Omgevingsvisie-Hattem-ontwerp-concept-20210908.pdf
Tekst van het document
Buiten de Kerkstraat en de Kruisstraat (in de aanloopstraten) bieden we ruimte voor nieuwe functies (wonen, werken), ook op de begane grond. Het versterken van het verblijfsklimaat is heel belangrijk, opdat het centrum de centrale ontmoetingsplek van Hattem blijft, een plek met allure. Het is daarom van belang dat er een centrale ontmoetingsruimte is en dat de binnenstad goed toegankelijk is voor voetgangers en fietsers, maar ook voor mensen met een beperking (fysiek of visueel). Hierbij past dat we het centrum in de toekomst autoluw maken, met betere verbindingen naar de parkeerplaatsen aan de Kleine Gracht, op De Bleek en bij de 50
jachthaven (parkeerroutesysteem). Vandaar kunnen bezoekers vervolgens gemakkelijk te voet naar het centrum. De Bleek ontwikkelen we als toeristische entree van het centrum. Ook gaan we in de omgeving van De Bleek een aantrekkelijke verbinding creëren tussen het Apeldoorns Kanaal en de stad. Het water van de singels en het groen in de binnenstad dragen bij aan de recreatieve beleving, maar tegelijkertijd ook aan klimaatadaptatie: het bergen van overtollig water bij extreme neerslag, het tegengaan van droogte, het tegengaan van hittestress en het bieden van schaduw op hete dagen. Ook dragen water en groen bij aan de biodiversiteit in de stad. Bij de herinrichting die momenteel gaande is treffen we maatregelen die deze functies van het water en het groen versterken. Binnen de stadswallen voegen we groen toe, onder meer bij de stadsentrees. Ook inwoners en ondernemers kunnen bijdragen, bijvoorbeeld met groene gevels en geveltuintjes. En als zich daartoe kansen voordoen in de toekomst gaan we de groen- en waterstructuur van de singels fysiek en/of visueel verknopen met groen- en waterstructuren in het buitengebied (bijvoorbeeld als er een kans is om niet-historische bebouwing tussen de singel en het buitengebied te vervangen door een water- en/of groenstructuur).
Tabel: aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de binnenstad.
Ook in de binnenstad gaan we op zoek naar mogelijkheden om duurzame energie op te wekken (met zonnepanelen). Belangrijk is een goede inpassing, waardoor dit niet ten koste gaat van het Hanzekarakter en de karakteristieke uitstraling.
51
52
4.2.2 Woongebieden Huidig karakter Onze gemeente beschikt over een grote diversiteit aan woongebieden, elk met een eigen opzet en karakter. Binnen deze woongebieden is een gedifferentieerd en aantrekkelijk woningaanbod aanwezig, voor zowel gezinnen, jongeren als ouderen. Door de nabijheid van de oude binnenstad heeft wonen in Hattem een stedelijk tintje, maar de woongebieden van Hattem voelen prettig dorps aan. De woonomgeving in Hattem is kleinschalig: veel (maatschappelijke) voorzieningen zijn aanwezig in de wijken, dichtbij onze inwoners. En door de goede fietsverbindingen zijn ook de voorzieningen in de binnenstad voor de meeste mensen prima bereikbaar. Veel van onze inwoners zetten zich in als mantelzorger en/of vrijwilliger. Er heerst een hoge mate van verbondenheid, de samenleving is hecht, met een actief verenigingsleven. Dit draagt bij aan een prettige en veilige leefomgeving. In Hattem beschikken we over twee woonzorgzones: Hof van Blom en De Bongerd. Hier clusteren we het zorgaanbod en we combineren dat met woningen voor hulpbehoevende ouderen. De beide woonzorgzones liggen nabij voorzieningen (zorg, dagelijkse boodschappen).
53
Koers Het terugdringen van de CO2-uitstoot is een belangrijke opgave. Het Rijk heeft bepaald dat de Nederlandse huishoudens in 2050 geen aardgas meer gebruiken. Dat betekent dat de bestaande woningvoorraad moet verduurzamen door middel van isolatie en omschakeling van aardgas naar een alternatieve duurzame warmtebron. Nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en zijn minimaal energieneutraal. Ze worden bovendien klimaatbestendig gebouwd (bestand tegen hitte door een goede isolatie en ventilatie, ruime dakoverstekken en het juiste kleurgebruik). Daarbij hebben we speciale aandacht voor seniorenwoningen. Deze worden zoveel mogelijk in een groene omgeving gerealiseerd. Ook in de openbare ruimte moeten we een verduurzamingsslag slaan. We treffen (bij toekomstige herinrichtingen) maatregelen die wateroverlast, droogte en hittestress tegengaan, bijvoorbeeld door het terugdringen van de verharding en het aanleggen van wadi’s. Waar mogelijk breiden we de aanwezigheid van groenstructuren uit, omdat deze schaduw bieden op hete dagen, als speel-, sport- en ontmoetingsplekken kunnen fungeren en mogelijkheden bieden voor waterberging bij hevige neerslag. Het streven is dat er overal in de woongebieden in Hattem binnen 300 meter van de woningen een toegankelijke groene plek aanwezig is. Dat is een afstand die mensen die minder goed ter been zijn in ongeveer vijf minuten kunnen lopen.
Overigens letten we er bij het terugdringen van de verharding op dat de openbare ruimte wel goed toegankelijk blijft voor mensen met een beperking (fysiek of visueel). We stimuleren daarnaast natuurinclusiviteit in de wijken: het ruimte bieden aan planten en dieren. Het toevoegen van groen draagt daar aan bij, maar bijvoorbeeld ook het toepassen van bomen, struiken en kruiden die van nature in de omgeving voorkomen (die trekken meer bijen, vlinders, vogels en andere dieren) en een ecologisch maaibeheer dragen daar aan bij. Daarnaast gaan we inwoners 54
stimuleren woningen/bebouwing en tuinen geschikt te maken voor planten en dieren, bijvoorbeeld door het aanplanten van groen in plaats van verharding, door het toepassen van sedum- / groene daken en begroeide gevels, door het plaatsen van nestkasten voor vogels en vleermuizen, door het toepassen van gebiedseigen beplanting en door hagen als erfafscheiding te gebruiken in plaats van schuttingen.
ondergronds gelegd worden om de ruimtelijke kwaliteit en ontwikkelkansen van Het Veen te verbeteren. Ook werken we aan de uitbreiding en/of vernieuwing van de woonzorgzones Hof van Blom en De Bongerd. De woonzorgzone aan de Hof van Blom wordt uitgebreid ter plaatse van het ijsbaanterrein aan de Geldersedijk. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden voor het combineren van zorg en wonen op Het Veen.
Belangrijke bestaande ‘groenblauwe’ elementen en structuren in de woongebieden (waaronder parken en singels en watergangen met oevers, zoals De Waa) vormen een grote kwaliteit die we willen beschermen. Hier staan we geen nieuwe ‘rode’ ontwikkelingen (zoals de bouw van woningen) toe. Wel is het mogelijk om locaties, zoals die van De Zaaier, te herontwikkelen voor woningbouw. Initiatieven gericht op ontwikkelingen die de huidige groene kwaliteiten en de recreatief-toeristische waarde (wandelen, recreëren in het groen) versterken zijn onder voorwaarden mogelijk. In de groenstructuurvisie hebben we het wensbeeld qua inrichting en beheer voor de belangrijke groene elementen (‘punten’) en structuren (‘lijnen’) nader uitgewerkt. Meer groen en voldoende bewegingsruimte met ontmoetingsplekken dragen bij aan een gezonde woon/leefomgeving en een sterke sociale cohesie. Ook het terugdringen en verduurzamen van het autoverkeer draagt hier aan bij. Ook het op termijn verhuizen uit de kern van grootschalige of zwaardere bedrijvigheid (die nu bijvoorbeeld nog op Het Veen aanwezig is) draagt bij aan een gezonde leefomgeving, mede omdat hiermee het vrachtverkeer wordt beperkt. Voor deze bedrijven is er plek op bedrijvenpark H20, waar ze meer mogelijkheden hebben voor het ontwikkelen/uitbreiden van hun bedrijfsvoering.
