CConstaterende datHattem
Koppel je AI →
Document · PDF

Omgevingsvisie-Hattem-ontwerp-concept-20210908.pdf

Commissie I Ruimte & Duurzaamheid 6 oktober 2021, gemeente HattemBij agendapunt: Omgevingsvisie25.857 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

We moeten een keuze maken of we in Hattem aanvullend aan de woningbouw voor de eigen behoefte ook een substantieel aantal woningen willen bouwen voor de grote regionale woningbehoefte: binnen de gehele regio Zwolle wordt rekening gehouden met een bandbreedte van 40.000-80.000 nieuwe woningen. Overigens is (grootschalige) woningbouw niet zonder meer mogelijk in verband met de stikstofproblematiek. Met het Programma Aanpak Stikstof (PAS) werkte Nederland aan maatregelen om de uitstoot van stikstof te verminderen. Op 29 mei 2019 oordeelde de Raad van State dat het PAS niet meer gebruikt mag worden als basis voor toestemming voor (bouw)activiteiten. De uitspraak leidde ertoe dat (bouw)projecten door heel Nederland zijn gestagneerd of op losse schroeven kwamen te staan. Voor Hattem is de stikstofproblematiek bij (woningbouw)projecten zeer relevant, gezien de ligging nabij (onder meer) het Natura2000-gebied ‘Veluwe’. De Veluwe herbergt verschillende stikstofgevoelige habitats waar in de huidige situatie al te veel stikstof terecht komt (die hoofdzakelijk afkomstig is uit de landbouw). Door woningbouw en het extra verkeer dat nieuwe woningen met zich mee brengen neemt de stikstofbelasting nog verder toe, wat niet is toegestaan als habitats al overbelast zijn. Grote bedrijven nabij woongebieden Op dit moment zitten bedrijven in Hattem niet altijd op de juiste plek.

Grootschalige en zware bedrijvigheid bevindt zich idealiter op bedrijvenpark H2O, maar is nu soms gesitueerd op andere, minder optimale locaties dichtbij woongebieden (zoals op Het Veen). Dit leidt tot overlast en negatieve effecten op de verkeersveiligheid en de gezonde leefomgeving, bijvoorbeeld door vrachtverkeer.

23

Milieu Er is momenteel geen structurele meting en borging van milieudata op gemeentelijk niveau. Dit leidt tot onduidelijkheid over wat de exacte invloed van milieufactoren is, zoals geluid en luchtkwaliteit. Meer inzicht hierin is nodig. Meer kennis over milieufactoren kan ons namelijk helpen in het verbeteren van de leefomgeving van onze inwoners. Indien de ontwikkeling van Lelystad Airport doorgaat, zorgt dat in de toekomst ook voor nadelige effecten op onze leefomgeving. Wij verzetten ons daarom tegen opening van Lelystad Airport.

24

4 Omgevingsvisie Hattem 2040 In dit hoofdstuk beschrijven we de visie voor de lange termijn: welke koers gaat Hattem varen op weg naar 2040, wat is onze stip op de horizon? Uitgangspunt voor de koers voor de komende jaren is het behouden en waar mogelijk groter maken van de bestaande kwaliteiten (zie hoofdstuk 2). Daarvoor is het belangrijk in te spelen op de verschillende aandachtspunten (zie hoofdstuk 3). Hieronder beschrijven we eerst onze belangrijkste ambities voor de hele gemeente aan de hand van drie overkoepelende thema’s (paragraaf 4.1). Vervolgens werken wij deze ambities verder uit voor verschillende deelgebieden binnen de gemeente met een eigen karakter (paragraaf 4.2). Van elk deelgebied geven we eerst een overzicht van de huidige kenmerken die tezamen het karakter (de identiteit) vormen. Vervolgens geven we aan hoe we de koers richting 2040 vorm willen geven en welke ontwikkelingen daar op welke wijze aan bij kunnen dragen. Aan het einde van dit hoofdstuk is de omgevingsvisiekaart opgenomen (paragraaf 4.3). Op deze kaart zijn de belangrijkste ambities, kansen en uitdagingen voor onze gemeente aangegeven die te maken hebben met de fysieke leefomgeving.

25

4.1 Duurzaam Hattem: de vitale Hanzestad tussen Veluwe en IJssel 4.1.1 Hanzestad Hattem Hattem was ooit een belangrijke grensplaats van Gelre en lid van het Hanzeverbond. Hattem groeide in de 14e en 15e eeuw uit tot een belangrijk economisch en cultureel centrum door het Hanzeverbond. Lange tijd trok dit handelaren, maar ook schilders en filosofen aan vanuit veel verschillende plaatsen.

• • •

Vitale samenleving Samen duurzaam Levendig landschap tussen Veluwe en IJssel

Onder deze thema’s beschrijven we de belangrijkste ambities en uitgangspunten op weg naar 2040. Die vertalen we vervolgens in een integraal afwegingskader voor (toekomstige) ontwikkelingen.

Het Hanzekarakter van Hattem is nog altijd duidelijk herkenbaar: natuurlijk aan de historische binnenstad, maar ook aan de mentaliteit van onze inwoners. Hattem is ook vandaag de dag een ondernemend stadje dat brede regionale samenwerking zoekt. Hattem ligt op een knooppunt van ruimtelijke en maatschappelijke verbindingen. Het historisch Hanzekarakter en de prachtige ligging op de overgang van Veluwe naar IJssel maken Hattem tot een fijne plek om te wonen, te werken en te recreëren. Hattem kent bovendien een hechte en vitale samenleving. Dat heeft te maken met de prettige dorpse sfeer in onze kleine stad. Samen met onze inwoners en ondernemers blijven we werken aan een duurzame en vitale Hanzestad. Het karakter als Hanzestad - het belangrijkste merk van Hattem - willen we in de toekomst via één gezamenlijk marketingplatform uitdragen. Ook blijven we de samenwerking zoeken met onze partners op de Veluwe en aan de IJssel, net zoals vroeger ten tijde van het Hanzeverbond. We zetten de lijnen vanuit ons rijke verleden als Hanzestad naar het heden door naar de toekomst. Dat doen we aan de hand van drie thema’s:

26

4.1.2 Vitale samenleving Hattem wil ook in 2040 een vitale samenleving zijn waar mensen hun hele leven samen gezond en gelukkig wonen: een leven lang Hattem! Om dat te bereiken richten we ons op een aantal thema’s: gezondheid, veiligheid, erfgoed, kunst en cultuur, toegankelijkheid, maatschappelijke voorzieningen en een passend woningaanbod. Hieronder werken we onze ambities ten aanzien van deze thema’s nader uit. Gezond en veilig leven Een gezond en veilig leven is belangrijk voor iedereen. Ons uitgangspunt is dat Hattemers gezond en veilig kunnen wonen en leven. In de fysieke leefomgeving zetten we daartoe in op zowel het beschermen van de gezondheid als op het bevorderen van de gezondheid. Onder het bevorderen van de gezondheid valt het groen en beweegvriendelijk inrichten van de openbare ruimte en het op peil houden van het aanbod aan sportvoorzieningen. Onder het beschermen van de gezondheid vallen maatregelen die erop gericht zijn de negatieve invloed van milieufactoren (zoals geluidsoverlast, stankoverlast, slechte luchtkwaliteit, slechte waterkwaliteit) te minimaliseren. Gezonde en veilige openbare ruimte We blijven werken aan een gezonde en sportieve samenleving in een gemeente waar het schoon, rustig en veilig is en die inwoners ook als veilig ervaren. De inrichting van de leefomgeving kan hierin een belangrijke bijdrage leveren.

We vergroenen daarom de openbare ruimte en zorgen ervoor dat deze uitnodigt tot sporten, spelen, bewegen en ontmoeten. Denk bijvoorbeeld aan veilige en aantrekkelijke wandel- en fietsroutes waarmee we ouders en kinderen stimuleren te lopen of te fietsen naar school.

