Bijlage 2 Ruimtelijke Onderbouwing IJsseldijk.pdf
Tekst van het document
RAPPORT Ruimtelijke onderbouwing IJsseldijk Hattem Dijkverbetering IJsseldijk Apeldoorns kanaal Klant:
Waterschap Vallei en Veluwe
Referentie: BG6356TPRP2009021711 Status:
Definitief/v2
Datum:
2-9-2020
Projectgerelateerd
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Postbus 593 8000 AN Zwolle Transport & Planning Trade register number: 56515154 +31 88 348 65 00 T info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W
Titel document: Ruimtelijke onderbouwing IJsseldijk Hattem Ondertitel: Referentie: BG6356TPRP2009021711 Status: v2/Definitief Datum: 2-9-2020 Projectnaam: Dijkverbetering IJsseldijk Apeldoorns kanaal Projectnummer: BG6356 Auteur(s): Jitze Terpstra
Opgesteld door: Jitze Terpstra Gecontroleerd door: Femke Baarslag Datum: 10-07-2020 / MB Goedgekeurd door: Matthijs Logtenberg Datum: 21-07-2020 / ML
Classificatie Projectgerelateerd
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
1
Projectgerelateerd
Inhoud 1
Inleiding
3
1.1
Aanleiding
3
1.2
Projectgebied
3
1.3
Uitgangspunten ruimtelijke onderbouwing
4
1.4
Leeswijzer
4
2
Projectbeschrijving en toetsing
5
2.1
Huidige situatie
5
2.2
Autonome ontwikkelingen
7
2.3
Voorgenomen activiteit
7
2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4
Doel van de geplande ingrepen Doorlopen proces Aard en omvang van de voorgenomen ingrepen Voorgenomen werkzaamheden
7 8 10 13
2.4
Toetsing aan bestemmingsplan
13
2.4.1 2.4.2 2.4.3
Dijksegment 5 Dijksegment 4 Dijksegment 3
13 14 14
3
Beleid
16
3.1
Rijksbelangen
16
3.2
Provinciale belangen
19
3.3
Regionale belangen
21
3.4
Gemeentelijke belangen
22
4
Omgevingsaspecten
24
4.1
Natuur
24
4.1.1 4.1.2 4.1.3
Beschermde gebieden Beschermde soorten Houtopstanden
24 26 27
4.2
Bodem
27
4.3
Water
27
4.4
Ruimtelijke kwaliteit
28
4.5
Archeologie
30
4.6
Woon-, werk- en leefmilieu
32
4.6.1 4.6.2
Uitzicht en leefgenot Verkeer
32 32
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
1
Projectgerelateerd
5
Uitvoerbaarheid
33
5.1
Maatschappelijke uitvoerbaarheid
33
5.2
Economische uitvoerbaarheid
33
5.2.1
Kostenverhaal
33
6
Conclusies
34
7
Referenties
36
Participatie en samenwerking
37
Compensatieplan GNN
40
Aerius Calculator
41
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
2
Projectgerelateerd
1
Inleiding
1.1
Aanleiding
Het Waterschap Vallei en Veluwe werkt met bewoners aan plannen voor het verbeteren van de IJsseldijk. Globaal gaat het om de dijk tussen de keersluis het Bastion in Hattem en het Kloosterbos in Wapenveld. Vastgesteld is dat de IJsseldijk niet voldoet aan de normen van het Rijk. De dijkverbetering is daarom opgenomen in het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Binnen het HWBP werken het Rijk en de verschillende waterschappen intensief samen om Nederland als geheel te beschermen tegen overstromingen. Het project Verbetering IJsseldijk Apeladoorns Kanaal heeft van 2016 tot 2018 een verkenningsfase doorlopen. Daarin is onderzocht welke maatregelen het beste toegepast kunnen worden om de dijk te verbeteren. In februari 2018 is na een zorgvuldige afweging het voorkeursalternatief vastgesteld. Inmiddels bevindt het project zich in de planuitwerkingsfase, waarin het voorkeursalternatief is uitgewerkt tot een definitief ontwerp (DO). Naast het DO is een Projectplan Waterwet opgesteld en worden er verschillende vergunningen aangevraagd die nodig zijn om het project te kunnen realiseren. Nadat het Projectplan Waterwet is vastgesteld en de vergunningen zijn verkregen wordt medio 2021 met de uitvoering van start gegaan. Het project heeft betrekking op verschillende dijksegmenten. Per dijksegment is bepaald welke specifieke werkzaamheden uitgevoerd moeten worden.
Deze werkzaamheden zijn getoetst aan de geldende bestemmingsplannen. Hierbij is bepaald in hoeverre de werkzaamheden al dan niet passen binnen de regels van de verschillende bestemmingsplannen. Daarbij is geconstateerd dat de dijkverbetering niet geheel past binnen het bestemmingsplan Uiterwaarden van de Gemeente Hattem. Daarom is een aanpassing nodig, middels een omgevingsvergunning voor het handelen in strijd met regels ruimtelijke ordening (buitenplans). De voorliggende ruimtelijke onderbouwing dient als onderlegger voor deze omgevingsvergunning. De onderbouwing is tevens het ruimtelijk afwegingskader voor de dijkverbetering. Het project heeft mede tot gevolg dat op een aantal locaties de vrijwaringszone van de dijk moet worden aangepast. De voorliggende ruimtelijke onderbouwing dient tevens als onderlegger voor de aanpassing van deze vrijwaringszone.
1.2
Projectgebied
De locatie van de dijkverbetering ligt tussen de keersluis het Bastion in Hattem en het Kloosterbos in Wapenveld. Op onderstaande afbeelding is het complete projectgebied te zien.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
3
Projectgerelateerd
Figuur 1.1: Projectgebied dijkverbetering
1.3
Uitgangspunten ruimtelijke onderbouwing
Deze ruimtelijke onderbouwing geldt specifiek voor de maatregelen die nodig zijn voor de verbetering van de IJsseldijk volgens het DO, voor zover gelegen in de gemeente Hattem. Op grond van artikel 5.10 van de Waterwet, kan het uitvoeren van werken en werkzaamheden worden gerechtvaardigd binnen het projectplan Waterwet. Deze werken en werkzaamheden maken dan ook geen onderdeel uit van de vergunningaanvraag en daarmee deze ruimtelijke onderbouwing.Voor de activiteit ‘bouwen’ is wel een omgevingsvergunning benodigd.
1.4
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 is een beschrijving opgenomen van de dijkverbetering. Hoofdstuk 3 gaat in op het relevante beleid op Rijks-, Provinciaal, regionaal en gemeentelijk niveau. De omgevingsaspecten en de daarbij horende toetsing vindt plaats in hoofdstuk 4. Hoofdstuk 5 bevat de maatschappelijke en economische uitvoerbaarheid van het plan. In het laatste hoofdstuk worden de conclusies van deze ruimtelijke onderbouwing gegeven.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
4
Projectgerelateerd
2
Projectbeschrijving en toetsing
2.1
Huidige situatie
De te verbeteren IJsseldijk, langs het 5e en 6e pand van het Apeldoorns Kanaal, ligt in de gemeenten Heerde en Hattem. Het betreft globaal het dijktraject tussen Wapenveld (Kloosterbos) en Hattem (Keersluis het Bastion). Dit traject van de dijkverbetering is circa 3 kilometer lang. De IJsseldijk langs het Apeldoorns kanaal bevindt zich op de overgang van de Veluwe naar de IJsselvallei. De IJsseldijk vormt de primaire waterkering van de rivier de IJssel. De IJssel zelf ligt op flinke afstand en buiten het beeld van de dijk. De IJsseldijk is op dit traject tevens de oostelijke kade en waterkering van het Apeldoorns kanaal. Deze dubbele functie levert de bijzondere situatie op dat het Apeldoorns kanaalwater aan de binnendijkse zijde van de dijk ligt (zie figuur 2.1). In de situatie van hoog water staat aan weerszijden van de dijk water als het rivierwater in de uiterwaarden staat.