Het Veen wordt van bedrijventerrein getransformeerd tot een duurzaam en groen woon-werkgebied (met vooral dienstverlening en grootschalige detailhandel). De aanwezige hoogspanningsleiding moet hiervoor
Tabel: aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de woongebieden.
55
56
4.2.3 Kernrand Huidig karakter De noordelijke en westelijke rand van de kern Hattem is gelegen in verschillende landschapstypen. Aan de noordzijde van de kern (tussen de stad en de Veluwespoorlijn Amersfoort-Zwolle) bestaat het landschap uit open polders. Aan de westzijde van de kern (tussen de stad en de A50) ligt een enken- en kampenlandschap, op de overgang naar de hooggelegen stuwwal van de Veluwe. Door de kernrand loopt het tracé van de voormalige spoorlijn Apeldoorn-Zwolle (de ‘Baronnenlijn’), die tussen 1887 en 1889 is aangelegd en tot 1950 in gebruik was. Het oude spoortracé is nu grotendeels geasfalteerd en in gebruik als een fiets- en wandelroute, tegenwoordig bekend onder de naam Roseboomspoor. Ter hoogte van de Oude Kerkweg ontbreekt een schakel en worden fietsers over de weg geleid in plaats van over het oude spoortracé. Ten noorden van de voormalige spoorlijn bestaat het landschap uit kampen: een kleinschalig landschap met van oudsher verspreide bebouwing tussen kleine akkers en weides die worden omzoomd door houtwallen, houtsingels en (knot)bomenrijen. Als gevolg van de verstedelijkingsdruk zijn hier de laatste decennia woningen en bedrijven bijgekomen, terwijl de houtwallen en andere landschappelijke structuren zijn verdwenen.
Het is er mooi wonen maar door de toename aan bebouwing is de ruimtelijke kwaliteit en het eigen karakter wat minder geworden dan in andere delen binnen onze gemeente. Ten zuiden van de voormalige spoorlijn liggen de enken. Dit zijn fraaie oude open bouwlanden met open zicht op de randen van de bossen van de Veluwe. Van oorsprong zijn de enken open, met de (agrarische) bebouwing onderaan aan de rand. Historische agrarische bebouwing is dan ook vooral te vinden in het gebied 57
tussen het Vijzelpad en de Enkweg en De Wrange. Karakteristiek is het open zicht vanuit het noorden over de enken naar de hoger gelegen bosrand van de Veluwe (Vuursteenberg en Molecaten). Aan de noordkant van de stad is een scherpe overgang aanwezig van het bebouwde gebied (Assenrade) naar een open weidelandschap. Dit landschap - dat doorloopt tot aan de Veluwespoorlijn - is ook veel natter dan het aangrenzende kampenlandschap, met sloten als kavelscheidingen.
Koers We willen dat de kernrand aantrekkelijker wordt om te wonen en om ommetjes te maken vanuit Hattem. Dit draagt bij aan de gezondheid van de Hattemers en is ook aantrekkelijk voor toeristen. Veilige en attractieve recreatieve verbindingen tussen de stad en het buitengebied zijn dan ook belangrijk. Hiertoe gaan we onder meer de langzaamverkeersverbinding over het tracé van de oude spoorlijn (Roseboomspoor) completeren. In dit deelgebied is ook ruimte voor kleinschalige overnachtingsmogelijkheden op bestaande erven, zoals bed&breakfasts. Het weidegebied aan de noordzijde van de stad tot aan de Veluwespoorlijn willen we open houden. Hier is ruimte voor waterberging en natuurontwikkeling, in combinatie met recreatieve routes (ommetjes). In de toekomst willen we het kampenlandschap tussen de kern en de A50 versterken/herstellen. Nieuwe ontwikkelingen (waaronder het realiseren van woningen) zijn mogelijk. Uitgangspunt is dat ze bijdragen aan een duidelijke ruimtelijke/landschappelijke kwaliteitsverbetering en dat er natuurinclusief gebouwd wordt. Dit kan door oude loodsen of schuren op te ruimen en/of oude landschappelijke structuren als hagen, houtwallen en bomenlanen te herstellen. Dit is ook goed voor de biodiversiteit. De enken willen we juist open houden. De doorzichten over de enken naar de randen van de Veluwe zijn landschappelijk gezien heel waardevol.
58
Tabel: aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de kernrand.
59
60
4.2.4 Uiterwaarden Huidig karakter De buitendijkse delen langs de IJssel - de ‘uiterwaarden’ - zijn een dynamisch gebied. De uiterwaarden bestaan vooral uit open weilanden die tijdens hoge waterstanden van de rivier overstromen. De uiterwaarden vormen een natuurgebied van internationaal belang en hebben daarom een status als Natura2000-gebied. De combinatie van open agrarisch cultuurlandschap en natuurgebied is belangrijk voor onder meer ganzen, zwanen en weidevogels. De jachthaven met de camperplaatsen vormt een recreatieve trekker en een schakel tussen de IJssel en de stad. De langeafstandsfietsroute naar Zwolle met daarin het voet-/fietsveer ’t Kleine Veer is ook belangrijk in het recreatieve netwerk en is tegelijk een functionele fietsverbinding met Zwolle. De fraaie Hoenwaard is een recreatief uitloopgebied voor onder meer fietsers en wandelaars. Er lopen aantrekkelijke recreatieve routes doorheen, waardoor het gebied goed te beleven is. Hier is ook relatief veel (agrarische) bebouwing aanwezig.
61
Koers Gezien de grote waarde voor de natuur zetten we in de uiterwaarden in de eerste plaats in op het behouden en verder uitbreiden van de aanwezige natuurwaarden, onder meer door vernatting. Agrarisch natuurbeheer kan een rol spelen bij de natuurontwikkeling, alsmede een goede samenwerking tussen boeren en terreinbeherende organisaties. Voor de weidevogels, ganzen en zwanen is het belangrijk het gebied open te houden. Dat is bovendien van groot belang om de rivier voldoende ruimte te geven als deze buiten zijn oevers treedt, met een goede doorstroming en zo min mogelijk obstakels. Dat helpt overstromingen binnendijks (dijkdoorbraken) te voorkomen en is dus belangrijk voor de veiligheid achter de dijk. De directe omgeving van de jachthaven vormt het concentratiepunt als het gaat om recreatieve activiteiten. Maar we willen dat mensen ook daarbuiten van de uiterwaarden kunnen genieten, mits dit niet ten koste gaat van de natuurwaarden. Ten zuidoosten van de jachthaven willen we De Hoenwaard verder ontwikkelen als recreatief uitloopgebied voor de stad, met een aantrekkelijke entree. Van belang is dat de Hoenwaard een karakteristiek cultuurlandschap blijft, met een evenwicht tussen landbouw, verschillende natuurwaarden, water en recreatie en met nieuw ontwikkelperspectief voor de bewoners en (agrarische) ondernemers.
