CConstaterende datHattem
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 PlanMER Omgevingsvisie, inclusief de aanvulling op de planMER

Commissie I Ruimte & Duurzaamheid 14 februari 2022, gemeente HattemBij agendapunt: Vaststellen van de Omgevingsvisie20.792 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

AANVULLING PLANMER OMGEVINGSVISIE HATTEM 25 januari 2022

1/44

DATUM KENMERK

25 januari 2022 20210016.M02a

PROJECTLEIDER

ir. T.B.J. Bremer

OPDRACHTGEVER gemeente Hattem PROJECTNUMMER 20210016.003 AUTEURS STATUS

2/44

Tanja Bremer, Marijn Smit, Hans van Riet Definitief

INHOUD 1.

2.

3.

4.

Inleiding

4

1.1 1.2

Aanleiding Leeswijzer

4 4

Referentiesituatie

4

2.1 2.2

Opmerkingen Commissie Mobiliteit 2.2.1 Modal split 2.2.2 Verkeersveiligheid en verkeersleefbaarheid

4 5 5 5

2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8

Geluid Hoogspanningsleiding Groenstructuur Water Bedrijvigheid Conclusies

9 11 12 14 18 19

Doelbereik en effectbeoordeling

20

3.1 3.2 3.3

Inleiding Aanvulling onderzoeksaanpak Vitale samenleving 3.3.1 Gezondheidsbescherming 3.3.2 Gezondheidsbevordering

20 20 22 22 24

3.4

Samen duurzaam 3.4.1 Duurzame energie 3.4.2 Verduurzaming 3.4.3 Klimaatadaptatie

26 26 28 29

3.5

Levendig landschap 3.5.1 Groen en natuur 3.5.2 Landbouw 3.5.3 Recreatie 3.5.4 Mobiliteit

30 30 30 30 32

3.6

Conclusies 3.6.1 Doelbereik 3.6.2 Botsende ambities 3.6.3 Monitoring

32 32 37 38

Overige opmerkingen

Bijlage 1 Bijlage 2

3/44

Toetsingsadvies Commissie m.e.r. Analyse ambities omgevingsvisie

38 41 43

1. INLEIDING 1.1

Aanleiding

De gemeente Hattem stelt een Omgevingsvisie op voor de hele gemeente. Bij de ontwerp-Omgevingsvisie heeft het planMER Omgevingsvisie Hattem, opgesteld door Rho Adviseurs bv d.d. 12 oktober 2021, ter inzage gelegen. Ook is dit planMER in dat proces getoetst door de Commissie voor de milieueffectrapportage (verder: de Commissie). Op 3 december 2021 heeft de Commissie haar toetsingsadvies uitgebracht, zie bijlage 1. Hierin stelt zij kort samengevat: “De (ontwerp) omgevingsvisie getuigt van een hoog ambitieniveau. Het MER bevat veel informatie en de effecten van de alternatieven op het gebied van woningbouw en zonne-energie zijn uitgebreid onderzocht. Natuur- en (toekomstige) verkeersstructuur zijn goed uitgewerkt. Door de onderzoeksaanpak en structuur van het MER ontbreekt echter een beeld van de milieueffecten en het doelbereik van het totaalpakket aan in de omgevingsvisie verwoorde ambities. Het MER sluit hierdoor onvoldoende aan op de visie. “ Deze aanvulling op het MER is bedoeld om dit laatste punt, de milieueffecten en het doelbereik van het totaalpakket van de ambities, nader te onderzoeken.

1.2

Leeswijzer

De Commissie heeft haar advies nader uitgewerkt en adviseert een aanvulling op het MER te maken waarin: ● de referentiesituatie (huidige situatie en autonome ontwikkeling) voor alle beschreven ambities zoveel mogelijk kwantitatief in beeld wordt gebracht (aanvullen op 7 onderdelen); dit is opgenomen in hoofdstuk 2 van deze aanvulling. ● de indicatoren van het beoordelingskader zodanig worden gekozen dat effecten en het doelbereik van alle beschreven ambities van de omgevingsvisie in beeld worden gebracht en dat deze indicatoren tevens gebruikt kunnen worden in het monitoringsprogramma. Dit onderdeel is opgenomen in hoofdstuk 3 van deze aanvulling. Overigens geeft de Commissie in haar toelichting op bovenstaand advies aan dat de aanvulling vooral een beeld moet geven van referentiesituatie, doelbereik en effecten van beleid op aspecten die: ● in de huidige situatie knelpunten opleveren, ● waar belangrijke ambities voor zijn en ● aspecten die met elkaar kunnen botsen of elkaar versterken. Daarnaast worden enkele aanbevelingen gegeven, dit zijn zaken die de Commissie niet essentieel acht voor de besluitvorming maar wel verhelderend kunnen zijn. Deze worden nader beschreven in hoofdstuk 4 van deze aanvulling.

2. REFERENTIESITUATIE 2.1

Opmerkingen Commissie

De Commissie geeft aan dat een deel van de aspecten waarvoor in de visie ambities worden gepresenteerd, onvoldoende in beeld is gebracht in de zogeheten ‘milieufoto’. Zo ontbreken (voldoende) gegevens over: ● de hoogte van de geluidbelasting ter plaatse van woningen langs de drukkere doorgaande (gemeentelijke) wegen en de omvang van de daaraan gerelateerde geluidhinder. In figuur 4.3 in het MER worden alleen de geluidcontouren van de rijksinfrastructuur weergegeven; ● de zones van de belemmeringenstrook en de magnetische veldsterkte langs de hoogspanningslijn en de locatie van woningen en andere gevoelige bestemmingen binnen deze contouren; ● de groenstructuur en het percentage adressen met openbaar groen binnen 300 meter; ● de verdeling over vervoerswijzen (‘modal split’); ● het aantal verkeersslachtoffers en verkeersonveilige locaties;

4/44

● ●

de waterkwaliteit en waterveiligheid; de locatie van bedrijvigheid in relatie tot woonwijken en andere gevoelige bestemmingen. In de omgevingsvisie staat wel aangegeven dat zwaardere en grootschalige bedrijvigheid op termijn wordt verplaatst van Het Veen naar bedrijvenpark H2O, maar het is niet duidelijk wat voor bedrijvigheid daar nu aanwezig is.

Door dit gemis wordt niet duidelijk hoe de huidige situatie (referentiesituatie) voor de in de omgevingsvisie gepresenteerde thema’s zich verhoudt tot de ambities (waardoor de ‘opgave’ voor de omgevingsvisie niet duidelijk is), of en welke knelpunten er zijn, waar eventuele knelpunten en kansen liggen en wat de omvang daarvan is.

2.2

Mobiliteit

In paragraaf 4.2 van het MER is de huidige verkeerssituatie in Hattem reeds beschreven voor de hele gemeente. Hieruit blijken geen directe knelpunten, maar wel aandachtspunten bijvoorbeeld ten aanzien van de beperkte resterende capaciteit van wegen, sluipverkeer en de veiligheid van fietsroutes. De commissie m.e.r. vraagt wel nog extra aandacht voor de modal split en de verkeersveiligheid. Deze aspecten worden in deze aanvulling onderzocht. 2.2.1 Modal split De exacte modal split van Hattem is niet beschikbaar, daarover zijn geen gegevens verzameld. Op basis van CBS (OVIN/ODIN)-onderzoek zijn wel gegevens voor de provincies Overijssel en Gelderland te presenteren. Hattem ligt op de grens van Gelderland en Overijssel en maakt onderdeel uit van het Daily Urban System van Zwolle 1. Uit eerdere OVIN-resultaten (2017) blijkt dat in de gemeente Hattem tussen 40% en 45% van de vervoersbewegingen per fiets gaat op de afstanden tot 7,5 km; dit is gemiddeld gezien een hoger aandeel dan in de rest van de provincies Overijssel en Gelderland en het nationaal gemiddelde, zie Tabel 2-1. Dat hoge aandeel vervoersbewegingen per fiets gaat ten koste van het aandeel lopen: Hattem behoort tot de gemeenten met het laagste aantal verplaatsingen lopend per dag (bron: https://www.crow.nl/duurzame-mobiliteit/home/systeemintegratie/voetganger/cijfers-en-motieven).