Figuur 2.1: dwarsdoorsnede IJsseldijk
De waterkering op het te verbeteren tracé bestaat momenteel uit een kade met daarin een stalen damwand aan de zijde van het kanaal. Bij de Hezenbergersluis wijkt de waterkering (met de daarop gelegen weg) over een kort traject van circa 150 meter af van het kanaal. Ook bij landgoed de Hezenberg, ten noorden van de Hezenbergersluis, loopt het tracé van de waterkering op afstand van het kanaal over het hooggelegen landgoedterrein. Het gebied heeft verschillende gebruiksfuncties. In figuur 2.2 zijn de locaties uit navolgende beschrijving op kaart aangegeven. Langs het gehele dijktraject liggen verschillende woningen, aan buitendijkse zijde van de dijk. De bebouwing in het gebied weerspiegelt de historische ontwikkeling en het gebruik van het gebied. De aanwezige boerenerven sluiten aan op het agrarische gebruik dat hier sinds de Middeleeuwen een plaats heeft. Opvallend aan diverse erven is de ligging op een terpachtige hoogte, evenals de aanwezigheid van enkele (relatief recent toegevoegde) kades. Het Apeldoorns Kanaal heeft met name een recreatieve functie voor kano’s en andere kleine vaartuigen. De oevers van het kanaal worden voornamelijk gebruikt door vissers. Het kanaal is op een aantal locaties passeerbaar voor verkeer: via de Kloosterburg en Hezenbergerbrug. Fietsers en wandelaars kunnen ook over het Bastion het kanaal passeren.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
5
Projectgerelateerd
Figuur 2.2: Locatie Dijkverbetering
In de 15e en 16e eeuw stond een klooster, genaamd Hulsbergen, aan de Grift in de omgeving van de weg Ellenhoorn. De enige fysieke herinnering aan het klooster is te vinden in de monumentale boerderij langs de Kanaaldijk, omdat deze boerderij nog bouwmaterialen van het klooster bezit. Het gebied kent één landgoed: De Hezenberg. Landgoed de Hezenberg is nu een Christelijk Centrum voor GGZ, Pastoraat en Retraite. Het centrum omvat naast het huis een kapel en diverse zorggebouwen. De oostrand van het landgoed ligt langs de uiterwaard. Ook de ontsluitingsweg ligt hier, deels in de vorm van een laan.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
6
Projectgerelateerd
2.2
Autonome ontwikkelingen
Verbetering van de IJsseldijk Apeldoorns Kanaal is, zoals eerder aangehaald, onderdeel van het Hoogwaterbeschermingsprogramma, een programma van het Rijk en de waterschappen. Doel van het programma is om de waterkeringen, die bij toetsing zijn afgekeurd, weer te laten voldoen aan de wettelijke normen op gebied van waterveiligheid. Aan de overzijde van de IJssel vindt een versterking van de primaire waterkering plaats tussen Zwolle en Olst. Het realiseren van aanpassingen aan de IJsseldijk tussen Zwolle en Olst staan gepland vanaf 2023 en vindt dus niet gelijktijdig plaats met de dijkverbetering IJsseldijk langs het Apeldoorns Kanaal. In de directe omgeving van het project heeft in 2018 en 2019 onderhoud aan het 6e pand van het Apeldoorns Kanaal plaatsgevonden. Dit betreft het buitendijks gelegen deel van het kanaal vanaf keersluis Het Bastion tot aan de IJssel. In 2018 is gestart met het ontwikkelen van een visie Hoenwaard 2030 voor de inrichting van de uiterwaard gelegen ter hoogte van het dijktraject. Hierbij werken de overheden Rijkswaterstaat, provincie Gelderland, waterschap Vallei en Veluwe, gemeente Hattem en gemeente Heerde samen met bewoners en belanghebbenden. Dit jaar wordt de in 2019 vastgestelde Visie Levendige Hoenwaard nader uitgewerkt tot een gebiedsplan.
De plannen voor de Hoenwaard zijn in een dermate pril stadium dat naar verwachting geen werkzaamheden tegelijkertijd plaats vinden. De Hattemerpoort is één van de ecologische poorten van de Veluwe, gelegen ter hoogte van De Belt, en vormt de verbinding tussen de droge Veluwe en de natte randgebieden in de IJsseluiterwaard. Doel is het herstellen en ontwikkelen van de natuurlijke gradiënt van deze poort en het herstellen van de uitwisseling van organismen tussen de Veluwe en de IJsseluiterwaard. Provincie Gelderland heeft hiervoor in 2000 het initiatief genomen middels het toenmalige beleidsplan Veluwe 2010. Diverse projecten om het doel te behalen, zijn opgenomen in het Uitvoeringsprogramma Hattemerpoort 2015-2019. Eén van de projecten is de aanleg van een fauna-uittreedplaats (FUP) in het Apeldoorns Kanaal ter hoogte van De Belt. De aanleg hiervan heeft naar verwachting geen invloed op de werkzaamheden in het kader van de dijkverbetering. Ten zuiden van landgoed De Hezenberg loopt een particulier initiatief voor natuurontwikkeling. Vernatting van het landschap en het realiseren van een poel aan de zuidzijde van het landgoed zijn hier onderdeel van. De bouw van een bijenschans op de voormalige gemeentewerf wordt naar verwachting uiterlijk 2020 gerealiseerd. Er is geen sprake van gelijktijdige realisatie met de werkzaamheden in het kader van deze dijkverbetering.
2.3
Voorgenomen activiteit
2.3.1
Doel van de geplande ingrepen
Doel van de geplande dijkverbetering van de IJsseldijk is deze te laten voldoen aan de nieuw gestelde normen die wettelijk zijn vastgelegd in de Waterwet. De veiligheidsopgave betreft een dijkverbetering ten aanzien van stabiliteit, piping en hoogte. Uitzondering is het meest zuidelijk deel van het traject (geen hoogteopgave) en landgoed De Hezenberg (natuurlijke hoogte, geen veiligheidsopgave). Naast de veiligheidsopgave heeft een dijkverbeteringsproject altijd een inpassingsopgave, teneinde de essentiële waarden van het gebied tenminste op gelijk niveau te houden. Bij dit dijktraject gaat het naast landschappelijke inpassing ook om inpassing van woningen en het aansluiten op initiatieven in de omgeving.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
7
Projectgerelateerd
2.3.2
Doorlopen proces
Voor het project Dijkverbetering IJsseldijk Apeldoorns Kanaal is een voorkeursalternatief (VKA) ontwikkeld. Dit VKA is in februari 2018 vastgesteld door het Algemeen Bestuur van Waterschap Vallei en Veluwe (WSVV). Deze paragraaf beschrijft het proces dat is doorlopen om te komen tot het vastgestelde voorkeursalternatief. In de ‘Adviesnota Voorkeursalternatief IJsseldijk Apeldoorns Kanaal’ [7] is dit proces uitgebreider beschreven. Figuur 2.3 laat schematisch zien via welke stappen het voorkeursalternatief tot stand is gekomen. In elke stap is samengewerkt met een bewoners(groep) en met een ambtelijke en bestuurlijke begeleidingsgroep. Deze drie groepen hebben meegedacht en advies gegeven. De adviezen zijn meegenomen in de besluitvorming.
Figuur 2.3 Proces tot vaststelen Voorkeursalternatief
Bij de inventarisatie van ideeën is zo breed mogelijk gestart. Vervolgens heeft twee keer een selectieronde plaatsgevonden. In de eerste stap zijn er in totaliteit dertien oplossingsrichtingen gedefinieerd. Bij “zeef 1”, zijn vier bepalende criteria gehanteerd om de stap naar kansrijke oplossingsrichtingen te bepalen. Deze criteria zijn: • techniek (doelgericht); • investeringskosten (redelijkerwijs betaalbaar); • beheer • vergunningen (randvoorwaarden vanuit wettelijke kaders). De kansrijke oplossingsrichtingen zijn vervolgens vertaald in vijf alternatieven, die nader uitgewerkt zijn in figuur 2.4:
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
8
Projectgerelateerd
Figuur 2.4 Beschrijving vijf alternatieven
Bij “zeef 2”, de tweede selectieronde in de besluitvorming, is een beoordelingskader toegepast, dat samengevat kan worden in de volgende vier criteria: • techniek; • ruimte; • milieu; • kosten. In de hiernaast weergegeven figuur 2.5 zijn de vier criteria verder uitgewerkt. De resultaten van deze tweede ronde hebben geen unaniem beeld voor een voorkeursalternatief opgeleverd. Op basis van de beoordeling op de criteria, gecombineerd met de kosten viellen twee alternatieven af; te weten de alternatieven Buitendijks en Bredere kruin. De andere drie alternatieven lagen in de beoordeling dicht bij elkaar, waarbij het alternatief muurtje een duidelijk kostbaarder alternatief was.
