Rapport nader onderzoek zonnepark Hattem.pdf
Tekst van het document
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
31
Figuur 8. Ligging Natura 2000-gebied Veluwe (bron webservice: Esri Nederland, uit Ecogroen).
In het aanwijzingsbesluit zijn de instandhoudingsdoelstellingen voor het Natura 2000-gebied opgenomen. Voor de Veluwe zijn instandhoudingsdoelen opgenomen voor 18 habitattypen, 7 Habitat-richtlijnsoorten
en
10
vogelrichtlijnsoorten.
Deze
instandhoudingsdoelen
worden
weergegeven in tabellen 4 tot en met 6.
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
32
Tabel 4. Instandhoudingsdoelen voor habitattypen van Natura 2000-gebied Veluwe (bron: www.natura2000.nl); = betekent behoud, > betekent uitbreiding/verbetering. Habitattype
Oppervlakte
Kwaliteit
H2310 - Stuifzandheiden met struikhei
Habitatsubtype
>
>
H2320 - Binnenlandse kraaiheibegroeiingen
=
=
H2330 - Zandverstuivingen
>
>
H3130 - Zwakgebufferde vennen
=
=
H3160 - Zure vennen
=
>
H4030 - Droge heiden
>
>
H5130 - Jeneverbesstruwelen
=
>
H6230 - Heischrale graslanden
>
>
H6410 - Blauwgraslanden
>
>
H7150 - Pioniervegetaties met snavelbiezen
>
>
H7230 - Kalkmoerassen
=
=
H9120 - Beuken-eikenbossen met hulst
>
>
H9190 - Oude eikenbossen
>
>
H91D0 - Hoogveenbossen
=
=
H7140A - Overgangs- en trilvenen
trilvenen
=
=
H4010A - Vochtige heiden
hogere
>
>
zandgronden H7110B - Actieve hoogvenen
heideveentjes
>
>
H3260A - Beken en rivieren met waterplanten
waterranonkels
>
>
H91E0C - Vochtige alluviale bossen
beekbegeleidende
=
>
bossen
Tabel 5. Instandhoudingsdoelen voor Habitatrichtlijnsoorten van Natura 2000-gebied Veluwe (bron: www.natura2000.nl; = betekent behoud, > betekent uitbreiding/verbetering. Soort
Populatie
Omvang
Kwaliteit
leefgebied
leefgebied
H1042 - Gevlekte witsnuitlibel
>
>
>
H1083 - Vliegend hert
>
>
>
H1096 - Beekprik
>
>
>
H1163 - Rivierdonderpad
>
>
=
H1166 - Kamsalamander
=
=
=
H1318 - Meervleermuis
=
=
=
H1831 - Drijvende waterweegbree
=
=
=
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
33
Tabel 6. Instandhoudingsdoelen voor Vogelrichtlijnsoorten van Natura 2000-gebied Veluwe (bron: www.natura2000.nl); = betekent behoud, > betekent uitbreiding/verbetering. Soort
Aantal broedparen
Omvang leefgebied
Kwaliteit leefgebied
A072 - Wespendief
100
=
=
A224 - Nachtzwaluw
610
=
=
A229 - IJsvogel
30
=
=
A233 - Draaihals
(her)vestiging
>
>
A236 - Zwarte specht
400
=
=
A246 - Boomleeuwerik
2400
=
=
A255 - Duinpieper
(her)vestiging
>
>
A276 - Roodborsttapuit
1100
=
=
A277 - Tapuit
100
>
>
A338 - Grauwe klauwier
40
>
>
6.3.2 Kwalificerende habitattypen en soorten rond het plangebied Habitattypen In het plangebied zelf zijn geen beschermde habitattypen aanwezig. Het dichtstbijzijnde habitattype bevindt zich op circa 50 m ten noorden van het plangebied. Het betreft habitattype ‘Oude eikenbossen’ (H9190). Overig nabijgelegen habitattype is ‘Droge heiden’ (H4030) op circa 650 m afstand zuidoostelijk van het plangebied. Habitatsoorten De Quickscan (Ecogroen, 2018) geeft aan dat binnen het plangebied geen waarnemingen bekend zijn van habitatsoorten waarvoor instandhoudingsdoelen zijn opgesteld in Natura 2000-gebied de Veluwe. Gezien de terreinkenmerken worden deze soorten ook niet verwacht binnen het plangebied. Ook binnen de invloedssfeer van het project zijn ze niet te verwachten. Alleen Kamsalamander komt in de omgeving voor, maar verstoring door aanleg of gebruik van het zonnepark is volgens de Quickscan niet te verwachten. Broedvogels Volgens de Quickscan (Ecogroen, 2018) ontbreekt binnen en in de directe omgeving van het plangebied (<50 m) geschikt broedbiotoop voor kwalificerende soorten van de watergebonden soort ijsvogel en van soorten van meer open terrein (zoals heide en stuifzanden) zoals nachtzwaluw, draaihals, boomleeuwerik, duinpieper, roodborsttapuit, tapuit en grauwe klauwier. Dit is nogmaals onderzocht in 2020, de resultaten daarvan zijn beschreven in paragraaf 3.2.
