CConstaterende datHattem
Koppel je AI →
Document · PDF

Rapport nader onderzoek zonnepark Hattem.pdf

Commissie I Ruimte & Duurzaamheid 19 juni 2023, gemeente HattemBij agendapunt: Koersbepaling zonnepark voormalige vuilstort12.912 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

N ad e r o n d er z o e k n a tu u r wa ard en z on n ep a r k H a tt em

D EF IN I TI EF

N ad e r o n d er z o e k n a tu u r wa ard en z on n ep a r k H a tt em

D EF IN I TI EF

Inhoud

Rapport + bijlagen

7 oktober 2021

Inhoudsopgave 1

Inleiding

4

2

Kader en vraagstelling

5

3

Methode en resultaten van nader onderzoek

8

3.1

Zandhagedis en hazelworm in het plangebied

8

3.1.1

Methode

8

3.1.2

Resultaten

9

3.1.3

Conclusie

11

3.2

3.3

3.4

Broedvogels met instandhoudingsdoelen in het plangebied

12

3.2.1

Methode

12

3.2.2

Resultaten

12

3.2.3

Conclusie

13

Zoogdieren (wild zwijn, edelhert, das) in en rond het plangebied

14

3.3.1

Methode

14

3.3.2

Resultaat

14

3.3.3

Conclusie

17

Potentieel leefgebied wespendief en zwarte specht in de omgeving van het plangebied

17

3.4.1

Beschrijving bospercelen

18

3.4.2

Geschiktheid van de onderzochte bospercelen voor wespendief en zwarte specht

3.5

Te verwachten stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden in de aanlegfase

20 22

4

Aanvullende toetsing ten aanzien van soortenbescherming Wnb

5

Aanvullende toetsing aan gebiedsbescherming op basis van provinciaal ruimtelijk beleid27

6

Aanvullende toetsing aan gebiedsbescherming op basis van Wet natuurbescherming

30

6.1

Inleiding

30

6.2

Wet natuurbescherming

30

6.3

Inventarisatie

30

6.3.1

Kenmerken Natura 2000-gebied Veluwe

31

6.3.2

Kwalificerende habitattypen en soorten rond het plangebied

34

6.4

6.5

24

Effectbeoordeling

35

6.4.1

Uit te sluiten effecten

35

6.4.2

Verstoring door oppervlakteverlies of versnippering

36

6.4.3

Verstoring door geluid of optische verstoring

37

6.4.4

Effecten van stikstofemissie op verzuring en vermesting.

38

Conclusie en consequenties

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

38

7

Bronnen

Bijlagen

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

40

1

Inleiding Voor de ontwikkeling van een zonnepark op de voormalige vuilstortplaats bij Hattem wordt een bestemmingsplanprocedure voorbereid. In het kader hiervan is een natuurtoets uitgevoerd (Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem, 2018 door Ecogroen). In deze natuurtoets is verkend of verboden in het kader van soortbescherming en gebiedsbescherming in de Wet natuurbescherming (Wnb), of regels voor gebiedsbescherming in het provinciaal natuurbeleid (Gelders Natuurnetwerk (GNN)) worden overtreden. Uit de verkenning bleek dat als gevolg van het plan mogelijk een aantal negatieve effecten optreden. De conclusie was dat nader onderzoek naar deze effecten nodig is om te bepalen of vergunningen of ontheffingen noodzakelijk zijn en zo ja, of deze verkregen kunnen worden. Deze nadere onderzoeken zijn in 2020 uitgevoerd. In onderhavig rapport staan de resultaten hiervan beschreven. Tevens is op basis hiervan een toetsing van het plan uitgewerkt, als aanvulling op de toetsing die in 2018 heeft plaatsgevonden. De opbouw van dit rapport is als volgt: -

H2 Kader en vraagstelling.

-

H3 Methode en resultaten van nader onderzoek ten aanzien van: -

Aan- of afwezigheid van zandhagedis en hazelworm.

-

Aanwezigheid van broedvogels met instandhoudingsdoelen Natura 2000-gebied Veluwe, alsmede roofvogels en uilen met jaarrond beschermde nestplaatsen, in en rond het plangebied (broedgevallen en foeragerend).

-

Gebruik van terrein door das: recente gegevens uit de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) en een bezoek aan het plangebied (sporenonderzoek).

-

Beschikbaar foerageergebied voor wild zwijn en edelhert: in kaart brengen van alternatieve foerageergebieden van vergelijkbare kwaliteit (dus graslandachtig terrein binnen 1 km afstand, gelegen binnen de rasters voor grofwild).

-

Mogelijkheden voor kwaliteitsverbetering in het aangrenzend bos dat in eigendom is van de gemeente, ten behoeve van wespendief en zwarte specht.

-

Nader onderzoek naar effecten van stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden in de omgeving, met name in de aanlegfase.

-

H4 Aanvullende toetsing aan soortenbescherming Wnb.

-

H5 Aanvullende toetsing aan gebiedsbescherming op basis van provinciaal ruimtelijk beleid.

-

H6 Aanvullende toetsing aan gebiedsbescherming op basis van Wet natuurbescherming (voortoets).

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

4

2

Kader en vraagstelling De lokale coöperatie Powered by Hattem verkent mogelijkheden om een zonnepark te ontwikkelen op de voormalige vuilstortplaats bij Hattem, een terrein van circa 7,2 ha. Het plangebied wordt ruwweg omgrensd door de wegen Prinses Beatrixlaan, Leemculeweg en Oranje Nassaulaan (zie figuur 1). Ondanks de ligging op vervuilde grond heeft het terrein in de huidige situatie al natuurwaarden. Tevens ligt het terrein middenin de natuur. Het terrein zelf is aangewezen als GNN en maakt deel uit van Natura 2000-gebied Veluwe. De beoogde oppervlakte aan zonnepanelen (5.000 - 6.000 panelen) ongeveer 2 ha, en zou daarmee circa 50% van het westelijke deel van de voormalige vuilstortplaats beslaan. In het oostelijke deel is geen zonneveld gepland en dit biedt, samen met randen van het westelijke deel, kansen voor natuurontwikkeling. Daarom wordt een plan uitgewerkt gericht op duurzame energieopwekking samen met versterking van de natuurwaarden in en om de vuilstortplaats.

Figuur 1. Locatie van het plangebied, omringd door bos met links het recreatiepark Molecaten, en rechts een woonwijk van Hattem.

Als eerste stap om effecten van het plan op beschermde natuur te toetsen is in 2018 een verkennende natuurtoets uitgevoerd (Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem, 2018 door Ecogroen). In deze natuurtoets is verkend of verboden in het kader van soortbescherming en gebiedsbescherming onder de Wet natuurbescherming (Wnb), of regels voor gebiedsbescherming in het provinciaal natuurbeleid (Gelders Natuurnetwerk (GNN)) worden overtreden. Uit de verkenning blijkt dat als gevolg van het plan mogelijk een aantal negatieve effecten optreden. Nader onderzoek

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

5

naar deze effecten is nodig om te bepalen of vergunningen of ontheffingen noodzakelijk zijn en zo ja, of deze verkregen kunnen worden. In de natuurtoets 2018 staat als advies opgenomen: 1.

Nader onderzoek naar aan- of afwezigheid van zandhagedis en hazelworm.

2.

Onderzoek naar te verwachten stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden in de aanlegfase, met het rekenprogramma AERIUS (eveneens op te nemen in voortoets).

3.

Onderzoek

of

de

voorgenomen

plannen

een

significant

effect

hebben

op

de

instandhoudingsdoelen voor broedvogels in Natura 2000-gebied Veluwe (opstellen voortoets). 4.

Nadere toetsing of voorgenomen plannen leiden tot significant negatieve effecten op de wezenlijke kenmerken en waarden (kernkwaliteiten) van het GNN. De voorgenomen ontwikkelingen zorgen voor oppervlakteverlies, verlies aan ecologische samenhang en mogelijk aantasting van kernkwaliteiten.