Figuur 2.5 Vier criteria
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
9
Projectgerelateerd
Daarom is vervolgens besloten om van twee alternatieven de inpassingsopgave nader te onderzoeken en deze alternatieven uit te werken tot basisontwerpen, te weten ‘constructie’ en ‘grond’ (figuur 2.6).
Figuur 2.6 Schematische dwarsdoorsnedes ‘grond’ en ‘constructie’
De essentie van het basisontwerp ‘grond’ is dat een stabiele kering ontstaat door de kernzone van de kering naar het oosten te verplaatsen. De bestaande damwand kan hierdoor blijven staan. Het nieuwe grondlichaam lost ook de hoogte- en pipingopgaven op. Dit ontwerp vraagt wel een buitendijks ruimtebeslag. De essentie van het ontwerp ‘constructie’ is het vervangen van de bestaande damwand door een diepere damwand. Hierdoor wordt de kering stabiel en wordt de pipingopgave opgelost. De hoogteopgave wordt opgelost door de bestaande dijk te verhogen met grond. Dit vraagt in mindere mate om buitendijks ruimtebeslag dan het ontwerp ‘grond’. Met de inzichten uit de analyse van deze twee ontwerpen is het voorkeursalternatief samengesteld. Hierbij is gebruik gemaakt van het advies van een expertteam ruimtelijke kwaliteit.
2.3.3
Aard en omvang van de voorgenomen ingrepen
Het DO is een integraal en samenhangend ontwerp. Het in balans brengen van de veiligheids- en inpassingsopgave, de belangen van bewoners en eigenaren en de mogelijke kansen heeft geleid tot een indeling in vijf dijksegmenten afwisselend uitgevoerd in de basisontwerpen met maatregelen ‘grond’ en ‘constructie’. Maatregel ‘grond’ De maatregel ‘grond’ bestaat uit het aanbrengen van een nieuw dijklichaam, parallel aan de oostzijde van de bestaande dijk. Hierdoor verplaatst de kernzone van de kering zich naar het oosten (figuur 2.6). De bestaande damwand langs het Apeldoorns Kanaal kan hierdoor blijven staan maar heeft geen functie meer voor de primaire waterkering, alleen als beschoeiing van het kanaal. Deze maatregel heeft een stabiele kering tot resultaat. Omdat deze voldoende hoog kan worden en op voldoende afstand van het kanaal ligt, lost dit nieuwe grondlichaam zowel hoogte-, stabiliteits- als pipingproblemen op. In de bocht bij de Hezenbergersluis ligt de huidige dijk al op voldoende afstand van het kanaal. Daarom kan hier worden volstaan met minder aanvulling van grond dan elders op het traject. Een ander relevant aspect van het ontwerp in grond is dat het grondlichaam deels in de huidige buitendijkse zone gesitueerd is.
Maatregel ‘constructie’ De maatregel ‘constructie’ bestaat uit het vervangen van de bestaande damwand door een diepere damwand aan de kanaalzijde waardoor de kering stabiel wordt en de pipingopgave wordt opgelost. De hoogteopgave wordt opgelost door de bestaande dijk te verhogen met grond of de bestaande weg te overlagen met asfalt. De taluds worden aangepast aan de nieuwe hoogte, die een beperkt ruimtebeslag geeft (figuur 2.6). Hierdoor zijn de benodigde maatwerkoplossingen voor de erven en bebouwing in het tracé beperkt. In het DO is de dijk opgedeeld in vijf segmenten, waarin afwisselend ‘grond’ en ‘constructie’ wordt toegepast. Zie figuur 2.7 voor een beschrijving en figuur 2.8 voor een kaart.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
10
Projectgerelateerd
Figuur 2.7 Beschrijving ingrepen per dijksegment
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
11
Projectgerelateerd
Figuur 2.8 Toepassing van de twee oplossingen. Groen is het aanbrengen van grond en blauw het aanbrengen van een damwand in de kanaaloever.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
12
Projectgerelateerd
Het DO voldoet volledig en integraal aan de veiligheidsopgave. De gebruikte bouwstenen zijn primair ontworpen en gedimensioneerd om de waterkering te laten voldoen aan de gestelde opgaven voor stabiliteit, piping en hoogte. Ter plaatse van de drie overgangen van grond naar constructie zijn overlappen voorzien om de functies van de dijk te continueren en geen zwakke schakels te creëren. Het uitgangspunt ‘duurzaam GWW’- bij voorkeur een oplossing in grond - speelde een rol in het samenstellen van het voorkeursalternatief evenals het thema ruimtelijke kwaliteit. Bij de inpassing is de visuele herkenbaarheid van de dijk als samenhangend landschapselement het belangrijkste, daarbij geldt dat van zuid naar noord de dijk geleidelijk uit het maaiveld oprijst en zich, vanaf ongeveer de Hezenberg, visueel verzelfstandigt. Continuïteit in het beeld gecombineerd met de juiste maatregelen op perceelsniveau bij de woningen en kavels is daarnaast een belangrijk vertrekpunt geweest. De dijksegmenten 3 (deels), 4 en 5 vallen binnen de gemeentegrenzen van Hattem.
2.3.4
Voorgenomen werkzaamheden
Om de IJsseldijk te kunnen verbeteren zal een aantal werkzaamheden plaatsvinden langs de dijk aan het Apeldoorns Kanaal: • Aanbrengen/opbrengen van grond; •
Kap van een aantal bomen, waarvan een smalle strook nabij de Belt gelegen binnen Natura 2000gebied Rijntakken;
•
Aanbrengen van damwanden;
•
Verplaatsen bermsloot;
•
Aanleggen van tijdelijke werkstroken naast de nieuwe dijk;
•
Mitigerende en/of compenserende maatregelen voor natuur;
•
Sloop van een woning, te weten Kanaaldijk 7.
2.4
Toetsing aan bestemmingsplan
Om te beoordelen in hoeverre het project passend is binnen het geldend bestemmingsplan heeft een toets plaatsgevonden, waarbij de dijksegmenten 3 (deels, voor zover binnen gemeente Hattem gelegen), 4 en 5 beoordeeld zijn. Het gaat hierbij om het bestemmingsplan Uiterwaarden (vastgesteld op 15 december 2014). In algemene zin kan worden opgemerkt dat het hier gaat om een project waarvoor in het kader van de Waterwet een projectplan wordt opgesteld. In artikel 5.10 van de Waterwet is aangegeven dat als een bestemmingsplan een omgevingsvergunning eist voor het uitvoeren van werken en werkzaamheden, deze vergunning niet vereist is als de werken en werkzaamheden onderdeel uitmaken van een vastgesteld projectplan.
2.4.1
Dijksegment 5
De bestaande damwand in de kanaaloever blijft gehandhaafd en de werkzaamheden bestaan hier uit het verbreden en deels vernieuwen van de dijk door middel van het aanbrengen en afgraven van de bestaande dijk. Anders gezegd, er vinden geen werkzaamheden plaats op de grens tussen land en water. Binnen de bestemming ‘Agrarisch met waarden – Natuur en landschap, de dubbelbestemming ‘Waterstaat’ en de gebiedsaanduiding ‘vrijwaringszone - dijk’ geldt dat een omgevingsvergunning noodzakelijk is voor de activiteit werk of werkzaamheden uitvoeren. Deze verplichting vervalt in dit geval doordat er een projectplan Waterwet is opgesteld.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
13
Projectgerelateerd
Vastgesteld kan worden dat de bestemming ‘Verkeer’ en de dubbelbestemmingen ‘Waterstaat – Waterkering’ en ‘Leiding – Hoogspanningsverbinding’ zich niet verzetten tegen dit project. Door het deels moeten verleggen van de dijk moeten de dubbelbestemming ‘Waterstaat – Waterkering’ en de vrijwaringszone worden aangepast aan het nieuwe profiel. Hier ontstaat strijdigheid met de regels van het bestemmingsplan Uiterwaarden. Omdat het bestemmingsplan geen binnenplanse afwijkings- of wijzigingsbevoegdheid kent, dient middels een omgevingsvergunning voor het handelen in strijd met regels ruimtelijke ordening (buitenplans) voorzien te worden in deze aanpassing van de vrijwaringszone. Deze ruimtelijke onderbouwing maakt onderdeel uit van de vergunningaanvraag. Uiteindelijk zal de wijziging zijn beslag moeten vinden in het bestemmingsplan Uiterwaarden door wijziging van de aanduiding ‘vrijwaringszone - dijk’. Ook wordt de keur van het Waterschap op dit punt aangepast. Conclusie dijksegment 5: De omgevingsvergunning dient ter rechtvaardiging van afwijking en aanpassing van de ligging van de dubbelbestemming ‘Waterstaat – Waterkering’ en de gebiedsaanduiding ‘vrijwaringszone - dijk’, daar waar het dijklichaam afwijkt van de oorspronkelijke ligging.