Momenteel werken we het toekomstperspectief voor de Hoenwaard verder uit in het Gebiedsplan Hoenwaard 2030, samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en (andere) overheden. Voor de uiterwaarden ten noordwesten van de jachthaven onderzoeken we of enkele recreatieve routes aangelegd kunnen worden (bijvoorbeeld klompenpaden), primair gericht op natuurbeleving. Daarbij zal goed gekeken moeten worden naar de ligging ten opzichte van de belangrijke gebieden voor broedende 62
weidevogels en overwinterende ganzen en zwanen (zonering in tijd en ruimte).
Tabel: aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de uiterwaarden.
63
64
4.2.5 Polders Huidig karakter De polders aan de noordzijde van onze gemeente bestaan uit een grootschalig open weidegebied met enkele akkers. Dit is een relatief nat gebied met veel watergangen, vooral in het westen in de laag gelegen komgronden. Karakteristiek voor de kommen zijn ook de rechte lijnen in het landschap: de sloten en kavelgrenzen, maar ook de rechte polderweg Oostersedijk, met verspreid agrarische erven erlangs. De gronden op de wat hoger gelegen oeverwal langs de slingerende Geldersedijk zijn wat droger. Hier is dan ook wat meer bebouwing (vooral onderaan de dijk) en meer opgaande beplanting in de vorm van onder meer bomenlanen en hoogstamfruitbomen. Langs de Zuiderzeestraatweg is een cluster van bebouwing aanwezig dat de sfeer heeft van een kleine lokale gemeenschap. De polders hebben een agrarisch karakter, met koeien in de wei. Door de intensieve landbouw is de biodiversiteit in het gebied laag. Wel broeden er weidevogels in lage dichtheden en is het gebied belangrijk voor overwinterende zwanen en ganzen. Het polderlandschap wordt doorsneden door veel infrastructuur (onder meer de A28, N50 en de spoorlijn Zwolle-Kampen).
65
Koers In de toekomst willen we het open agrarisch karakter van de polders zoveel mogelijk behouden (maar we zien ook een opgave in het opwekken van duurzame energie, waardoor het behoud van de openheid niet overal mogelijk is; zie hieronder). Daarnaast is het noodzakelijk dat de biodiversiteit zich kan herstellen en de stikstofuitstoot omlaag gaat. We stimuleren agrariërs daarom een omslag te maken naar een duurzame, circulaire en ‘natuurinclusieve’ bedrijfsvoering, met behoud van een rendabele bedrijfsvoering. We gaan hierover met ze in gesprek en zoeken de samenwerking met provincie en waterschap. Samen kunnen we op zoek gaan naar koppelkansen en verdienmodellen, bijvoorbeeld combinaties met natuur- en landschapsbeheer, klimaatadaptatie (tegengaan van droogte door water vast te houden in plaats van snel af te voeren), opwekken van duurzame energie en recreatie (zoals een minicamping). Er is in de polders geen ruimte voor (nieuwe) grootschalige bebouwing. We bieden wel plek aan kleinschalige uitbreidingen van bestaande functies en de komst van kleinschalige recreatieve en maatschappelijke functies en woonfuncties, in beide gevallen onder de voorwaarde dat een duidelijke kwaliteitsverbetering optreedt.
Die kwaliteitsverbetering kan gericht zijn op de hierboven beschreven transitie van de landbouw, natuurontwikkeling en/of ruimtelijke kwaliteitsverbetering (bijvoorbeeld door het opruimen van leegstaande schuren en stallen zonder cultuurhistorische waarde). Net als in de uiterwaarden willen we graag de recreatieve toegankelijkheid verbeteren, bijvoorbeeld door meer ommetjes (klompenpaden) te creëren vanuit de stad. Het geeft een meerwaarde als daarbij oude cultuurhistorische routes worden hersteld/benut.
66
We stimuleren eigenaren van (grote) dakvlakken in het poldergebied deze zoveel mogelijk vol te liggen met zonnepanelen. Hoewel we de polders graag helemaal open zouden houden, zien we ook de noodzaak op een aantal plekken ruimte te bieden aan grootschalige zonnevelden. Dat is nodig voor het behalen van onze ambitie om energieneutraal te worden: met alleen zonnepanelen op daken (en mogelijk enkele kleine windturbines) is dat niet haalbaar. Het ontwikkelen van grootschalige zonnevelden gaat niet goed samen met het behoud van het bestaande open landschap. Daarom zal op deze plekken een nieuw (energie)landschap moeten worden ontworpen dat nieuwe landschappelijke kwaliteiten heeft en waarin natuurwaarden een plek krijgen. Het ontwikkelen van dit soort nieuwe energielandschappen is uitsluitend mogelijk nabij de grootschalige infrastructuur, namelijk: · tussen de N50, A28, Zuiderzeestraatweg en de spoorlijn Zwolle-Kampen; · tussen de N50 en de Oostersedijk; · ten noordwesten van de A28 binnen een afstand van maximaal 200 meter van de rijksweg.
Pas in tweede instantie is ook op andere plekken in de polders ruimte voor zonnevelden op agrarische grond of op water, maar alleen als deze: · kleinschalig zijn; · landschappelijk goed worden ingepast; · bijdragen aan een transitie naar een duurzame landbouw (inclusief het verhogen van de biodiversiteit); · het bodemleven in stand houden; · een meerwaarde opleveren voor het gebied. Daarnaast is het wenselijk te zoeken naar functiecombinaties, bijvoorbeeld met landbouw, recreatie en/of waterberging (meervoudig ruimtegebruik). Landschappelijke inpassing is vooral goed mogelijk op de oeverwal langs de Geldersedijk (waar van
oudsher meer opgaande beplanting aanwezig is). Dat kan hier door zonnevelden te omzomen met bosschages, fruitbomen en/of (elzen)hagen. In de open kommen is een zonneveld minder eenvoudig in te passen, maar er zijn wel mogelijkheden op de overgang naar de oeverwal en achter erven. In alle gevallen moet rekening gehouden worden met de huidige waarde van het gebied voor weidevogels, ganzen en zwanen.
Tabel: aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de polders.
67
68
4.2.6 Veluwe Huidig karakter De Veluwe is een van de bekendste natuurgebieden van Nederland. Met zijn uitgestrekte bossen en heidevelden is dit natuurgebied van Europees belang (Natura2000). Hier lopen reeën, edelherten en wilde zwijnen. Hattem omvat het meest noordoostelijke puntje van de Veluwe en is hiermee vanuit het noorden de poort naar het gebied. De bossen zijn ook belangrijk met het oog op de klimaatverandering. Ze vormen plekken van koelte in warme perioden. In natte perioden houden ze het regenwater vast. Hattemers en toeristen genieten hier van de vele mogelijkheden op het gebied van extensieve recreatie, zoals wandelen, fietsen en paardrijden. Het Landgoed Molecaten met het fraaie landhuis en de statige beuken- en eikenlanen verbindt Hattem met de rest van de Veluwe. Hier zijn recreatiebungalows en mooie kampeervelden aanwezig te midden van de prachtige bossen. De noordelijke Veluwe wordt doorsneden door de A50. De weg vormt een barrière voor zowel recreanten als voor veel diersoorten.