De enige kwalificerende soort die tijdens dit onderzoek is aangetroffen betreft boomleeuwerik (meerdere waarnemingen tot vier exemplaren). Het plangebied is waarschijnlijk broedgebied voor deze soorten en zeker foerageergebied. Broedgevallen van andere kwalificerende soorten in het plangebied kunnen worden uitgesloten. Het rond het plangebied liggende bos is mogelijk broedbiotoop voor zwarte specht en wespendief. Voor deze soorten onder andere het in de omgeving aanwezige stikstofgevoelige Leefgebied Eiken- en beukenbos van lemige zandgronden (Lgt 14) van belang.
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
34
Mogelijk is het plangebied geschikt als foerageergebied door wespendief. Hoewel deze soort niet is waargenomen kan dit niet worden uitgesloten omdat deze soort tot grote afstand van de nestplaats (tot 8 km) kan foerageren.
6.4
Effectbeoordeling
Effecten op Natura 2000-gebied kunnen optreden door een groot aantal verstoringsfactoren. Voor een overzicht van mogelijke verstoringsfactoren op de Natura 2000-gebied Veluwe als gevolg van de activiteit is de Effectenindicator (Ministerie van Landbouw Natuur en Voedselkwaliteit, 2018) geraadpleegd. De effectenindicator is een hulpmiddel bij de toetsing op grond van de Wnb en geeft informatie over de gevoeligheid van soorten en habitattypen voor de meest voorkomende storende factoren, gebaseerd op absolute getallen voor biotische randvoorwaarden en kennis van ruimtelijke randvoorwaarden. De resultaten zijn per gebied te raadplegen. Effecten worden beschreven aan de hand van 19 storingsfactoren. De effectindicator voor het Natura 2000-gebied Veluwe is opgenomen in bijlage 2. Daarbij kan geselecteerd worden voor verschillende activiteiten in het plangebied, echter geen van de activiteiten sluit aan bij de aanleg van een zonnepark. Daarom worden op basis van de planontwikkeling de mogelijke effecten van alle storingsfactoren hieronder in beeld gebracht. Voor een aantal storingsfactoren is daarbij onderscheid gemaakt in de aanleg- en de gebruiksfase. Eerst wordt een aantal uit te sluiten effecten kort besproken, vervolgens worden de resterende factoren uitgebreider besproken.