Sport Onze missie is dat Hattem iedereen meedoet in een gezonde en sportieve samenleving! Sport is een populaire vorm van vrijetijdsbesteding die bijdraagt aan een actieve en gezonde levensstijl en aan de fysieke, mentale en sociale ontwikkeling van mensen. Via sport kunnen inwoners zich maatschappelijk ontplooien en sport helpt bij het leggen van sociale contacten en het participeren in de samenleving. Sport verbindt inwoners en zorgt voor grote sociale betrokkenheid. Sport - en een sportvereniging in het bijzonder - is daarom belangrijk voor de sociale binding en de leefbaarheid van onze stad. De komende jaren werken we samen met Hattemse sportverenigingen- en aanbieders aan de uitvoering van het lokale sportakkoord. Dit lokale sportakkoord is een concreet uitvoeringsplan van de sportagenda. Water en riolering We zetten in op een doelmatig beheer van de afvalwaterketen, waarin gezondheidsrisico’s zo veel mogelijk beperkt worden. Inwoners en bezoekers van onze gemeente mogen niet in contact komen met ongezuiverd afvalwater als gevolg van het niet goed functioneren van het systeem. Milieu Ons streven naar een gezonde leefomgeving betekent ook dat we in beginsel geen woningen bouwen nabij drukke infrastructuur (waaronder de A28 en A50).

Mogelijk wordt dat in de toekomst anders als bijvoorbeeld auto’s schoner en stiller worden en er geluidsschermen komen langs de rijkswegen die ook NO2 en fijnstof afvangen, zodat de concentraties in de buitenlucht afnemen. Als gemeente gaan we voor onze eigen wegen waar mogelijk werken aan verbeteringen, bijvoorbeeld door het aanleggen van stil asfalt. Ook stimuleren we het gebruik van schone vervoermiddelen ten behoeve van een schone lucht (zie paragraaf 4.1.4 onder ‘Infrastructuur en mobiliteit’). 27

Voorzorgsbeginsel Het voorzorgsbeginsel in de Omgevingswet houdt in dat de overheid maatregelen kan nemen als er goede redenen zijn om te vrezen dat activiteiten negatieve gevolgen kunnen hebben. Het gaat dan om activiteiten waarbij nog geen uitvoerige risico-evaluatie gemaakt kan worden. Zulke onzekere risico’s kunnen zich bijvoorbeeld voordoen bij veiligheidskwesties, maar vaak ook uit oogpunt van gezondheid. [PM Wat dit betekent voor Hattem kunnen we beter inschatten zodra het milieueffectrapport (MER) beschikbaar is dat voor deze omgevingsvisie wordt opgesteld.] Veiligheid is een belangrijk aandachtspunt dat daarom terugkomt in het afwegingskader met onder andere aandacht voor ondermijning, transport gevaarlijke stoffen (inclusief leidingen) en natuurbranden (zie paragraaf 4.1.5). Erfgoed, kunst en cultuur Erfgoed, kunst en cultuur dragen bij aan een aantrekkelijke en herkenbare leefomgeving en bepalen mede onze identiteit. Dit draagt bij aan het welbevinden van mensen en daarmee aan een gezonde leefomgeving. Dat geldt zeker voor het vele culturele erfgoed in onze gemeente en in het bijzonder in de binnenstad: de vele rijks- en gemeentelijke monumenten waaronder de vestingmuur, de Dijkpoort, de Andreaskerk en molen De Fortuin. We willen het cultureel erfgoed vanzelfsprekend behouden.

Samen met eigenaren, bewoners, gebruikers en beheerders streven we waar nodig naar toekomstgerichte functies van het erfgoed. Ook de drie musea en het bruisende culturele verenigingsleven willen we graag behouden in Hattem. Lokale evenementen blijven we stimuleren en nieuwe evenementen waar mogelijk faciliteren en we sluiten aan bij evenementen die in regionaal verband plaatshebben. Particulier initiatief, gekoppeld aan expertise, is daarvoor onmisbaar.

Op de basisschool stimuleren we het aanbod dat gericht is op (kennismaken met) kunst en cultuur. Dat vinden wij belangrijk voor de algemene ontwikkeling van kinderen. De vorming van integrale kindcentra ondersteunt deze ontwikkeling (zie hierna onder ‘Jeugd en onderwijsvoorzieningen’). Toegankelijkheid Kwetsbare en/of eenzame inwoners hebben extra steun nodig. We houden rekening met de behoeften van specifieke doelgroepen zoals mensen met een beperking (fysiek of mentaal), kinderen en chronisch zieken. Daarbij zijn voor ons niet de beperkingen, maar de mogelijkheden van inwoners met een ondersteunings- of zorgvraag leidend. We zetten samen met onze maatschappelijke organisaties en de kerken in op het realiseren van betekenisvolle sociale netwerken rondom Hattemers, gericht op minder eenzaamheid en minder overbelaste mantelzorgers. Door een goede inrichting van de buitenruimte (met bijvoorbeeld bankjes en sport- en spelmogelijkheden) en de aanwezigheid van voorzieningen kunnen Hattemers elkaar bovendien op een aangename en veilige manier ontmoeten. Het is belangrijk dat de binnenstad, de woongebieden en de aanwezige voorzieningen voor iedereen bereikbaar en toegankelijk zijn (onder meer met routes die toegankelijk zijn met rollator, rolstoel en kinderwagen).

We willen dat iedereen zich thuis kan voelen in Hattem, ook kwetsbare inwoners (bijvoorbeeld ouderen en mensen met een beperking). Goede maatschappelijke voorzieningen Clusteren van voorzieningen We zetten in op een modern aanbod aan maatschappelijke voorzieningen, dichtbij de mensen die ze nodig hebben. Het aanbod moet aansluiten op de behoefte van de Hattemers, bijvoorbeeld als het gaat om onderwijs, welzijn en (geïndiceerde) zorg. Maatschappelijke voorzieningen worden zoveel mogelijk geclusterd 28

en we zien deze als plekken voor ontmoeting en activiteiten. Daarmee dragen ze bij aan sterke sociale verbanden en steunstructuren in Hattem, zeker als voorzieningen voor jong en oud bij elkaar in de buurt liggen. Jeugd en onderwijsvoorzieningen We vinden het belangrijk dat kinderen en jongeren in Hattem gezond opgroeien in een veilige en vertrouwde omgeving en zich maximaal kunnen ontwikkelen tot zelfredzame mensen. Goede voorzieningen en sterke sociale netwerken en verbondenheid zijn daarbij belangrijk. Onderwijs is heel belangrijk voor een brede ontwikkeling van elk kind. Bovendien kan via het onderwijs gesignaleerd worden welke kinderen en ouders ondersteuning nodig hebben. De komende jaren worden de zes Hattemse basisscholen samengevoegd in drie integrale kindcentra (IKC’s). Kinderen van 0 tot 13 jaar kunnen in de IKC’s leren, spelen, zich ontwikkelen en elkaar ontmoeten. In de IKC’s zijn basisonderwijs, kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang, peuterspeelzaal en welzijnsactiviteiten samengevoegd. Zo kunnen we optimaal aandacht geven aan de verschillende stadia van de ontwikkeling van kinderen (doorgaande leerlijn, zorglijn en ontwikkellijn). Na het IKC gaan kinderen naar het voortgezet onderwijs in de regio (voornamelijk in Zwolle).

Zorgvoorzieningen In de zorg clusteren we het zorgaanbod en we combineren dat met woningen voor hulpbehoevende Hattemers in zogenaamde ‘woonzorgzones’ (of ‘woonzorggebieden’). Hattem heeft al twee woonzorgzones: Hof van Blom en De Bongerd. Beide zones worden vernieuwd en/of uitgebreid. De woonzorgzone aan de Hof van Blom wordt uitgebreid ter plaatse van het ijsbaanterrein aan de Geldersedijk. Hier komen onder meer intramurale zorg en woningen met zorg. De Bongerd ligt aan de rand van het centrum. De beide

locaties liggen nabij voorzieningen (zorg, dagelijkse boodschappen). We onderzoeken of en hoe ook op Het Veen wonen en zorg kunnen worden gecombineerd. Passend woningaanbod Lokale woningbehoefte Iedereen moet een leven lang prettig in Hattem kunnen wonen en leven. Dit betekent dat we (betaalbare) woningen en levensloopbestendige woningen nodig hebben voor jong en oud. Om te kunnen voorzien in de ‘eigen’ woningbehoefte van Hattemers moeten er tot 2040 volgens de huidige prognoses ongeveer 570 woningen worden gebouwd in Hattem, vooral voor starters, senioren en (andere) één- of tweepersoonshuishoudens. Daarbij gaat het zowel om appartementen als grondgebonden woningen (bijvoorbeeld in voor delen van Hattem kenmerkende tuindorpen/tuinwijken), waaronder woningen in de sociale huursector. We vinden het belangrijk dat wordt voldaan aan de behoefte aan sociale huurwoningen. Bovendien hebben we speciale aandacht voor het aanbod aan seniorenwoningen (bijvoorbeeld appartementen), waardoor ouderen kunnen verhuizen en hun huizen weer vrij komen voor bijvoorbeeld gezinnen. Zo ontstaat ‘doorstroming’ op de woningmarkt. Bij nieuwbouw krijgen levensloopbestendige woningen de prioriteit. Hoogbouw kan een mogelijkheid zijn, maar blijft nabij het centrum lager dan het schip van de Andreaskerk. Vier tot zes bouwlagen is een passende maat voor de directe omgeving van het centrum.