Onderzoeksvragen 1 en 2 zijn direct opgepakt in nader onderzoek. Vragen 3 en 4 zijn nader toegespitst, en er is een extra onderzoeksvraag 5 toegevoegd. Dit wordt hieronder toegelicht. AD 3. BROEDVOGELS MET INSTANDHOUDINGSDOELEN Het plangebied heeft als voedselrijk en open (grasland)gebied een bijzondere kwaliteit in de verder bosachtige omgeving. Het plangebied beslaat een groter gebied dan het beoogde zonnepark. Het zonnepark betreft alleen het westelijke 2/3 deel van het plangebied. Toch is het ook zinvol om het oostelijke deel in het onderzoek te betrekken, omdat hier vogels kunnen broeden die ook in het westelijke deel foerageren. Het oostelijk deel kan extra van belang zijn voor broedvogels vanwege de aanwezigheid van verspreid staande bomen en struiken. Het terrein is mogelijk geschikt als leefgebied voor de volgende soorten met instandhoudingsdoelstelling: boomleeuwerik, draaihals, duinpieper, nachtzwaluw, roodborsttapuit, tapuit, en wespendief, alsmede de niet in de natuurtoets genoemde grauwe klauwier. Ook is het plangebied mogelijk geschikt als foerageergebied voor roofvogel- en uilensoorten die in het omringende bos broeden. Van de meeste van deze soorten zijn de nestplaatsen jaarrond beschermd op basis van soortenbescherming Wnb, en daarmee ook het bijbehorend functioneel leefgebied, waartoe ook foerageergebied behoort.

Daarom is een broedvogelonderzoek in de open delen van het plangebied uitgevoerd, met accent op bovengenoemde soorten. AD 4. NADERE TOETSING GEBIEDSBESCHERMING PROVINCIALE NATUUR (GNN). Het is al duidelijk dat het plan leidt tot oppervlakteverlies aan GNN. Het gebied staat op de provinciale kaart aangegeven als beheergebied Droge heide, terwijl dit habitattype hier niet voorkomt. Daarnaast kan het plangebied bijdragen aan wezenlijke waarden en kenmerken van dit deel van de Veluwe waarvan het deel uitmaakt. Dit betreft met name waarde als foerageergebied voor wild (wild zwijn, damhert, edelhert) en voor das. Het nader onderzoek wordt toegespitst op de vraag in hoeverre het plangebied een functie als foerageergebied vervult voor deze soorten, welke alternatieven van grazige foerageergebieden er in de omgeving aanwezig zijn, en wat de staat van

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

6

instandhouding van deze soorten is. Dit is van belang voor toetsing gebiedsbescherming provinciale natuur, en daarnaast ook voor soortenbescherming Wnb. AD 5. ONDERZOEK NAAR LEEFGEBIED WESPENDIEF EN ZWARTE SPECHT IN DE OMGEVING VAN HET PLANGEBIED. De ambitie van het plan is om niet alleen duurzame energie op te wekken, maar ook de natuurwaarde te versterken. Dit kan gebeuren door een natuurgericht inrichtingsplan voor zowel het zonneveld als de rest van de voormalige vuilstortplaats, maar mogelijk ook door versterkende maatregelen in de omgeving van het plangebied. Nabij het plangebied liggen bossen met een vrij hoog aandeel naaldbos. Mogelijk zijn deze bossen geschikt als leefgebied voor twee soorten met instandhoudingdoelen, namelijk zwarte specht en wespendief. Er is een verkenning uitgevoerd in welke mate deze omringende bossen, voor zo ver in eigendom van de gemeente, geschikt zijn als leefgebied voor deze twee soorten, en met welke maatregelen de kwaliteit als leefgebied voor deze soorten kan worden verhoogd.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

7

3

Methode en resultaten van nader onderzoek 3.1

Zandhagedis en hazelworm in het plangebied

3.1.1 Methode Het onderzoek naar hazelworm is uitgevoerd volgens de methode die is beschreven in de Soortinventarisatieprotocollen van het Netwerk Groene Bureaus (NGB, 2017). In het plangebied is op zes verschillende plekken (A t/m F), die aantrekkelijk kunnen zijn als schuilplaats een raai van acht platen (tapijttegels) uitgelegd. De afstand tussen de tapijttegels was steeds een paar meter (zie figuur 2). De platen zijn op 12 mei neergelegd zodat de dieren eraan kunnen wennen en tijd krijgen om de nieuwe schuilplaats te ontdekken. Een maand hierna, op 12 juni zijn de controlerondes gestart. Tijdens de vier vervolgbezoeken gespreid over de periode juni t/m september zijn de platen opgelicht om te kijken of hazelwormen aanwezig zijn (tabel 1). De tijden van de rondes zijn zo gekozen dat de zon niet altijd dezelfde raaien bescheen. Het aantal dieren en het geslacht werd genoteerd.

Figuur 2. Positie van de raaien A t/m F voor het nader onderzoek hazelworm. De cijfers 1 en 8 geven het begin- en eindpunt van elke raai aan.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

8

Tabel 1. Weersomstandigheden tijdens de veldbezoeken. Datum

Aard bezoek

12-05-2020

Uitleggen

plaatjes

+

Tijd

Weer

Temperatuur

09:20 - 11:30

half bewolkt, droog, wind: 2 Bft

9  12°C

zandhagedis 18-05-2020

Alleen zandhagedis

08:00 - 10:00

Licht bewolkt, droog, wind: 0-2 Bft

12  17°C

12-06-2020

Controle hazelworm 1

09:15 - 10:30

Zwaar bewolkt, droog, wind:0-1 Bft

19  20°C

03-07-2020

Controle hazelworm 2

12:45 - 13:45

Zwaar bewolkt, droog en aan eind klein

20°C

buitje, wind: 0-1 Bft 08-08-2020

Controle hazelworm 3

08:45 - 09:45

Onbewolkt, droog, wind: 0-1 Bft

19-09-2020

Controle hazelworm 4

11:00 - 13:00

Onbewolkt, droog, wind: 3 Bft

21  26°C 14°C

Het onderzoek naar zandhagedis is uitgevoerd volgens de methode die is beschreven in het Kennisdocument Zandhagedis (BIJ12, 2017). Het onderzoek bestaat uit het lopen van een route over het terrein en het doen van zichtwaarnemingen. Hiervoor is de looproute tussen en langs alle raaien van het hazelwormonderzoek gebruikt. Hoewel de raaien zelf minder geschikt zijn als biotoop voor zandhagedis, bevinden zich op de looproutes tussen de raaien wel potentieel geschikte biotopen voor zandhagedis. Het onderzoek bestaat in de optimale onderzoeksperiode (april en mei) uit minimaal twee inventarisatierondes met minimaal één week ertussen. Een eerste onderzoeksronde heeft plaatsgevonden tijdens het uitleggen van de platen voor hazelworm op 12 mei, een tweede op 18 mei. Bij het eerste bezoek was de temperatuur 9 graden, geleidelijk oplopend naar 12 graden. Daarmee voldoet het niet aan de voor waarnemingen benodigde weersomstandigheden: zonnig tot half bewolkt, temperatuur tussen 12-20 graden en een windkracht van maximaal 5 Beaufort. Daarom is aanvullend bij alle controlerondes voor het hazelwormonderzoek in de periode juni t/m september ook langs de gehele looproute gelet op aanwezigheid van zandhagedis. Door meerdere onderzoeksrondes in deze periode bij gunstige weersomstandigheden uit te voeren is alsnog voldaan aan de voorgeschreven methode.

Naast 18 mei was dit volledig het geval voor 8 augustus en 19 september. Bij de bezoeken op 12 juni en 3 juli was meer bewolking aanwezig, dat echter werd gecompenseerd door de hoge temperatuur. 3.1.2 Resultaten Tijdens geen van de zes bezoeken is een zandhagedis waargenomen. In het plangebied zijn tijdens alle controlerondes en in alle raaien hazelwormen waargenomen (zie tabel 2). Zowel tijdens controle 1 als controle 2 waren dit minimaal 12 individuen, zowel volwassen mannetjes en vrouwtjes als juvenielen, waarvan het geslacht niet vastgesteld kon worden. Ten tijde van controlebezoek 3 was een deel van de raaien zo begroeid met vegetatie, dat een deel van de tegels, waar in voorgaande bezoeken hazelwormen werden aangetroffen, niet teruggevonden kon worden. Deze werden ten tijde van controlebezoek 4 (het ophaalmoment) wel weer gevonden en gecontroleerd, uitgezonderd twee tegels van raai F.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

9

Figuur 3. Een van de aangetroffen hazelwormen.

Tabel 2. Resultaten van de controles nader onderzoek hazelworm. PNG = plaat niet gevonden/niet gecontroleerd. Plaatnummer

Controle 1

Controle 2

A1

1 vrouw + 1 juv.

2 geslacht onbekend

Controle 3

Controle 4

A2 A3 A4 A5 A6 A7

1 juv.

A8

1 mol

B1

1 vrouw (?) + 3 juv.