Tot slot wordt in paragraaf 6.4.5 apart ingegaan op effecten op in het plangebied voorkomende kwalificerende soorten. 6.4.1 Uit te sluiten effecten Waterhuishouding Voor de geplande ontwikkeling zijn geen aanpassingen van de waterhuishouding nodig, en geen bronbemaling. Derhalve treedt geen verstoring op door hieraan gerelateerde storingsfactoren, namelijk verzoeting, verzilting, verdroging, vernatting, verandering van stroomsnelheid of verandering van overstromingsfrequentie. Ook vindt geen verandering plaats in de dynamiek van het substraat. Negatieve effecten gerelateerd aan waterhuishouding kunnen worden uitgesloten. Verontreiniging Er worden geen vreemde stoffen verspreid, er worden alleen stellingen met daarop zonnepanelen geplaatst van vaste materialen. Verontreiniging van grond, water of lucht treedt niet op ten gevolge van de planontwikkeling. Effecten hiervan zijn derhalve uitgesloten. Effecten van emissie van stikstof in de lucht worden hieronder apart besproken als verzuring en vermesting door stikstof uit de lucht. Licht, trilling, mechanische effecten of verandering van substraat Bij de aanleg van het zonnepark wordt niet geheid, alleen bouwverkeer in de aanlegfase kan tijdelijk zeer lichte trillingen veroorzaken. Vanwege de kwetsbaarheid van de afdeklaag van de voormalige
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
35
vuilstort zal de grond zeer beperkt worden bereden. De afdeklaag wordt om dezelfde reden niet of minimaal in beroering gebracht. Daarbij worden de werkzaamheden uitgevoerd buiten het broedseizoen en uitsluitend bij daglicht. Er wordt geen verlichting aangebracht, noch tijdens de aanleg, noch in de gebruiksfase. Tevens is met de huidige generaties zonnepanelen geen sprake meer van verstoring door schittering. Zonnepanelen absorberen juist het invallende zonlicht om dit te kunnen omzetten in energie. Een negatief effect door licht, trilling, mechanische effecten of verandering van substraat kan daarmee worden uitgesloten. Verandering van de populatiedynamiek of bewuste verandering van de soortensamenstelling Er vinden geen activiteiten plaats die direct de populatiedynamiek beïnvloeden. In het plangebied komen geen beschermde habitattypen voor, derhalve is verandering van de soortensamenstelling ook niet aan de orde. Negatieve effecten door verandering van de populatiedynamiek of bewuste verandering van de soortensamenstelling kunnen worden uitgesloten. 6.4.2 Verstoring door oppervlakteverlies of versnippering Doordat de geplande ontwikkeling binnen het Natura 2000-gebied plaatsvindt, treden mogelijk effecten op van oppervlakteverlies of versnippering.
Het plangebied fungeert als leefgebied (foerageergebied en waarschijnlijk ook broedgebied) voor de voor Veluwe kwalificerende vogelsoort boomleeuwerik, en mogelijk fungeert het ook als foerageergebied voor wespendief. Van de 7 ha in het plangebied zal het zonneveld van 3,5 ha niet meer geschikt zijn als broedgebied voor boomleeuwerik en in kwaliteit als foerageergebied voor boomleeuwerik en wespendief achteruitgaan. Het plan beoogt in het oostelijke deel maatregelen te nemen om de kwaliteit als leefgebied voor deze soorten te vergroten. Als het inrichtingsplan verder is uitgewerkt is een nadere toetsing nodig van het effect op deze soorten. Andere kwalificerende soorten en habitattypes komen niet voor in het plangebied, zodat hiervoor geen negatieve effecten optreden. In de Quickscan wordt gesteld dat na realisatie van de plannen het plangebied door afrastering niet meer toegankelijk is voor fauna waardoor er sprake is van verlies aan ecologische samenhang (versnippering, barrièrewerking). Echter langs de randen blijven brede randen beschikbaar als natuur en deze blijven buiten het raster. Deze randen kunnen nog steeds een ecologische verbinding vormen, direct aansluitend op omringende natuurgebieden die deel uit maken van het Natura 2000gebied.
