij het eerste gesprek gesproken over uw situatie (opleiding, werk, gezin)? ☐ Ja ☐ Een beetje ☐ Nee ☐ ❓Weet ik niet ℹ️PIP = Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (plan voor uw leren en meedoen). Vraag 7: Heeft iemand van de gemeente later met u uw PIP besproken? ☐ Ja ☐ Een beetje ☐ Nee ☐ ❓Weet ik niet Vraag 8: Is uw PIP veranderd tijdens uw traject? ☐ Ja ☐ Een beetje ☐

Nee

☐ ❓Weet ik niet

Inburgeringstraject Vraag 9: Hoe snel bent u, nadat u een huis had, begonnen met de inburgering? ☐ Nog in het ☐ Binnen 3 ☐ Binnen 6 ☐ Binnen 9 ☐ Anders: ✍️ AZC maanden maanden maanden Vraag 10: Door inburgering doet u meer mee in uw gemeente (werk, activiteiten, contact). ☐ Ja ☐ Een beetje ☐ Nee ☐ ❓Weet ik niet ℹ️PVT = cursus over Nederland, regels en waarden. Vraag 11: U heeft het Participatieverklaringstraject (PVT) afgerond. Hoe vond u het PVT? ☐ Heel goed ☐ Goed ☐ Niet goed ☐ Slecht

ℹ️MAP = cursus over werk en meedoen (voor B1- en Z-route). Vraag 12: U heeft de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) afgerond? Hoe vond u de MAP? ☐ Heel goed ☐ Goed ☐ Niet goed ☐ Slecht ☐ Ik heb de Onderwijsroute gevolgd (geen MAP) Leerroute Vraag 13: Hoe goed waren de taallessen? ☐ Heel goed ☐ Goed

☐

Niet goed

Vraag 14: Was het tempo (snelheid) van de les goed? ☐ 🚀 Te snel ☐ ✅ Goed tempo

☐

Slecht

☐ 🐢 Te langzaam

Vraag 15: Kunt u wat u heeft geleerd gebruiken in het dagelijks leven (werk, school, winkel, praten)? ☐ Ja ☐ Een beetje ☐ Nee Vraag 16: Leg uw antwoord op de vorige vraag uit (niet verplicht) ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ 56

T U S S E N E VA L U AT I E W I 2 0 2 1 I J M O N D

Begeleiding Vraag 17: Heeft uw docent u goed geholpen? ☐ Heel goed ☐ Goed ☐ Niet goed

☐

Slecht

Vraag 18: Heeft uw contactpersoon van de gemeente u goed geholpen? ☐ Heel goed ☐ Goed ☐ Niet goed ☐ Slecht

Vraag 19: Waar kreeg u hulp bij? ☐ 💶 Geldzaken ☐ 💼 Werk (toeslagen, zoeken schulden)

☐ 🤝 Persoonlijke hulp

☐ 🚫 Geen hulp

☐ ❓Weet ik niet

☐ ❓Weet ik niet

☐ 🗣️Dat wil ik liever niet zeggen

Vraag 20: Als u ‘Persoonlijke hulp’ koos: wat voor hulp kreeg u? (niet verplicht) ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ Tot slot Vraag 21: Wat ging goed in uw inburgering? ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ Vraag 22: Wat kan beter in de inburgering? ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ Vraag 23: Wilt u nog iets zeggen? ✍️ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ Bedankt voor het invullen en uw hulp!

57