1 vrouw

B2

2 juv.

B3 B4 B5

1 vrouw

B6 B7 B8 C1

1 vrouw

C2 C3 C4 C5 C6

rosse woelmuis

C7 C8

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

10

Plaatnummer

Controle 1

Controle 2

Controle 3

D1

PNG

D2

PNG

D3

PNG

D4

PNG

D5

PNG

D6

PNG

D7

PNG

D8

1 vrouw

1 geslacht onbekend

PNG

E1

PNG

E2

PNG

E3

PNG

E4

PNG

E5

PNG

E6

PNG

E7

1 man

PNG

E8

1 vrouw + 1 geslacht onbekend

PNG

3 vrouw

PNG

F1

1 vrouw

F2 F3

PNG

F4 F5

Controle 4

PNG 1 vrouw + 1 man

PNG

F6

PNG

F7

PNG

PNG

F8

1 vrouw

2 vrouw + 1 man

PNG

PNG

Totaal individuen hazelworm

12

12

1

4

3.1.3 Conclusie Tijdens het onderzoek is geen enkele zandhagedis aangetroffen. Drie van de zes bezoeken voldeden volledig aan de vereiste weersomstandigheden, waarvan één in de optimale periode en twee in de suboptimale periode zoals vermeld in het Kennisdocument Zandhagedis (BIJ12, 2017). Op grond van deze drie bezoeken kan worden uitgesloten dat het plangebied leefgebied voor zandhagedis is. Dit wordt bevestigd door de drie bezoeken uitgevoerd bij minder ideale weersomstandigheden waarbij nog wel zandhagedissen zouden kunnen worden waargenomen, maar de soort evenmin is aangetroffen. Uit het onderzoek blijkt dat verspreid in het gehele plangebied hazelworm wordt aangetroffen. Zelfs midden in het plangebied, onder tegel D8 werd tweemaal een hazelworm aangetroffen. Het gehele plangebied fungeert als leefgebied voor hazelworm, er is een populatie van minimaal 12 exemplaren aanwezig, en waarschijnlijk veel groter.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

11

3.2

Broedvogels met instandhoudingsdoelen in het plangebied

3.2.1 Methode Het onderzoek richt zich op de aanwezigheid in en rond het plangebied van broedgevallen en foeragerende broedvogels: -

waarvoor instandhoudingsdoelen gelden in het Natura 2000-gebied Veluwe, en dan met name grauwe klauwier, boomleeuwerik, draaihals, duinpieper, nachtzwaluw, roodborsttapuit, tapuit en wespendief;

-

alsmede roofvogels en uilen met jaarrond beschermde nestplaatsen.

In het onderzoek is de Handleiding Sovon broedvogelonderzoek (Vergeer e.a., 2016), voor het biotoop open duinen en heide, zo veel mogelijk gevolgd. Per soort zijn twee bezoeken nodig in de optimale inventarisatieperiode. Deze inventarisatieperiode, en ook de actieve periode gedurende de dag verschilt per soort. Daarom zijn vier bezoeken overdag uitgevoerd gespreid over de periode van 1 april tot 15 juli, en twee bezoeken in de vroege nacht voor de nacht-actieve nachtzwaluw en ransuil. De bezoekdata en omstandigheden zijn weergegeven in tabel 3. Tabel 3. Weersomstandigheden tijdens de veldbezoeken. Datum

Tijd

Zonsondergang/

Weer

Temperatuur

opkomst 28-04-2020

07:00 - 09:00

06:15

Half bewolkt, droog, wind: 2 Bft

12  16°C

18-05-2020

05:30 - 10:00

05:40

Licht bewolkt, droog, wind: 1 Bft

10  17°C

10-06-2020

21:00 - 24:00

21:59

bewolkt, droog, wind: 1 Bft

11-06-2020

05:00 - 06:45

05:19

Geheel bewolkt, droog, wind: 3 Bft

24-06-2020

08:00 - 09:30

05:20

Onbewolkt, droog, wind: 3 Bft

19°C

03-07-2020

22:30 - 24:00

22:02

Zwaar bewolkt, droog, wind: 0 Bft

19°C

16°C 13  16°C

Tijdens de bezoeken van 11 en 24 juni zijn enkele keren geluiden van een draaihals afgespeeld om te luisteren of hierop wordt gereageerd door een draaihals in de omgeving. 3.2.2 Resultaten Van de soorten met instandhoudingsdoelen is gedurende de bezoeken alleen boomleeuwerik waargenomen: -

28 april: vier exemplaren eerst op open oostelijk deel, daarna even rondvliegend en landend in westelijk open deel;

-

20 mei: drie exemplaren zittend in open westelijk deel;

-

10 juni: twee exemplaren waarvan één korte tijd zingend rond 21:30 uur aan de zuidoostrand van het westelijk deel.

Roofvogels en uilen zijn weinig waargenomen in het plangebied. Op 18 mei werd één buizerd cirkelend hoog boven het plangebied waargenomen. Er is geen balts of territoriumgedrag waargenomen, en ook zijn geen bedelende jonge vogels gezien of gehoord, ook niet tijdens de bezoeken na zonsondergang.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

12

Tijdens de bezoeken zijn veel andere vogelsoorten waargenomen, met name zingend in de bosrand en omringend bos. Vogels die zijn waargenomen in het open gebied of direct hieraan grenzende bosrand zijn: -

boompieper;

-

rasmus;

-

grote bonte specht;

-

tuinfluiter;

-

winterkoning;

-

grote lijster;

-

zanglijster;

-

merel;

-

zwartkop;

-

tjiftjaf;

-

vink;

-

heggenmus;

-

geelgors;

-

boerenzwaluw (foeragerend boven het veld);

-

raaf (overvliegend);

-

putter (overvliegend).

3.2.3 Conclusie De enige vogelsoort met instandhoudingsdoel die is waargenomen betreft boomleeuwerik. Alleen op 10 juni is kort een zingend exemplaar aangetroffen. Op twee eerdere data zijn 2 tot 4 exemplaren waargenomen zonder zang, balts of territoriumgedrag. Hoewel het gedrag weinig indicaties voor een broedgeval gaf, is het drietal waarnemingen in de broedtijd (half februari tot eind juni) voldoende aanwijzing dat hier sprake was van een waarschijnlijk broedgeval (Sovon, 2020). Daarnaast duiden de waarnemingen in het plangebied er op dat het terrein regelmatig als foerageergebied wordt gebruikt door boomleeuwerik. Het nader onderzoek heeft geen waarnemingen opgeleverd die duiden op een nestplaats van roofvogels of uilen met jaarrond beschermde nesten in de nabije omgeving. De conclusie is dat het plangebied geen belangrijk foerageergebied voor deze soorten in de broedtijd vormt. Het is waarschijnlijk dat het terrein wel incidenteel wordt gebruikt als foerageergebied, bijvoorbeeld door buizerd die tijdens een van de bezoeken is waargenomen.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

13

3.3

Zoogdieren (wild zwijn, edelhert, das) in en rond het plangebied

3.3.1 Methode In de Quickscan (Ecogroen, 2018) is aangegeven dat binnen het plangebied geen dassen, dassenburchten of overige sporen van das zijn aangetroffen, maar dat het gehele plangebied wel geschikt is als foerageergebied voor das door aanwezigheid van grasland in bosgebied. Ook geeft dit rapport aan dat het plangebied geschikt foerageergebied is voor wild zwijn en overig groot wild als edelhert en ree. Ook waren binnen het plangebied sporen van wild zwijn aangetroffen in de vorm van wroetsporen en pootafdrukken. Omdat edelhert, wild zwijn en das op bas is van Wnb beschermde soorten zijn en hun aanwezigheid tevens deel uitmaakt van de kernkwaliteiten van het GNN in deze omgeving, is nader onderzoek nodig of en hoe deze soorten gebruik maken van het plangebied en de naaste omgeving. Daarvoor zijn de volgende onderzoeken uitgevoerd: -

tijdens de circa tien veldbezoeken die zijn gedaan ten behoeve van het onderzoek aan broedvogels en reptielen (zie paragraaf 3.1 en 3.2) te letten op sporen van deze diersoorten, en met name das;

-

raadpleging van gegevens Nationale Database Flora en Fauna (NDFF) in de afgelopen vijf jaar (waarnemingen, sporen, verblijfplaatsen), voor het plangebied en de omgeving tot 1 km afstand; aangevuld met waarnemingen van Gemeente Hattem en Wildbeheereenheid WBE Noord Oost Veluwe 2020;

-

een verkenning uit te voeren naar aanwezigheid van andere grasachtige terreinen in het gebied rondom het plangebied die foerageergebied van vergelijkbare kwaliteit kunnen vormen.

