CConstaterende datHattem
Koppel je AI →
Document · PDF

3.08 bijlage 1 zienswijze ontwerpbesluit Wnb-vergunning project Exploitatie Lelystad Airport integrale definitieve_ongetekend (002).pdf

Commissie I Ruimte & Duurzaamheid 12 april 2021, gemeente HattemBij agendapunt: Lijst ingekomen stukken 03-202117.364 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Het enige dat hierover wordt gesteld, luidt (citaat):33 “Vanuit verkeerskundig oogpunt is bij de berekening van de effecten van afzonderlijke maatregelen (zoals de landelijke snelheidsverlaging op autosnelwegen) een intensiteitsverandering van 1.000 motorvoertuigen per etmaal per rijrichting de laagste waarde waarover het NRM nog betekenisvolle uitspraken kan doen over verkeerseffecten van deze maatregel. In het kader van zinvolle effectbepaling wordt dan ook als richtlijn gehanteerd dat ramingen voor intensiteiten op etmaalniveau afgerond worden op duizendtallen. Meer gedetailleerde uitspraken over veranderingen in intensiteiten zijn bij ramingen niet significant. Om te borgen dat ook ‘grensgevallen’ worden meegenomen, wordt in het kader van de projectspecifieke beoordeling voor de afbakening ten behoeve van stikstofonderzoek uitgegaan van een verschil van 500 motorvoertuigen per etmaal, per rijrichting. Dit wordt beschouwd als kleinste delta (het verschil tussen de situatie zonder en met maatregel) waarover het NRM nog een reële uitspraak kan doen, daaronder kan niet meer gesproken worden over een betekenisvol projecteffect. Door uit te gaan van 500 wordt uitgegaan van de uiterste grens van significante analyses.” Het is de Stichting e.a.

onduidelijk wat onder een ‘betekenisvol projecteffect’ moet worden verstaan en hoe is vastgesteld dat daarvan bij een lagere toename dan 500 mvt/rr/etm geen sprake meer kan zijn. Hierbij wordt erop gewezen dat bij het project LA naast het hoofdwegennet ook kleinere lokale wegen een belangrijke rol spelen. Voor deze wegen heeft een toename van 500 mvt/rr/etm een relevante betekenis. Ook kan bij LA met zekerheid worden gesteld dat op relevante wegen altijd sprake zal zijn van een toename van wegverkeer. Het afkappen op 500 mvt/rr/etm heeft zodoende tot gevolg dat emissies ten onrechte buiten beeld blijven.

31

Rapport Lelystad Airport Passende Beoordeling van Royal HaskoningDHV van 13 januari 2021, p. 27 Rijkswaterstaat, Verantwoordingsrapportage - Levering verkeersgegevens en weg- en omgevingskenmerken ten behoeve van depositieberekeningen snelheidsverlaging naar 100 km/h overdag, beschikbaar via https://www.aerius.nl/files/media/verantwoordingsrapportage- invoerberstanden-snelheidsverlaging-definitief-20200130_0.pdf, 30 januari 2020. 33 Verantwoordingsrapportage ‘Levering verkeersgegevens en weg- en omgevingskenmerken ten behoeve van depositieberekeningen snelheidsverlaging naar 100 km/h overdag van Rijkswaterstaat van 30 januari 2020, p. 10 32

20

Het hanteren van die ‘500 mvt-afkap’ strookt ook niet met de meest actuele versie van de instructiegegevens voor het gebruiken van AERIUS.34 In paragraaf 2.6.2 van die handleiding wordt toegelicht hoe het onderzoeksgebied voor grote infrastructurele project zoals een luchthaven dient te worden bepaald. Daaruit blijkt dat vrijwel elke extra verkeersbeweging voor het berekenen van de stikstofdepositie relevant is indien de betrokken weg op korte afstand van een Natura 2000-gebied is gelegen. Met inachtneming hiervan, alsmede gelet op het feit dat diverse maatgevende wegen in de korte nabijheid van Natura 2000-gebieden liggen, stelt de Stichting e.a. zich op het standpunt dat elke toename van verkeer behorende bij de 10.000 vtb had moeten worden doorberekend, zoals ook is gedaan bij de eerdere stikstofberekeningen voor LA. Hieraan wordt toegevoegd dat met een ‘500 mvt-afkap’ niet meer zekerheid over de depositieberekening wordt verkregen, maar juist minder, omdat relevante emissies buiten beeld kunnen blijven. Bekend is ook dat elk model een eigen onzekerheid heeft, dat geldt ook voor het depositiemodel dat in navolging van het verkeersmodel wordt toegepast.

