Bijlage 1. Nota van Uitgangspunten

de realisatie en vooruit naar de ontwikkeling. Binnen de

Nota van Uitgangspunten

20

Provincie Noord-Holland

kaders van de concessie passen we doelstellingen en

Door de huidige concessie Haarlem-IJmond met circa één

indien nodig de businesscase aan. Het inbouwen van

jaar te verlengen tot de einddatum van de concessie

voldoende flexibiliteit in de concessie heeft, naast meer

Noord-Holland Noord, gaat de nieuwe concessie direct

regie, als bijkomend voordeel dat er geen onnodige risico’s

voor het hele gebied in.

worden ingecalculeerd, en de risico’s daar gelegd worden waar ze gedragen en beïnvloed kunnen worden.

4.2.3 Evenwichtige verdeling van het opbrengstenrisico

4.2.5 Concessiebeheer De provincie zal door monitoring toezien op de uitvoering van de concessie en de geleverde prestaties. Daarvoor benoemen we in het bestek kernprestatie-indicatoren

De reizigersopbrengsten zijn afhankelijk van zowel de

(KPI’s). Deze hebben in ieder geval betrekking op de

prestaties van de vervoerder als ook van meer externe

klanttevredenheid, reisinformatie, stiptheid, rituitval

factoren, die in meer of mindere mate door overheden

en eventueel regelmaat. Deze informatie komt de

beïnvloed worden. Door het bieden van een hoge

provincie onder andere toe via een digitaal dashboard van

kwaliteit, een telkens verbeterd product en excellente

de vervoerder, mystery guest onderzoek, regelmatige

service stimuleert de concessiehouder een groter gebruik

managementrapportages of via signalen van reizigers.

van ov en daarmee een groei in reizigersopbrengsten. De

Op basis van die informatie kan de provincie besluiten

provincie investeert in de infrastructuur om het ov

om te (laten) onderzoeken of de vervoerder zich aan de

efficiënter en aantrekkelijker te maken en stelt de

afspraken houdt. In de concessie staan bepalingen om

tarieven van het ov vast. Flankerend beleid (bijvoorbeeld

overtredingen van de regels (of niet voldoen aan bepaalde

autoluwe binnensteden) en ruimtelijke ordening zijn

waarden) te voorkomen en op te lossen (of juist sommige

voorbeelden waar andere overheden invloed hebben op

ontwikkelingen te stimuleren).

de reizigersopbrengsten binnen het ov.

4.2.6 Financiële risico’s en uitdagingen

We leggen de opbrengstverantwoordelijkheid niet

Het ov in beide concessies is niet kostendekkend. Dat

volledig bij de vervoerder, maar voor een deel ook bij de

betekent dat er naast de reizigersopbrengsten altijd een

concessieverlener. Dit doen we omdat:

aanvullende bijdrage nodig is om de kosten te dekken.

• Beide partijen beïnvloeden de reizigersopbrengsten.

Daarnaast zijn er aanbestedingsrisico’s. De kosten van

Door als concessieverlener ook een deel van de

het ov lijken als gevolg van een aantal onzekerheden

opbrengstverantwoordelijkheid te pakken, vloeit een

harder te kunnen stijgen dan verwacht. Een aantal

deel van de opbrengsten terug ten gunste van de

onzekerheden zoals, loonkosten en brandstof/energie

reiziger;

prijzen, maken onderdeel uit van al afgesproken

• De concessie is een langdurig contract met op langere

indexaties. Binnen de provincie zijn hier reeds middelen

termijn veel onzekerheden. Op deze manier loopt de

voor gereserveerd. Andere onzekerheden, zoals

vervoerder minder risico, en hoeft daardoor ook

bijvoorbeeld duurder materieel, echter niet. Dit effect

minder risico in te calculeren. Dit leidt naar

kan zichtbaar worden in de aanbieding die vervoerders

verwachting tot een beter bod.

doen. Daarom willen we stappen zetten in het verkrijgen van eigendom van strategische assets (o.a.

Om de concessiehouder voldoende te stimuleren om

opstelterreinen, eindpuntvoorzieningen en

reizigersgroei te ambiëren, zal de concessiehouder naar

laadinfrastructuur). Ook worden de zero emissie bussen

verwachting een groter deel van de opbrengst­

in een meer partijen overeenkomst opgenomen, zodat de

verantwoordelijkheid dragen dan de concessieverlener.

rente aan de financier lager is dan als de bussen op de

4.2.4 Concessieduur 10 jaar, gelijke start gebieden Haarlem-IJmond en Noord-Holland Noord

balans staan van de vervoerder. Door het samenvoegen van de twee concessiegebieden en bovengenoemde maatregelen verwachten wij dat er meer budget bij de

