Omgevingsvisie - versie van 16 juni 2021 - besproken in de commissie ARZ 7 juli 2021
Tekst van het document
Momenteel werken we het toekomstperspectief voor de Hoenwaard verder uit in het Gebiedsplan Hoenwaard 2030, samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en (andere) overheden. Voor de uiterwaarden ten noordwesten van de jachthaven onderzoeken we of enkele recreatieve routes aangelegd kunnen worden (bijvoorbeeld klompenpaden), primair gericht op natuurbeleving. Daarbij zal goed gekeken moeten worden naar de ligging ten opzichte van de belangrijke gebieden voor broedende weidevogels en overwinterende ganzen en zwanen (zonering in tijd en ruimte). 53
54
4.2.5 Polders Huidig karakter De polders aan de noordzijde van onze gemeente bestaan uit een grootschalig open weidegebied met enkele akkers. Dit is een relatief nat gebied met veel watergangen, vooral in het westen in de laag gelegen komgronden. Karakteristiek voor de kommen zijn ook de rechte lijnen in het landschap: de sloten en kavelgrenzen, maar ook de rechte polderweg Oostersedijk, met verspreid agrarische erven erlangs. De gronden op de wat hoger gelegen oeverwal langs de slingerende Geldersedijk zijn wat droger. Hier is dan ook wat meer bebouwing (vooral onderaan de dijk) en meer opgaande beplanting in de vorm van onder meer bomenlanen en hoogstamfruitbomen. De polders hebben een agrarisch karakter, met koeien in de wei. Door de intensieve landbouw is de biodiversiteit in het gebied laag. Wel broeden er weidevogels in lage dichtheden en is het gebied belangrijk voor overwinterende zwanen en ganzen. Het polderlandschap wordt doorsneden door veel infrastructuur (onder meer de A28, N50 en de spoorlijn Zwolle-Kampen).
55
Koers In de toekomst willen we het open agrarisch karakter van de polders zoveel mogelijk behouden (maar we zien ook een opgave in het opwekken van duurzame energie, waardoor het behoud van de openheid niet overal mogelijk is; zie hieronder). Daarnaast is het noodzakelijk dat de biodiversiteit zich kan herstellen en de stikstofuitstoot omlaag gaat. We stimuleren agrariërs daarom een omslag te maken naar een duurzame, circulaire en ‘natuurinclusieve’ bedrijfsvoering, met behoud van een rendabele bedrijfsvoering. We gaan hierover met ze in gesprek en zoeken de samenwerking met provincie en waterschap. Samen kunnen we op zoek gaan naar koppelkansen en verdienmodellen, bijvoorbeeld combinaties met natuur- en landschapsbeheer, klimaatadaptatie (tegengaan van droogte door water vast te houden in plaats van snel af te voeren), opwekken van duurzame energie en recreatie (zoals een minicamping). Er is in de polders geen ruimte voor (nieuwe) grootschalige bebouwing. We bieden wel plek aan kleinschalige uitbreidingen van bestaande functies en de komst van kleinschalige recreatieve en maatschappelijke functies en woonfuncties, in beide gevallen onder de voorwaarde dat een duidelijke kwaliteitsverbetering optreedt.
Die kwaliteitsverbetering kan gericht zijn op de hierboven beschreven transitie van de landbouw, natuurontwikkeling en/of ruimtelijke kwaliteitsverbetering (bijvoorbeeld door het opruimen van leegstaande schuren en stallen zonder cultuurhistorische waarde). Net als in de uiterwaarden willen we graag de recreatieve toegankelijkheid verbeteren, bijvoorbeeld door meer ommetjes (klompenpaden) te creëren vanuit de stad. Het geeft een meerwaarde als daarbij oude cultuurhistorische routes worden hersteld/benut.