De meest representatieve resultaten kunnen daarom alleen bereikt worden als alle resultaten uit het verkeersmodel zonder afronding worden ingevoerd in AERIUS, waarna aan het eind van de berekening een afronding op 0,01 mol/ha/jr plaatsvindt. Door het toepassen van de ‘500 mvt-afkap’ voldoet de PB volgens de Stichting e.a. niet aan de voorwaarden van een ‘passende beoordeling’ op grond van artikel 2.8 van de Wnb. In dit artikel is artikel 6, lid 3 van de Habitatrichtlijn geïmplementeerd. In het arrest van 15 mei 2014 heeft het Hof van Justitie in punt 27 bepaalt aan welke ‘strenge’ voorwaarden een ‘passende beoordeling’ moet voldoen.35 Met inachtneming van deze stringente voorwaarden stelt de Stichting e.a. zich op het standpunt dat de minister van LNV de ‘500 mvt-afkap’ niet had mogen (laten) toepassen in de PB, omdat niet kan worden uitgesloten dat een geringere toename dan 500 mvt/rr/etm geen significant effect heeft op de betrokken Natura 2000-gebieden. Met de afkap tot 500 mvt/rr/etm kan niet de zekerheid worden verkregen dat het gebruik van een rijbaan van een weg de natuurlijke kenmerken van Natura 2000gebieden niet zal aantasten. Het grote nadeel van het toepassen van deze afkap is dus dat een deel van de depositie helemaal niet wordt berekend. Als voorbeeld wordt hierbij genoemd de noodzakelijke dagelijkse aanvoer van kerosine naar LA.

Deze aanvoer vindt plaats door middel van meerdere transportbewegingen per dag door zware tankwagens. LA is niet aangesloten op een pijpleiding. Met zekerheid kan derhalve dagelijks verkeer tussen de Botlek en de luchthaven worden verondersteld, maar deze verkeersbewegingen worden desondanks niet of slechts beperkt meegenomen. Hieraan voegt de Stichting e.a. toe dat het haar ook onvoldoende duidelijk is op welke argumenten de minister van LNV ervoor heeft gekozen om de ‘500 mvt-afkap’ toe te passen bij de berekening van de effecten. Steun voor de onderbouwing van dit standpunt ontleent de Stichting e.a. aan de eerdere stikstofonderzoeken ten behoeve van LA. Tot slot merkt de Stichting e.a. op dat het haar niet duidelijk is waarom er bij de actualisatie van het stikstofonderzoek opeens een ander verkeersmodel, het NRM, wordt gebruikt dat bovendien ook nog eens leidt tot andere en niet te verklaren verschillen in vergelijking met het eerdere gebruikte verkeersmodel voor onderhavig locatie-specifiek project. In het Achtergrondrapport bij de PB wordt vermeld dat “in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat met NRM (versie 2020) 34

Instructie gegevensinvoer voor AERIUS Calculator van Bij12 van januari 2018

35 HvJ 15 mei 2014 (ECLI:EU:C:2014:330), punt 27

21

modelruns uitgevoerd voor de situaties ‘10k’ en ‘45k’” voor de berekening van de effecten van stikstofdepositie. Het NRM is in de eerdere onderzoeken ongeschikt geacht en om die reden tot op heden nimmer toegepast. Het NRM is te algemeen en de ontwikkeling van LA vergt een verkeersmodel-op-maat. Dit is benadrukt in het MER 2014 ten behoeve van het LHB Lelystad:36 “Instrumentarium In het MIRT-onderzoek naar de landzijdige bereikbaarheid37 is gebruik gemaakt van het landelijke verkeersmodel NRM. In het MER is hiervan afgeweken. Het MER is namelijk een gedetailleerder onderzoek en vraagt daarom om een gedetailleerder verkeersmodel. Het gemeentelijke model van Lelystad (2013) is een statisch verkeersmodel, dat gebaseerd is op het NRM West (2013) en daarmee ook dezelfde uitgangspunten (qua infrastructuur en sociaal economische gegevens) heeft als het NRM. Voor details over de uitgangspunten wordt verwezen naar bijlage 1.” Terzijde wordt opgemerkt dat de actualisatie van het wegverkeer is uitgevoerd met het NRM. Een onderdeel van het NRM is “de luchtvaartmodule van het GroeiModel”. Dit onderdeel is niet openbaar beschikbaar. Daardoor kan de Stichting e.a. de actualisatie van de verkeersgegevens niet beoordelen. Het is onduidelijk op basis van welke aannames de actualisatie heeft plaatsgevonden en waarom de resultaten zo afwijken van de eerdere onderzoeken.