De openbaar vervoervoorziening zijn beperkt maar wel voldoende. Tabel 2-1 Mobiliteit; per persoon, vervoerwijze, regio; Gemiddeld aantal verplaatsingen per persoon per dag (2019); bron: CBS - ODIN Overijssel Aantal verplaatsingen

Gelderland Afstand

Aantal verplaatsingen

Nederland Afstand

Aantal verplaatsingen

Afstand

Totaal

2,8

Auto (bestuurder)

0,97

35%

18,27

47%

1,05

38%

20,86

55%

0,95

35%

18,02

50%

Auto (passagier)

0,32

11%

7,47

19%

0,32

12%

6,16

16%

0,31

11%

6,65

18%

Trein

0,07

3%

5,05

13%

0,08

3%

3,6

9%

0,08

3%

4,08

11%

0,04

1%

0,64

2%

0,07

3%

1,06

3%

Bus/Tram/Metro

38,69

-

2,78

-

37,95

2,71

36

Fiets

0,92

33%

3,46

9%

0,8

29%

3,3

9%

0,76

28%

3,01

8%

Lopen

0,37

13%

0,78

2%

0,38

14%

0,83

2%

0,43

16%

0,88

2%

Overig

0,14

5%

3,41

9%

0,12

4%

2,58

7%

0,11

4%

2,3

6%

2.2.2 Verkeersveiligheid en verkeersleefbaarheid Verkeersveiligheid In onderstaande tabellen zijn de geregistreerde verkeersongevallen en het aantal slachtoffers weergegeven voor de jaren 2016-2020. Het aantal ongevallen wordt sterk beïnvloed door de ongevallen die op de A50, A28 en knooppunt Hattemerbroek. Het aantal ongevallen en de afloop daarvan buiten deze rijksinfrastructuur (dus op met name de gemeentelijke wegen) valt mee. Van belang is dat het gemeentelijk verkeer- en vervoerbeleid inzet op een verbetering van de verkeersveiligheid. Daarop wordt hieronder nader ingegaan onder het kopje verkeersleefbaarheid. 1 https://regiozwolle.info/wp-content/uploads/2020/10/200722_267_DummyAtlas-Regio-Zwolle_TWEEDEDRUK.pdf

5/44

Tabel 2-2 aantal verkeersongevallen 2016-2021 (incl. rijkswegen)

Jaar

Afloop*

Ongevallen

Gewonden

Doden

2016

2017

Dodelijk Letsel UMS Letsel

1 5 168 11

0 5 0 13

1 0 0 0

2018

UMS Letsel

162 9

0 10

0 0

UMS Letsel UMS Letsel

70 13 73 10

0 18 0 10

0 0 0 0

UMS

67

0

0

2019 2020

* UMS = Uitsluitend materiële schade Tabel 2-3 Verkeersongevallenconcentraties 2016-2021

VOC Locatie (Omschrijving)

Ongevallen

Gewonden

Doden

4

1

0

12

5

0

3

1

0

5

2

0

3

1

0

4

1

0

Hilsdijk, Zuiderzeestraatweg

3

1

0

Nieuweweg, Stationslaan

4

1

0

3

2

0

5 2 3

0 2 1

0 0 0

3

2

0

Apeldoornseweg, Konijnenbergerweg, van Deldensweg Burg Bijleveldsingel, Geldersedijk Dorpsweg Dorpsweg, Eijerdijk, Hollewand Dorpsweg, Hendrikjesweg, Hessenweg, Vechtstraat Geldersedijk

Stadslaan, Stationslaan, Verlengde Parklaan Vechtstraat Zuiderzeestraatweg Zuiderzeestraatweg Zuiderzeestraatweg

Verkeersleefbaarheid In de GVVP 2 uit 2018 werd al geconcludeerd dat de leefbaarheid en verkeersveiligheid op de drukkere hoofdwegen zoals Nieuweweg, Dorpsweg, Vechtstraat en Hessenweg onder druk stond; de grote hoeveelheid (vracht)verkeer en het gedrag van dit verkeer (relatief hoge snelheid) leiden op de punten waar veel woningen langs de weg staan tot overlast in de vorm van trilling, geluid en barrièrevorming. De wegomgeving (woningen, verblijven) en het gebruik van de weg zijn hier niet in overeenstemming. In het GVVP is een wensbeeld voor de wegen en overgangen gedefinieerd (zie Figuur 2-1), waarbij een gedeelte van de wegen wordt ‘afgeschaald’. Hierbij is een centraal gebied in de kern van Hattem aangewezen als verblijfsgebied (erftoegangsweg 30 km/uur). Dit betreft onder andere een gedeelte van de Hessenweg, de Vechtstraat, de Burgemeester 2 Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan

6/44

Bijleveldsingel, de Dorpsweg en de Eijerdijk. Door dit gebied op een andere manier in te richten en het verblijfskarakter centraal te stellen boven de ontsluitingsfunctie, wordt dit gebied aantrekkelijker voor de langzame verkeersdeelnemers en minder aantrekkelijk voor doorgaand verkeer. Ook wordt in dit GVVP geconcludeerd dat op verschillende plaatsen in Hattem nog een optimalisatieslag nodig is binnen de al bestaande 30 en 60 km/uur gebieden (zie Figuur 2-2), bestaande uit het instellen van een maximumsnelheid van 30 of 60 km/uur in verblijfsgebieden, het aanleggen van aanvullende snelheidsbeperkende maatregelen en het accentueren van gelijkwaardigheid.

Figuur 2-1 Wensbeeld wegcategorisering (bron: GVVP 2018)

7/44

Figuur 2-2 Prioriteit optimalisatie wegen (bron: GVVP 2018)

In 2020 en 2021 zijn twee voorname routes opnieuw ingericht en van 50 km/uur naar 30 km/uur gebracht, waaronder de Burgemeester Bijleveldsingel. Dit wordt de komende jaren ook voor andere wegen toegepast. Voor bestaande 30 km/uur gebieden geldt dat bij groot onderhoud de wegen waar mogelijk meer als verblijfsgebied worden ingericht. Dit is een proces dat door de omvang meerdere jaren in beslag zal nemen. Daarnaast zijn gebieden (en wegen) aangewezen waar verboden voor vrachtverkeer gelden, dit gaat om woonwijken. Daarnaast is sprake van een sterke voorkeursroute door Hattem, die tevens is afgekaderd door verboden voor vrachtverkeer. Door diverse maatregelen wordt ook de aanwezigheid van vrachtverkeer in de binnenstad beperkt ofwel beperkt tot gebruik van bepaalde straten.

8/44

2.3

Geluid

In het planMER zijn de voornaamste geluidcontouren weergegeven, met name langs rijksinfrastructuur. In het akoestisch onderzoek voor het Chw bestemmingsplan buitengebied uit 2021, zijn ook contouren langs provinciale wegen en drukkere, doorgaande wegen gegeven, zie Figuur 2-3.

Figuur 2-3 Geluidbelasting doorgaande wegen (48 dB- en 53 dB-contouren), bron: Chw bestemmingsplan buitengebied (2021)

Ook in de atlas leefomgeving (website van het RIVM) zijn kaarten over geluidsoverlast en wegverkeerslawaai te vinden. De huidige situatie voor Hattem is weergegeven in Figuur 2-4. In de gegevens van deze kaart (2019) is het nieuwe, geluidsarmere, wegdek op de Geldersedijk buiten de bebouwde kom (tussen Zuiderzeestraatweg en Burgemeester Bijleveldsingel) en de nieuw ingerichte 30 km/uur-wegen naar verwachting nog niet volledig verwerkt.

9/44

Figuur 2-4 Geluidkaart Lden wegverkeer 2019, bron: RIVM/atlasleefomgeving

Hieruit blijkt dat, behalve de rijkswegen en spoorwegen, met name ook de Zuiderzeestraatweg, Geldersedijk, Apeldoornseweg, de Vechtstraat, de Burgemeester Bijleveldsingel, de Dorpsweg en de Eijerdijk en de Hessenweg voor een hogere geluidbelasting zorgen. Een van de aanleidingen voor de vraag van de Commissie is het onderzoeksresultaat van de GGD dat 24% van de mensen aangeeft overlast te ondervinden van lokale wegen. Dit onderzoek dateert uit 2020 en is gebaseerd op bronnen uit 20152019. De gemeente is op basis van bestaand beleid bezig om een groot deel van de wegen binnen de bebouwde kom zoveel als mogelijk 30 km/uur-zones te maken en ook zo in te richten (zie paragraaf 2.2). Geconcludeerd wordt dat er langs doorgaande (spoor)wegen sprake is van minder gunstig geluidklimaat, maar dat met name langs de gemeentelijke wegen reeds ingezet is op het reduceren van de geluidbelasting en -overlast door het invoeren en inrichten van 30 km/uur gebieden en het weren van vrachtwagens in woongebieden. Geluid is hiermee niet direct een knelpunt maar wel een belangrijk aandachtspunt. In het kader van de omgevingswet komt de basisgeluidemissie (BGE) naar voren. Dit is een monitoringsinstrument waarin geluidsproductie van lokale (spoor)wegen wordt opgenomen.

In eerste instantie moet dit worden ingericht voor wegen vanaf 4.500 motorvoertuigen (mvt) per etmaal, vanaf 2026 ook voor wegen vanaf 1.000 mvt per etmaal, gebaseerd op model- en/of telgegevens.