56
We stimuleren eigenaren van (grote) dakvlakken in het poldergebied deze zoveel mogelijk vol te liggen met zonnepanelen. In de polders is daarnaast ruimte voor kleinschalige zonnevelden (tot 2,0 hectare groot) op agrarische grond of op water mits deze landschappelijk goed worden ingepast, bijdragen aan een transitie naar een duurzame landbouw (inclusief het verhogen van de biodiversiteit) en het bodemleven in stand wordt gehouden. Daarnaast is het wenselijk te zoeken naar functiecombinaties, bijvoorbeeld met landbouw, recreatie en/of waterberging. Landschappelijke inpassing is vooral goed mogelijk op de oeverwal langs de Geldersedijk (waar van oudsher meer opgaande beplanting is). Dat kan hier door zonnevelden te omzomen met bosschages, fruitbomen en/of (elzen)hagen. In de open kommen is een zonneveld minder eenvoudig in te passen, maar er zijn wel mogelijkheden op de overgang naar de oeverwal en achter erven. In alle gevallen moet rekening gehouden worden met de huidige waarde van het gebied voor weidevogels, ganzen en zwanen.
•
ten noordwesten van de A28 binnen een afstand van maximaal 200 meter van de rijksweg.
[PM De (on)mogelijkheden van windmolens langs de rijkswegen of het toestaan van kleinere windmolens (tot een ashoogte van 40 meter) worden momenteel kwalitatief onderzocht in de plan-m.e.r.. Er zal een keuze worden gemaakt over het toestaan van windturbines in Hattem op basis van: • de resultaten van de enquête die in maart 2021 onder inwoners is uitgezet; • het ‘Beleidskader Hernieuwbare Energie’; • de uitkomsten van de onderzoeken in de plan-m.e.r.; • het gesprek met de gemeenteraad op 7 juli 2021. Zie ook paragraaf 4.1.3.]
Hoewel we de polders verder graag helemaal open zouden houden, zien we ook de noodzaak op een aantal plekken ruimte te bieden aan grootschalige zonnevelden. Dat is nodig voor het behalen van onze ambitie om energieneutraal te worden: met alleen zonnepanelen op daken en kleinschalige grondgebonden zonnevelden is dat niet haalbaar. Het ontwikkelen van grootschalige zonnevelden gaat niet goed samen met het behoud van het bestaande open landschap. Daarom zal een nieuw (energie)landschap moeten worden ontworpen dat nieuwe landschappelijke kwaliteiten heeft en waarin natuurwaarden een plek krijgen. Het ontwikkelen van dit soort nieuwe energielandschappen is uitsluitend mogelijk nabij de grootschalige infrastructuur, namelijk: • tussen de N50, A28, Zuiderzeestraatweg en de spoorlijn Zwolle-Kampen; • tussen de N50 en de Oostersedijk; 57
58
4.2.6 Veluwe Huidig karakter De Veluwe is een van de bekendste natuurgebieden van Nederland. Met zijn uitgestrekte bossen en heidevelden is dit natuurgebied van Europees belang (Natura 2000). Hier lopen reeën, edelherten en wilde zwijnen. Hattem omvat het meest noordoostelijke puntje van de Veluwe en is hiermee vanuit het noorden de poort naar het gebied. De bossen zijn ook belangrijk met het oog op de klimaatverandering. Ze vormen plekken van koelte in warme perioden. In natte perioden houden ze het regenwater vast. Hattemers en toeristen genieten hier van de vele mogelijkheden op het gebied van extensieve recreatie, zoals wandelen, fietsen en paardrijden. Het Landgoed Molecaten met het fraaie landhuis en de statige beuken- en eikenlanen verbindt Hattem met de rest van de Veluwe. Hier zijn recreatiebungalows en mooie kampeervelden aanwezig te midden van de prachtige naald- en loofbossen. De noordelijke Veluwe wordt doorsneden door de A50. De weg vormt een barrière voor zowel recreanten als voor veel diersoorten.