Om het zonnepark komt weliswaar een raster om mensen de toegang te ontnemen (diefstal, veiligheid), dit raster wordt echter passeerbaar gemaakt voor dieren tot een grootte van das. Vogelsoorten kunnen over het raster heen te vliegen en vormt daarvoor geen fysieke barrière. Voor kwalificerende diersoorten treden geen negatieve effecten op door barrièrewerking of versnippering. De conclusie is dat een negatief effect optreedt door oppervlakteverlies van circa 3,5 ha leefgebied voor de kwalificerende soort boomleeuwerik, gedurende de periode van 25 jaar dat het zonneveld in stand zal worden gehouden. Het plan is te komen tot verbetering van de kwaliteit voor kwalificerende soorten in het oostelijke deel van het plangebied, alsmede in aangrenzende bossen ten aanzien van
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
36
de soorten wespendief en zwarte specht. Dit dient nader te worden uitgewerkt. In nader overleg met de provincie moet worden bepaald of en hoe tijdelijke verlies aan oppervlakte moet worden beoordeeld en of de beoogde kwaliteitsverbetering daarin kan compenseren. Omdat significant negatieve effecten niet zijn uitgesloten en mitigerende of compenserende maatregelen nodig zijn, zal het nader uitgewerkte plan moeten worden getoetst in een Passende Beoordeling en zal een Wnb-vergunning noodzakelijk zijn. 6.4.3 Verstoring door geluid of optische verstoring Gedurende de aanlegfase vindt in potentie tijdelijke verstoring plaats (visueel en geluid) op de omgeving door menselijk handelen. Het gaat hierbij om aanwezigheid van voertuigen om materialen te
verplaatsen,
een
kraan
voor
verplaatsing
van
materialen,
werktuigen
voor
lichte
grondwerkzaamheden, en mensen die werken met lichte handwerktuigen. In de gebruiksfase zal er zeer weinig menselijke activiteit in het plangebied zijn. Dit beperkt zich tot controle van de installaties en enkele keren per jaar onderhoudswerkzaamheden aan het groen. Deze activiteiten zijn vergelijkbaar met de huidige situatie. Het plangebied ondervindt in de huidige situatie reeds verstoring door de aanwezige wegen, fiets- en wandelpaden in de nabije omgeving. Deze worden benut voor recreatiedoeleinden, onder andere vanuit de woonwijk direct ten oosten van het plangebied, het recreatiegebied Molecaten direct ten noordwesten, en het scoutinggebouw direct ten noorden van het plangebied. Het plangebied zelf is niet expliciet opengesteld voor recreatie, maar wordt wel extensief gebruikt door wandelaars. Een keer per jaar vindt er maaibeheer plaats en af en toe wordt er in het oostelijk deel nog wat blad gestort. Gezien de beperkte omvang van bouwactiviteiten, nog veel minder activiteiten tijdens de gebruiksfase, en de al aanwezige verstoring rondom het plangebied is geen verstorend effect door geluid of optische verstoring te verwachten in de zone rondom het plangebied. De enige kwalificerende soorten die in de huidige situatie al gebruik maken van het plangebied zelf zijn boomleeuwerik en mogelijk wespendief (foerageergebied).
Het plan beoogt in het oostelijk deel van het plangebied maatregelen te nemen om de kwaliteit voor boomleeuwerik te verhogen. Ook voor wespendief zijn in het oostelijk deel en de randen rondom het westelijk deel maatregelen voorzien die de kwaliteit als leefgebied in stand houden of zelfs verhogen. Ook het zonneveld zelf blijft geschikt als potentieel foerageergebied voor wespendief. Hier blijft kruidenrijk gras aanwezig dat veel insecten aantrekt. Deze insecten kunnen voedsel vormen voor wespen, die tevens nestgelegenheid kunnen vinden onder de zonnepanelen. Daarnaast kan het zonneveld leefgebied vormen voor andere prooidieren van wespendief zoals muizen en kleine reptielen. De aanleg zal plaatsvinden buiten de broedperiode. Daardoor is ook in de aanlegfase geen verstorend effect op kwalificerende soorten in het plangebied te verwachten. Omdat significant negatieve effecten niet zijn uitgesloten en mitigerende of compenserende maatregelen nodig zijn, zal het nader uitgewerkte plan moeten worden getoetst in een Passende Beoordeling en een Wnb-vergunning noodzakelijk zijn.
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
37
6.4.4 Effecten van stikstofemissie op verzuring en vermesting. Het plan kan in de aanleg- en gebruiksfase potentieel leiden tot een toename van stikstofdepositie in het Natura 2000-gebied. Binnen het Natura 2000-gebied Veluwe komen stikstofgevoelige habitattypen
voor
die
te
maken
hebben
met
een
overbelasting
door
stikstof.