2.4.2
Dijksegment 4
In dit deel van de dijk wordt de bestaande damwand vervangen door een zwaardere en diepere damwand. Ook vindt door de hogere damwand een geringe verhoging van de bestaande dijk met grond plaats. Bij toetsing aan de regels ten aanzien van de bestemming ‘Verkeer’ en de dubbelbestemming ‘Waterstaat – Waterkering’ wordt voldaan en behoeft geen verdere actie te worden ondernomen. Binnen de dubbelbestemming ‘Waarde – Cultuurhistorie’ en de gebiedsaanduiding ‘vrijwaringszone - dijk’ is een omgevingsvergunning vereist voor de activiteit werk of werkzaamheden uitvoeren. Deze vergunningplicht wordt ondervangen middels het projectplan Waterwet. Voor het plaatsen van de nieuwe damwanden wordt een afzonderlijke omgevingsvergunning ‘activiteit bouwen’ aangevraagd. Conclusie dijksegment 4: Een omgevingsvergunning in het kader van het bestemmingsplan is niet vereist omdat er geen nadere strijdigheden met het bestemmingsplan Uiterwaarden zijn vastgesteld.
2.4.3
Dijksegment 3
De bestaande damwand in de kanaaloever blijft gehandhaafd en de werkzaamheden bestaan hier uit het aanbrengen van een nieuw dijklichaam, parallel aan de oostzijde van de bestaande dijk. Binnen de bestemmingen ‘Bos’ en ‘Agrarisch met waarden – Natuur en landschap’, de dubbelbestemming ‘Leiding – Gas’ en de gebiedsaanduiding ‘vrijwaringszone - dijk’ is een omgevingsvergunning vereist voor de activiteit werk of werkzaamheden uitvoeren. Deze vergunningplicht wordt ondervangen middels het projectplan Waterwet. Vergelijkbaar met dijksegment 5 zullen door de verlegging van de dijk delen van de dubbelbestemming ‘Waterstaat – Waterkering’ en de gebiedsaanduiding ‘vrijwaringszone - dijk’ verlegd moeten worden.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
14
Projectgerelateerd
Binnen dit dijksegment is eveneens de nieuwbouw van een twee-onder-een-kapwoning aan de orde. De bouw loopt via een afzonderlijk traject, waarbij de aanvraag omgevingsvergunning al is ingediend bij de gemeente Hattem. Het gaat hierbij om het adres Kanaaldijk 7. De omgevingsvergunning is noodzakelijk in verband met het feit dat de bebouwing buiten het huidige bouwvlak wordt gerealiseerd. Verder is hier sprake van een voorgenomen functiewijziging van ‘Agrarisch’ naar ‘Wonen’. Voorgaande is strijdig met het bestemmingsplan Uiterwaarden. Conclusie: De omgevingsvergunning dient ter rechtvaardiging van afwijking en aanpassing van de ligging van de dubbelbestemming ‘Waterstaat – Waterkering’ en de gebiedsaanduiding ‘vrijwaringszone - dijk’, daar waar het dijklichaam afwijkt van de oorspronkelijke ligging.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
15
Projectgerelateerd
3
Beleid
3.1
Rijksbelangen
Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geeft een integraal kader voor het ruimtelijk en mobiliteitsbeleid op rijksniveau en dient als de 'kapstok' voor bestaand en nieuw Rijksbeleid met ruimtelijke consequenties. "Nederland concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig", dat is de ondertitel van deze visie. De visie van het Rijk geldt voor de middellange termijn (2028). Om de ambities te verwezenlijken formuleert het Rijk drie hoofddoelen: 1. vergroten van de concurrentiekracht van Nederland door het versterken van de ruimtelijkeconomische structuur van Nederland; 2. verbeteren, instandhouden en ruimtelijk zeker stellen van de bereikbaarheid waarbij de gebruiker voorop staat; 3. waarborgen van een leefbare en veilige omgeving waarin unieke natuurlijke en cultuurhistorische waarden behouden zijn. Voor deze drie Rijksdelen worden 13 onderwerpen van nationaal belang benoemd, waaronder ruimte voor waterveiligheid, een duurzame zoetwatervoorziening en kaders voor klimaatbestendige stedelijke herontwikkeling (nationaal belang 9). Het Rijk is verantwoordelijk voor het integrale beheer van het hoofdwatersysteem en, samen met de waterschappen, verantwoordelijk voor de bescherming van Nederland tegen overstromingen.
Het is belangrijk dat bij ruimtelijke plannen rekening wordt gehouden met waterhuishoudkundige eisen op korte en lange termijn. Het hoofdwatersysteem van Nederland bestaat uit de Noordzee, de Waddenzee, het IJsselmeer, het Markermeer, de Randmeren, de grote rivieren, de Zuidwestelijke Delta en de Rijkskanalen. Het beheer van het watersysteem is gericht op het meebewegen met natuurlijke processen waar het kan en het bieden van weerstand waar het moet. Naast preventie als primaire pijler bij de bescherming tegen overstromingen, is het waterveiligheidsbeleid ook gericht op het beperken van de gevolgen van overstromingen als gevolg van keuzes in de ruimtelijke planning en het op orde krijgen en houden van de rampenbeheersing (meerlaagsveiligheid). Het nationale waterbeleid is uitgewerkt in het Nationaal Waterplan 2016-2021 en komt aan de orde in het jaarlijkse Deltaprogramma. Hierin wordt gerapporteerd over de te nemen maatregelen en voorzieningen. Het Rijk beschermt de primaire waterkeringen (dijken, dammen, kunstwerken en duinen) die in beheer zijn bij het Rijk evenals het kustfundament. Het Rijk stelt ook normen voor de primaire waterkeringen, ook voor de primaire waterkeringen in beheer bij de verschillende waterschappen. Daarnaast is de Planologische Kernbeslissing 'Ruimte voor de Rivier' expliciet benoemd in de structuurvisie. Deze blijft bestaan als uitwerking van de SVIR.
Het Rijk volgt nog wel de ontwikkelingen en bepaalt op basis hiervan of een ruimtelijke interventie noodzakelijk is, hierbij gebruik makend van het instrumentarium van de Wro. Ladder voor duurzame verstedelijking Twee van de nationale belangen, die in deze situatie van belang is, is weergegeven als nummer 13 'Zorgvuldige afweging en transparante besluitvorming bij alle ruimtelijke en infrastructurele besluiten' en nummer 7, ‘Het in stand houden van het hoofdnet van wegen, spoorwegen en vaarwegen om het functioneren van het mobiliteitssysteem te waarborgen’. Voor wat betreft het eerste belang kan het volgende worden weergegeven. Het Rijk is verantwoordelijk voor een goed systeem van ruimtelijke ordening inclusief zorgvuldige, transparante ruimtelijke en infrastructurele besluiten. Dat betekent dat het systeem zo ingericht moet zijn dat integrale planvorming en besluitvorming op elk schaalniveau mogelijk is en dat bestaande en toekomstige belangen goed kunnen worden afgewogen. Gebruikswaarde, toekomstwaarde en belevingswaarde zijn hier onderdeel van. Het gaat dan zowel om belangen die conflicteren als belangen die elkaar versterken. Bij nieuwe ontwikkelingen, aanleg en herstructurering moet in elk geval aandacht zijn voor de gevolgen voor de
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
16
Projectgerelateerd
waterhuishouding, het milieu en het cultureel erfgoed. Het Rijk hanteert bij nationale infrastructurele en gebiedsontwikkelingsprojecten de werkwijze van Sneller en Beter, waarmee participatie en belangenbehartiging van burgers en bedrijven een nadrukkelijkere plaats krijgt bij de besluitvorming. Vraaggericht programmeren en realiseren van verstedelijking door provincies, gemeenten en marktpartijen is nodig om groei te faciliteren, te anticiperen op stagnatie en krimpregio’s leefbaar te houden. Ook dient de ruimte zorgvuldig te worden benut en overprogrammering te worden voorkomen. Om beide te bereiken wordt een ladder voor duurzame verstedelijking opgenomen in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro). Het tweede belang (nummer 7) betreft naast het in stand houden van waterwegen en het functioneren van het mobiliteitssysteem de veiligheid voor het binnendijks grondgebied.