10/44

2.4

Hoogspanningsleiding

Door het plangebied loopt een hoogspanningslijn van Tennet (blauwe lijn in Figuur 2-5). Het betreft een bovengrondse hoogspanning met een spanning van 150 kV. De magneetveldzone van een hoogspanningsleiding bestaat uit het gebied links en rechts van een bovengrondse hoogspanningsleiding, waar het magneetveld gemiddeld over een jaar sterker is dan 0,4 microtesla. De minimale afstand die geadviseerd wordt tussen de hoogspanningsleiding en een woning is de helft van deze breedte. Voor een dergelijke leiding is de magneetveldzone 55 à 80 meter breed. Dat betekent dat een zone (belemmeringenstrook) van minimaal 27 meter moet worden vrijgehouden van woningen en andere gevoelige functies. Dit is in de vigerende bestemmingsplannen reeds opgenomen. In de huidige situatie zijn bestaande woningen binnen het zakelijke rechtstrook gelegen (gele lijn in figuur 2-5). Ter plaatse van de Hessenweg/ Vierakker circa 8 woningen, Stadslaan /veldweg 1 woning, Leliestraat/ Burgemeester Moslaan circa 14 woningen en circa 13 bedrijfspanden. Ter hoogte van de laatste locatie wordt de hoogspanningsleiding ondergronds gebracht. Ten behoeve van de planontwikkeling voor de transformatie van ’t Veen is reeds onderzoek uitgevoerd naar de effecten van de hoogspanningsleiding en de mogelijke gedeeltelijke verkabeling hiervan.

De minister van EZK heeft de hoogspanningsverbinding boven ’t Veen inmiddels aangewezen voor verkabeling. Dat betekent dat de verbinding onder de grond wordt gelegd, waarmee het leefklimaat op ’t Veen verbetert. Het gedeelte dat verkabeld wordt loopt van het Apeldoorns kanaal (mast 4) tot aan de Koeweg (mast 9). De masten 4 en 9 worden vernieuwd. In totaal verdwijnen er dan 5 masten over een lengte van 1,6 kilometer. Het nieuwe tracé (rode lijn in Figuur 2-5) wordt in het nog op te stellen Chw bestemmingsplan planologisch geregeld.

Figuur 2-5 locatie huidige hoogspanning (blauw), locatie verkabeling (rood), zakelijk rechtstrook (geel)

11/44

2.5

Groenstructuur

De gemeente Hattem heeft op basis van gemeentelijk groen en de bebouwde omgeving een kaart gemaakt waarin steeds een contour van 300 meter rondom groen is aangegeven. In Figuur 2-6 is te zien dat nagenoeg heel Hattem gemeentelijk groen aanwezig is nabij woningen; de straal van 300 meter rondom dat groen overlapt met de bebouwde omgeving.

Figuur 2-6 kaart met 300 metercontouren rondom gemeentelijk groen

Figuur 2-7 kaart met 300 metercontouren rondom toegankelijk gemeentelijk groen

12/44

In figuur 2.7 is dezelfde analyse uitgevoerd maar dan voor toegankelijk gemeentelijk groen, bestaande uit parken, plantsoenen en speel- en grasveldjes. Hieruit kan worden opgemaakt dat een groot deel van de bebouwde omgeving reeds is gelegen nabij toegankelijk groen (binnen 300 meter). Uit beide figuren kan worden geconcludeerd dat op veel locaties gemeentelijk groen aanwezig is voor de bewoners van de gemeente Hattem. Buiten de bebouwde kom, met name in het poldergebied, is weinig gemeentelijk groen aanwezig, maar hier is wel groen van andere eigenaren aanwezig. In de polder bestaat het landschap bijvoorbeeld uit voornamelijk weilanden en agrarische bedrijven, door de groene omgeving is het gebied wel aantrekkelijk voor een recreatief ommetje. Het groen langs de A28 is geen onderdeel van gemeentelijk groen en is niet toegankelijk. Op deze locatie zijn ook weinig woningen gelegen, deze woningen kunnen wel gebruik maken van het groen ten zuiden van de A28. De uiterwaarden maken onderdeel uit van het natuurnetwerk en Natura 2000-gebied. Dat maakt dat ter plaatse geen gemeentelijk groen aanwezig is maar wel in het gebied gerecreëerd kan worden. Ditzelfde geldt voor het bosgebied de Veluwe. Groenstructuurvisie In maart 2021 heeft de gemeente Hattem een groenstructuurvisie en groenstructuurplan opgesteld.

Hierin zijn de waarden in samenwerking met professionals, stakeholders en bewoners gedefinieerd en vertaald naar vijf pijlers: identiteit, diversiteit, gebiedswaarde, klimaat en beleving. Dit is vertaald naar een visie met concrete ambitie en richtinggevende beleidsuitgangspunten. De structuurplankaart (zie Figuur 2-8) laat naast de deelgebieden ook zien welke verbindingen en kenmerkende plekken belangrijk zijn binnen de groenstructuur. Ook worden er plekken uitgelicht waar kansen liggen om de structuur uit te breiden of te versterken, waar ecologische ontwikkelingen mogelijk zijn en waar de huidige speelplaatsen liggen. Al deze onderdelen zijn vertaald naar vlakken (deelgebieden), lijnen (verbindingen) en punten (plekken). De inhoud van deze visie met structuurplan is als basis gebruikt voor de Omgevingsvisie

Figuur 2-8 Groenstructuurkaart bebouwde kom, bron: Groenstructuurplan 2021

13/44

2.6

Water

Waterkwaliteit De IJssel is opgenomen in de factsheet Kaderrichtlijn Water (KRW). Het waterlichaam IJssel heeft de status 'Sterk veranderd' gekregen, omdat door menselijke ingrepen in de hydromorfologie van het waterlichaam zodanig van karakter is veranderd dat een goede ecologische toestand niet meer te realiseren is zonder significante schade aan gebruiksfuncties. De chemische toestand van de IJssel is slecht, de ecologische toestand is over het algemeen ontoereikend en de biologische toestand is ontoereikend tot goed. De in stand te houden functies vanuit de KRW betreffen scheepvaart, recreatie, afwatering en bescherming tegen overstroming. Het baggeren en verondiepen van de vaargeul en oeverversterking zijn de primaire ingrepen die plaatvinden. Herstelmaatregelen om de kwaliteit van het water te verbeteren zijn verworpen vanwege negatieve effecten op de gebruiksfuncties. Plaatselijk wordt wel meer ruimte gemaakt voor de rivier en maatregelen uitgevoerd voor de vispasseerbaarheid van aansluitende watergangen.

Figuur 2-9 Ligging IJssel, bron: factsheet OW 80 ministerie van infrastructuur en milieu, Rijkswaterstaat 2020

Het Apeldoorns Kanaal is opgenomen in de KRW factsheets van het waterschap Vallei en Veluwe, zie Figuur 2-10. Het betreft een groot ondiep kanaal dat wordt gevoed door enkele (sprengen)beken. Het kanaal is door vijf sluizen verdeeld in panden. De chemische toestand van dit water is zeer goed. De ecologisch toestand is matig tot goed, maar het kanaal bevat wel specifiek verontreinigde stoffen waardoor het water op dat onderdeel niet voldoet. De biologische toestand is goed.

14/44

Figuur 2-10 Ligging Apeldoorns Kanaal, bron: factsheet OW 43, Waterschap Vallei en Veluwe 2020

Ten westen van de kern Hattem zijn de A-wateren, zie in Figuur 2-11 rood zijn omcirkeld, aangemerkt als Wateren met Hoogst ecologisch niveau (HEN) en Specifieke ecologische doelstelling (SED). HEN-water houdt in dat het water van het hoogst ecologische niveau is, het benadert de meest natuurlijke situatie. SED-water kent enige menselijke beïnvloeding, maar heeft een ecologische waarde of kan die door een relatief geringe inspanning krijgen. De meest natuurlijke situatie ligt voor deze wateren echter niet in het verschiet. Het provinciale beleid is gericht op bescherming van deze wateren, het betreft de Molencatense Beek, Trijsspreng, Kleine Spreng, Spyker - of Spaanse Spreng. Dit houdt in dat er geen activiteiten mogen plaatvinden die de genoemde watergangen nadelig beïnvloeden.

Figuur 2-11 Legger watersysteem Vallei en Veluwe. A-watergang (blauw), B-watergang (groen).

15/44

In het kwaliteitsbeeldenboek zijn kwaliteitsbeelden voor stedelijk water beschreven waarmee in één beeld duidelijk kan worden gemaakt wat waterschap en gemeente voor ogen hebben met een watergang (waterbeelden) en de oevers (oeverbeelden). In Figuur 2-12 is de huidige waterbeeldtype voor Hattem weergegeven. Deze varieert binnen het plangebied van waterbeeldtype A tot en met F. Voor een aantal oppervlaktewateren is het ambitiebeeld hetzelfde als het waterbeeld, voor andere watergangen is het ambitiebeeld hoger dan het waterbeeld. Dat betekent dat voor deze wateren ingrepen moeten plaatsvinden om de kwaliteit te verbeteren. Dit kan onder andere door middel van de aanleg van natuurvriendelijke oevers, zoals ook in de visie beschreven staat.