We gaan uit van een concessieduur van 10 jaar. De wet

vervoerder overblijft om een betere bieding te doen dan

geeft ruimte om, onder bepaalde voorwaarden, de

het huidige aanbod, zodat wij onze ambities kunnen

concessieperiode op te rekken tot 15 jaar. Deze optie

verwezenlijken.

willen we zeker openhouden in het contract. Daarom zal de provincie onderzoeken welke ruimte er is om bij het

Het aanbod van de vervoerders wordt gedaan onder

bestek al duidelijk te laten zijn of en onder welke

marktspanning. Het is niet voorspelbaar of die een

voorwaarden de concessieduur 15 jaar kan worden. Het

hoger, gelijkblijvend of lager aanbod aan vervoer zal zijn.

voordeel van een lange concessie is dat er voldoende tijd is om de concessie te laten renderen. Dat is uiteindelijk

In het geval van een lager aanbod heeft de provincie twee

goed voor de reiziger. Door voldoende flexibiliteit in te

mogelijkheden:

bouwen hoeft de lange concessieduur geen beperking te

• Het aanbod accepteren en minder vervoer dan het

zijn. De concessie is verlengbaar tot de maximale duur die wetgevingstechnisch mogelijk is.

huidige niveau;

Nota van Uitgangspunten

21

• Meer financiële middelen aan Provinciale Staten te vragen en daarmee extra vervoer inkopen. Voor dat laatste is er geen garantie dat dit ook gaat lukken.

Provincie Noord-Holland

4.3 Invulling geven aan – en meebewegen met – maatschappelijke ontwikkelingen

daarom moeten er keuzes gemaakt worden. Tot slot vinden

4.3.1 Voldoen aan Bestuursakkoord ZeroEmissie Busvervoer

we het van belang dat we de bijdrage blijven verdelen op

In 2016 hebben de Nederlandse ov-

basis van de huidige verdeling per regio. Het verschuiven

concessieverleners zich verbonden aan het

van middelen (geld of aangeboden vervoer) van het

bestuursakkoord Zero-Emissie Busvervoer. In dit

noordelijk deel van de concessie naar het zuidelijk deel of

bestuursakkoord is met elkaar afgesproken om vanaf

andersom is niet gewenst.

2025 alleen nog maar zero-emissie bussen te laten

Ook de provinciale middelen zijn niet onuitputtelijk en

4.2.7 Tarieven: aansluiten bij tariefbeleid

instromen, 100% van de vloot vervangen te hebben voor zero-emissie bussen in 2030 en uiterlijk in 2025 100%

Voor het ov wordt van de reiziger een passende prijs

gebruik te maken van hernieuwbare regionaal

gevraagd. De prijs (en de ontwikkeling daarin) moet

opgewekte energie.

vallen binnen de kaders van het landelijk en regionaal tariefbeleid (wordt opgesteld door de provincie in het

Voor de nieuwe concessie betekent dit dus dat de nieuwe

kader van OVPay). Hiermee stelt de provincie de kaders/

bussen die instromen bij start van de concessie zero-

randvoorwaarden vast waarbinnen de vervoerder zijn

emissie bussen moeten zijn; een en ander is afhankelijk

tariefvoorstellen kan indienen.

van het kunnen realiseren van voldoende netwerkaansluitingen. Daarbij schrijven we geen

Daarnaast werkt concessieverlener met andere

aandrijftechniek of energiedrager voor. Indien

concessieverleners aan het realiseren van tariefintegratie

gedurende de concessie auto’s ten behoeve van de

tussen verschillende concessies. Voor de reiziger zou het

buurtbusprojecten worden vervangen en er nog geen

niet uit moeten maken of hij tijdens zijn ov-reis een

geschikt (toegankelijk, zero emissie, actieradius en

concessiegrens overschrijdt of niet. Daarom heeft de

voldoen aan de gewichtseisen voor het B-rijbewijs)

provincie de ambitie om verdere tariefintegratie te

beschikbaar is op de markt, dan treden concessiehouder

bewerkstelligen. Daarbij gaat het onder andere om

en provincie in overleg over een (tijdelijke) ontheffing

tariefintegratie met de concessies van de Vervoerregio

voor de eis van zero emissie.

Amsterdam en de provincies Flevoland, Fryslân en ZuidHolland, maar ook met de hoofdrailnetconcessie (NS).