De verkenning is uitgevoerd in het gebied begrensd door Leemculeweg en recreatiepark Molecatenpark De Leemcule in het westen, bebouwde kom van Hattem in het noorden en oosten, landgoed flip Hul en Molenweg in het zuiden. Dit is de omgeving tot ruim 1 km (naar het noorden 1,5 km) rondom het plangebied. Hier is verkend of grasachtig terreinen aanwezig zijn die met het plangebied vergelijkbaar foerageergebied kunnen opleveren voor edelhert, wild zwijn en das. Aan de hand van een luchtfoto van het gebied zijn de aanwezige open, niet beboste terreinen bezocht en beoordeeld op toegankelijkheid en geschiktheid. 3.3.2 Resultaat VERGELIJKBAAR FOERAGEERGEBIED IN DE OMGEVING Mogelijke foerageergebieden met grasachtige vegetatie zijn aangegeven in figuur 4.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

14

Figuur 4. Mogelijke foerageergebieden met grasachtige vegetatie in de omgeving van het plangebied (rood omlijnd). Blauwe omlijning geeft grasachtige vegetatie aan, toegankelijk voor edelhert (E), wild zwijn (W) en/of das (D). De groene lijnen geven wildraster weer, de oranje cirkels voor wild passerbare doorgangen bij wegen.

Ten noorden van het plangebied ligt een bosgebied met daarin ook diverse particuliere landhuizen met vaak grote tuinen, die deels een bosachtig karakter hebben, en deels een graslandkarakter hebben. Rond deze tuinen liggen rasters tot circa 1 m hoog, die voor wild zwijn niet, maar voor edelhert wel passeerbaar zijn. Deels betreft het schapengaas dat niet passeerbaar is voor das, deels schrikdraden waar das onderdoor kan. Het dichtstbijzijnde grasland ligt circa 300 m ten noorden van het plangebied en beslaat circa 2 ha. Iets noordelijker in het bos liggen nog enkele kleinere graslandjes. Nog verder van het plangebied, circa 1,5 km naar het noorden en circa 1 km naar het noordoosten liggen meerdere grote stukken grasland, tussen het bosgebied en de bebouwde kom van Hattem. Deze graslanden beslaan circa 6 ha en liggen buiten het raster van 2 m hoog dat ruwweg het bosgebied scheidt van agrarisch gebied en bebouwde kom. Door het raster zijn deze graslanden niet of moeilijker bereikbaar voor wild (we hebben niet dit hele raster kunnen langs lopen op gaten of doorgangen). Direct ten zuiden van het plangebied ligt een bosgebied, en ten zuiden daarvan, op circa 300 m afstand van het plangebied, het landgoed Flip Hul. Dit is een omrasterd particulier terrein met veel bos en ook enkele woonhuizen en daarbij kleine grasachtige terreintjes.

Dit gehele gebied is door het raster niet toegankelijk voor wild zwijn, das en edelhert. Binnen het raster werden circa tien damherten waargenomen.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

15

Ruim 1 km ten oosten van het plangebied, grenzend aan de Apeldoornseweg, liggen enkele percelen met natuurgrasland en akkers zonder raster. Tevens is er een graslandperceel met een lage afrastering voor eigen vee, passeerbaar voor edelhert en das, waarschijnlijk niet voor wild zwijn. De totale oppervlakte hiervan bedraagt circa 8 ha. Doordat het raster langs de weg Flip Hul en Burgemeester Honcooplaanlangs de zuidrand van de weg staat, zijn deze weilanden voor wild bereikbaar langs deze weg vanuit het noorden (figuur 4, de oranje cirkels geven onderbrekingen in het raster aan waar wegen het raster kruisen). Tevens vormt dit een verbinding voor wild van het noordelijk gebied waarin ook het plangebied ligt naar zuidelijker delen van de Veluwe. WAARNEMINGEN TIJDENS DE VELDBEZOEKEN Vrijwel overal in het plangebied, en het meeste in een brede randstrook van het grote open veld zijn wroetsporen van wild zwijn aangetroffen. Delen van het terrein zijn compleet omgewoeld. Het is duidelijk dat wilde zwijnen hier zeer regelmatig komen foerageren. Op 10 juni zijn tijdens het broedvogelonderzoek circa 25 wilde zwijnen aangetroffen. Volgens WBE Noord Oost Veluwe 2020 zijn in het plangebied regelmatig rottes aanwezig variërend van enkele exemplaren tot minstens 25 (bijlage 1). Edelherten zijn niet waargenomen en ook geen sporen in de vorm van uitwerpselen.

Wel zijn tijdens een avondbezoek ten behoeve van de broedvogelinventarisatie twee hindes waargenomen langs de weg vlak ten westen van het plangebied. Tijdens geen van de bezoeken zijn sporen van dassen aangetroffen. De aanwezigheid van zeer veel wroetsporen van wilde zwijnen in het gebied maakt het vrijwel onmogelijk ook wroetsporen van das te vinden en te onderscheiden. Echter in de bosranden aan de randen van het plangebied zijn geen graafsporen aangetroffen die op aanwezigheid van das duiden. In de oostrand werden op 28 april verse graafsporen op een helling waargenomen, maar prenten van dassen ontbraken terwijl er wel konijnenkeutels aanwezig waren. In het plangebied dat veel is bezocht en doorkruist zijn geen uitwerpselen of latrines van das aangetroffen. De gemeente en WBE Noord Oost Veluwe 2020 (bijlage 1) gaven in december 2020 aan dat zij in het plangebied enkele keren een das met de webcam hebben waargenomen, en zij vermoeden dat er wel een verblijfplaats van das aanwezig is in de oostrand net in of net buiten het plangebied. WAARNEMINGEN IN DE OMGEVING VAN HET PLANGEBIED Raadpleging van de Nationale Database Flora en Fauna levert in een gebied van circa 1 km rond het plangebied zeven waarnemingen van das in de afgelopen vijf jaar op. Dit betreft zichtwaarnemingen van dieren, er zijn geen burchten vermeld.

Het betreft waarnemingen op locaties circa 1 km ten noorden en 1 km ten oosten van plangebied. Vier van deze waarnemingen zijn gedaan in tuinen. Het is goed mogelijk dat grotere tuinen in de randen van de bebouwde kom fungeren als foerageergebied, vooral als hier ook gazon aanwezig is of fruitbomen en of struiken met bessen of noten. Alle waarnemingen betreffen losse waarnemingen of waarnemingen in het kader van “jaarrond tuinvogeltellingen”. Er zijn geen gerichte onderzoeken naar das bekend uit de omgeving. Het aantal

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

16

waarnemingen is wel zo laag dat het niet aannemelijk is dat das veel gebruik maakt van het plangebied als foerageergebied. Van wild zwijn vermeldt NDFF in het gebied van circa 1 km rond plangebied 15 waarnemingen in de afgelopen vijf jaar, één tot tien exemplaren. Het betreft waarnemingen verspreid rond het plangebied, ook direct aan de zuidrand. Gezien de grote hoeveelheid wroetsporen in het plangebied maar ook in wegbermen en randen van graslanden in de omgeving moet wild zwijn hier regelmatig voorkomen. Waarschijnlijk zijn de wroetsporen zo gewoon dat ze niet in NDFF of waarneming.nl worden gemeld. Van edelhert zijn in gebied van circa 1 km rond plangebied geen waarnemingen in NDFF bekend in de afgelopen vijf jaar. Volgens WBE Noord Oost Veluwe 2020 komt in de omgeving van het plangebied alleen een enkel zwervend exemplaar van edelhert voor (bijlage 1). Vermoedelijk is het gebied rond Hattem te druk voor edelherten, vanwege de vele menselijke activiteit rond de vele bebouwing en recreatieparken in het gebied. 3.3.3 Conclusie Het is duidelijk dat das af en toe gebruik maakt van het plangebied als foerageergebied. Tot voor kort waren er geen aanwijzingen voor verblijfplaatsen van das in of nabij het plangebied.