Nationaal Waterplan 2016 - 2021 Het Nationaal Waterplan wordt vastgesteld op basis van de Waterwet en is voor de ruimtelijke aspecten tevens een structuurvisie als bedoeld in de Wet ruimtelijke ordening. Het plan bevat de hoofdlijnen van het nationale waterbeleid en de daartoe behorende aspecten van het nationale ruimtelijke beleid. Daarnaast zijn in het Nationaal Waterplan 2016-2021 onder andere verwerkt: • • • •
De gewenste ontwikkelingen, de werking en de bescherming van watersystemen in Nederland; Benodigde maatregelen en ontwikkelingen; Beheerplannen voor de stroomgebieden; Beheerplannen voor de gebieden met overstromingsrisico;
Het Nationaal Waterplan 2016-2021 voorziet in een actualisatie van het waterbeleid op een aantal terreinen. Met de vaststelling van het Nationaal Waterplan 2016-2021 voldoet Nederland tevens aan eisen die uit het Europees recht voortvloeien (de Kaderrichtlijn Water, Richtlijn Overstromingsrisico's en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie).
Deltaprogramma 2020 In het programma staat de voortgang van de uitvoering van het werk aan de delta centraal. Het gaat daarbij om de (wettelijke) uitwerking en de uitvoering van de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën. Nederland krijgt steeds meer te maken met extreme weersomstandigheden: langdurige droogte, hitte en fikse hoosbuien. Het is dan ook van groot belang dat Nederland zich goed blijft voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Met een goede bescherming tegen hoogwater, voldoende zoetwater en een klimaatbestendige en water robuuste inrichting. Het tiende Deltaprogramma laat zien dat de deltabeslissingen en voorkeursstrategieën van Deltaprogramma 2015 (DP2015) nog steeds de goede weg beschrijven. Wel blijkt uit de eerste aanzet voor de zesjaarlijkse herijking – die in 2021 gereed is - dat beperkte aanpassingen nodig zijn. Om op de goede weg te blijven, is het bovendien cruciaal aan de delta te blijven werken en de maatregelen uit de deltaplannen Waterveiligheid, Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie voortvarend uit te voeren. Door de nieuwe inzichten in de mogelijk versnelde zeespiegelstijging, nemen onzekerheden over maatregelen na 2050 toe. Dat vraagt onderzoek naar wat op korte termijn nodig is om opties voor de langere termijn open te houden.
Om beter zicht te krijgen op het tempo waarin de zeespiegelstijging zich na 2050 ontwikkelt, start het Kennisprogramma Zeespiegelstijging. Het hoogwaterbeschermingsprogramma zet meer in op de noodzakelijke dijkversterkingen en de beoordelingen van de primaire waterkeringen. Om voorbereid te zijn op de toenemende wateroverlast, droogte, hitte en het beperken van de effecten van een eventuele overstroming moet klimaatadaptief en water robuust bouwen en ontwikkelen het 'nieuwe normaal' worden.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
17
Projectgerelateerd
Hoogwaterbeschermingsprogramma Het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) staat voor een grote maatschappelijke opgave om de waterveiligheid van Nederland te waarborgen en vormt het grootste uitvoeringsprogramma binnen het Deltaprogramma. Doel van het HWBP is om in 2050 alle primaire keringen op een sobere en doelmatige wijze versterkt te hebben, zodat deze voldoen aan de wettelijke normen zoals die zijn vastgelegd in de Waterwet. Binnen het HWBP vindt een urgentiebepaling plaats, met andere woorden de meest urgente projecten komen het eerst aan beurt. Daarnaast speelt het beschikbare budget een belangrijke rol bij het programmeren. De verbetering IJsseldijk is onderdeel van het programma. Besluit algemene regels ruimtelijke ordening Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) is op 30 december 2011 in werking getreden. Het Barro is bedoeld om kaderstellende nationale belangen door te laten werken op lokaal niveau, en strekt mede ter uitvoering van de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte. De Barro vormt in dit kader de formele borging van de Beleidslijn grote rivieren. De IJsseldijk vormt een primaire waterkering. De gronden waarop de primaire waterkeringen betrekking hebben, hebben binnen de verschillende geldende bestemmingsplannen al een dubbelbestemming 'Waterstaat - Waterkering'. De wijzigingen van de verbetering van de IJsseldijk zijn beperkt.
De dubbelbestemming behoeft in dit kader niet te worden gewijzigd of aangepast. De werkzaamheden hebben enkel tot gevolg dat de aanduiding ‘vrijwaringszone - dijk’ binnen twee dijksegmenten moet worden aangepast, omdat de beschermingszone moet worden aangepast. In deze ruimtelijke onderbouwing is hierop al ingegaan in hoofdstuk 2. Nationale Omgevingsvisie Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) heeft het Rijk de langetermijnvisie op de toekomst en de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland verder inhoud gegeven. De NOVI richt zich op vier prioriteiten. Deze onderwerpen hebben onderling veel met elkaar te maken en ze hebben gevolgen voor hoe we onze fysieke leefomgeving inrichten. De Nationale Omgevingsvisie helpt bij het maken van de noodzakelijke keuzes. • • • •
Ruimte maken voor de klimaatverandering en energietransitie; De economie van Nederland verduurzamen en ons groeipotentieel behouden; Onze steden en regio’s sterker en leefbaarder maken; Het landelijk gebied toekomstbestendig ontwikkelen.
In feite zijn er vanuit de geschetste sectorale opgaven, vier strategische, integrerende, opgaven voor het omgevingsbeleid gedestilleerd: 1. 2. 3. 4.
Naar een duurzame en concurrerende economie; Naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving; Naar een toekomstbestendige en bereikbare woon- en werkomgeving; Naar een waardevolle leefomgeving.
Bij de dijkverbetering IJsseldijk gaat het in het bijzonder om opgave verwoord onder 2. Ad 2. Naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving Als het gaat om de klimaatverandering ligt de focus op sectorale doelen of een integrale aanpak. Het is van belang dat de gekozen aanpak adaptief is. Hierbij gaat het vooral als het treffen van maatregelen urgent is. In de visie wordt hierbij ook als voorbeeld genoemd de maatregelen tegen actuele wateroverlast. Vaak zullen de dreigingen en kansen als gevolg van de klimaatverandering zich pas over een aantal jaren manifesteren. De rijksoverheid streeft naar meekoppelen. In het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) wordt actief werk gemaakt van het benutten van meekoppelkansen. Gemeenten en provincies worden door het HWBP tijdig in het studie- en programmeringsproces uitgenodigd om eventuele meekoppelkansen van ruimtelijke opgaven in te brengen. 2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
18
Projectgerelateerd
Binnen het aspect klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving is een onderverdeling gemaakt. De eerste beleidskeuze gaat over klimaatbestendig en waterrobuust. Hiermee wil het Rijk Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust maken. Bij (her)ontwikkelingen moet voorkomen dat het risico op schade en slachtoffers door overstromingen of extreem weer toeneemt, voor zover dat redelijkerwijs haalbaar is. Het Rijk wil voldoende ruimte behouden en reserveren voor toekomstige waterveiligheidsmaatregelen. De overheid pakt de opgaven vanuit waterveiligheid, laagwater, waterkwaliteit, natuur, ecologie, scheepvaart en zoetwater integraal op, met maatregelen die leiden tot een duurzaam functionerend rivierensysteem. Het ontwerp NOVI heeft samen met het milieueffectrapport (Plan MER) van 20 augustus 2019 tot en met 30 september 2018 ter inzage gelegen. Naar verwachting verschijnt de definitieve NOVI in het voorjaar 2020. Conclusie: Het project van verbetering van de IJsseldijk is verenigbaar met de SVIR. Het nationaal belang 'waterveiligheid' wordt behartigd. Verder wordt voldaan aan de eisen van zorgvuldig ruimtegebruik, nu de dijkverbetering grotendeels over de bestaande waterkering loopt. Er wordt ingezet op de basisontwerpen ‘grond’ en ‘constructie’. Het project is eveneens verenigbaar met het Nationaal Waterplan 2016-2021 en past binnen het Deltaprogramma.