Figuur 2-12 waterbeeldtype, bron: waterschap vallei en Veluwe

Waterveiligheid Op basis van de klimaateffectatlas zijn prognoses beschikbaar van de te verwachten waterstanden op de IJssel. De prognoses voor 2050 laten ter plaatse van het grondgebied van Hattem een stijging zien van 10 tot 20 cm, zie Figuur 2-13.

16/44

Figuur 2-13 Prognose waterstanden IJssel 2050, bron: https://www.klimaateffectatlas.nl/nl/

Figuur 2-14 laat de plaatsgebonden overstromingskans van 50 cm zien. De plaatsgebonden overstromingskans geeft de kans dat een locatie in één jaar te maken krijgt met een bepaalde overstroming. De prognose voor het klimaatscenario van 2050 laat zien dat de kans op overstroming in de uiterwaarden groot is. Dat wil zeggen dat minimaal 1 keer per 30 jaar een overstroming zal plaatsvinden van circa 50 cm. Dit wordt bevestigd doordat in het afgelopen jaar (2021) een dijkdoorbraak (zomerkade) heeft plaatsgevonden in de uiterwaarden. Hierdoor is tijdelijk recreatie niet mogelijk geweest in een deel van de Hoenwaard. Op de kaart is ook te zien dat voor het noordelijk deel van het grondgebied van Hattem en de kern van Hattem een kleine kans bestaat op overstroming. Dit betreft echter een kleine kans die eens in de 300 tot 3000 jaar kan voorkomen. De stijghoogte zal maximaal 50 cm bedragen, waardoor de impact van een dergelijke overstroming te overzien is. Voor het overige deel van het grondgebied en met name de hoog gelegen Veluwe worden geen overstromingen verwacht.

Figuur 2-14 Overstromingskans >50 cm norm 2050, bron: https://www.klimaateffectatlas.nl/nl/

17/44

Ook door extreme neerslag kan wateroverlast ontstaan. Figuur 2-15 laat zien dat dit, bij een hevige bui van 2 uur waarbij 140 mm water valt, niet direct afgevoerd kan worden naar de bodem of het oppervlaktewater. Hierdoor kan tijdelijk zo’n 20 tot 30 cm water op ‘straat’ komen te staan. Aan de randen van de Veluwe kan de waterdiepte groter zijn dan 30 cm. Dit wordt bevestigd door de in de Omgevingsverordening Gelderland opgenomen grondwaterfluctuatiezone zoals beschreven is in het MER. Indien binnen deze zone wordt gebouwd, dan zullen bouwwerken moeten voldoen aan de maatregelen zoals is voorgesteld in de notitie ‘Grondwaterfluctuatiezone en de invloed op ruimtelijke ontwikkelingen’. Daarnaast wordt door het waterschap ingezet op het langer vast houden van water op de Veluwe, waardoor het grondwater niet direct richting de IJssel zal stromen.

Figuur 2-15 Waterdiepte bij hevige bui, 140 mm/2 uur. bron: https://www.klimaateffectatlas.nl/nl/

2.7

Bedrijvigheid

De Commissie m.e.r. heeft aangegeven dat in het MER staat dat zwaardere en grootschalige bedrijvigheid op termijn wordt verplaatst van Het Veen naar bedrijvenpark H2O, maar dat niet duidelijk is om welk type bedrijf dit gaat. In de bestaande situatie zijn er op het bedrijventerrein Het Veen verschillende bedrijven gevestigd. Het Chw bestemmingsplan ‘t Veen maakt de transitie mogelijk van bedrijventerrein naar een woon- en werkomgeving en zal deze bestaande bedrijven mogelijk blijven maken voor zover hiervoor geen concrete plannen zijn voor uitplaatsing. Daarnaast maakt het bestemmingsplan het ook mogelijk dat deze bedrijven in willekeurige volgorde worden vervangen door woningen. Dit moet dan wel op zo’n manier gebeuren dat de nieuwe woningen geen invloed hebben op de gebruiksruimte van de resterende bedrijven. Bovendien moet ter hoogte van de nieuwe woningen sprake zijn van een goed woon- en leefklimaat. Het bestemmingsplan moet dit allemaal regelen, waarvoor een onderzoek is uitgevoerd door DGMR 3 . Uit dit onderzoek blijkt dat er 9 bedrijven aanwezig zijn met een hogere milieucategorie dan 2, deze zijn opgenomen in de legenda bij Figuur 2-16. Bij deze bedrijven wordt de maatgevende maatwerk-richtafstand bepaald door geluid.

In het onderzoek is de aan te houden 3 Bedrijventerrein 't Veen Milieucontouren ten behoeve van ontwikkeling van beleid voor de herontwikkeling van ’t Veen, Rapport M.2019.0233.01.R001, 9 de-

cember 2019 door DGMR terug te vinden als bijlage 8 ij de Toelichting Bestemmingsplan ’t Veen via https://www.hattem.nl/Onderwerpen/Bouwen_en_ver_bouwen/Ruimtelijke_plannen/Bestemmingsplannen_in_voorbereiding/Bestemmingsplan_t_Veen

18/44

richtafstand (milieugebruiksruimte) berekend. In Figuur 2-16 zijn de richtafstanden/milieugebruiksruimte voor alle nu nog aanwezige bedrijven op Het Veen opgenomen.

Figuur 2-16 milieugebruiksruimte van de onderzochte bedrijven plus de resterende bedrijven o.b.v. VNG-publicatie (bron: Chw bestemmingsplan 't Veen)

2.8

Conclusies

Uit de milieufoto in het MER bleek al dat geluidhinder een aandachtspunt is, net als voldoende ontmoetingsplaatsen en sociale cohesie ook aandachtspunten zijn. Ook zijn er aandachtspunten vanuit verkeer benoemd. Uit de voorgaande analyse blijkt dat ook de waterkwaliteit op de IJssel een aandachtspunt is, maar vanwege de functies van de rivier kunnen geen ingrijpende maatregelen ten behoeve van de kwaliteit worden uitgevoerd. Door klimaatverandering wordt een stijging van het waterpeil op de IJssel verwacht van maximaal 20 cm. Eens in de 300 tot 3000 jaar kan het voorkomen dat er overstromingen kunnen plaatvinden in ‘beschermd’ bebouwd gebied. Deze kans is zeer klein en de overstromingsdiepte bedraagt maximaal 50 cm. Water op straat door hevige regenval is wel een aandachtspunt, met name aan de rand van de Veluwe. De milieufoto in het MER, aangevuld met de informatie in deze aanvulling, brengt geen knelpunten aan het licht. Wel zijn er diverse aandachtspunten die bij de verdere plan- en beleidsuitwerking meegenomen moeten worden, te weten: ● Geluid vanwege verkeer ● Gezondheid: ontmoetingsplaatsen en sociale cohesie ● Verkeer: capaciteit wegen en veiligheid fietspaden ● Klimaatadaptatie: effecten van hevige regenval.

19/44

3. DOELBEREIK EN EFFECTBEOORDELING 3.1

Inleiding

In de Omgevingsvisie zijn op pagina 35 t/m 47 ambities en doelen beschreven. Deze zijn op pagina 48- 51 in tabelvorm samengevat en in de daarop volgende pagina’s per deelgebied uitgewerkt. Een overzicht hiervan in tabelvorm is opgenomen in bijlage 2 bij deze aanvulling. Een deel van deze doelen en ambities heeft betrekking op reeds vastgesteld beleid, lopende projecten, een procesaanpak, beheersaspecten of de reeds in het planMER onderzochte aspecten. In het planMER is de nadruk gelegd op de belangrijkste keuzes ten aanzien van nieuwe woningbouw(locaties) en energietransitie. Dit betekent dat met name de bebouwde kom, uiterwaarden, natuurgebieden en delen van het buitengebied niet nader zijn onderzocht omdat hier geen grote ontwikkelingen zijn voorzien of omdat de ambitie uitsluitend een verbetering van de milieu- en leefomgevingskwaliteit tot gevolg hebben. De commissie m.e.r. geeft aan begrip te hebben voor deze aanpak, maar stelt toch: Maar doordat de effecten en het doelbereik vrijwel alleen onderzocht zijn (ter plaatse) van de woningbouwlocaties en zonnevelden geeft het MER geen inzicht in de milieueffecten, het doelbereik en de verenigbaarheid van ambities voor andere in de visie genoemde thema’s in de grote delen van Hattem waar geen (grote) ontwikkelingen plaatsvinden.