Op afstand van het centrum - vooral richting de rivier - is ruimte voor meer bouwlagen. Bij het realiseren van hoogbouw is het belangrijk dat extra aandacht wordt besteed aan een aantrekkelijke (openbare) ruimte voor bewoners om elkaar te ontmoeten. We gaan een woonprogramma opstellen waarin we de mogelijkheden voor meer woningen per kavel inclusief de mogelijkheden voor hoogbouw verder uitwerken. In het woonprogramma onderzoeken we ook andere oplossingen voor het 29

woningtekort, zoals het splitsen van grote woningen, het splitsen van kavels, het verlenen van startersleningen en Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO). Bijdragen aan de regionale woningbehoefte Binnen de regio Zwolle is een grote behoefte aan extra woningen in de periode tot 2040. In de regionale verstedelijkingsstrategie wordt rekening gehouden met een bandbreedte van 40.000-80.000 nieuwe woningen (een actueel regionaal behoefteonderzoek wordt nog uitgevoerd). We willen in Hattem een bijdrage leveren aan het voorzien in deze regionale behoefte. Daarvoor realiseren we in de periode tot 2040 ongeveer 550 extra woningen, bovenop de 570 nieuwe woningen die nodig zijn om aan de eigen woningbehoefte van Hattemers te voldoen. Het bouwen van deze extra 550 woningen zorgt er bovendien voor dat we ook echt goed kunnen voorzien in de eigen behoefte, ook als we rekening houden met een onvermijdelijk instroom van circa 30% van huishoudens van buiten Hattem. In totaal komt de woningbouwopgave voor Hattem tot 2040 daarmee op ongeveer 1.120 woningen. Als bij actualisatie van de omgevingsvisie blijkt dat de vraag groter is en de bouw sneller gaat dan nu voorzien, is een verhoging van de woningbouwambities (waarbij gezocht zal moeten worden naar een uitleglocatie) mogelijk.

Woningbouwplannen Op dit moment zijn circa 5.277 woningen aanwezig binnen de gemeente; 1.120 woningen erbij betekent dus een groei van ruim 20% in de komende jaren. Binnen Hattem wordt een deel van de woningbehoefte al gerealiseerd in reeds vastgestelde woningbouwplannen (zie de kaart woningbouwlocaties). Ook zijn er verschillende plannen waarvoor het bestemmingsplan nog niet is vastgesteld maar die al wel in voorbereiding zijn, bijvoorbeeld binnen Het Veen en op de oude ijsbaanlocatie langs de Geldersedijk (woonzorgzone). De reeds vastgelegde woningbouwplannen en de woningbouwplannen die reeds in voorbereiding zijn, bieden de

mogelijkheid ruim 1.100 woningen te bouwen. Daarnaast is er een aantal potentiële woningbouwlocaties, waarvoor nog geen planvorming is opgestart. Al deze locaties samen bieden waarschijnlijk voldoende ruimte om de benodigde 1.120 woningen een plek te geven, ook als sommige plannen niet doorgaan. Er is hierbij geen actieve grondpolitiek benodigd. Zowel de reeds vastgelegde woningbouwplannen als de woningbouwplannen in voorbereiding en de potentiële woningbouwlocaties hebben (vrijwel) allemaal betrekking op locaties binnen het bestaand stedelijk gebied van Hattem die in aanmerking komen voor herontwikkeling. Dit betekent dat we het bestaand bebouwd gebied meer gaan verdichten, maar wel in combinatie met meer ruimte voor groen en minder ruimte voor de auto (met lagere parkeernormen). Grootschalige uitbreidingslocaties zijn niet nodig. De grootste en belangrijkste herontwikkelingslocatie is Het Veen aan de zuidkant van Hattem, waar bedrijventerrein wordt omgevormd tot een duurzame en groene woonwijk, gemengd met lichte bedrijvigheid. Verder gaat het bijvoorbeeld om de scholenlocaties die vrijkomen bij het ontwikkelen van de IKC’s. Ook het terrein van het voormalige buitenzwembad Watermulder is een herontwikkelingslocatie.

We herkennen de behoefte aan watergebonden recreatiemogelijkheden in Hattem, maar heropening van het buitenzwembad in zijn oorspronkelijke vorm is niet voor de hand liggend. Dat neemt niet weg dat er zeker mogelijkheden zijn voor verbetering van de inrichting van het terrein. We staan open voor voorstellen die passen in de omgeving en kunnen rekenen op een breed draagvlak. Te denken valt aan recreatie in combinatie met wonen.

30

Kaart woningbouwlocaties: vastgestelde woningbouwplannen, woningbouwplannen in voorbereiding en potentiële woningbouwlocaties. 31

Uit de voorlopige conclusies van de milieueffectrapportage (planm.e.r.) die voor deze omgevingsvisie wordt uitgevoerd, blijkt dat bij woningbouw de aspecten verkeer, stikstof, natuur en biodiversiteit, geluid, gezondheid en landschappelijke en cultuurhistorische inpassing het meest van belang zijn. Alleen de toenemende stikstofdeposities op stikstofgevoelige habitats in Natura2000gebied Veluwe als gevolg van de woningbouw vormen een belemmering. Binnen de gemeente Hattem zijn wel enige salderingsmogelijkheden te vinden, maar deze zijn niet toereikend. Een structurele oplossing is afhankelijk van Rijks- en provinciaal beleid dat in ontwikkeling is. Voor de overige aspecten geldt dat de bouw van 1.120 woningen uitvoerbaar is, waarbij wel van belang is dat het extra verkeer zoveel mogelijk via een noordelijke route richting de A28 geleid wordt, aanvullende investeringen in openbaar vervoer wenselijk zijn en een zorgvuldige inpassing nodig is.

Veluwe wordt een grote marktvraag naar bedrijventerreinen verwacht, vooral in de logistiek. Van belang is ook dat de energietransitie en duurzaamheidsambities tot nieuwe vormen van industrie en bedrijvigheid kunnen leiden. Dat biedt kansen. Binnen Hattem bieden we ruimte aan grote bedrijven op bedrijvenpark H2O en Netelhorst. Hier is ook plek voor de kleinere, lokale bedrijven waaronder bedrijven die een nieuwe locatie zoeken als Het Veen wordt omgevormd tot woongebied (gemengd met lichte bedrijfsactiviteiten: vooral dienstverlening en grootschalige detailhandel). We zetten bij de ontwikkeling van de bedrijvenparken H2O en Netelhorst in op kwaliteit(sverbetering): we willen toekomstbestendige en duurzame bedrijvenparken. Overigens loopt H2O snel vol. We ronden de ontwikkeling van H2O af en willen daarna geen uitbreiding meer van de bedrijvenparken. Voor uit te plaatsen bedrijven is er dan plek op locaties in de regio.

Bijzondere woonvormen Uit de participatie is gebleken dat er behoefte bestaat aan bijzondere (flexibele) woonvormen, zoals tiny houses, mantelzorgwoningen, woonboten, woonwagens en kunsternaarswoningen. Ook het ontwikkelen van een (Knarren)hofje - een woongroep bedoeld voor mensen die het leuk vinden elkaar af en toe te helpen, zonder dat dat verplicht is - is genoemd. Dit kan interessant zijn voor bijvoorbeeld senioren of ouders van kinderen met een beperking. We bieden ruimte voor dergelijke bijzondere woonvormen, mits het gaat om kleinschalige initiatieven (10-20 woningen) en op basis van nog uit te werken voorwaarden (planologisch, financieel, qua draagvlak et cetera). We blijven actief in gesprek met maatschappelijke organisaties en inwoners om zicht te houden op de behoefte aan bijzondere woonvormen.