4.2.8 Data

4.3.2 Overname materieel verplicht Er is een verplichte overnameregeling van materieel en laadinfra. Die komt voort uit het feit dat er vanuit wordt

Technologische ontwikkelingen en digitalisering zorgen

gegaan dat zero-emissie voertuigen een langere

voor steeds meer data en oplossingen. Dit gaat breder

levensduur hebben dan de duur van de concessies. Om te

dan de reguliere en huidige NDOV (Nationale Databank

voorkomen dat zero-emissie bussen voortijdig (binnen de

OV)/GOVI-data (Grenzeloze OV Informatie). Mede omdat

concessie) moeten worden afgeschreven, wordt een

het openbaar vervoer in aanzienlijke mate wordt

overnameverplichting opgenomen van de zittende

gefinancierd uit openbare middelen, hecht de provincie

vervoerders, tegen de dan geldende boekwaarde. Voor

veel waarde aan de openbaarheid van gegevens met

het concessiegebied Haarlem-IJmond betreft dit circa 70%

betrekking tot de uitvoering van de concessie.

van de huidige vloot, voor het concessiegebied Noord-

Openbaarheid is dan ook het uitgangspunt. Omdat er

Holland Noord is dit circa 50% van de huidige vloot.

gedeelde opbrengstverantwoordelijkheid gaat gelden,

Daarbij dient de nieuwe vervoerder rekening te houden

dient de financiële verantwoording op het niveau van de

met batterijvervanging bij aanvang van de nieuwe

verantwoording van de Beschikbaarheidsvergoeding OV

concessie.

(BVOV) geleverd te worden (zowel opbrengsten- als kostenkant met accountantsverklaring). Daarnaast

Voor de nieuwe concessie kan de toekomstig

dient inzicht te worden gegeven in de personeels­

concessiehouder er ook vanuit gaan dat er een

beschikbaarheid.

overnameverplichting komt voor het nieuwe materieel dat bij de start van en tijdens de concessie instroomt. Dit

De vervoerder dient de data real-time en als open data

past binnen onze circulariteitsgedachte en

aan te leveren aan de provincie en aan landelijke servers

vereenvoudigt de implementatie van de nieuwe (en

(NDOV/GOVI). Deze data kunnen worden benut voor

volgende) concessie. Tevens betekent dit dat de

monitoring van uitvoeringskwaliteit, afnemers van data

vervoerder minder risico draagt en daarmee een naar

zoals 9292 en om informatiepanelen op de halte (DRIS)

verwachting beter aanbod kan doen.

aan te sturen.

Nota van Uitgangspunten

22

Provincie Noord-Holland

4.3.3 Provincie pakt verantwoordelijkheid in strategische activa

4.3.6 Maatschappelijk Verantwoord Inkopen

De continuïteit van het ov is het beste gewaarborgd als de

(MVI) belangrijk. De provincie wil dat Noord-Holland in

concessieverlenende partij de regie heeft over de

2050 volledig circulair en klimaatneutraal is met oog voor

strategische activa. Zo zijn deze randvoorwaarden ook na

het welzijn van mens en dier. Daarvoor heeft de provincie

afloop van de concessie geborgd. Daarom pakt de

in 2021 haar inkoopbeleid verder aangescherpt met

provincie, samen met gemeenten, de

circulair, klimaatneutraal, sociaal en ethisch inkopen

verantwoordelijkheid voor het zorgen voor

als vier kernpunten. Hiervoor worden de volgende

stallingslocaties, eindpuntvoorzieningen en de

leidende principes gehanteerd:

aansluiting op het energienetwerk. Het overvolle

1. Onze inkoopopgaven zijn financieel passend;

energienetwerk in Noord-Holland maakt dat dit een

2. Onze inkoopopgaven zijn gebaseerd op een

uitdagende taak is. Of dit voor 100% lukt voor de start van de concessie is nu nog niet te zeggen. In de verdere aanbestedingsstukken wordt nader uitgewerkt van welke

De provincie vindt Maatschappelijk Verantwoord Inkopen

professionele en integrale samenwerking; 3. Onze inkoopopgaven zijn conform geldende wet- en regelgeving.

strategische activa de concessiehouder mag uitgaan.

4.3.4 Laad- of tank voorzieningen regelt de concessiehouder, net als de energie-inkoop De verantwoordelijkheid voor de laad- of tankvoorzieningen leggen we bij de concessiehouder. Dit

Voor meer informatie zie de provinciale website https://www.noord-holland.nl/Over_de_provincie/ Inkoop_en_aanbesteden/Maatschappelijk_Verantwoord_ Inkopen_MVI

omdat de laadstrategie van de voertuigen nauw

4.3.7 Circulariteit

samenhangt met de voertuigen (actieradius) waarmee de

Belangrijk onderdeel van Maatschappelijk Verantwoord

concessiehouder gaat rijden en invulling geeft aan de

Inkopen is dat de provincie inzet op circulariteit. In

dienstregeling.

aanbestedingen van het ov wordt zoveel mogelijk ingezet op circulair inkopen. Daarbij sluiten we aan bij het

Daarnaast leggen we de verantwoordelijkheid voor de

Convenant circulair ov, dat eind 2024/begin 2025

(groene) energie-inkoop ook bij de concessiehouder. Op

verwacht wordt.

deze manier wordt concessiehouder gestimuleerd tot een energiezuinige dienstuitvoering.