Zo is het onduidelijk of in de nieuw berekende aantallen voertuigbewegingen het woon-werk verkeer wel is meegeteld. Ook in zoverre is het ontwerpbesluit onvoldoende zorgvuldig voorbereid.

Op grond van het vorenstaande stelt de Stichting e.a. zich op het standpunt dat wetenschappelijk gezien niet alleen getwijfeld kan worden aan het hanteren van de ‘500 mvt-afkap’, maar ook aan het toepassen van het NRM voor het berekenen van de verkeerseffecten voor de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden ten gevolge van de 10.000 vtb voor LA. Met zekerheid kan worden gesteld dat de natuurlijke kenmerken van de betreffende Natura 2000-gebieden ook worden aangetast door de effecten van een geringere toename van 500 mvt/rr/etm. Mitsdien is het deel van de stikstofdepositie van de toename van wegverkeer geringer dan 500 mvt/rr/etm niet betrokken in de PB. Het ontwerpbesluit is in zoverre niet met de vereiste zorgvuldigheid voorbereid. 8.3

‘5 km-afkap’

De Stichting e.a. vindt het verwerpelijk dat ondanks de recente tussenuitspraak van de Afdeling38 over het Tracébesluit ViA15 de minister van LNV toch weer opnieuw de ‘5 km-afkap’ toepast. Deze begrenzing in AERIUS houdt in dat alleen van wegverkeer dat rijdt binnen 5 km van Natura 2000gebieden de gevolgen van de stikstofdepositie voor Natura 2000-gebieden worden berekend. De Afdeling vindt dat de juistheid van de begrenzing in het rekenmodel onvoldoende is onderbouwd. Hierdoor is het onduidelijk of de beoordeling van de stikstofdepositie als gevolg van het Tracébesluit volledig is geweest. De delen van Natura 2000-gebieden die op een grotere afstand dan 5 km van de weg liggen, zijn door die ‘5 km-afkap’ niet in de berekeningen meegenomen. Hetzelfde geldt voor de effecten van wegdelen van het A15-tracé die op grotere afstand dan 5 km van een Natura 2000gebied liggen. Naar aanleiding hiervan heeft de Afdeling in de tussenuitspraak bepaalt dat de minister van IenW uiterlijk 26 weken na 20 januari 2021 alsnog gemotiveerd dient aan te tonen dat het toepassen van de ‘5 km-afkap’ in AERIUS gerechtvaardigd is en dat die afkap elke redelijke wetenschappelijke twijfel over de gevolgen van het Tracébesluit voor de betrokken Natura 2000-gebieden wegneemt. Uiterlijk 22 juli aanstaande moet dit bewijs aan de Afdeling zijn aangeleverd. Daarna moet de Afdeling een

36

MER 2014 Deel 4D Verkeersonderzoek, p. 2; bijlage bij Kamerstukken II 2014/15, 31 936, 202

37

Voor deze situatie geldt als uitgangspunt geen uitbreiding luchthaven (aanwijzingsbesluit uit 2001).

38 AbRS 20 januari 2021 (ECLI:NL:RVS:2021:105)

22

einduitspraak wijzen. Op z’n vroegst zal die einduitspraak omstreeks september 2021 kunnen worden gewezen. Gelet op de forse kritiek van de Afdeling op de ‘5 km-afkap’, alsmede gelet op de hierboven vermelde voorwaarden waaraan een passende beoordeling moet voldoen, is het zeer twijfelachtig of de ‘5 kmafkap’ in AERIUS kan blijven gehandhaafd. Daarom vindt de Stichting e.a. het onzorgvuldig dat de ‘5 km-afkap’ opnieuw in onderhavige PB is toegepast. Temeer, omdat in de PB geen maatregelen zijn betrokken voor het geval de ‘5 km-afkap’ niet meer kan worden toegepast. Het is dus niet verzekerd dat eventuele ‘rest-effecten’ niet leiden tot de aantasting van Natura 2000-gebieden. Het ontwerpbesluit is in zoverre niet met de vereiste zorgvuldigheid voorbereid. Er is in de ogen van de Stichting e.a. sprake van een forse onderschatting van de stikstofdepositie ten gevolge van wegverkeer. De natuurvergunning kan ook in zoverre niet worden verleend, althans niet eerder dan nadat de Afdeling een einduitspraak heeft gewezen in de ViA15-uitspraak. 8.4