Detailhandel clusteren we in de binnenstad: in de Kerkstraat en de Kruisstraat. Dit is het kernwinkelgebied van Hattem. Buiten de binnenstad is alleen plek voor supermarkten, mits deze gesitueerd zijn nabij een woonzorgzone (zie hierboven onder ‘Zorgvoorzieningen’). Voor zeer grootschalige detailhandel - die niet past in de binnenstad (zoals een bouwmarkt) - is plek op de bedrijvenparken H2O en Netelhorst.

Sterke economie De regio Zwolle heeft een sterke economische positie die de komende jaren alleen maar in belang zal toenemen. Dit betekent veel werkgelegenheid voor Hattemers. Ook op de Kop van de 32

4.1.3 Samen duurzaam Om ook voor toekomstige generaties een vitale stad te kunnen zijn gaan we een grote verduurzamingsslag maken. Dat is nodig om een gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit in stand te houden en te bereiken. Daarbij richten we ons op het zoveel mogelijk tegengaan van klimaatverandering. Hiervoor is het belangrijk dat we omschakelen naar duurzame vormen van energieopwekking en tegelijkertijd het energieverbruik in onze gemeente terugdringen. Ook is het nodig dat we ons aanpassen aan de klimaatverandering (klimaatbestendig worden) en dat we omschakelen naar een circulaire samenleving. Hieronder werken we onze ambities ten aanzien van deze duurzaamheidsaspecten nader uit. Samenwerken aan verduurzaming In 2050 moet de energievoorziening in Nederland CO2-neutraal zijn. Ook Hattem werkt hier hard aan mee. Dit doen we niet alleen, maar samen met de andere overheden op de Noord-Veluwe. We werken samen aan een energieneutrale energievoorziening in 2050. Dit betekent dat we in 2050 alle energie die we nodig hebben binnen de regio zelf duurzaam produceren. Daarvoor is het enerzijds nodig dat we energie besparen en anderzijds dat we in onze elektriciteits- en warmtebehoefte voorzien door gebruik te maken van hernieuwbare energiebronnen of restbronnen. Hierover maken we in regionaal verband afspraken in de Regionale Energie Strategie (RES).

De RES 1.0 is vastgesteld door de gemeenteraad van Hattem; dit is de eerste versie van de RES die de komende jaren gevolgd gaat worden door de RES 2.0, 3.0 en verder, aangezien de RES elke twee jaar wordt herijkt. De voorwaarden die van toepassing zijn op windmolens, maar ook op zonnepanelen en eventueel waterkrachtturbines, staan genoemd in het ‘Beleidskader Hernieuwbare Energie’. Dit beleidskader geeft richting aan de ruimtelijke en participatieve aspecten die aandacht

vragen wanneer de gemeente gevraagd wordt vergunning te verlenen voor initiatieven voor het (grootschalige) opwekken van hernieuwbare energie. De afspraken uit de RES borgen we in de omgevingsvisie en het omgevingsplan. Hattem neemt hierin haar verantwoordelijkheid voor een duurzame toekomst. We zetten realistisch in op ontwikkelingen die passen bij het Hattems karakter en de lokale vraag. We doen dit samen met inwoners, ondernemers, duurzaamheidscoöperatie Powered by Hattem en onze ketenpartners. Een voorbeeld is de verkoop van certificaten door Powered by Hattem, waarmee zonnepanelen op daken kunnen worden gelegd. Als gemeentelijke organisatie geven we het goede voorbeeld door in 2040 zelf klimaatneutraal te zijn (vastgoed, verlichting, etc.). Voorbeelden van maatregelen kunnen zijn het overkappen van het parkeerterrein op De Bleek met zonnepanelen en het verduurzamen van het machinepark en al het eigen vervoer. Duurzame energie: elektriciteit In de milieueffectrapportage (plan-m.e.r.) die voor deze omgevingsvisie wordt uitgevoerd, worden de mogelijkheden voor het opwekken van windenergie in de gemeente Hattem onderzocht.

De voorlopige conclusie uit het plan-m.e.r is dat er, rekening houdend met de normering voor geluid en trillingen en met de bescherming van de wespendief (een van de broedvogelsoorten waarvoor het Natura2000-gebied Veluwe als zodanig is aangewezen en waarvoor windturbines een gevaar kunnen vormen), geen geschikte locaties zijn te vinden voor grote windturbines. We bieden hiervoor dan ook geen ruimte. Er is in Hattem - in lijn met het ‘Beleidskader Hernieuwbare Energie’ - wel ruimte voor kleine windturbines, met de kanttekening dat per locatie een nadere afweging noodzakelijk is van eventuele negatieve 33

effecten op de omgeving. Kleinere windmolens lijken ook veel invloed te hebben op de vliegbewegingen van vogels. In die nadere afweging per locatie zal niet alleen onderzoek moeten worden gedaan naar geluid, trillingen en de effecten op Natura2000, maar dient ook te worden aangesloten bij de uitgangspunten in het ‘Beleidskader Hernieuwbare Energie’. Dat betekent onder meer dat de kleine windturbines goed ingepast moeten worden in het landschap en wegvallen in de zichtlijnen. Onder kleine windturbines verstaan we: · windturbines met een verticale as met een bouwhoogte (tevens tiphoogte) van maximaal 32 meter; · windturbines met een horizontale as met een bouwhoogte (tevens tiphoogte) van in totaal maximaal 40 meter. Bij de inpassing van windturbines is een zorgvuldig (participatie)proces van groot belang.

Ashoogte en tiphoogte van windturbines Bij windenergie zijn begrippen als ashoogte en tiphoogte als volgt gedefinieerd:

34

Omdat de mogelijkheden voor het opwekken van duurzame energie met windturbines in Hattem beperkt zijn, is het opwekken van duurzame energie met zonnepanelen des te belangrijker om optimaal invulling te geven aan onze doelstelling om als gemeente en als regio energieneutraal te worden. We stimuleren daarom maximaal het benutten van daken voor zonnepanelen. Dat heeft prioriteit en daarom zetten we - samen met de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties (met name Powered by Hattem) - in op een versnelling. Daarbij gaat het zowel om de daken in de woongebieden als de grote dakoppervlakken van onder meer (agrarische en niet-agrarische) bedrijven. Combinaties van groene daken met zonnepanelen zijn interessant omdat groene daken het rendement van de panelen vergroten en tegelijk goed zijn voor waterberging en de biodiversiteit. Ook het plaatsen van zonnepanelen boven parkeerterreinen op de bedrijvenparken en op (nog te plaatsen) geluidsschermen/-wallen langs de A50 (ten zuiden van knooppunt Hattemerbroek) kan een mogelijkheid zijn, evenals wellicht het plaatsen van zonnecellen in fietspaden.

delen van het poldergebied, maar dan alleen kleinschalig en op basis van een zorgvuldige afweging en inpassing van concrete voorstellen en initiatieven (zie paragraaf 4.2.5). Belangrijk is dat de zonnevelden een meerwaarde opleveren voor het gebied. Een voorbeeld van een wenselijke ontwikkeling is het initiatief om op de locatie Wielink (zandwinplas) zonnepanelen te plaatsen.

Daarnaast bieden we op een aantal plekken ruimte voor zonnevelden (op de grond of op water). De eerst analyse in de planm.e.r. wijst uit dat grond- en watergebonden zonnevelden mogelijk zijn binnen de zoekgebieden die in het kader van de RES 1.0 zijn aangewezen. De ‘Gelderse ZonneWIJzer’ (Gelders Energieakkoord, 2019) en de ‘De constructieve zonneladder’ (Natuur en Milieufederaties, 2018) bieden goede aanknopingspunten voor een zorgvuldige afweging en inpassing van locaties voor zonnevelden.

Het is belangrijk te constateren dat de RES 1.0 nog geen sluitende energiebalans heeft opgeleverd en dat in de RES 2.0 opnieuw zal worden gekeken naar de mogelijkheden om als gemeente en regio energieneutraal te worden. In de toekomst zijn hiervoor aanvullende inspanningen noodzakelijk. Op dit moment is nog niet te overzien waar en op welke wijze we hier invulling aan gaan geven. Dit is mede afhankelijk van mogelijke technologische ontwikkelingen in de toekomst. Op termijn komen er waarschijnlijk meer en betere oplossingen beschikbaar.