69
Koers Het behouden en versterken van de natuurwaarden staat op de Veluwe voorop. Omdat de noordelijke Veluwe vooral bestaat uit relatief jonge en monotone aanplant (bestaande uit één boomsoort) van naaldbossen is het belangrijk dat deze in de toekomst geleidelijk worden omgevormd naar gevarieerde bossen, met meer verschillende boomsoorten (meer loofbomen) en met een variatie aan struiken en kruiden eronder. Dit helpt ook tegen de verdroging en draagt bij aan de reductie van CO2. Ook is het voor veel diersoorten van belang dat kleine heidevelden met elkaar worden verbonden. Hattemers en bezoekers van buiten moeten de natuur kunnen beleven, zonder deze te verstoren. Een goede zonering van paden (in tijd of ruimte) staat hierbij centraal. Dit betekent dat recreanten van het gebied kunnen genieten, maar niet altijd overal. Veelal biedt het bestaande padennetwerk voldoende mogelijkheden, maar sommige paden zijn slecht onderhouden. Door deze op te knappen is veel winst te halen. We pakken dit samen met onze Veluwse partners op. We gaan andere ontwikkelingen op de Veluwe niet actief stimuleren, maar het gebied gaat ook niet op slot. Belangrijk is dat ontwikkelingen passend zijn bij de natuurwaarden, zowel in kwalitatief als kwantitatief opzicht. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om bed&breakfasts (op bestaande erven) of ontwikkeling van Molecaten (Park De Leemkule).
70
Tabel: aanvullend afwegingskader voor initiatieven op de Veluwe.
71
72
4.2.7 Veluwerand Huidig karakter Deelgebied Veluwerand vormt het overgangsgebied van de hoog gelegen Veluwse bossen naar de laag gelegen uiterwaarden van de IJssel. De ligging tussen deze twee waardevolle natuurgebieden maakt dit gebied zeer aantrekkelijk. De Veluwerand heeft een halfopen landschap met kleine open velden tussen houtwallen en bosjes (een soort landschappelijke ‘kamers’ met groene randen). Aan de kant van de Veluwe liggen (langs de Veldweg en omgeving) prachtige villawijken in het bos. Aan de rand met de uiterwaarden bevindt zich het mooie landgoed De Hezenberg, op de overgang van hoog naar laag. Hiertussen liggen sportvelden fraai in het groen. Hier wordt onder meer gevoetbald, gehockeyd, getennist en gegolfd in een schitterend decor. Dwars door het gebied loopt het Apeldoorns Kanaal in noordzuidrichting. Het kanaal vormt een cultuurhistorische lijn in het landschap, waarlangs het aangenaam fietsen en wandelen is. Ook over het tracé van de voormalige spoorlijn Apeldoorn-Zwolle loopt een langzaamverkeersverbinding in noord-zuidrichting, evenals langs de Apeldoornseweg. Het kanaal, de Apeldoornseweg en ook de sportvelden vormen in oost-westrichting juist een obstakel voor dieren die zich bewegen tussen de bossen van de Veluwe en de uiterwaarden langs de IJssel.
73
Koers In de Veluwerand zetten we in op het behouden en versterken van het groene karakter. Er wordt onder de naam ‘Hattemerpoort’ al enige tijd gewerkt aan de realisatie van een brede ecologische verbindingszone tussen de stuwwallen op de Veluwe en de uiterwaarden van de IJssel. Hiervoor is al veel nieuwe natuur ontwikkeld. De komende jaren willen we - samen met andere overheden, maatschappelijke partijen en bewoners - nog meer nieuwe natuur aanleggen, zodat dieren meer mogelijkheden krijgen om van de Veluwe naar de uiterwaarden te trekken en andersom. Voor een goed functionerende ecologische verbinding is het ook belangrijk dat de Apeldoornseweg en het Apeldoorns Kanaal te passeren zijn voor groot wild en kleine dieren, zodat zij veilig de oversteek kunnen maken van het ene naar het andere natuurgebied. Op basis van recente contacten met de sportverenigingen is verplaatsing van sportvelden op dit moment niet aan de orde. Mocht verplaatsing of beëindiging van sportactiviteiten op enig moment in beeld komen, dan zal worden verkend hoe de vrijkomende ruimte kan worden ingezet voor de beoogde ontwikkeling van de Veluwerand en specifiek de ecologische verbinding Hattemerpoort. In de Veluwerand is ruimte voor extensieve dagrecreatie, zoals wandelen, fietsen en paardrijden.
Daarvoor willen we het Apeldoorns Kanaal beter verbinden met de stad, zodat mensen nog meer kunnen genieten van het kanaal en het fraaie overgangsgebied tussen Veluwe en IJssel. In de Veluwerand is alleen kleinschalige verblijfsrecreatie mogelijk op bestaande erven zoals een bed&breakfast. Daarbuiten is hiervoor geen ruimte gezien de beoogde natuurontwikkeling (Hattemerpoort).
74
Tabel: aanvullend afwegingskader voor initiatieven in de Veluwerand.
75
76
4.2.8 Bedrijvenparken Huidig karakter Ter hoogte van knooppunt Hattemerbroek is langs de zuidzijde van de A28 het gemengde bedrijvenpark H2O in ontwikkeling. Het deel van H2O ten oosten van het knooppunt ligt in de gemeente Hattem. Direct ten oosten daarvan ligt het bestaande bedrijvenpark Netelhorst. De beide bedrijvenparken bieden ruimte aan zowel lokaal, regionaal, nationaal als internationaal georiënteerde bedrijven. Er is plek voor uiteenlopende typen bedrijven, uit diverse sectoren van het midden- en kleinbedrijf (MKB). Ook grootschalige logistiek- en transportbedrijven zijn hier welkom. De zichtlocaties bevinden zich langs de oostelijke verbindingsweg (tussen de rijkswegen A28 en A50) van het knooppunt Hattemerbroek.
77
Koers Op bedrijvenpark Netelhorst zetten we in op een kwaliteitsimpuls en bevorderen we duurzaamheidsmaatregelen (zonnepanelen op daken, verwarming niet langer met aardgas maar bijvoorbeeld met restwarmte van de waterzuiveringsinstallatie). En - bij de herinrichting van bedrijfspercelen - moeten maatregelen getroffen worden die wateroverlast, droogte en hittestress tegengaan. Bedrijvenpark H2O wordt een all electric bedrijventerrein, waar de toepassing van duurzame energiebronnen wordt gestimuleerd (bijvoorbeeld zonnepanelen op daken en boven parkeerterreinen). Op het park is daarom geen gasnet aanwezig. Op het terrein komt voldoende ruimte voor water(berging) en voor opgaand groen, zodat wateroverlast en droogte worden voorkomen. We hechten ook veel waarde aan een goede landschappelijke inpassing van de bedrijvenparken. Langs de randen maar ook erbinnen moeten voldoende groenstructuren komen met gebiedseigen beplanting zodat het park een aantrekkelijke uitstraling krijgt, met aantrekkelijke ommetjes voor werknemers. Door een actief parkmanagement blijven de bedrijvenparken schoon en veilig. Lichthinder en -vervuiling worden zoveel mogelijk beperkt. H2O is een toplocatie voor grootschalige (logistieke) bedrijven (tot milieucategorie 4.2.) dankzij de ligging nabij de A28 en de A50 en nabij Zwolle. Die ligging maakt het ook geschikt voor een hotel. Ook daar is plek voor op H2O.
De verbinding met de A28 wordt verbeterd door de komst van een nieuwe aansluiting op de A28 aan de noord(oost)zijde van Wezep (buiten de gemeente Hattem). Het bedrijvenpark wordt bovendien aangesloten op het glasvezelnetwerk. Ultrasnelle internetverbindingen faciliteren ecommerce en andere vormen van elektronische dienstverlening en helpen bij het toepassen van moderne veiligheidsconcepten.