Dit betreft ambities voor gezond en veilig leven, klimaatadaptatie en (gezonde) mobiliteit die genoemd worden op pagina 35 t/m 47 van de (ontwerp) omgevingsvisie. Om te kunnen beoordelen of deze ambities haalbaar en verenigbaar zijn, is (waar mogelijk kwantitatieve) informatie nodig over de huidige situatie en de effecten van nieuw beleid op het gebied van geluidhinder, verkeersveiligheid, prioriteit voor fietser en wandelaar, groen en water, ontmoetingsplekken, hittestress en duurzaamheid en circulariteit. Deze ambities hebben vooral betrekking op de bestaande (bebouwde) omgeving. Uit het MER blijkt niet in hoeverre deze ambities haalbaar en verenigbaar zijn en of en welke knelpunten (kunnen) optreden. In hoofdstuk 2 en 3 van de Omgevingsvisie is weergegeven hoe in het voortraject reeds een uitgebreide analyse is gemaakt van sterke punten, aandachtspunten en mogelijke knelpunten binnen Hattem. Ook is veel informatie, ook over mogelijke knelpunten, opgehaald in het participatieproces dat in paragraaf 1.3 van de Omgevingsvisie is beschreven. Om toch tegemoet te komen aan de vragen van de Commissie m.e.r. wordt in deze aanvulling alsnog ingegaan op een analyse van het doelbereik en effectbepaling ook voor overige (bebouwde) delen van Hattem.

3.2

Aanvulling onderzoeksaanpak

De Omgevingsvisie bevat reeds vastgesteld strategisch beleid, bijvoorbeeld uit de GVVP, de Groenstructuurvisie, het beleids- en beheerplan Water en Riolering en het Beleidskader hernieuwbare Energie. Dit beleid is niet opnieuw getoetst, tenzij uit de knelpuntenanalyse blijkt dat er sprake kan zijn van conflicterende belangen. Verder zijn lopende projecten, zoals de inrichting van het centrum en de binnenstad, de transformatie van Het Veen, de Hattemerpoort en de Hoenwaard meegenomen als autonome ontwikkelingen. Dit betekent dat alleen nieuw beleid, nieuwe ontwikkelingen en conflicterende ambities in deze aanvulling zullen worden beoordeeld. In bijlage 2 van deze aanvulling is een tabel met een totaaloverzicht van alle doelen en ambities uit de Omgevingsvisie (kolom 2 van de tabel) per thema (kolom 1) opgenomen. Vervolgens is geanalyseerd welke doelen, ambities en aspecten relevant zijn voor de aanvulling van het MER: als in kolom 3 een indicator is opgenomen, wordt dit aspect in de aanvulling opgenomen. De overige ambities zijn reeds in het MER opgenomen, vallen onder een ander aspect of zijn niet relevant voor het MER (bijvoorbeeld omdat het geen milieu- en ruimtelijke component heeft, omdat het een beheer-aspect is of omdat het reeds is uitgevoerd). Dit is toegelicht in de 4e kolom.

Dit heeft geresulteerd in een aanpassing van Tabel 5-2 uit het MER, waarin het onderzoeksvoorstel met de indicatoren is opgenomen. De aangepaste, uitgebreidere onderzoekstabel op basis van de analyse uit bijlage 2 bij deze aanvulling, is

20/44

hieronder opgenomen waarbij de gewijzigde onderdelen in kleur zijn aangegeven. Dit komt overeen met de door de Commissie m.e.r. aangeven belangrijkste nader te beschrijven onderwerpen voor de rest van Hattem, namelijk gezond en veilig leven, klimaatadaptatie en (gezonde) mobiliteit. Het overkoepelend doel van deze analyse en uitwerking is het toetsen op doelbereik én onderzoeken waar doelen/ambitie ‘botsen’, zowel wat beleid als fysieke ruimte betreft. Hiertoe zijn zowel de aandachtspunten uit de (aangevulde) milieufoto van belang als de doelen per deelgebied die in de omgevingsvisie zijn uitgewerkt. Tabel 3-1 Aangevulde onderzoeksaanpak (tabel 5-2 uit MER) Thema

Deelonderwerp

Onderzoeksvoorstel MER

Uitvoering onderzoek

Omgevingsvisie

Indicator voor toetsen ambitie of operking/toelichting voor deze aanvulling

Vitale

Wonen

Alternatievenonderzoek

Per alternatief effecten op

samenleving

(betreft nieuwe ont-

woningbouwopgave: 1) al-

verkeersstructuren, land-

wikkelingen: niet wij-

leen eigen behoefte -570

schap, water(berging), geluid,

zigen)

woningen, 2) middenscena- lucht, gezondheid op basis van rio-1.120 woningen, 3)

n.v.t., is reeds uitgewerkt

kentallen en expert judge-

maximale bijdrage aan regi- ment. onale woningbehoefte1.570 woningen. Voor maximale scenario-

Mogelijke zoeklocaties wor-

1.570 woningen: mogelijke

den kwalitatief beoordeeld op

zoeklocaties voor nieuwe

geschiktheid vanuit verschil-

wijken.

lende beleidsvelden.

Gezondheid en leef-

Bescherming: luchtkwali-

Integrale beschrijving gezond- Toe-/afname geluidsbelasting, lucht-

omgevingskwaliteit

teit, geluid, geur, bodem,

heidsaspecten per deelgebied kwaliteit, groepsrisico

(incl. toegankelijkheid hittestress en veiligheid.

voor nieuwe én bestaande lo-

en voorzieningen)

caties/woningen, benoemen

Bevordering: bewegen, groen, aanbod sport- en maatschappelijke voorzieningen, sociale cohesie en toegankelijkheid.

Samen

Energietransitie

duurzaam

n.v.t., is reeds uitgewerkt

aanwezigheid groen, ontmoetingsplekvan kansen en belemmeringen ken en wandel en fietsroutes nabij woBestaand gebied: aanwezig-

heid groen, ontmoetingsplekken en wandel en fietsroutes nabij woningen.

ningen (300 m) bereikbaarheid voorzieningen aanbod en clustering maatschappelijke voorzieningen

Alternatievenonderzoek:

Verschil in effecten op land-

Warmte uit RWZI en oppervlaktewater

grootschalige versus klein-

schap, cultuurhistorie, ecolo-

toevoegen

schalig zonprojecten in

gie en water inclusief moge-

deelgebieden polders en

lijke randvoorwaarden en mi-

Veluwerand (zoekgebieden

tigerende maatregelen.

uit concept RES), opties voor andere energieopwekking (wind en water).

Verduurzaming

Zon op daken in bestaande

Kansen en belemmeringen be- Aantal m2

omgeving

schrijven

Gemeente klimaatneutraal

Mogelijke maatregelen ge-

Voortgang projecten, jaarlijkse rappor-

in 2050

meentelijke organisatie

tage

Circulaire samenleving

Mogelijkheden hergebruik af-

grondstoffenmonitor

val(water) en bouwstoffen

21/44

Thema

Deelonderwerp

Onderzoeksvoorstel MER

Uitvoering onderzoek

Omgevingsvisie

Indicator voor toetsen ambitie of operking/toelichting voor deze aanvulling

Klimaatadaptatie

Kans op wateroverlast,

Beschrijving per deelgebied op Voor bestaand gebied toevoegen:

overstroming, droogte, hit-

basis van de klimaateffectat-

-

Afstand tot groen

testress.

las, inclusief kansen, belem-

-

Overstromingsrisico

meringen en mogelijke maat-

-

% groen

regelen.

-

waterkwaliteit

Levendig

Landschappelijke ver- Behoud en versterking ken- Beschrijving per deelgebied

Aantal km (nieuw) wandel- en fietspad

landschap

bindingen

merken en verbindingen en van doorlopende lijn, kansen

Inzichtelijk maken recreatieve en

recreatie.

blauw/groene verbindingen

en randvoorwaarden voor alternatievenonderzoeken.

Ecologie

Beschermde en bedreigde

Kwalitatieve beschrijving per

soorten.

deelgebied op basis van be-

Monitoren aanwezige soorten

staande verspreidingsgegevens Beschermde gebieden (Na-

Beoordeling mogelijke effec-

tura 2000 en GNN)

ten (onder andere stikstofdepositie) bij grote woningbouwopgave.

Landbouw

Duurzame landbouw

Mogelijke maatregelen

Aantal bedrijven dat werkwijze heeft aangepast

Mobiliteit

Verduurzamen

Stimuleer fiets, lopen en OV

Modal split

Optimaliseren

Minimaliseer overlast, verbe-

% vrachtverkeer in bebouwde kom,

ter bereikbaarheid, verbeter

aantal wegen 30 km/uur, hinder%

veiligheid

(GGD), aantal ongevallen met slachtoffers

Inhoud aanvulling In deze aanvulling worden de onderdelen die in kolom 3 en 4 van bovenstaande tabel gekleurd zijn weergegeven per thema nader beschreven en onderzocht in de volgende 3 paragrafen. Het doel hiervan is inzicht te geven in de effecten van de ambities in de Omgevingsvisie op de bestaande bebouwing en bestaand gebied. In paragaaf 3.6 is het doelbereik per ambitie en doelstelling uit de Omgevingsvisie beoordeeld; hierin zijn ook de aspecten die in kolom 5 van bovenstaande tabel zijn opgenomen verwerkt.