In eerste instantie bieden we ruimte aan zonnevelden op zogenaamde restruimtes en in sommige gebieden nabij hoofdinfrastructuur. Tussen of langs de hoofdinfrastructuur in de polders ten noorden van de kern Hattem bieden we - onder voorwaarden - ruimte voor grootschalige zonnevelden. Pas in tweede instantie bieden we - eveneens onder voorwaarden - ook ruimte aan zonnevelden op water of agrarische grond in andere

Ook op de vuilstort langs de Oranje Nassaulaan willen we ruimte bieden aan een zonneveld, waarbij we uitgaan van meervoudig ruimtegebruik. Hier speelt een lastige afweging tussen Natura2000belangen en de opgave van de energietransitie, die we zorgvuldig zullen maken. Daarom is een combinatie met het verhogen van de natuurwaarden op de locatie een belangrijk uitgangspunt. [PM Hiervoor lopen momenteel onderzoeken en worden gesprekken gevoerd met onder andere de provincie Gelderland over de mogelijkheden. Er moet nog besluitvorming plaatsvinden. Naar verwachting is hierover voor vaststelling van de omgevingsvisie in februari 2022 duidelijkheid.]

Ten slotte vinden we het van groot belang dat de omgeving die hinder ondervindt meeprofiteert van de opbrengsten van projecten voor het opwekken van duurzame (zonne- en wind-)energie. Dit zorgt ook voor meer draagvlak.

35

Duurzame energie: warmte In 2050 zullen alle woningen en andere bebouwing (waaronder bedrijfsgebouwen en detailandel) op een andere manier verwarmd moeten gaan worden dan met aardgas. Deze ‘warmtetransitie’ is een grote opgave. Reële opties voor Hattem zijn het gebruik van restwarmte van de waterzuivering, warmte uit oppervlaktewater en elektrisch verwarmen (all electric). Ook onderzoeken we de mogelijkheden voor het gebruiken van het bestaande gasleidingnetwerk voor waterstof. Daarnaast zijn energiebesparende maatregelen aan bestaande woningen/gebouwen (isolatie) belangrijk en daarom gaan we inwoners hiertoe stimuleren. Het is belangrijk dat de warmtetransitie niet tot problemen leidt bij mensen met een kleine portemonnee. Nieuwe woningen worden aardgasloos gebouwd en zijn energieneutraal of leveren energie op. In de Transitievisie Warmte geven we inzicht in de totale opgave, kansrijke oplossingen en een logische volgorde en tempo voor het aardgasvrij maken van de eerste wijken of buurten in Hattem. De Transitievisie Warmte is input voor de RES. Klimaatadaptatie en water Het is belangrijk dat toekomstige ontwikkelingen bijdragen aan een klimaatadaptieve en leefbare inrichting en toekomstbestendige gebouwen. Extremer weer, zoals hevige buien of langere perioden van droogte en hogere temperaturen, vragen om een weerbare stad.

We zullen slim moeten omgaan met water, bijvoorbeeld door water zoveel mogelijk vast te houden (in plaats van het snel af te voeren zoals nu nog veel gebeurt). Hemelwater benutten we als bron voor het lokale watersysteem. Op deze manier zorgen we voor een klimaatrobuuste inrichting en verbetering van de leefomgeving. Ook het planten van bomen en struiken die goed bestand zijn tegen droogte wordt steeds belangrijker.

We redeneren bij ontwikkelingen vanuit het natuurlijk systeem. Door het natuurlijk systeem leidend te laten zijn bij onze keuzes zijn we weerbaarder tegen de gevolgen van klimaatverandering. Denk bijvoorbeeld aan woningbouw op plekken die van nature ‘hoog en droog’ zijn. In het ‘Beleids- en beheerplan Water en Riolering’ staan de eisen beschreven die we stellen voor onder meer waterberging en de ontwateringsdiepte bij (her)ontwikkelingen. Belangrijk onderdeel van de aanpassing aan de klimaatverandering is ook het ontwikkelen van meer groen binnen de bebouwde kom (in plaats van verharding zodat het water beter kan worden opgenomen door de grond) om water te kunnen bergen en met bomen en planten die schaduw en verkoeling bieden op hete dagen (zodat hittestress kan worden tegengegaan). Ons doel is om binnen 300 meter (vijf minuten loopafstand) van iedere woning een toegankelijke groenstructuur te hebben. Zorginstellingen (voor ouderen) zijn in het bijzonder kwetsbaar voor hittestress. Deze locaties gaan we zo groen als mogelijk inrichten. Dezelfde aandachtspunten gelden overigens ook voor (private) tuinen en andere terreinen. Voorlichting aan inwoners en bedrijven is belangrijk om verstening terug te dringen en te komen tot meer groen in Hattem. We stimuleren burger- en bedrijfsinitiatieven bij klimaatadaptieve maatregelen.

We blijven ook werken aan een goede waterkwaliteit, voor de natuur, voor onze gezondheid en voor onze drinkwatervoorziening. Dit doen we onder meer door hemelwater dat op daken en verharding valt zoveel mogelijk te scheiden (af te koppelen) van het afvalwater en het niet via het riool af te voeren. Zo voorkomen we riooloverstorten bij hevige neerslag en houden we het oppervlaktewater schoon. Van belang voor de waterkwaliteit zijn ook het zorgen voor een goede doorstroming van watergangen en natuurvriendelijke oevers met waterplanten die het water zuiveren (zoals riet). Ook de omschakeling naar een duurzamere landbouw in 36

de polders draagt bij aan de waterkwaliteit en zorgt ervoor dat waterpeilen veel meer natuurlijk kunnen worden. Hogere grondwaterstanden in de polders zijn goed voor de natuur, niet alleen in de polders zelf maar ook op de hoger gelegen Veluwe die daardoor minder verdroogt.

We zien water als waarde: niet alleen als bron van leven maar ook als mogelijke bron voor energie, warmte en grondstoffen. Samen met het waterschap onderzoeken we de mogelijkheden voor het toepassen van water als energiebron (zie ook hieronder onder ‘Circulaire samenleving’).

Hattem ligt deels in een gebied dat kan overstromen bij een dijkdoorbraak. In de winter zullen steeds hogere afvoeren de waterstand in de IJssel doen stijgen en de druk op de dijken verhogen. Met het programma ‘Ruimte voor de Rivier’ is op sommige locaties de afvoercapaciteit vergroot waardoor de overstromingskans kleiner is geworden. Een groot deel van de dijken langs de IJssel voldoet echter niet en moet worden versterkt. In overleg met Rijkswaterstaat en het waterschap zoeken we bij dijkverbeteringen naar mogelijkheden om deze te combineren met dynamische (rivier)systeemmaatregelen, versterking van ruimtelijke kwaliteiten en andere opgaven, zoals op het gebied van natuur, (water)recreatie of scheepvaart.

Circulaire samenleving Voor een duurzame samenleving is het op lange termijn wenselijk dat we zoveel mogelijk circulair gaan wonen, werken en leven. Dit kan op allerlei manieren, bijvoorbeeld door hergebruik van (bouw)materialen en het sluiten van kringlopen van grondstoffen op bedrijven. In het kader van het afvalbeleid zijn in Hattem al belangrijke stappen gezet richting een meer circulaire samenleving.

Dijken beschermen ons tegen overstromingen en zijn ook belangrijke landschappelijke elementen met verschillende functies en waarden. Hetzelfde geldt voor het aanliggende gebied binnendijks en buitendijks. Het landschap wordt beleefd door de routes op en langs de dijken. In het beheer en bij noodzakelijke verbeteringen houden wij daar rekening mee. Op en aan de dijk is ruimte voor meer natuurwaarden in combinatie met aantrekkelijke en kleinschalige landbouw- en recreatielandschappen. We willen dat civiele kunstwerken (zoals stuwen en sluizen) die de verbinding vormen tussen de binnendijkse gebieden en de (uiterwaarden van de) IJssel visvriendelijk en energieneutraal zijn en waar mogelijk te passeren zijn voor waterrecreanten (bijvoorbeeld met kano’s). Ook willen we graag schoon water in onze gemeente, waaronder een schone rivier.