Er wordt invulling gegeven aan het nationale waterbeleid, gelet op de te treffen hoogwaterbeschermingsmaatregelen. De doelstelling van het project is het realiseren van een veilige en leefbare dijk die voldoet aan de wettelijke hoogwaterveiligheidsnormen en past binnen de randvoorwaarden van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Belemmeringen op grond van Barro op grond van artikel 2.1.3. vinden niet plaats. Verder wordt voldaan aan de eisen die binnen Barro worden gesteld voldaan. De Barro staat deze dijkversterking niet in de weg. De dijkverbetering past binnen opgave naar een klimaatbestendige en klimaatneutrale samenleving. De start van de uitvoering is gepland vanaf 2021 en loopt door tot en met 2022. Bij de uitvoering is rekening gehouden met het flora- en faunaseizoen en het hoogwaterseizoen.
3.2
Provinciale belangen
Omgevingsvisie Gaaf Gelderland en omgevingsverordening Provinciale Staten van Gelderland hebben de Omgevingsvisie op 9 juli 2014 vastgesteld. De bijbehorende Omgevingsverordening is vervolgens op 24 september 2014 vastgesteld. De Omgevingsvisie en de omgevingsverordening Gelderland zijn vervolgens op 18 oktober 2014 in werking getreden. Op 19 december 2018 zijn geconsolideerde versies van de Omgevingsverordening en de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland vastgesteld. De Omgevingsvisie en -verordening bevatten de belangrijkste maatschappelijke opgaven in Gelderland. In de Omgevingsvisie staan de hoofdlijnen van het beleid. In de omgevingsvisie zijn de volgende plannen samengebracht en deels herzien namelijk: Het Waterplan, het Provinciaal Verkeer en Vervoer Plan, het Streekplan, het Milieuplan en de Reconstructieplannen. De Omgevingsverordening is in feite de uitwerking (de regels) van de omgevingsvisie. Omgevingsvisie Gaaf Gelderland Algemeen De Omgevingsvisie gaat over 'Gaaf Gelderland'. 'Gaaf' is een woord met twee betekenissen. 'Gaaf' betekent 'mooi' en gaat over wat – historisch en landschappelijk gezien - heel en mooi en ongeschonden is. Het beschermen waard! Maar 'Gaaf' verwijst ook naar dat wat 'cool' en nieuw en vernieuwend is; aantrekkelijk voor nieuwe generaties.
Het ontwikkelen waard! Beide kanten zijn van toepassing op Gelderland en onlosmakelijk verbonden met de Gelderlanders. Deze beide aspecten zijn dan ook opgenomen in onze Gelderse Omgevingsvisie. Anders gezegd, wij benoemen wat voor ons van waarde is en wat we willen beschermen. En: we geven richting aan wat we willen en ook moeten veranderen en ontwikkelen.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
19
Projectgerelateerd
De provincie Gelderland staat voor grote ontwikkelingen, zoals daar zijn het energievraagstuk, klimaatverandering, uitputting van grondstoffen, kwetsbare biodiversiteit, verdere verstedelijking in combinatie met krimp, toenemende mobiliteit op de weg en in de lucht, digitalisering, internationalisering. Het gaat hierbij om grote uitdagingen, die in gezamenlijkheid opgepakt moeten worden als inwoners, bedrijven, organisaties en overheden. Samen moeten de krachten worden gebundeld. Voorgaande vraagt om een goede rolverdeling. De provincie gaat steeds weer en meer samen met partners optrekken op basis van gelijkwaardigheid en waar dat kan en nodig is het initiatief en de ruimte aan anderen laten. Of zelf de handschoen oppakken en doorpakken. De gemeenschappelijke horizon is verwoord in de Omgevingsvisie 'Gaaf Gelderland'. Vanuit de omgevingsvisie wordt ingestoken op een gezond, veilig, schoon en welvarend Gelderland. Er wordt taakgericht gewerkt, waarbij de focus ligt bij een duurzaam, verbonden en economisch krachtig Gelderland. Met behulp van zeven ambities worden taken opgepakt. Het gaat hierbij om ambities op het terrein van energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie, biodiversiteit, bereikbaarheid, economisch vestigingsklimaat en op het woon- en leefklimaat.
Om de ambities op te pakken en verder inhoud te geven wordt gewerkt vanuit de vier 'spelregels' of Doeprincipes, namelijk: DOEN, LATEN, ZELF en SAMEN. Tezamen vormen zij het kader waarbinnen de provincie werkt en afwegingen wil maken. Ambities uit Omgevingsvisie Binnen de omgevingsvisie Gaaf Gelderland zijn op basis van de ambities thematische visieschetsen opgesteld. De schetsen zijn niet bedoeld als een geografische plankaart of ontwikkelkaart, maar zijn een grove schets van bestaande en nieuwe initiatieven, kansen, mogelijkheden en ontwikkelingen die door de provincie als perspectief worden gezien vanuit de Omgevingsvisie. De schetsen worden gebruikt om met de partners in gesprek te gaan over thema's, vraagstukken en oplossingsrichtingen, daarbij rekening houdend met de schaal van Gelderland, met name op regionale en lokale niveau. De geformuleerde ambities en de provinciale aanpak zijn daarin bepalend. De ambities kunnen als volgt worden weergegeven: 1. Energietransitie: van fossiel naar duurzaam; 2. Klimaatadaptatie: omgaan met veranderend weer; 3. Circulaire economie: sluiten van kringlopen; 4. Biodiversiteit: werken met de natuur; 5. Bereikbaarheid: duurzaam verbonden; 6. Vestigingsklimaat: een krachtige, duurzame topregio; 7. Woon- en leefomgeving: dynamisch, divers, duurzaam.
Hoewel de ambities bij initiatieven, ontwikkelingen en dergelijke allemaal in meer of mindere mate zullen meespelen bij de dijkverbetering, speelt met name klimaatadaptatie de hoofdrol. Klimaatadaptatie Voor wat betreft de klimaatadaptaties zijn de volgende ambities geformuleerd: • •
In 2050 is Gelderland klimaatbestendig. We zijn goed voorbereid en toegerust op de gevolgen van klimaatverandering: wateroverlast, droogte, hittestress en overstromingsgevaar; In 2020 hebben we samen met partners de risico's en kansen van het veranderend klimaat in beeld gebracht en strategieën opgesteld die leidraad zijn voor ons handelen.
De provinciale aanpak voor klimaatadaptatie bestaat uit: 1. We zorgen voor een veerkrachtig en duurzaam water-, natuur en bodemsysteem. Dit systeem bestaat uit een klimaatbestendige en schone bodem en ondergrond en uit schoon en gezond grond- en oppervlaktewater en drinkwater; 2. Samen met partners brengen we toekomstige risico's en kansen van het veranderend klimaat voor Gelderland in kaart. We dragen bij aan het opstellen van Regionale Adaptatie Strategieën en helpen bij de uitvoering daarvan; 3. Wij werken zelf klimaatbestendig en wegen dit aspect bij al onze beslissingen mee. En: geven dit als 2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
20
Projectgerelateerd
voorwaarde mee aan onze partners. Analyse Omgevingsvisie Vastgesteld kan worden dat de dijkverbetering in hoofdzaak over het bestaande dijklichaam komt te liggen of direct daarop aansluit. Op basis hiervan kan worden vastgesteld dat een veerkrachtig en duurzaam watersysteem in stand blijft. Bij het vervaardigen van het ontwerp van de dijkverbetering is rekening gehouden met aspecten van de klimaatverandering. Conclusie: Er bestaat geen strijdigheid met de geformuleerde aanpak vanuit de ambities uit de Omgevingsvisie, ook voor wat betreft klimaatadaptatie. Vanuit de omgevingsvisie wordt gestreefd naar het borgen van de kwaliteit en veiligheid van de leefomgeving. De voorgestelde dijkverbetering levert hier een bijdrage aan en ligt grotendeels over het bestaande dijklichaam of sluit direct aan op het bestaande dijklichaam.