3.3

Vitale samenleving

Uit de analyse blijkt dat met name effecten voor de bestaande (bebouwde) omgeving en doelbereik van de ambities moet worden beschreven. Dit betreft met name gezondheid en leefomgevingskwaliteit, waarbij geluid als onderdeel van gezondheidsbescherming en de bereikbaarheid van groen en (sport)voorzieningen als onderdeel van gezondheidsbevordering belangrijke aspecten zijn. 3.3.1 Gezondheidsbescherming Gezondheid bestaat in dit MER-onderzoek uit gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering. Dit is in het MER uitgebreid beschreven, met extra aandacht voor de potentiële nieuwe woonwijken. Ook de effecten van die nieuwe wijken op de rest van Hattem is beschreven. Hiermee is voldoende zicht op de effecten van het beleid in de Omgevingsvisie en de

22/44

nieuwe ontwikkelingen op gezondheid, maar wordt voor de bebouwde kom nog nader onderzocht of dit tot conflicterende ambitie leidt. Geluid Uit paragraaf 2.3 en het MER blijkt dat geluid een belangrijk aandachtspunt is binnen Hattem. De woningen aan de Zuiderzeestraatweg ondervinden zowel geluidbelasting vanwege de rijkswegen, spoorweg en de doorgaande route als van industrie. Bij de inwaartse zonering van bedrijvenpark H2O is rekening gehouden met cumulatie van industrielawaai, waardoor er geen sprake is van een knelpunt maar wel van een aandachtspunt. Uit paragraaf 2.3 blijkt verder dat, behalve de rijkswegen en spoorwegen en de Zuiderzeestraatweg, ook de route Geldersedijk, Apeldoornseweg, de Vechtstraat, de Burgemeester Bijleveldsingel, de Dorpsweg en de Eijerdijk en de Hessenweg voor een hogere geluidbelasting zorgt. Langs deze gemeentelijke wegen is reeds ingezet is op het reduceren van de geluidbelasting en -overlast door het invoeren en inrichten van 30 km/uur gebieden, het weren van vrachtwagens in woongebieden en door de noodzaak, wens en mogelijkheden voor bronmaatregelen structureel mee te nemen in het groot onderhoudsprogramma van de gemeentelijke wegen. Dit betekent dat de geluidhinder vanwege lokaal verkeer reeds autonoom wordt gereduceerd.

De mogelijke toename van verkeer op de lokale wege door nieuwe woningbouw is reeds beschreven in het MER (hoofdstuk 10.3), waarbij met name het effect van de mogelijke toename van verkeer op de Hessenweg een aandachtspunt is. Indien het nieuwe verkeer via de noordzijde wordt geleid, vervalt dit aandachtspunt maar wordt de mogelijke toename op de Zuiderzeestraatweg relevant. Dit betekent dat het monitoren van verkeer op de Hessenweg en de Zuiderzeestraat weg van belang is en dat bij nieuwe bouwplannen vooraf een plan moet worden ingediend over de ontsluiting, routering en mogelijke geluidreducerende maatregelen. Zoals reeds aangegeven in paragraaf 2.3 is monitoring van de Basisgeluidemissie voor wegen met meer dan 1.000 mvt/etmaal al een verplichting onder de Omgevingswet. De WHO heeft advieswaarden vastgesteld voor geluid van wegen, spoorwegen, luchtvaart en windturbines. In de Nederlandse wetgeving is hier nog geen vervolg aangegeven. De Commissie m.e.r. geeft aan deze advieswaarden wel mee te nemen in het MER. De WHO geeft de volgende advieswaarden: ● geluidniveaus door wegverkeer reduceren tot onder 53 dB (Lden) ● geluidniveaus door railverkeer reduceren tot onder 54 dB (Lden) In figuur 4-3 in het MER zijn reeds contouren langs de rijkswegen (53 dB) en spoorwegen (55 dB) aangegeven.

Hieruit blijkt dat binnen Hattem bestaande woningen zijn gelegen die een geluidbelasting ondervinden boven de WHO-waarden. Door bij de locatiekeuze al rekening te houden met deze contouren, zijn geen nieuwe woningbouwlocaties gepland in gebieden boven deze advieswaarden langs rijksinfrastructuur. Luchtkwaliteit en geur Naast geluid zijn ook luchtkwaliteit, geur en (externe) veiligheid onderdelen van gezondheidsbescherming. Deze aspecten zijn beschreven in paragraaf 4.2 in het MER en in de hoofstukken 11 en 12. In het MER is in Figuur 4-5 t/m 4-7 de luchtkwaliteit in heel Hattem gegeven. Hieruit blijkt dat de fijnstof-concentraties in heel Hattem, dus ook in de bebouwde kom, gelijk zijn en ruimschoots voldoen aan de grenswaarden. Alleen voor NO2 is een verschil te zien in de gemeente: de waarden zijn het hoogst direct naast de A28 en A50 (20-25 µg/m3) tot 12-14 µg/m3 op de Veluwe. In de bebouwde kom wordt in het noordelijke deel 16 - 18 µg/m3 berekend en in het centrum en de overige gebieden 14-16 µg/m3. Dit voldoet ruimschoots aan de grenswaarden. In september 2021 heeft de WHO haar advieswaarden voor de concentraties NO2, PM10 en PM2,5 sterk naar beneden bijgesteld, hier wordt nu niet meer aan voldaan.

23/44

Ook de aanwezige geurbronnen zijn beschreven. Voor het buitengebied zijn agrarische bronnen en de geurcontouren rond de RWZI en Veluwekamp van belang. In het MER is geconstateerd dat geen sprake is van een knel- of aandachtspuntpunt. Externe veiligheid Externe veiligheidsaspecten zijn in het MER uitgebreid beschreven in hoofdstuk 12, daarin is ook aangegeven dat in de huidige situatie op basis van de risicokaart drie onderwijsinstellingen/kwetsbare instellingen binnen het invloedsgebied (onder de Omgevingswet wordt dat brandaandachtsgebied genoemd) van een buisleiding zijn gelegen. Nadere analyse laat zien dat dit om maximaal één onderwijsinstelling gaat. Bij de locatiekeuze van de IKC’s zal rekening worden gehouden met de ligging van deze leidingen en de huidige inzichten en regelgeving daaromtrent.

3.3.2 Gezondheidsbevordering Goede maatschappelijke voorzieningen In de Maatschappelijke Visie 2025 is het bestaand beleid voor de maatschappelijke voorzieningen beschreven: ● Inzetten op een modern aanbod aan maatschappelijke voorzieningen, dicht bij de mensen die ze nodig hebben ● Aanbod laten aansluiten op de behoefte van de Hattemers (bijvoorbeeld onderwijs, welzijn en (geïndiceerde) zorg) ● Maatschappelijke voorzieningen zoveel mogelijk clusteren en zien als plekken voor ontmoeting en activiteiten ● Samenvoegen van de zes basisscholen in drie integrale kindcentra ● Clusteren van het zorgaanbod en dat combineren met woningen voor hulpbehoevende Hattemers in ‘woonzorgzones’ ● Vernieuwen en/of uitbreiden van bestaande woonzorgzones (Hof van Blom en De Bongerd). Binnen Hattem worden vijf verschillende ontmoetingsplaatsen onderscheiden met ieder een eigen functie, zie Figuur 3-1. Deze ontmoetingsplaatsen zijn ook logische zoekgebieden wanneer er sprake is van een maatschappelijke opgave, wat betekent dat bij een ruimtelijk vraagstuk eerst wordt gekeken binnen welke ontmoetingsplaats de functieverplaatsing of realisatie thuis hoort. 1. Buitensport (Hattem-Zuid): Hier zijn veel vormen van buitensport gecentreerd en gekoppeld aan elkaar. Voor iedere inwoner is duidelijk dat buitensport hier te vinden is. 2.

Het hart van Hattem (De Marke e.o.): Deze ontmoetingsplaats bevindt zich geografisch in het midden van Hattem. Het gebied heeft een groot potentieel, onder andere vanwege de woningen die hier in de toekomst worden gerealiseerd. Maar ook vanwege het Kulturhus, de bibliotheek dat en de verschillende zorg- en welzijnsfuncties in dit gebied. 3. Woonzorgzones (Bongerd en Hof van Blom): Deze twee zones samen bevinden zich dicht tegen de binnenstad. Het zijn twee kleine zones die in de visie als één gebied worden gezien. In dit gebied gaan verschillende functies samen: ouderen en jongeren, zorg, welzijn en onderwijs. Deze vermenging zorgt ervoor dat dit gebied niet in een grijze-zone veranderd en dat er sprake kan zijn van kruisbestuivingen tussen de doelgroepen. 4. Ontspannen en recreëren (uitloopgebied Assenrade): Dit bijzondere gebied staat voor rust, ruimte en natuur. In dit ‘landschapspark’ is op bescheiden wijze ruimte voor recreatie. Het is een park met verschillende mogelijkheden. In de winter kan men hier schaatsen, in de zomer picknicken, skeeleren of (rolstoel)sporten en in de overige seizoenen wandelen, spelen en mogelijk culturele activiteiten bezoeken. De activiteiten worden door verschillende partners georganiseerd, zijn niet grootschalig en hebben een open karakter dat past bij de omgeving. 5. Binnenstad: Met een historische binnenstad heeft Hattem goud in handen.