78
We houden op dit moment een plek vrij op de bedrijvenparken om bedrijven uit de (woon)kern Hattem die niet te combineren zijn met woonfuncties te stimuleren te verhuizen naar H2O of Netelhorst (dat nog iets kan worden uitgebreid met een strook ten noorden van de rioolwaterzuiveringsinstallatie). Dit geldt voor bedrijven uit Het Veen (aan de zuidkant van Hattem) maar ook voor bedrijven uit andere plekken in de stad. De vrijkomende plekken kunnen dan (geleidelijk) veranderen in woongebieden, eventueel gemengd met kleinschalige, lichte bedrijvigheid. Het is daarbij van belang te constateren dat H2O snel vol loopt. Op het moment dat H2O is afgerond H2O willen we geen uitbreiding meer van de bedrijvenparken. Er is dan geen plek meer op een bedrijvenpark binnen Hattem, maar wel op locaties in de regio.
Tabel: aanvullend afwegingskader voor initiatieven op de bedrijvenparken.
79
4.3 Omgevingsvisiekaart Eerder in dit hoofdstuk hebben we op basis van het huidige karakter een indeling gemaakt in verschillende deelgebieden. De kaart met de deelgebieden vormt de basis (de onderlegger) voor de omgevingsvisiekaart, omdat het uitgangspunt steeds is dat we het huidige karakter in de toekomst willen behouden en waar mogelijk versterken. Voor elk deelgebied hebben we een koers geformuleerd, aan de hand waarvan we richting hebben gegeven aan toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen, die passen bij het karakter van het deelgebied. De koersen voor de verschillende deelgebieden met de belangrijkste ontwikkelingen en opgaven voor de periode tot 2040 staan verbeeld op de omgevingsvisiekaart. De omgevingsvisiekaart is gebaseerd op bestaande kwaliteiten, vigerend beleid en lopende plannen en voegt daaraan enkele nieuwe keuzes toe (symbolen, pijlen en arceringen). Het is belangrijk vast te stellen dat de omgevingsvisiekaart geen bestemmingsplan/omgevingsplankaart is en dat deze geen ontwikkelingen onwrikbaar vastlegt. Het gaat om de hoofdlijnen van beleid, die verder worden uitwerkt in het omgevingsplan en programma’s. De raad kan periodiek (bijvoorbeeld ieder jaar) het uitvoeringsprogramma opnieuw vaststellen. Dit kan mede op basis van monitoring en ontwikkelingen in de uitvoering.
In de bijlage bij deze omgevingsvisie zijn links te vinden naar websites met documenten en kaarten van bovengemeentelijk beleid: · Nationale Omgevingsvisie; Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving (2020); · Provinciale Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (2019); · BOVI2050; Blauwe Omgevingsvisie 2050 (2018); · Regionale Energiestrategie 1.0 Regio Noord-Veluwe (2021); · Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle. 80
81
82
5 Uitvoering en monitoring 5.1 Inleiding In dit hoofdstuk beschrijven we hoe we de visie denken uit te voeren. Dit doen we als gemeente samen met de samenleving. Daarom laten zien hoe - vanuit welke sturingsfilosofie - we omgaan met initiatieven van burgers en ondernemers en hoe we samenwerken met andere overheids- en maatschappelijke organisaties. We beschrijven hier verder de diverse (kern)instrumenten die we aanvullend op de visie gaan opstellen en we geven aan hoe we omgaan met het actualiseren van de visie. Bovendien gaan we in op diverse andere aspecten die met de uitvoering samenhangen, zoals kostenverhaal, voorkeursrecht en nadeelcompensatie. Ook laten we zien wat de resultaten zijn van de milieueffectrapportage (plan-m.e.r.). Tot slot beschrijven we hoe we omgaan met de handhaving, evaluatie en monitoring.
83
5.2 Sturingsfilosofie Het uitgangspunt van de Omgevingswet is ontwikkelingen mogelijk maken en tegelijkertijd de kwaliteit van de leefomgeving waarborgen. Met de omgevingsvisie laten we inhoudelijk op hoofdlijnen zien hoe we in Hattem initiatieven willen ondersteunen waarmee tegelijkertijd een bijdrage wordt geleverd aan de kwaliteit van de leefomgeving. Met deze visie als onderlegger gaan we daar de komende tijd concreet mee aan de slag. De concrete uitwerking van de omgevingsvisie hangt ook af van de rol die de gemeente aanneemt. We hebben als overheid diverse rollen en sturingsfilosofieën tot onze beschikking. Deze meervoudigheid van overheidssturing is te vatten in vier benaderingen van sturing (zie afbeelding hiernaast). In elk van de vier benaderingen gaat het om overheidssturing, in die zin dat de overheid doelen formuleert en die probeert te realiseren in interactie met de omgeving. De aanduidingen in de kwadranten geven accenten aan in de rolopvatting en geen scheidingen. Zo wil de ‘Netwerkende Overheid’ óók prestaties leveren en ook zorgvuldig en duidelijk de kaders stellen net als de ‘Rechtmatige Overheid’. We hebben als gemeente hoge ambities om de democratie van onderaf beter te faciliteren, meer gebiedsgericht en van buiten naar binnen te werken. Dit past goed bij de geest van de Omgevingswet.
Deze visie sluit goed aan bij de 'netwerkende' en 'responsieve' overheid. Hierbij staat 'van buiten naar binnen werken' centraal en draagt de samenleving initiatieven aan. Dat is voor ons een belangrijke leidraad. We zetten daarom in op alliantievorming, het zoeken naar partners om gezamenlijke doelen of belangen te behalen. Dit doen we met een relatiegerichte houding en we moedigen actief burgerschap aan. Hier, bij de ontwikkeling naar een meer netwerkende en responsieve overheid, ligt ook een organisatorische opgave.
Afbeelding: Perspectieven op overheidssturing. Bron: gebaseerd kwadrantenmodel Nederlandse school voor openbaar bestuur. Zie voor meer informatie: Sedimentatie in sturing (Van der Steen et al 2015). Bovenstaande neemt niet weg dat het belangrijk is te benoemen dat we op verschillende thema's en/of gebieden verschillende sturingsfilosofieën nodig zullen hebben om het gewenste resultaat te behalen. Op onderdelen zal er dus een andere sturingsfilosofie gekozen worden. In de woningbouwopgave bijvoorbeeld zullen we als gemeente zelf neer sturend zijn, terwijl duurzame energieprojecten meer vanuit particuliere initiatiefnemers zullen komen. We werken dit verder uit bij concrete projecten. Sturingsfilosofie gaat overigens niet alleen over de rolneming van de gemeente ten opzichte van de samenleving maar ook over de rolneming van de raad ten opzichte van het college. In Hattem vinden we het belangrijk dat de raad nauw betrokken blijft bij de uitvoering van de visie.