Advies is om recent gebleken vermoedens van de gemeente en WBE dat er mogelijk een verblijfplaats van das is in de oostrand van het plangebied, te staven met een extra veldbezoek. In de omgeving tot 1,5 km afstand zijn vooral naar het oosten en zuiden diverse andere grasachtige terreinen die vergelijkbaar type foerageergebied voor das kunnen vormen en ook voor das toegankelijk zijn. Er zijn aanwijzingen dat das ook tuinen in de rand van de bebouwde kom bezoekt, en hier wellicht ook foerageert. Het is duidelijk dat wild zwijn veel gebruik maakt van zowel het plangebied, als van wegbermen in de omgeving. Verder zijn in de omgeving tot 1,5 km afstand, vooral naar het oosten en zuiden, diverse andere grasachtige terreinen die vergelijkbaar type foerageergebied voor wild zwijn vormen en ook voor wild zwijn toegankelijk zijn. Er zijn geen aanwijzingen dat edelhert regelmatig gebruik maakt van het plangebied en ook niet van de omgeving. Als hier incidenteel toch edelherten komen, dan zijn ook nog andere graslanden in de omgeving die als foerageergebied kunnen dienen.

3.4

Potentieel leefgebied wespendief en zwarte specht in de omgeving van het plangebied

Het plangebied wordt omgeven door bospercelen die mogelijk voor een deel geschikt zijn als leefgebied van zwarte specht en wespendief. Hoewel deze soorten tijdens het vogelonderzoek niet zijn aangetroffen in het plangebied of de directe omgeving, is voor de omringende bosgebieden de geschiktheid voor wespendief en zwarte specht bepaald. Ook is gekeken of de bossen nog geschikter kunnen worden voor deze soorten. Hiertoe is het bostype bepaald en de toegankelijkheid voor recreanten. Tijdens het onderzoek zijn geen bosschages op vakantieparken of bij woningen

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

17

onderzocht. Daarom heeft het onderzoek zich, behalve op het plangebied zelf, gericht op vier locaties: -

Bospercelen ten westen van het scoutinggebouw, die zijn gelegen ten noordwesten van het plangebied.

-

Bospercelen rond de Leemcule ten zuidwesten van het plangebied tussen de A50 en de Leemculeweg.

-

Bospercelen ten zuiden van het plangebied, tussen de Princes Beatrixlaan en Flip Hul.

-

De bospercelen van landgoed Flip Hul.

Het laatste deelgebied is omgeven door een hek en is alleen vanaf de randen beoordeeld. Het onderzochte gebied is weergegeven in figuur 5. In figuur 5 zijn ook de grotere wegen en fietspaden en de kleinere wandel- en mountainbikepaden weergegeven. Tot slot is het bostype van de bosvakken weergegeven (loofbos, gemengd bos of naaldbos). 3.4.1 Beschrijving bospercelen Het grootste deel van de bossen om het plangebied bestaan uit middeloude gemengde bossen met veel grove den, ruwe berk, beuk en zomereik en meer plaatselijk soorten als Amerikaanse eik, Douglasspar en lariks. Vrijwel overal in deze gemengde bossen is sprake van een dichte ondergroei van jonge bomen en struiken als wilde lijsterbes en Amerikaanse vogelkers. Rond de Leemcule is plaatselijk ook vrij oud gemengd bos aanwezig. Heel lokaal aan de noordwestzijde zijn beukenlanen en beukenbos aanwezig, waaronder oudere bomen met holtes.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

18

Figuur 5. Onderzochte bospercelen rond het plangebied met het bostype (loof-, gemengd- en naaldbos) en de infrastructuur. Het landgoed Flip Hul aan de zuidzijde (grote donkergroene vlak) is alleen vanaf de randen onderzocht vanwege het raster om het landgoed.

De kleine stukjes naaldbos in het plangebied bestaan uit vrij jonge dennen- en sparrenbosjes die grenzen aan open gebieden. Het landgoed Flip Hul bestaat ook voor het overgrote deel uit

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

19

middeloude naaldbossen met sparren en grove dennen. Plaatselijk zijn op het landgoed ook loofbomen aanwezig, maar dit kon door het raster niet goed onderzocht worden. Deze gemengde bossen worden doorsneden door

een groot aantal

fiets, wandel- en

mountainbikepaden die ook veel gebruikt worden. De hoge padendichtheid en het grote aantal recreanten kan worden verklaard door recreatiegebied Leemcule met het naastgelegen vakantiepark en de woningen ten oosten van het plangebied die aan de bospercelen grenzen. Het landgoed Flip Hul is niet toegankelijk voor recreanten en is daardoor veel rustiger dan de overige bospercelen. 3.4.2 Geschiktheid van de onderzochte bospercelen voor wespendief en zwarte specht Het leefgebied van de wespendief op de Veluwe omvat nagenoeg al het bosgebied. Dat wil zeggen dat ook de niet als habitattype geldende bossen van belang zijn voor deze soort. Met name oude Grove dennenopstanden (> 100 jaar) in successie naar Eikenberkenbos zijn gewild als broedlocatie. Het voedsel van de Wespendief bestaat voornamelijk uit grote insecten als wespen, bijen en kevers en uit reptielen en amfibieën. De totale biomassa aan prooidieren is op de Veluwe afgenomen. Dat betekent dat er minder voedsel beschikbaar is (Provincie Gelderland, 2017). Het leefgebied van zwarte specht lijkt op dat van wespendief en bestaat uit grootschalig (> 100 ha) oud bos met veel dood hout. Beuk en Grove den van meer dan 100 jaar oud zijn favoriet. Ook middeloude bossen zijn geschikt mits nestgelegenheid in lanen van oudere beuken of andere boomsoorten als Amerikaanse eik aanwezig is.

Het optimale leefgebied bestaat uit aaneengesloten opgaand bos met kleinere open plekken waar de zon op de bodem kan vallen. Zwarte Specht foerageert met name op mieren (Provincie Gelderland, 2017). De gemengde bossen met veel grove dennen en plaatselijk beuk vormen geschikt broedbiotoop voor zwarte specht en wespendief. Voor zwarte specht lijken vooral de bospercelen ten noordoosten van het plangebied geschikt doordat daar vrij veel oude beuken voorkomen, die deels ook spechtenholtes hebben. Wel is in dit deel van het bosperceel sprake van een hoge recreatiedruk doordat de bospercelen direct naast een vakantiepark en verschillende wegen liggen. Voor wespendief zijn de onderzochte gemengde bossen en oudere naaldbospercelen op landgoed Flip Hul geschikt broedbiotoop. Uitsluitend in de naaldbossen op het landgoed Flip Hul is sprake van rustige broedomstandigheden, doordat dit landgoed niet vrij toegankelijk is. De overige bossen worden door veel paden doorsneden waardoor sprake is van relatief veel verstoring. Hoewel de bossen qua biotoop goed geschikt zijn voor zwarte specht en wespendief, zijn ze door de hoge recreatiedruk dus maar in beperkte mate geschikt. Een ander potentieel knelpunt is de voedselbeschikbaarheid. De diversiteit en aantallen van insecten zijn in Nederland en op de Veluwe sterk afgenomen door onder meer stikstofdepositie en verdroging.

Grote insecten en mieren vormen een belangrijk deel van het voedsel voor wespendief en zwarte specht. De bossen in het onderzochte gebied zijn behoorlijk divers en hebben variatie in boomsoorten, de leeftijd van de bomen en de dichtheid van de ondergroei. Dit biedt goede omstandigheden voor een hoge diversiteit aan insecten. De bossen staan echter op voedselarme zandgrond en zijn daardoor extra gevoelig voor verzuring en vermesting door stikstofdepositie.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

20

Daardoor is de hoeveelheid en diversiteit van insecten naar verwachting lager dan normaliter te verwachten in het aanwezige biotoop. BIOTOOPVERBETERING VOOR WESPENDIEF EN ZWARTE SPECHT De voornaamste knelpunten voor wespendief en zwarte specht zijn waarschijnlijk de hoge recreatiedruk in de onderzochte bospercelen, en daarnaast de voedselbeschikbaarheid. Een voor de hand liggende maatregel om de recreatiedruk te beperken is het afsluiten van paden in delen van de onderzochte bosgebieden paden. Door sturing van het recreatief gebruik van de bossen ontstaan plaatselijk rustige broedgebieden voor wespendief en zwarte specht. De bossen rond de Leemcule zijn vanwege het grote recreatieve belang en de ligging niet geschikt, maar de bospercelen ten noordwesten en zuiden van het plangebied wel. In figuur 6 is weergegeven welke afsluitingen kunnen zorgen voor meer rust in de bosgebieden ten noordwesten en zuiden van het plangebied.