3.3
Regionale belangen
Waterschap Vallei en Veluwe Met ingang van 27 november 2015 is het Waterbeheerprogramma 2016-2021 'Koers houden, kansen benutten' bepalend voor het waterbeleid. Het plan gaat over het waterbeheer in het hele rivierengebied en omvat alle watertaken van het waterschap, hieronder begrepen in ieder geval: waterkeringen, waterkwantiteit, waterkwaliteit. Het programma is vooral bedoeld voor de interne organisatie van het waterschap, maar biedt daarnaast kansen om samen met het waterschap de watertaken gezamenlijk op te pakken. Daarnaast beschikt het Waterschap Vallei en Veluwe over een verordening: de Keur voor waterkeringen en wateren. Hierin staan de geboden en verboden die betrekking hebben op watergangen en waterkeringen. Voor het uitvoeren van werkzaamheden kan een vergunning nodig zijn. De werkzaamheden in of nabij de watergangen en waterkeringen worden getoetst aan de beleidsregels. Gewijzigde wet- en regelgeving (voornamelijk Waterwet en Wet Milieubeheer) hebben geleid tot veranderingen in organisatie en beleid van de waterketen. Een belangrijke ontwikkeling voor de wijze van samenwerking tussen waterschap en gemeenten is het landelijke Bestuursakkoord Water 2011 (BAW). In het BAW worden de watertaken "scherper" toebedeeld aan de overheden én wordt een nieuwe impuls gegeven aan de samenwerking tussen deze overheden.
Op 31 oktober hebben de waterpartners aanvullende afspraken gemaakt op het Bestuursakkoord Water. Het gaat hierbij samengevat om de volgende onderwerpen: 1. De kansen van de informatiesamenleving; 2. De risico's van digitale dreigingen; 3. Het succes van regionale samenwerking tussen gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven; 4. Implementatie van de Omgevingswet in de waterketen. In algemene zin kan worden gezegd dat het doel van het Bestuursakkoord Water is te blijven zorgen voor: • • •
de veiligheid tegen overstromingen; een goede kwaliteit water; voldoende zoet water.
Conclusie: De dijkverbetering waarbij waterschap en de gemeenten samenwerken past binnen de filosofie van het Bestuursakkoord Water. De dijkverbetering draagt ook bij aan de veiligheid tegen overstromingen en past daarmee binnen het Bestuursakkoord Water.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
21
Projectgerelateerd
3.4
Gemeentelijke belangen
Structuurvisie gemeente Hattem Op 4 oktober 2010 heeft de gemeenteraad van Hattem de Uitvoeringsparagraaf vastgesteld van de Structuurvisie gemeente Hattem. Het vastgestelde Ruimtelijke ontwikkelingsplan gemeente Hattem van december 2008 geeft aan hoe Hattem zich de komende jaren gaat ontwikkelen. In de Uitvoeringsparagraaf wordt aangegeven hoe dat gaat gebeuren. Het ruimtelijke beleid vanuit de diverse thema’s is neergelegd in het Ruimtelijk ontwikkelingsplan Hattem. Voor wat betreft het projectgebied is in de ontwikkelingsvisie het volgende aangegeven: De Uitvoeringsparagraaf 2012 – 2025 geeft aan hoe en met welke middelen Hattem de komende jaren gaat ontwikkelen. Het programma wordt jaarlijks geactualiseerd. In het Ruimtelijke ontwikkelingsplan valt het projectgebied op de grens van de deelgebieden ‘De uiterwaarden’ en ‘Hattemer poort’. Voor de uitwaarden is aangegeven dat deze groen zijn en een blijvend open karakter hebben. De uiterwaarden zijn grotendeels in agrarisch natuurbeheer. De landbouw heeft in dit gebied de samenwerking opgezocht met terreinbeherende organisaties, zoals het Gelders Landschap, en gezamenlijk beheren zij dit open gebied. De uiterwaarden zijn zodanig toegankelijk voor de inwoners van Hattem en de recreanten, dat de natuurwaarden niet worden verstoord.
De verbetering van de toegankelijkheid van de uiterwaarden is onder meer vormgegeven door een nieuwe fietsroute naar Heerde door de uiterwaarden en een fiets- en wandelroute langs het Apeldoorns kanaal en deels door de uiterwaarden. Het Apeldoorns kanaal is bevaarbaar en heeft tevens enkele aanlegplaatsen. De Hattemer poort vormt een robuuste ecologische verbindingszone (corridor) tussen de Veluwe en de IJssel. Natuur is de hoofdfunctie in deze zone, maar er wordt wel gezocht naar combinaties met functies die daaraan bijdragen en daarbij passen. Het noordelijke deel is meer intensief ingericht ten opzichte van het zuidelijk deel. Het terrein van de Berghuizer papierfabriek heeft een functie gekregen passend bij zijn locatie aan de Hattemer poort (groen), Apeldoorns kanaal (water en cultuurhistorie) en de geschiedenis van de plek (water en economisch functie). Kortom, ‘groen’, ‘blauw’ en cultuurhistorie komen op het terrein samen. Wordt gekeken naar het uitvoeringsprogramma en meer specifiek naar zaken die op het projectgebied betrekking hebben, dan kan het volgende worden vastgesteld. Er wordt ingezet op het opwaarderen van het Apeldoorns kanaal en realisatie van de Hattemerpoort (beiden uitvoeringsfase). Wat betreft de Hattemerpoort is de provincie verantwoordelijk voor de uitvoering. De uitvoering bij het Apeldoorns kanaal is gericht op verbreding halfverhard fietspad.
Landschapsontwikkelingsplan (LOP) De doelstelling van het LOP is om aan te geven hoe het landschap kan worden ontwikkeld, gebruikmakend van kwaliteiten en potenties. De gemeente wil daarmee: • zorgen voor kwaliteitsverbetering van het landschap; • bestaand beleid ten aanzien van het landschap uitwerken en actualiseren; • initiatieven en projecten op het gebied van landschapsversterking stroomlijnen; • structureel beheer van het landschap organiseren; • de ontwikkeling van het landschap koppelen aan de ontwikkeling van cultuurhistorie, water en recreatie en natuur; • kennisontwikkeling over het landschap nastreven. Het LOP betreft het gehele buitengebied van Hattem. Het projectgebied valt net als binnen de structuurvisie op de grens van twee gebieden, namelijk de uiterwaarden en het gebied ten zuiden van de kern Hattem. In ieder geval is aangegeven dat het Apeldoorns kanaal versterkt dient te worden als landschappelijke structuurdrager. Het uitvoeringsprogramma van het Ruimtelijke ontwikkelingsplan Hattem geeft hiervoor de ontwikkelingswensen aan.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
22
Projectgerelateerd
Conclusie: De voorgestelde dijkverbetering volgt de bestaande dijk grotendeels, wordt deels robuuster gemaakt waardoor het Apeldoorns kanaal als landschappelijke structuurdrager wordt versterkt en past binnen het geformuleerde beleid van de gemeente Hattem.
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
23
Projectgerelateerd
4
Omgevingsaspecten
In dit hoofdstuk komen de voor dit projectgebied relevante omgevingsaspecten aan de orde.
4.1
Natuur
4.1.1
Beschermde gebieden
Natura 2000 Het plangebied grenst aan het Natura 2000-gebied Rijntakken, deelgebied uiterwaarden IJssel. Het gaat hierbij voornamelijk om Vogelrichtlijngebied met een kleiner oppervlak dat is aangewezen als Habitatrichtlijngebied. Op korte afstand ligt ook het Natura 2000-gebied Veluwe (zie figuur 4.1). Het plangebied overlapt niet met Natura 2000 habitattypen. Ten zuidoosten van het plangebied liggen beukeneikenbossen met hulst en vochtige alluviale bossen (essen-iepenbossen), behorend tot Habitatrichtlijngebied in Natura 2000-gebied Rijntakken (zie figuur 4.1). Het voorkomen van de Habitatrichtlijnsoorten bever, kleine modderkruiper en meervleermuis is in het plangebied niet uit te sluiten.