84
5.3 Regionale verbondenheid en samenwerking Ontwikkelingen in Hattem staan natuurlijk niet op zichzelf. Ook in de regio vinden allerlei ontwikkelingen plaats die van invloed kunnen zijn op onze gemeente. Ook in de toekomst blijft samenwerking met omliggende gemeenten en andere bestuurslagen (bijvoorbeeld als het gaat om de energietransitie, klimaatadaptatie en water, woningbouw, Wmo en jeugdhulp) belangrijk. We blijven nauw samenwerken (inhoudelijk en bedrijfsmatig) met onze buurgemeenten op de Kop van de Veluwe (Hattem, Oldebroek, Heerde, Nunspeet en Elburg). We blijven deel uitmaken van de sterke economische en bestuurlijke Regio Zwolle, de Arbeidsmarktregio Zwolle en de Zorgregio Midden-IJssel/OostVeluwe. En we werken ook in de toekomst samen in het Hanzestedenverbond en op de Veluwe.
samen met de zorgplichten voor het zuiveren van afvalwater en voor het regionaal watersysteem van de waterbeheerder. En ook met onze inwoners en ondernemers willen we in een permanente dialoog blijven na vaststelling van de omgevingsvisie versie 1.0 (zie ook paragraaf 5.7). Ideeën en initiatieven van organisaties en inwoners die bijdragen aan de doelen in de omgevingsvisie ondersteunen we daar waar mogelijk.
We hechten veel waarde aan deze en andere samenwerkingsverbanden. Op een aantal onderwerpen zullen en kunnen we als gemeente het voortouw nemen. Maar voor een aantal andere vraagstukken zijn we afhankelijk van andere overheden, maar ook van maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners. Mede daarom hebben we deze partijen en individuele burgers uitvoerig betrokken bij de totstandkoming van de versie 1.0 van de omgevingsvisie (zie paragraaf 1.3). En dat blijven we doen in de toekomst: we gaan jaarlijks de voortgang van de (uitvoering van de) omgevingsvisie bespreken met onze buurgemeenten, de provincie, het waterschap en ketenpartners als de veiligheidsregio, de GGD en terreinbeheerders en ook met de verschillende koepelstakeholders in Hattem. Met het waterschap stemmen we periodiek af over onze wettelijke zorgplichten en de daaruit voortvloeiende gemeentelijke watertaken voor afvalwater, hemelwater, grondwater en drinkwater. komen voort. Deze hangen immers inhoudelijk sterk 85
5.4 De Omgevingsvisie en de andere Omgevingswetinstrumenten Instrumentenmix Met de komst van de Omgevingswet verandert de manier waarop we als gemeente omgaan met onze leefomgeving. Enerzijds is dit omdat de wet ons nieuwe instrumenten biedt die we kunnen inzetten. Anderzijds omdat we de komende tijd aan de slag moeten om alle ontwikkelingen die op ons afkomen en ambities die we hebben goed te stroomlijnen en uit te voeren. In deze paragraaf beschrijven we hoe we de verschillende instrumenten van de Omgevingswet inzetten in Hattem. Beleidscyclus De Omgevingswet gaat uit van beleidsontwikkeling op basis van de beleidscyclus. De verschillende instrumenten worden in samenhang ontwikkeld en actief gemonitord en aangescherpt. Dat betekent dat de omgevingsvisie een ‘dynamisch’ document is dat we in samenhang met de andere instrumenten en samen met betrokken stakeholders blijven aanscherpen. De Omgevingswet bevat verschillende instrumenten, elk met hun eigen toepassing: 1. De omgevingsvisie 2. De programma’s 3. Het omgevingsplan 4. De omgevingsvergunning 5. Het projectbesluit
Afbeelding: Grote en kleine beleidscyclus. Bron: KuiperCompagnons. Doorwerking in het Omgevingsplan Een belangrijke bepaling in de Omgevingswet is dat een gemeente één gebiedsdekkend omgevingsplan heeft. Het omgevingsplan bevat alle regels over de fysieke leefomgeving voor het hele gemeentelijk grondgebied. Het plan vervangt straks alle bestemmingsplannen en een groot deel van de verordeningen. Het omgevingsplan wordt, net als de omgevingsvisie, vastgesteld door de gemeenteraad. Het omgevingsplan is voor iedereen bindend. De gemeente hoeft niet al bij inwerkingtreding van de Omgevingswet te beschikken over een actueel omgevingsplan dat voldoet aan de eisen van de wet. Vooralsnog is eind 2029 het moment dat een gemeente volledig moet voldoen aan de wet. Tot dat moment of tot het moment daarvoor dat de gemeente een omgevingsplan heeft opgesteld, vormen de huidige bestemmingsplannen, andere ruimtelijke besluiten en een aantal verordeningen van rechtswege het omgevingsplan. De regels vanuit het Rijk krijgen hier ook tijdelijk een plek in: dit is de zogenoemde ‘bruidsschat’. 86
De omgevingsvisie biedt de beleidsmatige basis voor het omgevingsplan. Toch kan het omgevingsplan aanleiding zijn de omgevingsvisie bij de actualisering op onderdelen aan te passen, bijvoorbeeld omdat een ambitie voor de korte termijn te hoog blijkt te zijn en niet in regels te vatten is of andersom omdat de visie scherpere keuzes moet maken om regels te kunnen stellen. In Hattem starten we in de eerste helft van 2022 met het opstellen van het omgevingsplan. In het omgevingsplan werken we onze ambities uit de omgevingsvisie concreet uit in regels die bindend zijn voor iedereen. Hierbij kan gedacht worden aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties en bijvoorbeeld regels over bepaalde activiteiten. Ook wordt in het omgevingsplan vastgelegd voor welke activiteiten in de toekomst een vergunning moet worden aangevraagd. Strategisch beleid in de omgevingsvisie De omgevingsvisie vervangt onze oude structuurvisie (zie ook het kader in paragraaf 1.2). Bovendien zijn de strategische onderdelen uit de verschillende bestaande beleidsstukken geïntegreerd in de omgevingsvisie, zoals het ‘Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan’ (GVVP), de ‘Groenstructuurvisie Hattem’, het ‘Beleids- en beheerplan Water en Riolering’ en het ‘Beleidskader Hernieuwbare Energie’.
Doorwerking in programma’s Gemeenten kunnen strategisch beleid uit de omgevingsvisie verder uitwerken of operationaliseren via programma’s. Binnen de Omgevingswet zijn er vier verschillende soorten programma’s, elk met eigen kenmerken. Het gaat hier om het vrijwillige programma, dat dient voor de uitwerking van de omgevingsvisie. Dit soort programma’s kunnen gebiedsgericht en thematisch ingezet worden en gericht zijn op verschillende schaalniveaus. Hierin kunnen concrete projecten worden opgenomen en kan worden aangegeven hoe bepaald gedrag kan worden gestimuleerd door subsidies en
educatie (soms in aanvulling op en soms in plaats van verboden in regels). In tegenstelling tot de omgevingsvisie en het omgevingsplan is het programma formeel een bevoegdheid van het college, maar in Hattem vinden we het belangrijk dat de raad ook bij programma’s nauw betrokken wordt. Het programma is, net zoals de omgevingsvisie, zelfbindend voor het gemeentebestuur maar niet voor andere partijen en inwoners. Het programma geluid is het enige verplichte programma en alleen voor een aantal gemeenten (artikel 3.6. van de Omgevingswet). Voor Hattem is een programma geluid niet verplicht. Desalniettemin gaan we wel een aantal (andere) programma’s opstellen, namelijk: · een programma gezondheid: - met maatregelen die erop gericht zijn de negatieve invloed van milieufactoren (zoals geluidsoverlast, stankoverlast, slechte luchtkwaliteit, slechte waterkwaliteit) te minimaliseren; - met maatregelen die uitnodigen tot gezond gedrag, bijvoorbeeld gericht op het groen en beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte; - met maatregelen gericht op voorlichting over gezonde voeding en het actief stimuleren van beweging. · een programma wonen; · een programma duurzame energie (dit zou ook een regionaal programma kunnen zijn, in het kader van de RES 2.0); · een programma voor kostenverhaal c.q. verevening (zie volgende paragraaf).