Figuur 6. Wandel- en mountainbikepaden in de bospercelen ten noordwesten en zuiden van het plangebied die door afsluiting kunnen zorgen voor een kwaliteitsverbetering voor wespendief en zwarte specht (rode kruizen).

Bij de keuze voor opties om paden af te sluiten is rekening gehouden met de bereikbaarheid van omringende bosgebieden voor recreanten. Daarom is ervan afgezien de paden langs de randen van de bospercelen, die toch niet veel winst opleveren voor zwarte specht en wespendief, af te sluiten. Afsluiting van de zes paden die zijn aangegeven in figuur 6 levert een zo groot mogelijk aaneengesloten stuk bos op met rustige omstandigheden, terwijl tegelijkertijd recreanten voldoende mogelijkheden overhouden om in het onderzoeksgebied te recreëren. Indien de afsluiting van de zes

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

21

paden te veel is, kan overwogen worden om alleen de drie paden ten noordwesten of de drie paden ten zuiden van het plangebied af te sluiten. Het is namelijk beter om één van deze deelgebieden optimaal in te richten voor zwarte specht en wespendief dan om in beide deelgebieden éen of twee paden af te sluiten voor recreanten. Om de voedselbeschikbaarheid te verbeteren, is het voor zwarte specht en in mindere mate ook voor wespendief belangrijk nu en over langere termijn de hoeveelheid staand dood (naald)hout in stand te houden of zelfs te verhogen. Dit zal leiden tot een hogere diversiteit en kwantiteit van insecten. Daarom wordt geadviseerd om zieke of dode bomen te laten staan die niet op een gevaarlijke locatie staan. Ook zal verdere ontwikkeling van het bos zonder kap van bomen, in delen van de bospercelen, positief uitpakken. Dit kan het beste gebeuren op locaties waar paden afgesloten worden. Plaatselijk kan wel hout geoogst worden uit de bospercelen, omdat zowel wespendief als zwarte specht gebaat zijn bij open plekken in het bos. Dit gebeurt dan echter bij voorkeur niet in de oudste houtopstanden, aangezien deze van belang zijn als broed- en foerageergebied.

Vanwege het probleem van verzuring en vermesting door stikstofdepositie op de Veluwe wordt op meerdere plaatsen steenmeel of kalk in de bossen uitgestrooid om de mineralenhuishouding in de bodem weer op orde te brengen. Dit zal ook in de bospercelen in het onderzochte gebied naar verwachting een goede maatregel zijn om insecten te stimuleren.

3.5

Te verwachten stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden in de aanlegfase

In het kader van dit onderzoek is een verkennende berekening uitgevoerd van stikstofdepositie ten gevolge van het plan. Hierbij is uitgegaan van de bouw van een zonnepark van circa 3,5 ha. De depositie van stikstof in Natura 2000-gebieden ten gevolge van de emissie van NOx en NH3 van deze ontwikkeling, alsmede van het verkeer van en naar de locatie, is berekend met het programmapakket AERIUS, op 3 juni 2020. Daar de exacte werkwijze van de aanleg op de voormalige vuilstortplaats, waar niet in de grond mag worden geboord, nog niet bekend is, is bij de inzet van de mobiele werktuigen op de bouwlocatie en het met de aanleg gepaard gaande werkverkeer uitgegaan van gemiddelden, gebaseerd op het bronbestand van BügelHajema Adviseurs. In de gebruiksfase vinden vrijwel geen activiteiten plaats die leiden tot emissie van NOx. Om een worst case scenario te creëren zijn er per kwartaal vier ritten licht verkeer opgenomen ten behoeve van onderhoud aan het zonnepark. Details over de ingevoerde gegevens en een overzicht van de resultaten zijn beschreven in bijlage 3. Het pdf-bestand van het rekenresultaat van de AERIUS-calculator is opgenomen als bijlage 4. De verkennende berekening geeft aan dat totale emissie van het project in de gebruiks- en aanlegfase ongeveer 10,49 kg NOx/jr bedraagt. Tijdens de gebruiksfase bedraagt de totale emissie van de verkeersgeneratie minder dan een kg NOx/jr.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

22

De voorlopige berekening resulteert in een projectbijdrage van stikstofdepositie van meer dan 0,00 mol N/ha/jaar in Natura 2000-gebied ‘Veluwe’. Het betreft een maximale overschrijding van 0,61 mol N/ha/jaar in het stikstofgevoelige habitattype ’Eiken- en beukenbos van lemige zandgronden’ (Lg14). Een overschrijding van meer dan 0,05 mol N/ha/jaar treedt op in circa 20 hexagonen (circa 20 ha), en daarnaast nog in circa 200 hexagonen een overschrijding tussen 0,01 en 0,05 mol N/ha/jaar. Deze overschrijding is grotendeels of volledig toe te schrijven aan de aanlegfase. Per 1 juli 2021 is de Wet stikstofreductie en natuurherstel in werking getreden. Deze wet maakt een vrijstelling mogelijk van de vergunningplicht Wnb voor stikstofdepositie die veroorzaakt wordt door bouwactiviteiten in de aanlegfase. Dat geldt ook voor de aanleg van een dergelijk zonneveld. In de gebruiksfase is geen toename van stikstofdepositie in Natura 2000-gebied te verwachten. Een aparte berekening voor de gebruiksfase is nodig om dit te bevestigen. Omdat de wijze van inrichting en beheer van het zonnepark nog niet nader is uitgewerkt en ook de AERIUS-calculator regelmatig vernieuwd wordt, is nog geen nieuwe AERIUS-berekening uitgevoerd. Advies is om dit alsnog te doen als het plan verder is uitgewerkt.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

23

4

Aanvullende toetsing ten aanzien van soortenbescherming Wnb In aanvulling op de eerder uitgevoerde Quickscan natuurtoets zonnepark, Hattem (Ecogroen, 2018) is in voorliggend onderzoek in beeld gebracht in hoeverre hazelworm, zandhagedis, edelhert, wild zwijn, das en roofvogels en uilen met jaarrond beschermde nestplaatsen gebruik maken van het plangebied. ROOFVOGELS EN UILEN MET JAARROND BESCHERMDE NESTPLAATSEN Het nader onderzoek heeft geen waarnemingen opgeleverd die duiden op een nestplaats van roofvogels of uilen met jaarrond beschermde nesten in het plangebied of in de nabije omgeving. Hieruit volgt dat het plangebied geen belangrijk foerageergebied voor deze soorten in de broedtijd vormt. Het is waarschijnlijk dat het terrein wel incidenteel wordt gebruikt als foerageergebied, bijvoorbeeld door buizerd die tijdens een van de bezoeken is waargenomen. De brede randen rond het westelijke deel en het gehele oostelijk deel van het plangebied blijven zeer geschikt als foerageergebied. Ten gevolge van het plan gaat geen essentieel leefgebied voor deze soorten verloren, waardoor negatieve effecten niet aan de orde zijn. Er is geen ontheffing van de Wnb nodig. ZANDHAGEDIS Tijdens het nader onderzoek is geen enkele zandhagedis aangetroffen. Op basis hiervan kan worden uitgesloten dat het plangebied leefgebied voor zandhagedis is.

Ten aanzien van deze soort is geen ontheffing van de Wnb nodig. HAZELWORM Uit het nader onderzoek blijkt dat hazelworm het plangebied zeker gebruikt als leefgebied. Om negatieve effecten uit te sluiten is het nodig om de inrichting en de activiteiten voor de aanleg goed af te stemmen op hazelworm. Om dit te onderbouwen is een ontheffingsaanvraag Wnb noodzakelijk. Er zijn goede mogelijkheden leefgebied in stand te houden of zelfs te verbeteren. Het plan is om brede randen rond het eigenlijke zonneveld te behouden als kruidenrijke begroeiing en er kunnen met struweel en houtrillen extra schuilplaatsen voor hazelworm worden gecreëerd. Ook het zonneveld zelf blijft beschikbaar als leefgebied. In de groenstroken kan kruidenrijke begroeiing in stand worden gehouden. Onder de zonnepanelen is minder begroeiing en daardoor zal dit als foerageergebied van wat lagere kwaliteit zijn. Echter, die plekken kunnen wel zeer geschikt zijn als (beschutte) schuilplaats, zeker als er lokaal stukken hout of steen worden neergelegd. Door bij de inrichting van het oostelijk deel van het plangebied als natuur rekening te houden met hazelworm, hoeft dit deel niet in kwaliteit achteruit te gaan als leefgebied voor hazelworm. Tijdens de aanlegfase moet verstoring of doden van hazelwormen worden vermeden.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