De
achtergronddepositie in dit gebied is op een aantal plaatsen voor stikstofgevoelige habitattypen al te hoog, waardoor er sprake is van een overbelaste situatie. In dit kader is een berekening van stikstofdepositie uitgevoerd met de AERIUS Calculator. Dit brengt effecten op alle Natura 2000-gebieden in beeld, waarbij het effect op het aangrenzende Natura 2000gebied Veluwe het meest kritisch is. De uitgangspunten en resultaten zijn kort toegelicht in hoofdstuk 3 en opgenomen als bijlage 3 en 4. De verkennende berekening geeft aan dat totale emissie van het project in de gebruiks- en aanlegfase ongeveer 10,49 kg NOx/jr bedraagt. Tijdens de gebruiksfase bedraagt totale emissie van de verkeersgeneratie minder dan een kg NOx/jr. De voorlopige berekening resulteert in een projectbijdrage van stikstofdepositie van meer dan 0,00 mol N/ha/jaar in Natura 2000-gebied ‘Veluwe’. Het betreft een maximale overschrijding van 0,61 mol N/ha/jaar in het stikstofgevoelige habitattype ’Eiken- en beukenbos van lemige zandgronden’ (Lg14). Een overschrijding van meer dan 0,05 mol N/ha/jaar treedt op in circa 20 hexagonen (circa 20 ha), en daarnaast nog in circa 200 hexagonen een overschrijding tussen 0,01 en 0,05 mol N/ha/jaar. Deze overschrijding is grotendeels of volledig toe te schrijven aan de aanlegfase. Per 1 juli 2021 is de Wet stikstofreductie en natuurherstel in werking getreden.
Deze wet maakt een vrijstelling mogelijk van de vergunningplicht Wnb voor stikstofdepositie die veroorzaakt wordt door bouwactiviteiten in de aanlegfase. Dat geldt ook voor de aanleg van een dergelijk zonneveld. In de gebruiksfase is geen toename van stikstofdepositie in Natura 2000-gebied te verwachten. Op basis hiervan is de conclusie dat geen significant negatieve effecten zijn te verwachten ten gevolge van stikstofdepositie van vergunningsplichtige activiteiten. Een aparte berekening voor de gebruiksfase is nodig om dit te bevestigen. Omdat de wijze van inrichting en beheer van het zonnepark nog niet nader is uitgewerkt en ook de AERIUS-calculator regelmatig vernieuwd wordt, is nog geen nieuwe AERIUS-berekening uitgevoerd. Advies is om dit alsnog te doen als het plan verder is uitgewerkt.
6.5
Conclusie en consequenties
Het plangebied maakt deel uit van gebied aangewezen als Natura 2000-gebied dat is beschermd op basis van Wnb. Dit betreft het Natura 2000-gebied Veluwe.
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
38
Oppervlakteverlies, optische verstoring en kwalificerende soorten Een negatief effect door oppervlakteverlies en optische verstoring van circa 3,5 ha leefgebied voor de kwalificerende soort boomleeuwerik, en mogelijk ook foerageergebied van wespendief is niet uit te sluiten. Dit verlies treedt op gedurende de periode van 25 jaar dat het zonneveld in stand zal worden gehouden. Omdat significant negatieve effecten niet zijn uitgesloten en mitigerende of compenserende maatregelen nodig zijn, zal het nader uitgewerkte plan moeten worden getoetst in een Passende Beoordeling en een Wnb-vergunning noodzakelijk zijn. Het plan voorziet in verbetering van de kwaliteit voor kwalificerende soorten in het oostelijke deel van het plangebied, alsmede in aangrenzende bossen ten aanzien van de soorten wespendief en zwarte specht. Dit dient nader te worden uitgewerkt. In nader overleg met de provincie moet worden bepaald of en hoe tijdelijk verlies aan oppervlakte moet worden beoordeeld en of de beoogde kwaliteitsverbetering daarin kan compenseren. Indirecte effecten: stikstofdepositie Indirecte effecten die in beeld zijn gebracht met behulp van de effectenindicator zijn eventueel te verwachten ten gevolge stikstofdepositie. Om dit te onderzoeken is een verkennende berekening met de AERIUS-calculator gedaan.