87
Bovendien gaan we nieuw parkeerbeleid uitwerken. Verder dragen de onder het kopje ‘Strategisch beleid in de omgevingsvisie’ genoemde beleidsstukken bij aan de uitvoering van de omgevingsvisie. Dat geldt ook voor de projecten gericht op de inrichting van het centrum / de binnenstad, de transformatie van Het Veen, de inrichting en het beheer van de Hattemerpoort en de ontwikkeling van de Hoenwaard.
omgevingswaarden vast te stellen en deze te koppelen aan een programma. Dit is ook een aspect wat aan bod komt bij de monitoring en evaluatie van deze eerste versie van de omgevingsvisie.
Ons streven is op termijn zoveel mogelijk sectoraal beleid, inclusief de inhoud van de programma’s, op te nemen in de volgende versie(s) van de omgevingsvisie (2.0, 3.0 en verder), zodat er uiteindelijk één omgevingsvisie, één omgevingsplan en een beperkt aantal programma’s resteert. Omgevingswaarden De Omgevingswet biedt de mogelijkheid in het omgevingsplan voor de gehele gemeente omgevingswaarden vast te leggen, bijvoorbeeld ten aanzien van de uitstoot van schadelijke stoffen, de productie van geluid of andere vormen van hinder of mogelijke overlast. In dat geval is ook een programma verplicht en dan ligt het voor de hand dit in de omgevingsvisie al aan te geven. Vooralsnog zien wij echter geen noodzaak om omgevingswaarden te stellen. Wij gaan uit van ten minste de wettelijke normen ten aanzien van geluid en luchtkwaliteit, maar we streven ernaar binnen de WHOnormen te blijven die uitgaan van een lagere geluidsbelasting en een betere luchtkwaliteit dan de wettelijk toegestane normen. Hiertoe gaan we in gesprek met Rijkswaterstaat als verantwoordelijke instantie voor de rijkswegen A28 en A50 om te bespreken of en hoe verbeteringen mogelijk zijn. Daarnaast gaan we zelf ook werken aan verbetering, bijvoorbeeld door met geluidsarm asfalt de geluidsniveaus omlaag te brengen.
Mocht in de toekomst blijken dat bepaalde ‘doelen’ niet worden gehaald dan kunnen we alsnog overwegen in het omgevingsplan 88
5.5 Grondbeleid Huidig beleid Het strategische grondbeleid is in Hattem uitgewerkt in de Nota grondbeleid 2015-2018. De hoofdlijnen zijn als volgt kort samen te vatten: · voor woningbouw en bedrijvigheid voert Hattem een passief grondbeleid; · voor groen, recreatie, landschap, ecologie voert Hattem een faciliterend of actief grondbeleid; · voor revitalisering, herontwikkeling en transformatie bepaalt Hattem situatief of wordt gekozen voor een actief, faciliterend of passief grondbeleid; · bij particuliere initiatieven bepaalt Hattem situatief of wordt gekozen voor een faciliterend of passief grondbeleid. In de nota is ook beschreven hoe de gemeente Hattem gebruik maakt van strategische instrumenten als de Wet voorkeursrecht gemeenten (WVG) en kostenverhaal. In de ‘Nota Grondprijzen 2020’ is aangegeven hoe de gemeente tot markconforme grondprijzen komt voor de verschillende vormen van gronduitgifte (woningbouw, bedrijventerrein, overige voorzieningen en bestemmingen, verkoop gemeentegrond. Voorkeursrecht Door voorkeursrecht te vestigen (voor een toegedachte nietagrarische functie of een moderniseringslocatie) kunnen bestuursorganen in een vroeg stadium van planvorming voorkomen dat open beleidsontwikkeling wordt bemoeilijkt doordat marktpartijen al in die fase grondposities innemen die de aanpak van maatschappelijke opgaven belemmeren.
De omgevingsvisie, maar ook het omgevingsplan of een programma, kan dienen als grondslag voor het vestigen van een voorkeursrecht. Voor de grondslagen is gekozen voor deze drie, omdat dit de
kerninstrumenten zijn die het dichtst blijven bij de huidige beleidsdocumenten en normstellende documenten uit de Wet ruimtelijke ordening die de grondslagen vormen voor vestiging van een voorkeursrecht in de Wet voorkeursrecht gemeenten. Is de betreffende functie aan een locatie toegedacht in de omgevingsvisie, dan is dat de te gebruiken grondslag voor vestiging van het voorkeursrecht. Als het voorkeursrecht (nog) niet in een omgevingsvisie, programma of omgevingsplan staat en het bestuursorgaan stelt vóór afloop van de geldingsduur een omgevingsvisie, programma of omgevingsplan vast, voorkomt dat het verval van het voorkeursrecht. Het voorkeursrecht vervalt van rechtswege drie jaar na het ingaan ervan. Met andere woorden, de gemeente kan op basis van een omgevingsvisie voorkeursrecht vestigen of vooruitlopend daarop (met een voorkeursrechtbeschikking). In het laatstgenoemde geval moet de gemeente binnen drie jaar een omgevingsvisie vaststellen om het te bestendigen.
De vraag of het zinvol is gebruik te maken van de vestiging van voorkeursrecht, hangt onder meer van de volgende zaken af: · is de grond niet al in eigendom van speculanten en/of ontwikkelaars? · wil de gemeente een grondpositie (is actieve grondpolitiek mogelijk) of is het ook acceptabel als een andere eigenaar ontwikkelt? · is realisatie van woningbouw binnen afzienbare tijd het geval? Het publiek belang moet worden aangetoond. Bovendien draagt de gemeente anders lang de rentelasten. Als de inzet van voorkeursrecht nuttig en gewenst is, zal de gemeenteraad hierover in beslotenheid vergaderen en een besluit nemen.
89
Nadeelcompensatie De wijze van vergoeding van planschade wordt onder de Omgevingswet omgezet in een systeem voor nadeelcompensatie. Hiervoor zullen we in Hattem in het kader van de implementatie van de Omgevingswet een voorstel uitwerken op basis van de VNG Modelverordening nadeelcompensatie. Kostenverhaal en verevening De gemeente Hattem heeft in de omgevingsvisie tal van ambities en opgaven opgenomen waarvoor investeringen nodig zijn. De gemeente zal als trekker van deze maatschappelijke opgaven een groot deel hiervan bekostigen. Ontwikkelaars van bouwlocaties hebben echter ook profijt van die investeringen. Daarom is de gemeente op grond van de Wet ruimtelijke ordening verplicht om de kosten die zij als gemeente maakt voor een bouwinitiatief, te verhalen op de initiatiefnemers. Dit gebeurt onder meer naar redelijkheid en mate van profijt, maar er zijn ook wijzigingen. Wetgeving rondom kostenverhaal en verevening staat in de aanvullingswet Grondeigendom die is opgenomen in de Omgevingswet. Met de Aanvullingswet grondeigendom wil de wetgever het instrumentarium voor faciliterend grondbeleid verbeteren en meer rekening houden met de diverse ontwikkelopgaves waarin het eindbeeld onzeker is, waaronder organische gebiedsontwikkeling.
Het instrumentarium bestaat twee hoofdgroepen, elk verdeeld naar twee subgroepen: · regulier kostenverhaal (wettelijke plicht om dit toe te passen): - bij integrale ontwikkeling; - bij organische ontwikkeling. · kostenverhaal van financiële bijdragen (wettelijke bevoegdheid om dit toe te passen): - bij integrale ontwikkeling; - bij organische ontwikkeling.