24

DAS Het is duidelijk dat das af en toe gebruik maakt van het plangebied als foerageergebied. Tot voor kort waren er zijn geen aanwijzingen voor verblijfplaatsen van das in of nabij het plangebied. De gemeente en WBE Noord Oost Veluwe 2020 (bijlage 1) geven in december 2020 aan dat zij in het plangebied enkele keren een das met de webcam hebben waargenomen, en zij vermoeden dat er wel een verblijfplaats van das aanwezig is in de oostrand net in of net buiten het plangebied. Advies is om recent gebleken vermoedens van de gemeente en WBE dat er mogelijk een verblijfplaats van das is in de oostrand van het plangebied, te staven met een extra veldbezoek. In de omgeving tot 1,5 km afstand zijn diverse andere grasachtige terreinen die vergelijkbaar type foerageergebied voor das kunnen vormen en ook voor das toegankelijk zijn. Er zijn aanwijzingen dat das ook tuinen in de rand van de bebouwde kom bezoekt, en hier wellicht ook foerageert. De voorlopige conclusie dat het plangebied geen essentieel leefgebied voor das is, behoeft een nadere check of misschien toch een verblijfplaats aanwezig is. Het plangebied blijft daarnaast ook toegankelijk voor das. Als vanuit verzekering en beveiliging een hekwerk noodzakelijk is, zal dit passeerbaar worden gemaakt voor das en kleinere soorten. Ook wordt onderzocht of takkenrillen tegen het hekwerk of onder de zonnepanelen kunnen worden aangebracht.

Daar das van dekking in het landschap houdt en er (’s nachts zeker) weinig tot geen menselijke activiteit is, is de kans groot dat das ook van het zonneveld zelf gebruik zal maken. De stroken kruidenrijk gras tussen de zonnepanelen kunnen ook bodemdieren als voedsel voor das leveren. De buitenrand van het zonneveld en het oostelijk deel van het plangebied dat zal worden ingericht als natuur, zullen naar verwachting niet in kwaliteit achteruitgaan als foerageergebied voor das. Negatieve effecten tijdens de aanlegfase zijn niet te verwachten daar de aanleg overdag plaatsvindt als das in zijn burcht verblijft, in ieder geval buiten het deel van het plangebied waar zich eventueel een burcht bevindt. Negatieve effecten ten aanzien van das kunnen worden uitgesloten. WILD ZWIJN Het is duidelijk dat wild zwijn veel gebruik maakt van zowel het plangebied, als van wegbermen in de omgeving. Verder zijn in de omgeving tot 1,5 km afstand diverse andere grasachtige terreinen die vergelijkbaar type foerageergebied voor wild zwijn vormen en ook voor wild zwijn toegankelijk zijn. Daarnaast zijn ook de omliggende bossen belangrijke foerageergebieden voor wild zwijn. De brede randen rond het westelijke deel en het gehele oostelijk deel van het plangebied blijven beschikbaar als foerageergebied.

Ten gevolge van het plan gaat geen essentieel leefgebied van wild zwijn verloren, waardoor negatieve effecten op de populatie en individuele dieren niet aan de orde zijn. Er is geen ontheffing van de Wnb nodig. Binnen de regels voor GNN geldt echter een ander beoordelingskader voor leefgebied van groot wild (zie hoofdstuk 5). EDELHERT Er zijn geen aanwijzingen dat edelhert regelmatig gebruik maakt van het plangebied, en in de naaste omgeving zijn nauwelijks waarnemingen van edelhert bekend. Voor incidenteel voorkomende edelherten blijven brede randen rond het westelijke deel en het gehele oostelijk deel van het plangebied beschikbaar als foerageergebied. Tevens zijn in de omgeving ook andere graslanden aanwezig die als foerageergebied kunnen dienen.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

25

Ten gevolge van het plan gaat geen essentieel leefgebied van edelhert verloren, waardoor negatieve effecten op de populatie en individuele dieren niet aan de orde zijn. Er is geen ontheffing van de Wnb nodig. Binnen de regels voor GNN geldt echter een ander beoordelingskader voor leefgebied van groot wild (zie hoofdstuk 5).

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

26

5

Aanvullende toetsing aan gebiedsbescherming op basis van provinciaal ruimtelijk beleid De eerder uitgevoerde Quickscan (Ecogroen, 2018) concludeert dat de voorgenomen ontwikkelingen leiden tot oppervlakteverlies, verlies aan ecologische samenhang en mogelijk aantasting van kernkwaliteiten van het Gelders Natuur Netwerk (GNN). Het nader onderzoek is toegespitst op effecten van het plan op de kernkwaliteiten die voor dit deel van GNN van toepassing zijn. Dit betreft met name de waarde als foerageergebied voor wild (wild zwijn, damhert, edelhert) en voor das. De vraag is in hoeverre het plangebied een functie als foerageergebied vervult voor deze soorten, welke alternatieven van grazige foerageergebieden er in de omgeving aanwezig zijn, en wat de staat van instandhouding van deze soorten is. Omdat ook de planontwikkeling inmiddels een stap verder is, gaan we in deze toetsing ook in op oppervlakteverlies en verlies aan ecologische samenhang. Oppervlakteverlies Het gehele plangebied heeft een oppervlakte van circa 7 ha en wordt ruwweg omgrensd door de wegen Prinses Beatrixlaan, Leemculeweg en Oranje Nassaulaan. Het zonneveld komt in het westelijk deel van het plangebied en beslaat circa 3 ha (circa 2 ha bedekking met zonnepanelen) van de in totaal 7 ha van het plangebied. Een brede rand rond dit zonneveld alsmede het oostelijk deel van het plangebied wordt ingericht als natuur.

Het zonneveld leidt weliswaar tot een verlies van circa 3 ha GNN, gedurende de periode van 25 jaar dat het zonneveld in stand zal worden gehouden. Echter definitieve inrichting als natuur is voorlopig niet mogelijk omdat er een afdekkende folie in de grond zit die na 25 jaar of langer zal moeten worden vervangen, waarbij de hele bovenlaag ook moet worden verwijderd. Overigens staat het gebied op de provinciale kaart aangegeven als beheergebied Droge heide. Dit habitattype komt hier niet voor, en zal hier gezien de rijke grond van de voormalige vuilstortplaats ook niet tot ontwikkeling komen. Verlies aan ecologische samenhang. In de Quickscan wordt gesteld dat na realisatie van de plannen het plangebied door afrastering niet meer toegankelijk is voor fauna waardoor er sprake is van verlies aan ecologische samenhang (versnippering, barrièrewerking). Echter langs de randen blijven brede randen beschikbaar als natuur en deze blijven buiten het raster. Deze randen kunnen nog steeds een ecologische verbinding vormen, direct aansluitend op omringende GNN-gebieden. Om het zonnepark komt weliswaar een raster om mensen de toegang te ontnemen (diefstal, veiligheid). Dit raster wordt echter passeerbaar gemaakt voor dieren tot een grootte van das. Vogels kunnen uiteraard over het raster vliegen.

Derhalve wordt het zonneveld voor een zeer beperkt aantal soorten ontoegankelijk, namelijk voor ree, damhert, edelhert en wild zijn. Het zonneveld is voor deze soorten niet toegankelijk of passeerbaar, maar van barrièrewerking of versnippering is geen sprake door de natuurzones direct

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

27

rond dit zonneveld binnen het plangebied, in open verbinding met omliggende bossen. Verlies aan ecologische samenhang treedt dus niet op ten gevolge van het plan. Kernkwaliteiten van het Gelders Natuur Netwerk (GNN) De Quickscan (Ecogroen, 2018) beschrijft de kernkwaliteiten die gelden voor het plangebied, dat deel uitmaakt van deelgebied Wezep - Zwolse bos (nr. 167). De Quickscan sluit gezien de terreinkenmerken aantasting van een groot aantal kernkwaliteiten uit, maar geeft aan dat nadere toetsing nodig is ten aanzien van de volgende kernkwaliteiten: -

groot wild: m.n. edelherten, wilde zwijnen;

-

leefgebied das;

-

ecologische verbinding Veluwe - IJssel, (Hattemerpoort): Das;

-

ontwikkeling biotopen voor reptielen en amfibieën;

GROOT WILD: M.N. EDELHERTEN, WILDE ZWIJNEN Hierboven is al beschreven dat alleen het zonneveld zelf ontoegankelijk wordt voor grootwild, de randen hieromheen en het oostelijk deel blijven toegankelijk en zullen door de natuurontwikkeling niet in kwaliteit achteruitgaan voor deze soorten. Voor grootwild vermindert het leefgebied dus met 3,5 ha grasachtig terrein. In hoofdstuk 4 is gebleken dat het plangebied geen essentieel leefgebied is voor edelhert en wild zwijn. Dit geldt ook voor ree en damhert die vergelijkbaar leefgebied hebben in deze omgeving, namelijk bosgebieden met daartussen velden met grasachtige vegetatie. Het Faunabeheerplan Grote Hoefdieren 2019 - 2025 (Faunabeheereenheid Gelderland, 2019) geeft aan dat voor de Veluwe voor een gunstige staat van instandhouding de minimale populatiegrootte voor beide soorten 150 is, en de optimale 1.440 voor edelhert en 110 voor wild zwijn. De populatiegroottes waren voor beide soorten 2.800 circa 2.500 exemplaren. Het is duidelijk dat de staat van instandhouding gunstig is. Er is zelfs jaarlijks afschot nodig om te voorkomen dat de populatie te groot wordt en (te veel) schade veroorzaakt aan landbouwgewassen en gevaar voor verkeersveiligheid oplevert. De conclusie is dat ten gevolge van het plan geen significant negatief effect optreedt voor edelhert en wild zwijn.