De binnenstad en in combinatie met de haven heeft een aantal belangrijke functies: economie, ontspanning & recreatie, historisch erfgoed, evenementen, toerisme en horeca.

24/44

Figuur 3-1 Locaties ontmoetingsplaatsen

Onderwijs Hattem heeft een relatief oud gebouwenbestand voor de schoollocaties van het primair onderwijs. Op twee scholen na zijn de scholen meer dan 40 jaar oud. Mede doordat gebouwen aan vervanging/ renovatie toe zijn, is in de onderwijsvisie opgenomen de 6 basisscholen te clusteren in 3 integrale kindcentra (IKC’s). Inmiddels is voor 1 IKC de locatie bekend, zie Figuur 3-2 .

Figuur 3-2 Locaties scholen, huisartsen en IKC

25/44

Toegankelijkheid Zoals hiervoor reeds is beschreven, zijn voorzieningen vanuit het huidige beleid zoveel mogelijk geclusterd en worden gezien als ontmoetingsplaatsen van inwoners en activiteiten. Mensen met een beperking moeten in staat zijn om gebruik te maken van algemene voorzieningen (Kadernota Wmo). Zowel de locaties als gebouwen moeten voor iedereen toegankelijk zijn. In 2022 wordt de maatschappelijke visie en het beleidskader voor het sociaal domein geactualiseerd. Toegankelijkheid en inclusie zijn daarbij thema’s die hier in worden meegenomen. Toetsing Omgevingsvisie Uit voorgaande beschrijving blijkt dat met de bestaande ontmoetingsplaatsen en de voorgenomen clustering van onderwijsfuncties in IKC’s reed sprake is van een goede bereikbaarheid en spreiding van voorzieningen. De uitbreidingsplannen met circa 550 tot 1.570 woningen, betekent een inwonersgroei van minimaal circa 1.000 tot maximaal circa 3.500 inwoners. Dit heeft effect op de voorzieningen, waarbij onder andere de leeftijdsopbouw van de inwoners van belang is. In z’n algemeenheid kan gesteld worden dat de maatschappelijke voorzieningen gecentraliseerd zijn, dit bekent dat Hattemers op één locatie terecht kunnen voor buitensport, er één zwembad is, en er één bibliotheek is. Uitzondering hierop is het primair onderwijs, die in de toekomst op drie locaties geclusterd zal zijn, verspreid over Hattem.

Dit is passend bij de Hattemse schaal en zal, ook na een uitbreiding met nieuwe woningen naar alle waarschijnlijkheid passend blijven. Mogelijk ontstaat er wel ruimte voor een extra huisartsenpost bij groei van het aantal inwoners.

3.4

Samen duurzaam

In deze aanvulling zullen we vooral ingaan op mogelijke conflicterende ambities ten aanzien van zon op daken, aanvullend onderzoek naar mogelijkheden voor warmteopwekking uit water, de doelstellingen Hattem klimaatneutraal 2040/2050, mogelijkheden voor circulaire samenleving en klimaatadaptatie in bestaand bebouwd gebied. 3.4.1 Duurzame energie Elektriciteit In het scenario Energietransitie is in het MER in paragraaf 3.3.2. reeds beschreven dat is ingezet op zon op daken, solarparking en zon op geluidschermen. In het MER is dit niet nader uitgewerkt, daar vraagt de Commissie ook niet om. Echter geeft de door de commissie gevraagde analyse wel aanleiding voor een nadere onderbouwing van conflicterende ambities: het toepassen van zon op alle daken kan conflicteren met de doelen vanuit cultuurhistorie. Zon op industriële daken levert geen conflict op. Het oppervlak gerealiseerde zon op bedrijfsdaken wordt gemonitord via https://benchmarkzon.overmorgen.nl. Voor particuliere daken kan dit conflict wel een rol spelen. In paragraaf 9.3 van het MER is ten aanzien van cultuurhistorie geschreven: ● De koers voor de binnenstad is het blijven werken aan een goede uitstraling, inclusief bescherming van de monumenten en karakteristieke uitstraling. Nieuwe ontwikkelingen in het centrum moeten passen bij het Hanzekarakter.

● Binnen de woongebieden zijn weinig cultuurhistorische en landschappelijke waarden aanwezig. Voor deze gebieden ligt er voornamelijk een opgave om een duurzaam, gezond en leefbaar klimaat te ontwikkelen, waarbij in de openbare ruimte meer groen wordt aangebracht. Er ligt in bestaand gebied een opgave om meer waterberging te creëren, het toepassen van groene daken kan hier een (beperkte) rol bij spelen. Daarnaast is ook sprake van een opgave om meer natuurinclusief te bouwen en te vergroenen. Op basis hiervan wordt zon op daken in het centrum alleen toegestaan na afweging van aspecten als zichtbaarheid, technische haalbaarheid, mogelijke combinatie met of keuze voor groene daken, inpassing en opbrengst. Overwegingen hierbij zijn dat het totale dakoppervlak te klein is om de doelstellingen te halen, dat grootschalige zonneprojecten meer invloed hebben hierop en dat de cultuurhistorische afwegingen daarom in de binnenstad voorrang hebben.

26/44

Aansluitingen op het net Er wordt regionaal met de gemeenten in de RES NV samen met Liander gewerkt aan een ESAP. Dit Energie Strategie Actie Plan borgt dat de voorgenomen zoekgebieden en initiatieven tijdig kunnen worden voorzien van netwerk. Daarnaast blijkt in de wijkuitvoeringsplannen van de warmtetransitie dat er voor het all-electric kunnen uitrollen een kopertekort is in sommige wijken. Daarover is eveneens het gesprek gevoerd met Liander en bij de planning van de desbetreffende wijk, buurt of straat dient daar rekening mee gehouden te worden. Komend jaar start de eerste wijk in Hattem waarbij dat speelt. Liander heeft aangegeven meerdere jaren voorbereiding nodig te hebben (3 tot 5 jaar). Warmte Vanuit de gemeente Hattem en de RES wordt onderzocht of ingezet kan worden op aquathermie; gebruik van restwarmte van het gezuiverde rioolwater (Thermische energie uit afvalwater (TEA)), maar ook de warmtewinning uit oppervlaktewater van de IJssel (thermische energie uit oppervlaktewater (TEO)). Provincie Gelderland, Waterschap Vallei en Veluwe en gemeente Hattem hebben verkennend onderzoek gedaan naar de kansen voor restwarmte van de RWZI. Uit deze quickscan blijkt dat een warmtenet, gevoed door een RWZI-warmtepomp, kansrijk is voor bedrijventerrein Netelhorst aangezien dit technisch en economisch haalbaar is.

Inmiddels is een proces gestart om voor de bedrijven op Netelhorst te inventariseren wat de mogelijkheden en wensen zijn en in hoeverre ondernemers bereid zijn mee te werken. De ondernemers staan overwegend positief tegenover de plannen, waarna een eerste aanzet tot ontwerp en businesscase is gemaakt. Daaruit blijkt een aanzienlijke onrendabele top. De komende periode zal gekeken worden naar het verder uitwerken van die businesscase en het ontwerp. STOWA 4 heeft de potentie voor energie uit oppervlaktewater voor heel Nederland in kaart gebracht. De IJssel is een belangrijke bron maar ook de Wiesenbergkolk (staat in verbinding met de IJssel). Deze Wiesenbergkolk is door gemeente Hattem en waterschap Vallei en Veluwe verder onderzocht als optie om de toekomstige woonwijk ’t Veen van warmte te voorzien.

Figuur 3-3 Potentie warmte uit oppervlaktewater, bron: STOWA

Stowa, Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer. De algemene potentiekaart is te vinden op de volgende website https://stowa.geoapps.nl/#e5e9ea2bd5bf-e811-a2c0-00155d010457 . 4

27/44

Een eerste quickscan leert dat de IJssel voldoende warmte bevat om de stad te verwarmen. Daarbij zouden dan 7 of 8 warmteproductiestations ingericht dienen te worden die het netwerk van leidingen voeden. Op basis van deze kennis zal de haalbaarheid op langere termijn verder worden onderzocht. Vanuit het waterschap gaat de voorkeur uit naar TEA en TEO, aangezien warmte- en koudeopslag (WKO) en aardwarmte gezien wordt als risicovol zeker indien het om meerdere individuele installaties gaat. In het gebied is namelijk een afsluitende kleilaag aanwezig, door niet goed afgedichte WKO boringen kunnen verontreinigen in het grondwater optreden en kan wateroverlast ontstaan. 3.4.2 Verduurzaming Klimaatneutraal In 2017 heeft de gemeente Hattem in een klimaatnotitie haar klimaatdoel voor 2050 geformuleerd: Gestreefd wordt naar een klimaatneutrale energievoorziening in 2050, wat betekent dat het totale energieverbruik in Hattem niet langer bijdraagt aan het proces van klimaatverandering. Dit kan door te besparen op energieverbruik, alsmede door binnen de grenzen van de gemeente zoveel mogelijk duurzame energie op te wekken. In de doelstelling is tevens ruimte gelaten om een resterend deel (lokale vraag blijft toch groter dan het aanbod) te mogen compenseren door middel van import van groene energie van elders, danwel het compenseren van CO2-uitstoot middels aanplant van bomen.