59
Koers Het behouden en versterken van de natuurwaarden staat op de Veluwe voorop. Omdat de noordelijke Veluwe vooral bestaat uit relatief jonge en monotone aanplant (bestaande uit één boomsoort) van naaldbossen is het belangrijk dat deze in de toekomst geleidelijk worden omgevormd naar gevarieerde bossen, met meer verschillende boomsoorten (meer loofbomen) en met een variatie aan struiken en kruiden eronder. Ook is het voor veel diersoorten van belang dat kleine heidevelden met elkaar worden verbonden. Hattemers en bezoekers van buiten moeten de natuur kunnen beleven, zonder deze te verstoren. Een goede zonering van paden (in tijd of ruimte) staat hierbij centraal. Dit betekent dat recreanten van het gebied kunnen genieten, maar niet altijd overal. Veelal biedt het bestaande padennetwerk voldoende mogelijkheden, maar sommige paden zijn slecht onderhouden. Door deze op te knappen is veel winst te halen. We pakken dit samen met onze Veluwse partners op. We gaan andere ontwikkelingen op de Veluwe niet actief stimuleren, maar het gebied gaat ook niet op slot. Belangrijk is dat ontwikkelingen passend zijn bij de natuurwaarden, zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om bed&breakfasts (op bestaande erven) of ontwikkeling van Molecaten (Park De Leemkule).
Een andere ontwikkeling die hier past is de komst van een zonneveld op de vuilstort ten zuiden van de Oranje Nassaulaan, in combinatie met het verhogen van de natuurwaarden.
60
61
4.2.7 Veluwerand Huidig karakter Deelgebied Veluwerand vormt het overgangsgebied van de hoog gelegen Veluwse bossen naar de laag gelegen uiterwaarden van de IJssel. De ligging tussen deze twee waardevolle natuurgebieden maakt dit gebied zeer aantrekkelijk. De Veluwerand heeft een halfopen landschap met kleine open velden tussen houtwallen en bosjes (een soort landschappelijke ‘kamers’ met groene randen). Aan de kant van de Veluwe liggen (langs de Veldweg en omgeving) prachtige villawijken in het bos. Aan de rand met de uiterwaarden bevindt zich het mooie landgoed De Hezenberg, op de overgang van hoog naar laag. Hiertussen liggen sportvelden fraai in het groen. Hier wordt onder meer gevoetbald, gehockeyd, getennist en gegolfd in een schitterend decor. Dwars door het gebied loopt het Apeldoorns Kanaal in noordzuidrichting. Het kanaal vormt een cultuurhistorische lijn in het landschap, waarlangs het aangenaam fietsen en wandelen is. Ook over het tracé van de voormalige spoorlijn Apeldoorn-Zwolle loopt een langzaamverkeersverbinding in noord-zuidrichting, evenals langs de Apeldoornseweg. Het kanaal, de Apeldoornseweg en ook de sportvelden vormen in oost-westrichting juist een obstakel voor dieren die zich bewegen tussen de bossen van de Veluwe en de uiterwaarden langs de IJssel.
62
Koers In de Veluwerand zetten we in op het behouden van het groene karakter. Er wordt onder de naam ‘Hattemerpoort’ al enige tijd gewerkt aan de realisatie van een brede ecologische verbindingszone tussen de stuwwallen op de Veluwe en de uiterwaarden van de IJssel. Hiervoor is al veel nieuwe natuur ontwikkeld. De komende jaren willen we - samen met andere overheden, maatschappelijke partijen en bewoners - nog meer nieuwe natuur aanleggen, zodat dieren meer mogelijkheden krijgen om van de Veluwe naar de uiterwaarden te trekken en andersom. Voor een goed functionerende ecologische verbinding is het ook belangrijk dat de Apeldoornseweg en het Apeldoorns Kanaal te passeren zijn voor groot wild en kleine dieren, zodat zij veilig de oversteek kunnen maken van het ene naar het andere natuurgebied. Op basis van recente contacten met de sportverenigingen is verplaatsing van sportvelden op dit moment niet aan de orde. Mocht verplaatsing of beëindiging van sportactiviteiten op enig moment in beeld komen, dan zal worden verkend hoe de vrijkomende ruimte kan worden ingezet voor de beoogde ontwikkeling van de Veluwerand en specifiek de ecologische verbinding Hattemerpoort. In de Veluwerand is ruimte voor extensieve dagrecreatie, zoals wandelen, fietsen en paardrijden.