Het Hattems afvalbeleid past in de doelstelling van Nederland om bij te dragen aan de circulaire economie. Dit is vastgelegd in het Landelijk Afvalplan LAP3. In deze doelstelling is de ambitie om in 2020 maximaal 100 kg restafval per inwoner in te zamelen en in 2025 maximaal 30 kg restafval per inwoner. Het beleid in Hattem waarbij omgekeerd inzamelen het uitgangspunt is en mensen betalen naar rato van aard en hoeveelheid van de afvalstof (diftar) leidt tot het behalen van de doelen. Inwoners brengen afval gescheiden grotendeels zelf weg naar de diverse ondergrondse containers. In 2020 heeft Hattem de doelstelling minder dan 100 kg ruimschoots gehaald (51 kg restafval per inwoner). De ambitie voor de komende periode is de lijn richting een circulaire samenleving verder door te trekken bijvoorbeeld in de vorm van het faciliteren van de inwoners bij het inzamelen van grof huishoudelijk en groen afval via een eigen milieubrengstation en het inzamelen van GFT voor hoogbouw.

37

Vanuit onze ambitie een bijdrage te leveren aan de totstandkoming van een circulaire economie, zien we afvalwater als grondstof en energiebron, in plaats van als afval. Wij volgen met belangstelling de ontwikkelingen in de afvalwaterketen op dat gebied. Daar waar kansen zich voordoen kijken we er met een realistische blik naar. Voorbeelden van zulke kansen zijn: · toepassing van riothermie: warmte terugwinnen uit afvalwater; · toepassing van aquathermie: warmte winnen uit oppervlaktewater; · inzet van gezuiverd afvalwater (effluent) voor het watersysteem.

38

4.1.4 Levendig landschap tussen Veluwe en IJssel Ook in 2040 wil Hattem onderdeel zijn van een levendig landschap tussen Veluwe en IJssel, op een knooppunt van robuuste ruimtelijke structuren en verbindingen. Daarbij gaat het om landschappelijke structuren in het buitengebied en om groenstructuren in de stad, met daarbinnen een grote afwisseling aan natuurwaarden en toeristisch-recreatieve mogelijkheden. Verder zijn infrastructurele verbindingen en mobiliteit en de verbindingen tussen boven- en ondergrond belangrijke aspecten in de fysieke leefomgeving. Hieronder werken we onze ambities op deze onderwerpen nader uit. Landschap en ruimtelijke kwaliteit Hattem is van oudsher nauw verbonden met haar omgeving, met de prachtige landschappen van de Veluwe en de IJssel. Er zijn veel kenmerkende landschappelijke en cultuurhistorische elementen, zoals het Apeldoorns Kanaal, de landgoederen, lanen en enken. Deze zijn belangrijk voor de herkenbaarheid en de uitstraling van de omgeving. Op sommige plaatsen, zoals in het kampenlandschap aan de westzijde van Hattem en op de oeverwallen in de polders in het noorden zijn oude structuren soms verdwenen. Ons streven is de landschappelijke structuren te behouden of terug te brengen en de belevingswaarde en ecologische waarde ervan te vergroten, voor Hattemers en voor bezoekers van buiten.

Nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied moeten dan ook passen bij het lokale karakter en dit versterken. In paragraaf 4.2 gaan we hier per deelgebied binnen de gemeente nader op in. Het beleid voor ruimtelijke kwaliteit ten aanzien van de bebouwing en de inrichting van de bijbehorende erven in het buitengebied is recent uitgewerkt in de ‘Nota Ruimtelijke Kwaliteit Buitengebied’. Voor het stedelijk gebied zal het welstandsbeleid worden geactualiseerd in het kader van het nog op te stellen omgevingsplan voor Hattem.

Groenstructuren Waar de kans zich voordoet versterken we ook de verbinding tussen stad en buitengebied. Groenstructuren laten we zoveel mogelijk vanuit het buitengebied de stad in lopen om zo stad en ommeland in zowel landschappelijke, ecologische als recreatieve zin met elkaar te verknopen. Vooral de overgang en uitstraling aan de randen van de stad is belangrijk. Ontwikkelingen moeten zeker hier bijdragen aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit. Groene (natuur- en recreatie)zones aan de rand van de stad kunnen bovendien werken als een soort ‘klimaatmantels’, waar water kan worden geborgen en waar je verkoeling kunt zoeken op hete dagen.

We hanteren de volgende uitgangspunten ten aanzien van groenstructuren in de openbare ruimte: · bestaand groen wordt behouden en versterkt met kleurrijke soorten in verschillende verschijningsvormen (textuur); · we geven ruimte aan initiatieven voor de vergroening van de wijk, zoals het aanbrengen van gevelgroen of geveltuinen; · we beschermen of herintroduceren zoveel mogelijk gebiedseigen (inheemse) soorten beplanting en aan de andere kant verwijderen we invasieve soorten waar mogelijk/wenselijk; · we gaan waar mogelijk ecologisch beheer toepassen in bermen met een minimale breedte van 3 meter (waar mogelijk ingezaaid met een inheems bloemrijk mengsel); · we creëren waar mogelijk natuurvriendelijke oevers door geen beschoeiingen toe te passen en flauwe overgangen te maken; · we stimuleren een divers gebruik van buurtgroen door een meer diverse soortengebruik op de groene plekken in de wijken; · grotere plekken richten we zo in met groen dat er een gelaagdheid ontstaat. In de ‘Groenstructuurvisie Hattem; Een vrucht van het landschap’ hebben we het wensbeeld qua inrichting en beheer voor de belangrijke groene elementen (‘punten’) en structuren (‘lijnen’) 39

nader uitgewerkt. Onderdeel van de ‘Groenstructuurvisie’ is het ‘Groenstructuurplan’, waarin een groenstructuurkaart is opgenomen (respectievelijk voor de hele gemeente en voor de bebouwde kom; zie de kaarten hieronder). Op deze kaart maken we onderscheid in verschillende deelgebieden en geven we ook aan welke verbindingen en kenmerkende plekken belangrijk zijn binnen de groenstructuur. Ook worden er plekken uitgelicht waar kansen liggen om de structuur uit te breiden of te versterken, waar ecologische ontwikkelingen mogelijk zijn en waar de huidige speelplaatsen liggen. In een ‘Groenvisie’ en ‘Gebiedspaspoorten’ (eveneens onderdeel van de ‘Groenstructuurvisie’) hebben we een meer uitgebreide visie uitgewerkt voor de belangrijkste locaties.

Groenstructuurkaart gehele gemeente (bron: Groenstructuurvisie Hattem; Een vrucht van het landschap, Cyber & Starling Structures 2021). 40

Groenstructuurkaart bebouwde kom (bron: Groenstructuurvisie Hattem; Een vrucht van het landschap, Cyber & Starling Structures 2021).

Natuur We gaan de biodiversiteit in Hattem verhogen. Voor veel diersoorten zijn goede verbindingen erg belangrijk, zodat een stevig ecologisch netwerk ontstaat van natuurgebieden die met elkaar zijn verbonden. De belangrijkste ecologische verbinding is die aan de zuidkant van Hattem tussen de Veluwe en de Hoenwaard/IJssel: de ‘Hattemerpoort’. Deze is momenteel in ontwikkeling en brengen we de komende jaren met onze partners tot afronding. Daarnaast verhogen we ook op andere manieren de biodiversiteit, bijvoorbeeld: · in de stad door waar mogelijk (doorgaande) groenstructuren zoals bloemrijke bermen te realiseren en natuurinclusief te bouwen en te ontwikkelen; groen in de stad draagt ook bij aan de uitstraling van de stad (visueel aantrekkelijk), aan het tegengaan van hittestress en biedt ruimte aan waterberging bij extreme buien; · in het buitengebied door bloemrijke bermen en (natuurvriendelijke) oevers en - vooral in het gebied rond het Vijzelpad en de Hilsdijk (het kampenlandschap) - door het herstel van verdwenen groenstructuren als houtwallen en hagen; · in de agrarische gebieden door met agrariërs, waterschap en provincie te zoeken naar mogelijkheden voor een omschakeling naar een duurzame landbouw waarbij ook ruimte is voor insecten, kleine zoogdieren, weidevogels en andere natuurwaarden.