Op basis hiervan is de conclusie dat geen significant negatieve effecten zijn te verwachten ten gevolge van stikstofdepositie van vergunningsplichtige activiteiten. Een aparte berekening voor de gebruiksfase is nodig om dit te bevestigen. Omdat de wijze van inrichting en beheer van het zonnepark nog niet nader is uitgewerkt en ook de AERIUS-calculator regelmatig vernieuwd wordt, is nog geen nieuwe AERIUS-berekening uitgevoerd. Advies is om dit alsnog te doen als het plan verder is uitgewerkt. Bij aanpassingen van het oorspronkelijke plan en veranderingen in de terreinomstandigheden van het plangebied die kunnen leiden tot andere inzichten met betrekking tot natuurwaarden, zal een actualisatie van het onderzoek moeten plaatsvinden.
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
39
7
Bronnen -
BIJ12, 2017. Kennisdocument Zandhagedis Lacerta agilis. Zie https://www.bij12.nl/assets/BIJ122017-021-Kennisdocument-Zandhagedis-1.0.pdf
-
Ecogroen, 2018. Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem. Beoordeling van effecten op wettelijke beschermde natuurwaarden.
-
Ministerie van LNV, 2018b (raadpleging website). Effectenindicator. www.synbiosys.alterra.nl/natura2000
-
NGB,
2017.
Soortinventarisatieprotocollen
van
het
Netwerk
Groene
Bureaus.
https://www.netwerkgroenebureaus.nl/werken-aan-kwaliteit/soortinventarisatieprotocollen -
Provincie Gelderland, 2017. Beheerplan Natura 2000 Veluwe (057).
-
Vergeer J.W., van Dijk A.J., Boele A., van Bruggen J. & Hustings F. 2016. Handleiding Sovon broedvogelonderzoek:
Broedvogel
Monitoring
Project
en
Kolonievogels.
Sovon
Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen. -
Sovon vogelinfo boomleeuwerik 2020. https://www.sovon.nl/nl/soort/9740, , geraadpleegd 2710 2020.
Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021
40
Bijlagen 1.
Waarnemingen van Gemeente Hattem en WBE Noord Oost Veluwe 2020
2.
Effectindicator Natura 2000-gebied Veluwe
3.
Toelichting AERIUS-berekening (separaat bijgevoegd)
4.
Het rekenresultaat van de AERIUS-calculator (separaat bijgevoegd)
Bijlage 1. Waarnemingen van Gemeente Hattem en WBE Noord Oost Veluwe 2020 Waarnemingen van Gemeente Hattem en WBE Noord Oost Veluwe Gebundeld door M. Rietveld, gemeente Hattem, 3 december 2020 Dit betreft waarnemingen van vogels en grotere zoogdieren op de voormalige vuilstortplaats Hattem in het kader van tellingen faunabeheer/WBE Noord Oost Veluwe, camerabeelden van een webcam die was opgesteld op verschillende plaatsen op de vuilstortplaats in de periode februari - november 2020, en het algemene beeld van faunabeheerders. 1. Het gebied als leefgebied voor zoogdiersoorten REE Het ree is algemeen voorkomend en is aan een territorium gebonden. Het gebied op en rond de vuilstortplaats is onderdeel van leefgebied/territorium van circa 4/5 reeën. Het is een belangrijk foerageer- en rustgebied, en in de bronst (juli/aug) van belang voor bokken vanwege de openheid als aantrekkelijk leefgebied. WILD ZWIJN Rottes variërend van enkele exemplaren tot minstens 25, de vuilstortplaats is onderdeel van groter leefgebied, zowel langer verblijvend als passerend, afhankelijk van voedselaanbod en concurrentie. Het is een belangrijke foerageerplek (breedbladige grassen en allerlei dierlijk leven in de bodem) en rustplek. Het gebied biedt groot reservoir aan dierlijke eiwitten en vetten (rijk bodemleven), dat voedsel uit het bos (eikels en beukennoten) aanvult en neutraliseert.