4.3.5 Goed werkgeverschap

Bij circulair inkopen wordt inkopen als instrument ingezet om productie en (her)gebruik van (circulaire) producten en diensten te stimuleren en daarmee het

Goed werkgeverschap is voor de provincie belangrijk. Zowel

aanjagen van de circulaire economie. In de circulaire

naar haar eigen werknemers als naar de werknemers van

economie bestaat afval niet. Verspilling van

vervoerders in opdracht van de provincie. De arbeidsmarkt

grondstoffen wordt voorkomen door de herbruikbaarheid

is op dit moment niet gunstig en het aantrekken van

van producten en materialen te maximaliseren en de

personeel kost vervoerders veel moeite. Samen met de

waardevernietiging te minimaliseren. Het circulair

vervoerders denken de opdrachtgevers van het ov mee aan

inkopen omvat de hele keten van een product. Het omvat

hoe we de baan van buschauffeur aantrekkelijker kunnen

dus het moment van het winnen van de grondstoffen tot

maken voor de arbeidsmarkt en wat de opdrachtgevers

het maken en gebruiken van producten tot het moment

daarin kunnen betekenen. We eisen dat de concessie­

waarop de grondstof waarvan het product is vervaardigd

houder zich houdt aan alle wet- en regelgeving en dat ze de

weer wordt (her)gebruikt. Circulaire economie gaat

CAO naleven (met bijvoorbeeld afspraken over rij- en

daarbij niet alleen over recyclen, wat feitelijk een van de

pauzetijden). Voor de overgang van het personeel van de

laagste vormen van hergebruik is. De circulaire

oude naar de nieuwe vervoerder geldt datgene wat daarover

benadering gaat verder. Voorkomen moet worden dat

is opgenomen in de Wet personenvervoer 2000

producten worden geproduceerd die niet of nauwelijks

(overnameregeling).

worden gebruikt: het efficiënter omgaan met producten.

Daarnaast geldt dat vervoerder voldoet aan de Code

Als concessieverlener stuurt de provincie op het

Verantwoordelijk Marktgedrag. Werkgevers en

bevorderen van circulariteit in het openbaar vervoer.

werknemers van ov-bedrijven hebben in de CAO

Daarbij stellen we verschillende vragen, als:

afgesproken dat er een Code Verantwoordelijk Marktgedrag

• Hoe reduceren we het gebruik van primaire abiotische

komt. Daarin worden de sociale aspecten en rechten van

grondstoffen (denk aan batterijen en laadinfra) in het

medewerkers verder geborgd, bijvoorbeeld door meer overleg met de opdrachtgever, meer aandacht voor sociaal personeelsbeleid, aandacht voor gastheerschap, veiligheid op de werkvloer en inclusiviteit.

materieel? • Welke oplossingen zorgen ervoor dat we minder nieuwe bussen en onderdelen nodig hebben om de exploitatie mogelijk te maken? • Welke oplossingen zorgen ervoor dat door verbeterd

Nota van Uitgangspunten

23

rijgedrag en slimme laadscenario’s de levensduur van een batterij en andere onderdelen wordt verlengd? • Welke oplossingen zorgen ervoor dat er vernieuwende ketensamenwerking ontstaat waarbij afgedankte batterijen van de bussen toegepast worden als ‘secondlife battery’ voor de opslag van lokaal opgewekte energie? • Welke oplossingen zorgen ervoor dat materialen (van bijvoorbeeld bedrijfskleding of het interieur van de bussen) in gebruik blijven en geen afval worden?

4.3.8 Social return Tot slot stelt de provincie social return als contractvoorwaarde (bijzondere uitvoeringsvoorwaarde) bij aanbestedingen. Met social return creëert de provincie kansen op werk voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Voor aanbestedingen van de provincie betekent het toepassen van dit social returnprincipe dat van de gegunde vervoerder wordt verwacht dat hij een bijdrage levert aan het scheppen van werkgelegenheid voor mensen die moeilijk toegang hebben tot de arbeidsmarkt. Hoe dit zal worden vormgegeven, zal in het bestek nader worden uitgewerkt binnen het door de provincie vastgestelde social returnbeleid.

Provincie Noord-Holland

HAARLEM, NOVEMBER 2024

Colofon Uitgave Provincie Noord-Holland Postbus 123 | 2000 MD Haarlem Tel.: 023 514 31 43 | Fax: 023 514 40 40 www.noord-holland.nl post@noord-holland.nl Fotografie Provincie Noord-Holland Grafische verzorging The Creative Hub

Haarlem, 5 november 2024