Voor de beide hoofdgroepen geldt ook nog dat het zowel privaatals publiekrechtelijk toegepast kan worden. Indien de gemeente straks wenst te beschikken over de publiekrechtelijke mogelijkheid voor kostenverhaal voor financiële bijdragen, dan is reikwijdte beperkt tot de limitatieve categorieënlijst uit de ontwerp-amvb ‘Financiële bijdragen’ (8 januari 2021). De wetgeving rondom het verhalen van financiële bijdragen en de limitatieve lijst is dus nog niet definitief. De financiële bijdragen kunnen gevraagd worden voor ontwikkelingen als kwalitatieve verbeteringen van landschap, natuur, water of de stikstofbalans, de aanleg of aanpassingen van infrastructuur en daartoe benodigde voorzieningen. Anterieur kunnen ook andere bijdragen worden gevraagd. In beide gevallen moet de functionele samenhang van de projecten waarvan een bijdrage wordt gevraagd en de projecten waarvoor een bijdrage wordt gevraagd onderbouwd worden in de omgevingsvisie of in een programma. De gemeente Hattem heeft ervoor gekozen de onderbouwing in een afzonderlijk, nog op te stellen, programma kostenverhaal op te nemen.
90
5.6 Samenhang met de milieueffectrapportage Een milieueffectrapportage (procedure; m.e.r.) is bedoeld om het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvormingsprocedure een plaats te geven. Een Milieueffectrapport (rapport; MER) brengt op voorgeschreven wijze de milieugevolgen van een plan of project in beeld voordat het besluit wordt genomen of het plan wordt vastgesteld. Zo kan het bevoegd gezag de milieugevolgen bij zijn afwegingen betrekken en krijgt het milieubelang een volwaardige plaats in de besluitvorming over projecten en plannen met mogelijk aanzienlijke gevolgen voor het milieu. [PM Voor de Omgevingsvisie Hattem wordt momenteel een m.e.r. uitgevoerd. Daarin wordt onderzoek gedaan naar de effecten van de omgevingsvisie op een aantal onderwerpen: wonen, gezondheid, energietransitie, klimaatadaptatie, landschappelijke verbindingen en ecologie (zie de tabel hiernaast). In de m.e.r. ligt het accent op twee scenariostudies: één naar de mogelijkheden voor nieuwe woningbouw en één naar de mogelijkheden om te voorzien in energietransitie. De eerste tussenresultaten zijn gebruikt om in deze concept ontwerp-omgevingsvisie te komen tot een richting ten aanzien van beide onderwerpen. Als het MER gereed is, zullen de bevindingen worden verwerkt in de omgevingsvisie. Het MER zal gelijktijdig met het ontwerp van de omgevingsvisie ter inzage worden gelegd.]
Tabel: Onderzoeksvoorstel planMER Omgevingsvisie Hattem. Bron: NRD Omgevingsvisie Hattem (Rho Adviseurs, 13 april 2021).
91
5.7 Monitoring, evaluatie en handhaving Levend document Wij beschouwen de omgevingsvisie, en in het verlengende daarvan alle Omgevingswetinstrumenten, als levende documenten. De wereld verandert continu en daarom moeten we dus ook regelmatig onze instrumenten herijken. Liggen we nog op koers? Is er nieuw beleid? Zijn er nieuwe ontwikkelingen waar we rekening mee moeten houden? Halen we onze ambities wel met onze huidige aanpak? De afwegingskaders (zie paragraaf 4.1.5 en 4.2.1 t/m 4.2.8) vormen een belangrijk middel voor de monitoring en evaluatie, aangezien deze overzichtelijk onze ambities weergeven. Het gebruikmaken van meetbare indicatoren is een logische stap bij de verdere aanscherping van de omgevingsvisie. De m.e.r. kan hier een bijdrage aan leveren omdat daarin een totaalbeeld wordt geschetst van de huidige stand van zaken (‘milieufoto’) binnen Hattem op de verschillende thema's, zoals landschap, cultuurhistorie, groen, water, verkeer, gezondheid (geluid, luchtkwaliteit) en ecologie. Voor de monitoring is dat relevant omdat dan in de toekomst een goede vergelijking met de uitgangssituatie mogelijk wordt en daarmee de voortgang van het realiseren van de in de omgevingsvisie beschreven ambities. [PM In het MER zal een voorzet worden gedaan voor een monitoringsprogramma.]
Stap richting Omgevingsvisie 2.0 Zoals we in paragraaf 5.4 hebben aangegeven is het op termijn de bedoeling dat al het strategische beleid wordt samengevoegd in de omgevingsvisie. Voorliggende omgevingsvisie versie 1.0 zet daar een eerste stap in. In deze versie hebben we alle verschillende ruimtelijke thema’s met elkaar verbonden en de koppeling gezocht met andere beleidstrajecten en ontwikkelingen. Het uiteindelijke doel is dat de omgevingsvisie de centrale plek voor al het strategisch ruimtelijk beleid wordt. Omdat de omgevingsvisie een ‘levend’ document is, werken we in het kader van de beleidscyclus ook toe naar een steeds verdere integratie. Handhaving De Omgevingswet is gebaseerd op vertrouwen. Niettemin is handhaving een onderdeel van het werken in de beleidscyclus, omdat illegale activiteiten moeten worden aangepakt. De omgevingsvisie is echter alleen bindend voor het bestuur. In het omgevingsplan zijn de regels opgenomen die wel bindend zijn voor burgers. Die regels bieden de basis voor handhaving als dat nodig is. Het is op visieniveau wel goed om na te denken over de gevolgen van de sturingsfilosofie (paragraaf 1.2.) en de inrichting van het omgevingsplan die daaruit volgt. Dit heeft namelijk gevolgen voor de inzet op handhaving.
Zo betekent het werken met voorwaardelijke verplichtingen (het mag mits aan een aantal voorwaarden voldaan is), dat handhaving naar later naar het traject verschuift.
We zijn voornemens jaarlijks een voortgangsrapportage op te stellen en de omgevingsvisie zelf ten minste één keer per bestuursperiode te actualiseren. Wij hebben de ambitie ook na vaststelling van de omgevingsvisie een permanente dialoog met de samenleving te onderhouden. We onderzoeken hoe we de actualiseringen hierbij kunnen gebruiken.
92
Bijlage Links naar websites met documenten en kaarten van bovengemeentelijk beleid ·
Nationale Omgevingsvisie; Duurzaam perspectief voor onze leefomgeving (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2020): https://www.denationaleomgevingsvisie.nl/publicaties/novistukken+publicaties/default.aspx
·
Provinciale Omgevingsvisie Gaaf Gelderland (Provincie Gelderland 2019): https://gldanders.planoview.nl/planoview/omgevingsplannen/N L.IMRO.9925.SVOmgvisieGGvst1?s=SACMXDpiAXu_MkWERkE5BD2DwAh7A
·
BOVI2050; Blauwe Omgevingsvisie 2050 (Waterschap Vallei en Veluwe 2018): file:///C:/Users/MvanVuurde/Downloads/BOVI2050.pdf
·
Regionale Energiestrategie 1.0 Regio Noord-Veluwe (RES-regio Noord-Veluwe 2021): https://energiestrategienv.nl/uploads/637546799608339084_R ES-01%20Noord%20Veluwe%20%20Bestuurlijk%20document.klein.pdf
·
Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle: https://regiozwolle.info/verstedelijkingsstrategie
93