In de randen van het gebied zijn in de lage delen belangrijke zoelplekken, er is ook in zeer droge perioden water aanwezig. Ruigten en struweel bieden dekking en rust (dit geldt voor alle voorkomende dieren). Afgelopen 8 jaar waren gunstig voor wilde zwijnen door grote beschikbaarheid van eikels en beukennoten, waardoor het aantal exemplaren in het telgebied/leefgebied rondom Hattem exponentieel is toegenomen. Dit is algemeen voor de Noord Veluwe. VOS Gebied is belangrijk leefgebied vanwege grote variatie in ruigten en vegetatie, met rijk bodemleven die belangrijke voedselbron vormen. Aan de randen (hoger en droger gelegen) zijn scherpe zandranden, ideaal voor huisvesting. DAS (EN ANDERE MARTERACHTIGEN ALS BUNZING EN BOOMMARTER) De das is verschillende keren op de webcam gezien. Waarschijnlijk verblijven das en vos in de buurt van vos aan de steile kant van de vuilstort aan oostzijde (nabij de Beatrixlaan). Van vos en das is bekend dat zij dezelfde bouw of burcht kunnen delen. Das (en vos) zijn voornamelijk actief in schemering en donker en kunnen flinke afstanden afleggen. Bunzing en boommarter zijn incidenteel visueel waargenomen.
2. Het gebied als verbindingszone of incidenteel foerageergebied voor zoogdieren Veel zoogdieren gebruiken het gebied ook als passage (corridorfunctie) en/of uitsluitend als foerageergebied. Met de komst van het ecoduct Tolhuis (A50) als onderdeel van het NNN (Natuurnetwerk Nederland) en de ecologische verbindingszone Hattemerpoort is het de verwachting (en wens) dat het Edelhert zich in een groter gebied gaat vestigen (waaronder Molecaten en gronden gemeente Hattem). Via de Hattemerpoort kunnen zoogdieren migreren richting het oosten (gebied is onderdeel van ecologische verbindingszone Natura 2000). Aangrenzend op landgoed Petrea is het edelhert reeds standwild en kaalwild is enkele keren zwervend waargenomen. DAMHERT Damhert doet het gebied rondom de Vuilstort regelmatig aan, waarin (nog) geen regelmaat is te ontdekken. Op landgoed Petrea is damhert standwild, rondom Hattem af en toe (in groepje van 2/3 exemplaren). WOLF Zelfs de Wolf is de afgelopen jaren enkele malen waargenomen (visuele waarnemingen) en zeer onlangs in Wapenveld op circa 1,5 km afstand van de vuilstort. Bij deze laatste waarneming (november 2020) is een ree gedood en wordt het onderzocht op mogelijk DNA van de wolf. Uitslag nog niet bekend (waarneming Stichting Geldersch Landschap en Kastelen, nov. 2020). 3.
Vogels in het gebied Er zijn geen directe waarnemingen van vogelsoorten die op de vuilstortplaats zelf broeden. Voor bosuil, havik, sperwer en torenvalk is het gebied is belangrijk foerageergebied. Het gebied wordt verder druk bezocht door allerlei soorten, afhankelijk van de periode in het jaar als standvogel, zomer- of wintergast. Waargenomen zijn in ieder geval grauwe vliegenvanger, zwarte kraai, raaf, kleine en grote bonte specht, groene en zwarte specht, holenduif en houtduif, grote en zanglijster, merel, winterkoning, goudhaan, diverse vinkachtigen en mezensoorten.
Bijlage 2. Effectindicator Natura 2000-gebied Veluwe Bron: https://www.synbiosys.alterra.nl/bij12/effectenindicator.aspx.
Colofon Opdrachtgever Powered by Hattem Verkavelingsplan BügelHajema Adviseurs Rapport H. Kloen Fotografie BügelHajema Adviseurs Projectleiding H. Veldhuis Supervisie BügelHajema Adviseurs
BügelHajema Adviseurs bv Bureau voor Ruimtelijke Ordening en Milieu BNSP Utrechtseweg 7 3811NA Amersfoort T 033 465 65 45 E info@bugelhajema.nl W www.bugelhajema.nl Vestigingen te Assen, Leeuwarden en Amersfoort