Daarvoor willen we het Apeldoorns Kanaal beter verbinden met de stad, zodat mensen nog meer kunnen genieten van het kanaal en het fraaie overgangsgebied tussen Veluwe en IJssel. In de Veluwerand is alleen kleinschalige verblijfsrecreatie mogelijk op bestaande erven zoals een bed&breakfast. Daarbuiten is hiervoor geen ruimte gezien de beoogde natuurontwikkeling (Hattemerpoort).
63
64
4.2.8 Bedrijvenparken Huidig karakter Ter hoogte van knooppunt Hattemerbroek is langs de zuidzijde van de A28 het gemengde bedrijvenpark H2O in ontwikkeling. Het deel van H2O ten oosten van het knooppunt ligt in de gemeente Hattem. Direct ten oosten daarvan ligt het bestaande bedrijvenpark Netelhorst. De beide bedrijvenparken bieden ruimte aan zowel lokaal, regionaal, nationaal als internationaal georiënteerde bedrijven. Er is plek voor uiteenlopende typen bedrijven, uit diverse sectoren van het midden- en kleinbedrijf (MKB). Ook grootschalige logistiek- en transportbedrijven zijn hier welkom. De zichtlocaties bevinden zich langs de oostelijke verbindingsweg (tussen de rijkswegen A28 en A50) van het knooppunt Hattemerbroek.
65
Koers Op bedrijvenpark Netelhorst zetten we in op een kwaliteitsimpuls en bevorderen we duurzaamheidsmaatregelen (zonnepanelen op daken, benutten van restwarmte van de waterzuiveringsinstallatie). En - bij de herinrichting van bedrijfspercelen - moeten maatregelen getroffen worden die wateroverlast, droogte en hittestress tegengaan. Bedrijvenpark H2O wordt een all-electric bedrijventerrein, waar de toepassing van duurzame energiebronnen wordt gestimuleerd (bijvoorbeeld zonnepanelen op daken en boven parkeerterreinen). Op het park is daarom geen gasnet aanwezig. Op het terrein komt voldoende ruimte voor water(berging) en voor opgaand groen, zodat wateroverlast en droogte worden voorkomen. We hechten ook veel waarde aan een goede landschappelijke inpassing van de bedrijvenparken. Langs de randen maar ook erbinnen moeten voldoende groenstructuren komen met gebiedseigen beplanting zodat het park een aantrekkelijke uitstraling krijgt, met aantrekkelijke ommetjes voor werknemers. Door een actief parkmanagement blijven de bedrijvenparken schoon en veilig. Lichthinder en -vervuiling worden zoveel mogelijk beperkt. H2O is een toplocatie voor grootschalige (logistieke) bedrijven (tot milieucategorie 4.2.) dankzij de ligging nabij de A28 en de A50 en nabij Zwolle. Die ligging maakt het ook geschikt voor een hotel. Ook daar is plek voor op H2O.
De verbinding met de A28 wordt verbeterd door de komst van een nieuwe aansluiting op de A28 aan de noord(oost)zijde van Wezep (buiten de gemeente Hattem). Het bedrijvenpark wordt bovendien aangesloten op het glasvezelnetwerk. Ultrasnelle internetverbindingen faciliteren ecommerce en andere vormen van elektronische dienstverlening en helpen bij het toepassen van moderne veiligheidsconcepten.