We beseffen ons dat daarbij een goed bodem- en watersysteem nodig is, dat bovendien helpt om de gevolgen van klimaatverandering aan te kunnen. Een gezonde bodem kan beter tegen droogte, kan meer water vasthouden en is goed voor de biodiversiteit. De ligging van Hattem aan de rand van de Veluwe is een voorrecht maar geeft ons ook de verantwoordelijkheid ons in te zetten voor het behoud van deze natuurwaarden. Daar waar het kan laten we 41

de mensen genieten van de natuur, daar waar het nodig is laten we de natuur met rust. De natuur rondom de stad is ook heel belangrijk om de gevolgen van klimaatverandering voor de stad te beperken. Daar gaan we zorgvuldig mee om. Landbouw We stimuleren agrariërs een omslag te maken naar een duurzame, circulaire en ‘natuurinclusieve’ bedrijfsvoering. Dat betekent bijvoorbeeld dat reststoffen worden hergebruikt, de stikstofuitstoot wordt verminderd, waterstanden hoger worden, er geen insecticiden worden gebruikt en er ruimte is voor onder meer insecten en boerenlandvogels op de erven, in de weilanden en op de akkers. Uiteraard moet dat wel gepaard gaan met behoud van een rendabele bedrijfsvoering. We gaan in gesprek met onze agrariërs om te bespreken wat zij nodig hebben om deze omslag te maken en hoe we ze daarbij kunnen ondersteunen. Samenwerking met provincie en waterschap is daarbij essentieel. In overleg kunnen we samen op zoek gaan naar koppelkansen en verdienmodellen, zodat boeren beter beloond kunnen worden voor maatschappelijke diensten. Te denken valt aan natuur- en landschapsbeheer, klimaatadaptatie (tegengaan van droogte door water vast te houden in plaats van snel af te voeren), opwekken van duurzame energie en recreatie (zoals een minicamping). Voor nieuwe intensieve veehouderijen is in Hattem geen plek.

Programma Agrifood 2021-2030 'Toekomst voor de Gelderse boer' Met de omgevingsvisie sluiten we aan op het provinciale landbouwbeleid zoals dat is vastgelegd in het Programma Agrifood 2021-2030 'Toekomst voor de Gelderse boer'. Dit programma kent drie speerpunten: · mogelijk maken: de provincie ondersteunt boeren bij de overgang naar een duurzame bedrijfsvoering; · belonen: de provincie zet zich ervoor in dat boeren beter beloond worden voor maatschappelijke diensten;

·

kennis en innovatie: de provincie ondersteunt met bedrijfsplannen, kennisontwikkeling en -uitwisseling, samenwerkingsverbanden, onderzoek en vernieuwing.

We faciliteren agrariërs ook bij het komen tot kortere ketens, waarbij Hattemse agrarische producten meer lokaal kunnen worden afgezet (bijvoorbeeld via een streekmarkt of boerderijwinkel). Overigens willen we in algemene zin de binding van de landbouw met de stad versterken. Naast door kortere ketens kan dit bijvoorbeeld door stadslandbouw. Dagrecreatie en overnachtingsmogelijkheden Ook het netwerk van recreatieve fiets- en wandelroutes (waaronder klompenpaden) willen we uitbreiden en waar dat kan nog aantrekkelijker maken. Veilige, duidelijke en mooie verbindingen tussen stad en buitengebied zijn daarin belangrijk. Zo kunnen Hattemers makkelijker en vaker te voet een ommetje maken of echt de natuur intrekken, wat goed is voor de gezondheid. Recreatieve paden worden gericht op verschillende typen gebruikers, zodat iedereen daar veilig gebruik van kan maken. We zorgen daarbij - in overleg met onze partners - voor balans met de natuurwaarden door een goede zonering van paden en routes. Naast voor routes over land hebben we ook aandacht voor recreatieve routes over water. De huidige kanoroute ten zuiden van Hattem willen we (in samenwerking met de gemeente Heerde en het waterschap) bevaarbaar houden en we onderzoeken of het routenetwerk kan worden uitgebreid.

Recreatie en toerisme in de gemeente willen we jaarrond aantrekkelijker maken en zo het toeristisch-recreatieve seizoen verlengen. Dat doen we bijvoorbeeld door meer mogelijkheden te bieden voor overnachtingen. Kleinschalige, persoonlijke overnachtingsmogelijkheden geven sfeer aan het toerisme en onze 42

gemeente (bed&breakfasts op bestaande erven, minicampings, etc.). Hier gaan we onder voorwaarden de mogelijkheden voor verruimen. Op bedrijvenpark H2O komt een groot hotel. Infrastructuur en mobiliteit Ten aanzien infrastructuur en mobiliteit hebben we de volgende doelen: · het beperken van het aantal (ernstige) verkeersslachtoffers (objectieve verkeersonveiligheid); · infrastructurele maatregelen, projecten, gedragsbeïnvloeding en educatie moeten tot gevolg hebben dat de noodzaak tot handhaving beperkt wordt; · het optimaliseren en stimuleren van de bereikbaarheid per fiets, zodat deze een volwaardig alternatief vormt voor de auto; comfortabele, snelle, directe, duidelijke en herkenbare (hoofd)fietsroutes, afgestemd op het gebruik van elektrische fietsen; · het behouden van een goede bereikbaarheid voor het gemotoriseerde verkeer; · het optimaliseren van de toegankelijkheid en bereikbaarheid van voorzieningen voor voetgangers, specifiek ouderen en mensen met een beperking; · het behouden van goede OV-verbindingen en het optimaliseren van de koppelingen met andere vervoerwijzen; · het bewustzijn bevorderen door gebruik van duurzame, schone en gezonde vervoerwijzen zoals lopen, fiets, (elektrisch) openbaar vervoer en de elektrische auto te stimuleren; · het beperken van de (verkeers)hinder op en aan de drukke hoofdwegen in Hattem; · het streven naar een mooie, sociale,

functionele, leefbare en leesbare (logisch ingerichte) openbare ruimte waarin het

gewenste gedrag zo veel mogelijk op een natuurlijke manier wordt afgedwongen. In het ‘Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan’ (GVVP) geven we uitvoering aan deze doelen. Hieronder gaan we op een aantal aspecten wat dieper in. Goede infrastructurele verbindingen zijn belangrijk om functioneel van A naar B te komen, maar ook voor recreanten (Hattemers en bezoekers) om de kwaliteiten van Hattem te kunnen beleven. Daarom blijven we inzetten op een goede bereikbaarheid met de fiets, met het openbaar vervoer en met de auto. Voor het openbaar vervoer is van belang dat er een goede koppeling is met andere wijzen van vervoer. Daarmee blijven we economisch, recreatief en sociaal verbonden met de omgeving. We stimuleren een gezonde en actieve manier om ons te verplaatsen. Dat doen we aan de hand van het ‘STOP’-principe, dat uitgaat van de volgorde Stappen (lopen), Trappen (fietsen), Openbaar vervoer en als laatste het gebruiken van een (bij voorkeur elektrische) Personenauto. We kiezen daarmee voor gezonde (lopen, fietsen) en duurzame (lopen, fietsen, openbaar vervoer) mobiliteit boven automobiliteit. Dit betekent dat voetgangers en fietsers op één staan in Hattem. We optimaliseren daarom de bereikbaarheid met de fiets en stimuleren het gebruik ervan, zodat deze in veel gevallen een volwaardig alternatief vormt voor de auto.

Dit doen we door aantrekkelijke, snelle/directe, veilige en duidelijke en herkenbare (hoofd)fietsroutes te creëren die ook beter afgestemd zijn op het gebruik van elektrische fietsen. Een mooi voorbeeld van een veilige fietsroute is de vrijliggende fietsroute over het tracé van de oude spoorbaan (Roseboomspoor). Deze zijn we gedeeltelijk aan het verbreden en het ontbrekende deel bij de Oude Kerkweg gaan we toevoegen. Samen met het fietspad langs de Geldersedijk/Nieuweweg/Apeldoornseweg vormt dit fietspad de hoofdfietsstructuur van Hattem: 43

·

in noordelijke richting naar de Oude IJsselbrug en de Rode Brug (richting Zwolle); · in zuidelijke richting naar Wapenveld en Heerde. We onderzoeken waar een snelfietsroute tussen Heerde, Hattem en Zwolle kan worden gerealiseerd. Het ligt voor de hand dat deze gebruik gaat maken van de bestaande hoofdfietsstructuur. Ook bekijken we nut en noodzaak van het doortrekken van het vrijliggende fietspad langs de Geldersedijk naar het noordwesten, richting Zalk. Daarnaast stimuleren we het gebruik van schone en stille voertuigen als elektrische auto’s. We stellen een visie op naar het plaatsen van laadpalen. We vinden het belangrijk dat iedereen binnen Hattem veilig en fijn van A naar B komt, nabij scholen en in woonzorgzones, maar ook elders binnen onze gemeente. We gaan alle wegen binnen de bebouwde kom inrichten als 30 km/u-zone (met uitzondering van de Nieuweweg/Geldersedijk). De auto is hier te gast. Het is daarbij belangrijk dat we de openbare ruimte logisch (leesbaar) inrichten. Daarmee kan het gewenste gedrag in het verkeer zo veel mogelijk op een natuurlijke manier worden afgedwongen. Infrastructurele maatregelen, projecten, gedragsbeïnvloeding en educatie moeten tot gevolg hebben dat de noodzaak tot handhaving beperkt wordt.