In 2020 is het programma duurzaamheid vastgesteld door de gemeenteraad, wat de routekaart naar het doel, klimaatneutraal in 2050, bevat. Ook zijn onderliggende doelen beschreven aan de hand van beleidskaders, regionale doelstellingen, projectdoelstellingen en gedragsdoelstellingen. De voortgang van dit programma wordt jaarlijks gerapporteerd. Het programma bestaat uit het opstellen van beleid(skader), het besparen van energie en het vergroenen van energie. De gemeente zet in op regionale acties en afstemming, het zo snel als mogelijk klimaatneutraal maken van de gemeentelijke organisatie (voor 2040) en het stimuleren en ondersteunen van particuliere initiatieven. Een greep uit de lopende acties: ● Opstellen van diverse beleidskaders; hieraan is reeds grotendeels invulling gegeven, onder andere door de vaststelling door de raad van het beleidskader hernieuwbare energie (2021) en de regionale transitievisie warmte (2020). ● In 2020 is het beheerplan openbare verlichting herzien voor de jaren 2021/2025, vanaf 2021 is gestart met de overgang op LEDverlichting. Inmiddels is ruim 60% voorzien van een duurzamer armatuur. ● Het gasverbruik van de gemeentelijke gebouwen is geïnventariseerd, het stadhuis is de grootste verbruiker en verantwoordelijk voor ongeveer de helft van al het gasverbruik. Sinds 2020 wordt het gas groen ingekocht.

De planvorming voor het project van verduurzaming maatschappelijk vastgoed is gestart. ● Mobiliteit: er zijn elektrische dienstauto’s aangeschaft die ook door inwoners zijn te huren en het aantal laadpalen in de gemeente groeit gestaag. ● Er wordt samengewerkt met Powered bij Hattem voor het realiseren van zonneparken en zon op bedrijfsdaken. ● Communicatie: er is een regionaal energieloket, er wordt via de website en sociale media gecommuniceerd over energietransitie en er wordt gewerkt aan een lokaal kennisloket. Vooralsnog is het programma duurzaamheid actief opgepakt en wordt dit gemonitord middels de jaarlijkse rapportage. Binnen de omgevingsvisie worden de doelstelling en acties binnen dit plan ondersteund; het beleid hernieuwbare energie is bijvoorbeeld opgenomen in de visie en er is onderzoek verricht naar meer ruimte voor zonneparken. Circulaire samenleving Voor een duurzame samenleving is het op lange termijn wenselijk dat we zoveel mogelijk circulair gaan wonen, werken en leven. Dit houdt bijvoorbeeld in het hergebruik van (bouw)materialen en het sluiten van kringlopen van grondstoffen op bedrijven. Bij woningbouwontwikkelingen op onder meer Het Veen wordt circulair bouwen gestimuleerd, bijvoorbeeld door dit onderdeel te laten zijn van het afwegingskader binnen een Omgevingsplan. RWZI van Hattem wordt gerenoveerd.

Samen met waterschap Vallei en Veluwe wordt gezocht naar kansen om deze opgave te koppelen aan bredere gebiedsontwikkeling rondom onder andere het bedrijvenpark in de zuiveringskring Hattem. Hierbij worden de mogelijkheden onderzocht om de restwarmte van de RWZI te gebruiken voor de verwarming van

28/44

omliggende panden. Daarnaast worden voor waterzuiveringen nieuwe technologieën verkend en toegepast om afvalwaterzuivering om te vormen tot ‘fabrieken’ waar schoon water, energie en waardevolle grondstoffen geproduceerd worden. Geheel volgens het principe circulair denken en verspilling minimaliseren. In 2020 heeft Hattem het Grondstoffenmonitor opgesteld. Het document geeft inzicht in de ontwikkeling van afval- en grondstofstromen binnen de gemeente. Hieruit blijkt dat een groot deel van de afvalstoffen die in de gemeente geproduceerd worden, gerecycled kunnen worden, zie Figuur 3-4. In 2020 is een scheidingspercentage van 86% gerealiseerd. De opgave om in 2025 de streefwaarde van 90% (VANG) lijkt daarmee haalbaar wanneer gefaciliteerd wordt in betere gescheiden inzamelstations.

Figuur 3-4 Circulaire resultaten, bron: Grondstoffenmonitor 2020

3.4.3 Klimaatadaptatie Uit de aanvullende analyse in paragraaf 2.6 blijkt dat voor het bestaand grondgebied, waar geen ontwikkelingen plaatsvinden, geen toekomstige knelpunten zijn te verwachten behalve ‘water op straat’ na een hevige regenbui. Het huidig beleid van het waterschap speelt hierop in en dit is ook in de Omgevingsvisie opgenomen. In het Beleids- en beheerplan Water en Riolering zijn voor het bestaand gebied ook aanvullende maatregelen opgenomen, zoals het ontwerpen van een toekomstige waterstructuur van groen/blauwe adres in iedere kern, toepassen van meer groen, minder tegels, wadi’s, groene daken, gescheiden afvoer naar oppervlaktewater en hiervan het bergend vermogen vergroten. De ambities om meer groen te realiseren, groen-blauwe verbinding te versterken en natuurinclusief te bouwen en ontwikkelen helpen om hittestress te reduceren. Voor de nieuwe ontwikkelingen geldt dat het van belang is, om nadelige effecten van hevige regenval te voorkomen, voldoende oppervlaktewater realiseren volgens het beleid van het waterschap bij het aanbrengen van verhard oppervlak (woningbouw). Bij zonnevelden moeten de aansluitpunten worden beschermd tegen waterschade, zonnevelden kunnen worden aangelegd op nieuw te realiseren wateroppervlak/waterberging.

29/44

3.5

Levendig landschap

3.5.1 Groen en natuur Groenstructuren laten we zoveel mogelijk vanuit het buitengebied de stad in lopen om zo stad en ommeland in zowel landschappelijke, ecologische als recreatieve zin met elkaar te verknopen. Vooral de overgang en uitstraling aan de randen van de stad is belangrijk, zowel voor natuur als voor recreatie en gezondheid. We gaan de biodiversiteit in Hattem verhogen door de ecologische verbindingen te versterken, bijvoorbeeld de ‘Hattemerpoort’, en door zoveel mogelijk (doorgaande) groenstructuren, zoals bloemrijke bermen, te realiseren en ecologisch te beheren en door natuurinclusief te bouwen en te ontwikkelen, zowel in de stad als in het buitengebied. 3.5.2 Landbouw In de agrarische gebieden wordt samen met agrariërs, waterschap en provincie naar mogelijkheden gezocht voor een omschakeling naar een duurzame, natuurinclusieve en circulaire landbouw, met behoud van een rendabele bedrijfsvoering. Dat omvat onderwerpen zoals hergebruik van reststoffen, het verminderen van de stikstofuitstoot, stoppen met gebruik van insecticiden zodat er ruimte is voor onder meer insecten en boerenlandvogels op de erven, in de weilanden en op de akkers, maar ook het zoeken naar koppelkansen. De gemeente ondersteunt de agrariërs waar dat kan ook bij het komen tot kortere ketens, zodat bijvoorbeeld Hattemse agrarische producten meer lokaal kunnen worden afgezet.

Dit is een reeds ingezet traject, op basis van een autonome trend, dat langzaam op gang komt. De uitkomsten hiervan versterken verschillende doelen en ambities, zoals het verbeteren van de biodiversiteit en het overgaan op een circulaire samenleving. 3.5.3 Recreatie Ten behoeve van de recreatie wordt het netwerk van recreatieve fiets- en wandelroutes uitgebreid en waar dat kan nog aantrekkelijker gemaakt. Het stimuleren van jaarrond toerisme wordt mogelijk gemaakt door meer mogelijkheden te bieden voor overnachtingen. Binnen de gemeente Hattem is het Apeldoorns kanaal aangemerkt als vaarwater (Figuur 3-5). De huidige kanoroute ten zuiden van Hattem maakt onder andere gebruik van het Apeldoorns kanaal, zie Figuur 3-6. Deze kanoroute wil de gemeente (in samenwerking met de gemeente Heerde en het waterschap) bevaarbaar houden en onderzoeken of het routenetwerk kan worden uitgebreid. Hierbij worden ook andere kansen voor waterrecreatie onderzocht, onder meer in de Hoenwaard en/of op de locatie Watermulder.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hattem&id=ad0e39ce-4d28-4b5a-98f6-0d2bb2f6a330