LEEFGEBIED EN ECOLOGISCHE VERBINDING DAS In het voorliggende rapport is in paragraaf 3.4 nader onderzoek naar het leefgebied van das beschreven. Op basis hiervan is in hoofdstuk 4 getoetst wat het effect van het plan op das is. De voorlopige conclusie is dat het plangebied geen essentieel leefgebied voor das is en dat daarnaast het plangebied toegankelijk blijft voor das en waarschijnlijk ook geschikt blijft als foerageergebied. Het plangebied kan dus ook deel uitmaken van een ecologische verbinding waarlangs das zich kan verplaatsen. Ook het omringende bos is hiervoor geschikt, en de waarnemingen in tuinen in de aangrenzende woonwijk wijzen er op dat das ook door de buitenwijken van Hattem kan trekken. Onder voorbehoud van een extra check of misschien toch een verblijfplaats in de oostrand aanwezig is, kunnen negatieve effecten ten aanzien van das worden uitgesloten.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

28

ONTWIKKELING BIOTOPEN VOOR REPTIELEN EN AMFIBIEËN Uit het uitgevoerde onderzoek blijkt dat het plangebied leefgebied is voor hazelworm. Andere soorten reptielen of amfibieën zijn niet aangetroffen. Voor amfibieën is het plangebied weinig geschikt door de hoge ligging, de enige aanwezige oppervlaktewateren zijn enkele kleine poeltjes in de rand die intensief worden gebruikt als zoelplaats door wilde zwijnen (zie bijlage 1). Aanleg van extra poelen in het plangebied is ook moeilijk te realiseren omdat niet gegraven kan worden in de afdeklaag van de vuilstort. Deze benoemde kernkwaliteit is voor amfibieën meer relevant voor kleinschalig cultuurlandschap en de omgeving van beken en sprengen, die echter niet in en nabij het plangebied aanwezig zijn. In de uitwerking van het inrichtingsplan wordt nadrukkelijk rekening gehouden met hazelworm, en dit zal ook geborgd worden door een ontheffing Wnb voor deze soort aan te vragen. Daarmee kan ook geschikt habitat ontstaan voor levendbarende hagedis, hoewel die nog niet bekend is uit de nabije omgeving. Voor andere soorten reptielen zal het zonnepark geen geschikt leefgebied opleveren.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

29

6

Aanvullende toetsing aan gebiedsbescherming op basis van Wet natuurbescherming 6.1

Inleiding

Dit hoofdstuk is geschreven als voortoets in het kader van de Wet natuurbescherming (Wnb). Het begrip 'voortoets' komt niet als zodanig voor in de Wnb. Het begrip wordt in de praktijk echter veel gebruikt als naam voor een globale toetsing waarmee een indicatie wordt verkregen van de mogelijke negatieve gevolgen van een activiteit op beschermde Natura 2000-gebieden in het kader van de Wnb. Door een voortoets uit te voeren, wordt de vraag beantwoord of er een kans bestaat dat de activiteit verslechtering en/of significante gevolgen met zich meebrengt. Het onderhavige onderzoek richt zich met name op het Natura 2000-gebied Veluwe, waarvan het plangebied deel uitmaakt. Er wordt verkend of significante effecten op de instandhoudingsdoelen voor dit gebied kunnen worden uitgesloten. De provincie Gelderland is in de voorliggende situatie in het kader van de Wnb het bevoegd gezag. In het voorgaand hoofdstuk 1 van dit rapport is een beschrijving van het plangebied en de voorgenomen ontwikkelingen weergegeven. In hoofdstuk 3 is nader onderzoek beschreven. Dit onderzoek, samen met eerder verzamelde informatie in de Quickscan (Ecogroen, 2018), wordt betrokken in de effectbeoordeling die hieronder wordt beschreven. In paragraaf 6.5 ‘Conclusie en consequenties’ wordt een samenvatting van de belangrijkste bevindingen van het onderzoek gegeven.

6.2

Wet natuurbescherming

In de Wet natuurbescherming (Wnb) is de bescherming van specifieke natuurgebieden geregeld. Het betreft de Natura 2000-gebieden die een internationale bescherming genieten. Plannen en projecten met negatieve effecten op deze gebieden zijn vergunningplichtig. Relevant daarbij is dat de Wnb een externe werking kent. Van externe werking is sprake als activiteiten buiten een Natura 2000-gebied van invloed zijn op de natuurwaarden in een Natura 2000-gebied.

6.3

Inventarisatie

Het dichtstbijzijnde betreft het Natura 2000-gebied Veluwe. Het plangebied bevindt zich in de noordpunt van dit Natura 2000-gebied en maakt er volledig deel van uit (zie figuur 7). Circa 2 km naar het oosten ligt het Natura 2000-gebied Rijntakken. Andere Natura 2000-gebieden liggen op meer dan 10 km afstand van het plangebied.

Nader onderzoek natuurwaarden zonnepark Hattem - 7 oktober 2021

30

Figuur 7. Ligging plangebied (rood) ten opzichte van Natura 2000-gebied Veluwe (geelgroen gemarkeerd).

6.3.1 Kenmerken Natura 2000-gebied Veluwe Het Natura 2000-gebied Veluwe is op 26 juni 2014 door de staatssecretaris van Economische Zaken definitief aangewezen als Natura 2000-gebied. In de aanwijzingsbesluiten zijn de begrenzing en de instandhoudingsdoelen opgenomen (Ministerie van LNV, 2018a). Het betreft een groot gebied van 88.436 ha, zich uitstrekkend van Wageningen tot Dieren oostwaarts, en van Wageningen via Harderwijk tot Hattem noordwaarts (figuur 8). Hieronder volgt op basis daarvan een beknopte kenschets van de Veluwe. Natura 2000-gebied Veluwe bestaat uit een grotendeels aaneengesloten gebied met droge bossen, droge en natte heide, vennen en stuifzanden. Het gebied bestaat uit een reeks stuwwallen die op veel plaatsen met dekzand zijn bedekt. Het gebied ligt boven de omringende rivierdalen en de Gelderse vallei en de hoogste delen reiken tot ruim 100 m boven NAP. In de afgelopen 150 jaar hebben zich e

grote veranderingen voorgedaan op de Veluwe. In de 19 eeuw bestond het gebied nog voor een groot deel uit stuifzanden door de overbegrazing van de heiden en de kap van de bossen. Door de aanplant van eikenbossen en later ook dennenbossen en de daaropvolgende successie van de overgebleven stuifzanden, zijn nog slechts lokaal stuifzanden overgebleven. Het gaat om in totaal circa 1.400 ha stuifzand, waarbij het Kootwijkerzand het grootste stuifzandgebied is. Behalve de bovengenoemde habitats, komen op de Veluwe plaatselijk nog natte en droge heischrale graslanden, jeneverbesstruwelen en hoogveenkernen (het Mosterdveen) voor. De hogere gronden van de Veluwe vormen een infiltratiegebied. Het regenwater wordt aan de randen van de Veluwe afgevoerd door beken (sprengen) die deels ook binnen de begrenzing van het Natura 2000-gebied zijn opgenomen (www.natura2000.nl; Provincie Gelderland, 2018).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hattem&id=e5d30a03-4165-4a67-bc06-8f5bbf9424b5