66
We houden op dit moment een plek vrij op de bedrijvenparken om bedrijven uit de (woon)kern Hattem die niet te combineren zijn met woonfuncties te stimuleren te verhuizen naar H2O of Netelhorst (dat nog iets kan worden uitgebreid met een strook ten noorden van de rioolwaterzuiveringsinstallatie). Dit geldt voor bedrijven uit Het Veen (aan de zuidkant van Hattem) maar ook voor bedrijven uit andere plekken in de stad. De vrijkomende plekken kunnen dan (geleidelijk) veranderen in woongebieden, eventueel gemengd met kleinschalige, lichte bedrijvigheid. Het is daarbij van belang te constateren dat H2O snel vol loopt. Op het moment dat H2O is afgerond H2O willen we geen uitbreiding meer van de bedrijvenparken. Er is dan geen plek meer op een bedrijvenpark binnen Hattem, maar wel op locaties in de regio.
4.3 Omgevingsvisiekaart Eerder in dit hoofdstuk hebben we op basis van het huidige karakter een indeling gemaakt in verschillende deelgebieden. De kaart met de deelgebieden vormt de basis (de onderlegger) voor de omgevingsvisiekaart, omdat het uitgangspunt steeds is dat we het huidige karakter in de toekomst willen behouden en waar mogelijk versterken. Voor elk deelgebied hebben we een koers geformuleerd, aan de hand waarvan we richting hebben gegeven aan toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen, die passen bij het karakter van het deelgebied. De koersen voor de verschillende deelgebieden met de belangrijkste ontwikkelingen en opgaven voor de periode tot 2040 staan verbeeld op de omgevingsvisiekaart. De omgevingsvisiekaart is gebaseerd op bestaande kwaliteiten, vigerend beleid en lopende plannen en voegt daaraan enkele nieuwe keuzes toe (symbolen, pijlen en arceringen). Het is belangrijk vast te stellen dat de omgevingsvisiekaart geen bestemmingsplan/omgevingsplankaart is en dat deze geen ontwikkelingen onwrikbaar vastlegt. Het gaat om de hoofdlijnen van beleid, die verder worden uitwerkt in het omgevingsplan en programma’s. De raad kan periodiek (bijvoorbeeld ieder jaar) het uitvoeringsprogramma opnieuw vaststellen. Dit kan mede op basis van monitoring en ontwikkelingen in de uitvoering.
In de bijlage bij deze omgevingsvisie zijn links te vinden naar websites met documenten en kaarten van bovengemeentelijk beleid: • Nationale Omgevingsvisie; Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving (2020); • Provinciale Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (2019); • BOVI2050; Blauwe Omgevingsvisie 2050 (2018); • Regionale Energiestrategie 1.0 Regio Noord-Veluwe (2021); • Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle. 67
68
69
5 Uitvoering en monitoring PM, bijvoorbeeld: • Integraal afwegingskader • Monitoring, aanvulling en herziening van de omgevingsvisie • Relatie met andere Omgevingswetinstrumenten • Relatie met andere processen
70
Bijlage Links naar websites met documenten en kaarten van bovengemeentelijk beleid •
Nationale Omgevingsvisie; Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2020): https://www.denationaleomgevingsvisie.nl/publicaties/novistukken+publicaties/default.aspx
•
Provinciale Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (Provincie Gelderland 2019): https://gldanders.planoview.nl/planoview/omgevingsplannen/N L.IMRO.9925.SVOmgvisieGGvst1?s=SACMXDpiAXu_MkWERkE5BD2DwAh7A
•
BOVI2050; Blauwe Omgevingsvisie 2050 (Waterschap Vallei en Veluwe 2018): file:///C:/Users/MvanVuurde/Downloads/BOVI2050.pdf
•
Regionale Energiestrategie 1.0 Regio Noord-Veluwe (RES-regio Noord-Veluwe 2021): https://energiestrategienv.nl/uploads/637546799608339084_R ES-01%20Noord%20Veluwe%20%20Bestuurlijk%20document.klein.pdf
•
Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle: https://regiozwolle.info/verstedelijkingsstrategie
71