Figuur 4.1 Ligging plangebied (rode lijn) t.o.v. de Natura 2000 gebieden Veluwe en Rijntakken (blauw: vogelrichtlijngebieden, licht groen: vogel- en habitatrichtlijn) en t.o.v. habitattypen (donkergroen: vochtige alluviale bossen, paars: beuken-eikenbossen met hulst)
Van de Natura 2000 broedvogels komen de ijsvogel en mogelijk de kwartelkoning in het plangebied voor. In nabijgelegen Natura 2000-gebied Veluwe hebben de wespendief en zwarte specht geschikt leefgebied. De boomleeuwerik en nachtzwaluw hebben kleine oppervlaktes aan geschikt leefgebied, maar het zwaartepunt ligt verderop in de Veluwe. Soorten van heide, zandverstuivingen en open landschappen komen niet op korte afstand voor. Het plangebied heeft voor Natura 2000 niet-broedvogels (mogelijk) een functie voor steltlopers en grasetende watervogels. Er is sprake van een beperkt ruimtebeslag binnen het Natura 2000-gebied Rijntakken. Het betreft ca 0,7 hectare van een verruigd perceel en mogelijk een klein deel van leefgebied van de kleine modderkruiper in het noordelijk deel van het traject. Het verruigd perceel maakt de afgelopen 10 jaar geen deel uit van 2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
24
Projectgerelateerd
het leefgebied van de kwartelkoning. Het resterende deel van het perceel (circa 1 hectare) wordt door aangepast beheer beter geschikt als leefgebied voor de kwartelkoning. Voor steltlopers en grasetende watervogels is het vanwege de ruigte beperkt geschikt. Vanwege de beperkte omvang van het ruimtebeslag, de beperkte betekenis van het plangebied voor Natura 2000-soorten en de aanwezigheid van voldoende geschikt leefgebied in de omgeving voor deze soorten, betreft het geen significant negatief effect. Daarnaast wordt mogelijk een tijdelijk werkterrein ingericht. De precieze locatie is nog niet bekend, maar locaties waar Natura 2000 habitattypen aanwezig zijn (Kloosterbos) en de vochtige weilanden ten oosten van het noordelijke deel van de te versterken dijk zijn hiervoor uitgesloten. Hiermee zijn significante effecten van het werkterrein ook uitgesloten. Ook kan er gedurende de werkzaamheden sprake zijn van verstoring door geluid, trilling, optische verstoring en licht. Het betreft een tijdelijk effect, wat voor geen van de Natura 2000-soorten in een essentieel onderdeel van hun leefgebied optreedt. Na afronding van de werkzaamheden kunnen ze weer van de omgeving van het plangebied gebruik maken. Er is geen sprake van significante verstoring. Binnen het Natura 2000-gebied Veluwe kan tijdens de werkzaamheden in een klein deel van het gebied verstoring door geluid optreden.
Dit deel van de Veluwe vormt geschikt leefgebied voor de zwarte specht, boomleeuwerik, nachtzwaluw en wespendief. De voor vogels relevante geluidsbelasting als gevolg van de werkzaamheden reikt niet tot in geschikt leefgebied van de boomleeuwerik en nachtzwaluw. Een tijdelijke toename van de geluidsbelasting in een klein deel van geschikt leefgebied van de zwarte specht en wespendief, heeft geen negatieve effecten op het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van deze soorten, vanwege het beperkte effect en het tijdelijke karakter ervan. De uitvoeringswerkzaamheden voor deze dijkverbetering leiden tot stikstofemissies, door de inzet van materieel. Hierdoor draagt het project tijdelijk bij aan de stikstofdepositie bij in de omgeving aanwezige natuurgebieden. Op basis van de werkzaamheden om de dijkverbetering te realiseren is een berekening gemaakt met Aerius Calculator (versie 2019A) [2]. De werkzaamheden vinden verspreid over twee jaar plaats. Uit de berekeningen volgt dat gevoelige habitattypen/leefgebieden binnen de Natura 2000gebieden Rijntakken en Veluwe binnen de invloedssfeer liggen (zie figuur 4.2).
Figuur 4.2: Overzicht tijdelijke stikstofdepositie aanlegfase dijkverbetering
Er heeft een analyse plaatsgevonden van de effecten van stikstofdepositie als gevolg van de dijkverbetering op stikstofgevoelige habitattypen en leefgebieden. Er is geconcludeerd dat het project niet leidt tot een verslechtering van één van de habitattypen of tot een belemmering van het behalen van de doelen voor verbetering van kwaliteit en uitbreiding van oppervlakte, voor de habitattypen waarvoor dit als doel is opgenomen. Ook de kwaliteit van het leefgebied van de soorten (Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten en typische soorten) die gebruik maken van deze habitattypen wordt niet aangetast. Aanvullend is geoordeeld dat er ook geen gevolgen zijn voor stikstofgevoelige leefgebieden van soorten waarvoor de Natura 2000-gebieden zijn aangewezen, die niet samenvallen met habitattypen. Er zijn dan ook geen gevolgen voor het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van zowel habitattypen als soorten van de Habitat- en Vogelrichtlijnsoorten als gevolg van stikstofdepositie van de dijkverbetering. Ook in cumulatie met andere projecten is dit niet het geval. Het project tast de natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden niet aan (zie figuur 4.2).
2-9-2020
BG6356TPRP2009021711
25
Projectgerelateerd
Samengevat wordt geconcludeerd dat verbetering van de IJsseldijk Apeldoorns Kanaal niet leidt tot significant negatieve effecten op het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000gebieden. Gelders Natuurnetwerk (GNN) De voorgenomen maatregelen voor de dijkverbetering doorsnijden smalle stroken van gebieden met natuurbeheertypen die vallen onder het Gelders Natuurnetwerk (GNN). In figuur 4.3 is een overzicht gegeven van het betreffende ruimtebeslag. Natuurbeheergebied N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland N12.03 Glanshaverhooiland Zonder beheertype N15.02 dennen-, eiken en beukenbos
Ruimtebeslag (ha) 2,05
Toeslag (ha) 0,68
Compensatieopgave (ha) 2,73
Locatie compensatie
0,17
0,05
0,22
op talud dijk
0,31 0,14
0 0,08
0,31 0,22
Op talud dijk Klimaatbos gemeente Epe
op talud dijk
Figuur 4.3 Overzicht GNN natuurbeheertypen die vallen binnen het ruimtebeslag van de nieuwe dijk
Er is sprake van ruimtebeslag binnen het GNN, welke gecompenseerd dient te worden. Het gaat om in totaal circa 3,5 hectare. Het kruiden- en faunarijk grasland, glanshaverhooiland en het oppervlakte zonder beheertype kunnen op het talud van de nieuwe dijk gerealiseerd worden. De compensatie van dennen-, eiken- en beukenbos is binnen het projectgebied niet mogelijk. Hiervoor is gekeken in de nabijheid van het dijktraject. Compensatie van dennen-, eiken- en beukenbos vindt elders plaats in de gemeente Epe. Deze compensatie is verzekerd middels een nadere overeenkomst tussen de provincie Gelderland als initiatiefnemer en het waterschap Vallei en Veluwe. Er zijn geen aanvullende negatieve effecten op de kernkwaliteiten of ontwikkeldoelen van deelgebied de Hoenwaard, waar het plangebied deel van uitmaakt. Het project voldoet aan de voorwaarden voor aantasting van het GNN (groot openbaar belang, geen reële alternatieven en beperking van effecten). Compensatie is gebaseerd op de volgende uitgangspunten. • De contour GNN is gebaseerd op de ‘Geconsolideerde Omgevingsverordening (december 2018)’. • De kwaliteit van het kruiden- en faunarijk grasland is ‘goed’, er geldt een compensatie toeslag van 1/3 (conservatief). • In verband met de toepassing van grasbetontegels/asfalt op de kruin van de nieuwe dijk over de volledige kruin (5 meter breed) is deze niet meegenomen als GNN-compensatie.
De compensatie is vastgelegd in een compensatieplan (A2) en moet worden verankerd in een eerste herziening van het ter plaatse geldende bestemmingsplan. De compensatie moet uiterlijk 5 jaar na de ingreep gerealiseerd zijn. De compensatie van dennen-, eiken- en beukenbos vindt plaats buiten het projectgebied en moet worden vastgelegd in een privaatrechtelijke overeenkomst met de eigenaar en/of beheerder van de grond. Deze overeenkomst moet getekend zijn op het moment dat de aanvraag voor de omgevingsvergunning voor het project wordt ingediend.