De ontsluiting van bedrijvenpark H2O wordt verbeterd door de komst van een nieuwe aansluiting op de A28 aan de noord(oost)zijde van Wezep. Verbinden van boven- en ondergrond We moeten in de toekomst meer en meer rekening houden met de niet direct zichtbare ondergrond. Het duurzaam veilig en efficiënt gebruik van bodem en ondergrond staat ook wel bekend als 3DOrdening. In bodem en ondergrond ligt niet alleen bestaande infrastructuur, zoals kabels en leidingen, maar er liggen ook veel ruimteclaims voor de toekomst. Zeker bij vraagstukken als energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie kunnen we gebruik maken van de kwaliteiten van de ondergrond, maar moeten we ook rekening houden met de kenmerken van die ondergrond. Het behalen van de in deze visie beoogde ambities van energiebesparing en opwekking van duurzame energie kan immers consequenties hebben voor de ondergrond.

Ten slotte is van belang dat de (verkeers)hinder op en aan de drukke hoofdwegen in Hattem laag blijft. De verwachting is dat de wegen in Hattem het verkeer ook in de toekomst goed aan kunnen, zeker omdat meer waarschijnlijk mensen thuis blijven werken dan voor de Coronacrisis. Bovendien zetten we in op het verbeteren van de bereikbaarheid met (hoogwaardig) openbaar vervoer. Voor het tegengaan van verkeershinder (en het creëren van een gezonde en veilige woonomgeving) streven we ernaar dat het vrachtverkeer zoveel mogelijk buiten de bebouwde kom blijft. 44

4.1.5 Integraal afwegingskader De gemeente wil de in dit hoofdstuk beschreven ambities/doelen samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties verwezenlijken. We willen juist de energie van de samenleving gebruiken om de visie tot uitvoering te brengen. De gemeente zal dus van harte die initiatieven ondersteunen die op een of andere manier bijdragen aan de ambities uit de visie. In het integrale afwegingskader zijn de doelen weergegeven, die voortvloeien uit de drie thema’s die we hierboven hebben beschreven. Per deelgebied zijn er nog aanvullende doelen weergegeven (zie paragraaf 4.2.1 t/m paragraaf 4.2.8). Zo kan iedere initiatiefnemer aan de voorkant zien waarop zijn of haar voorstel wordt beoordeeld. Natuurlijk zal een initiatief in de praktijk niet op alle onderdelen maximaal ‘scoren’, maar het is wel wenselijk dat er geen hele slechte scores tussen zitten. Het gaat hier overigens om een kwalitatieve en niet om een normatieve inschatting. Vervolgens gaat het erom dat er een gemiddeld positieve score uitkomt. Dan is sprake van een maatschappelijke meerwaarde. Daarbij is ook van belang dat de initiatiefnemer in overleg treedt met omwonenden en eventuele andere belanghebbenden en daarbij op zoek gaat naar draagvlak voor het initiatief. Hiervoor stellen wij een leidraad participatie op, dat als uitgangspunt zal gaan dienen voor initiatiefnemers.

In het omgevingsplan werken we het afwegingskader verder uit.

45

46

4.2 Koersen op karakter per deelgebied De ambities en uitgangspunten voor de hele gemeente (zoals we die geschetst hebben in paragraaf 4.1) werken we hieronder verder uit voor verschillende deelgebieden binnen de gemeente. We onderscheiden de volgende acht deelgebieden met elk een eigen karakter: · · · · · · · ·

Binnenstad Woongebieden Kernrand Polders Uiterwaarden Veluwe Veluwerand Bedrijvenparken

Van elk deelgebied beschrijven we de karakteristieken die samen het huidige karakter (de huidige identiteit) vormen. Per deelgebied geven we vervolgens op basis van dat huidige karakter de koers op hoofdlijnen op weg naar 2040: hoe willen we de bestaande kwaliteiten van het deelgebied behouden en versterken en welke typen ontwikkelingen kunnen daaraan bijdragen? Deze koersen (ontwikkelrichtingen) passen binnen de overkoepelende ambities en uitgangspunten die we voor de hele gemeente hebben.

Ligging van de verschillende deelgebieden. 47

48

4.2.1 Binnenstad Huidig karakter De rijke geschiedenis van Hattem is het duidelijkst voelbaar in het hart van onze gemeente: de historische binnenstad. De monumentale binnenstad met haar middeleeuwse stratenpatroon en de karakteristieke Dijkpoort ademt nog echt de sfeer uit van een Hanzestad. Langs de rand vormt de stadsgracht met bijbehorende groenstructuur een aantrekkelijk groen contrast met de restanten van de oude stadsmuur en kasteel De Dikke Tinne en de dichtbebouwde delen binnen de stadswallen. De stadsgracht omsluit niet de hele binnenstad en is op verschillende plaatsen verborgen onder de toegangsstraten. De binnenstad herbergt veel kunst en cultuur(historie). Een gedeelte hiervan is te bewonderen in de verschillende musea, zoals het Voerman Museum, het Anton Pieckmuseum en het Nederlands Bakkerijmuseum. Maar ook de vele, vaak bekende evenementen (zoals het Dikke Tinne Festival en het Chocoladefestival) dragen bij aan het culturele karakter van de oude Hanzestad. De historische binnenstad is hierdoor een toeristische en recreatieve bezienswaardigheid van formaat. Het centrum bezit veel hoogwaardige en kleinschalige (winkel)voorzieningen en horeca, inclusief grote en levendige terrassen (vooral op de Markt). Door het toeristische karakter van Hattem zijn er relatief veel (aan toerisme gerelateerde) voorzieningen voor recreatie en ontspanning, zoals restaurants.

Maar de binnenstad is ook een belangrijke ontmoetingsplaats voor de Hattemers zelf. Het is het sociaal, economisch en toeristisch hart van de gemeente. Tegelijk nemen verkeer en parkeren vrij veel ruimte in beslag, wat afbreuk doet aan de uitstraling. Op sommige plekken is sprake van leegstaand. 49

Koers We zijn trots op onze historische binnenstad. Daarom willen we in de toekomst blijven werken aan een goede uitstraling van het centrum met behoud/bescherming van de vele monumenten en het historische karakter. Nieuwe ontwikkelingen in de binnenstad moeten passen bij het historische Hanzekarakter. Ons Hanzekarakter staat centraal en die identiteit willen we versterken. We maken duidelijk wat we te bieden hebben aan inwoners en bezoekers. Samen met onze ondernemers vertellen we het verhaal van Hattem, vanuit een duidelijke toekomstvisie. Daarvoor gaan we de marketingorganisatie voor de binnenstad (en heel Hattem) verbeteren/bundelen (vanuit één gezamenlijke vertegenwoordiging van bedrijven in de gemeente Hattem). Er is bovendien ruimte voor vernieuwing van het culturele aanbod in de binnenstad. De binnenstad van Hattem blijft ook in de toekomst het sociaal, economisch en toeristisch hart van de gemeente. Daarbij streven we naar een onderscheidend voorzieningenniveau, met eigen kwaliteitswinkels. Hierin zoeken we naar een balans in voorzieningen die aantrekkelijk zijn voor Hattemers en voor bezoekers uit de regio en toeristen. We investeren in een kwalitatief hoogwaardig ‘kernwinkelgebied’ in de Kerkstraat en de Kruisstraat, met een concentratie van winkels. Wonen is hier op de begane grond niet toegestaan.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hattem&id=7d648572-2aa4-4d33-9386-888a0698677a