Ondeugdelijke actualisatie van wegverkeer vanwege ontbreken relevante wegen

Voor de ontwikkeling van LA voor 45.000 vtb zijn meerdere onderzoeken verricht naar de stikstofdepositie die de ontwikkeling naar verwachting teweeg zal brengen. Het betreffen de volgende onderzoeken: 1. MER 201439 voor het LHB Lelystad. 2. PAS-melding van 30 maart 2016 (AERIUS-berekening)40 3. Actualisatie van het MER 2014 (MER 2018)41 voor het ontwerpbesluit tot wijziging van het LHB Lelystad. 4. PAS-melding van 14 februari 2018 (AERIUS-berekening) voor het MER 2018. 5. PAS-melding van 3 mei 2019 (AERIUS-berekening42) naar aanleiding van het MER 2018. In het MER 2014 is het wegverkeer (deels) betrokken; de stikstofdepositie werd toen berekend met OPS. In de PAS-meldingen van 30 maart 2016 en 14 februari 2018 is helemaal geen wegverkeer meegenomen. Ook in de actualisatie van het MER 2018 is geen herberekening met AERIUS gemaakt van de OPS-berekening uit 2014. Alleen in de allerlaatste PAS-melding van 3 mei 2019 is, zij het zeer beperkt, enig wegverkeer meegenomen. Wat daar van zij, in al deze onderzoeksrapporten ontbreekt het wegverkeer op de Ganzenweg (N302). Deze weg is de relevante verbindingsweg tussen LA en de A28 bij Harderwijk. Uit het verkeersonderzoek in het kader van het MER 2014 blijkt dat de toename van het wegverkeer op de Ganzenweg 4.700 mvt/etm bedraagt.

Aangezien nimmer de toename van de verkeersbewegingen op de Ganzenweg (N302) in het kader van de stikstofdepositie is betrokken, zijn hierover recent opnieuw Kamervragen gesteld. De 39

Deelrapport 4C: Deelonderzoek Luchtkwaliteit d.d. 29 maart 2014 en Addendum 3 MER 2014 3: Stikstofdepositie; bijlage bij Kamerstukken II 2013/14, 31 936, nr. 202 40 AERIUS-berekening met kenmerk RscXx5YHqCj1 van 30 maart 2016 41 AERIUS-berekening met kenmerk Rf4x2T2bxgjX van 14 februari 2018 42 http://www.commissiemer.nl/projectdocumenten/ 00006454.pdf http://www.commissiemer.nl/projectdocumenten/ 00006453.pdf http://www.commissiemer.nl/projectdocumenten/ 00006455.pdf http://www.commissiemer.nl/projectdocumenten/ 00006456.pdf http://www.commissiemer.nl/projectdocumenten/ 00006457.pdf

23

achtergrond van die vragen is steeds waarom relevant wegverkeer niet in de berekeningen is betrokken. Hierop antwoordt de minister van IenW bij herhaling in haar Kamerbrief van 1 februari 2021 dat voor wegverkeer onder de PAS een voorziening was getroffen. Welke voorziening het betreft, vermeld zij niet. Zie bijvoorbeeld het antwoord op vraag 24 of destijds wegverkeer in de stikstofberekeningen had moeten worden betrokken (citaat):43 “Antwoord Zie hiertoe de kamerbrief van 31 maart 202044 over het advies van de commissie m.e.r. en het RIVM. Daarin heb ik het volgende aangegeven: “De Commissie concludeert met betrekking tot het wegverkeer dat het beschouwde studiegebied past binnen het studiegebied op grond van het door de Commissie m.e.r. destijds gehanteerde toetscriterium ‘opgaan in heersend verkeersbeeld’. De Commissie concludeert nu dat het studiegebied breder in beeld had moeten worden gebracht, maar dat dit geen consequenties zou hebben gehad voor de resultaten en/of gevolgde procedure omdat in de PAS voor de effecten van het wegverkeer al een voorziening was getroffen (Onderstreping: Stichting e.a.)”.

Vervolgens herhaalt zij bij de beantwoording van Kamervraag 26 haar algemene antwoord dat er voor wegverkeer onder de PAS een voorziening was getroffen (citaat):45 “Antwoord Deze conclusie deel ik niet aangezien de berekeningen zijn uitgevoerd conform de destijds gangbare werkwijze en de daarbij behorende wettelijke kaders. Voor wegverkeer gold dat er een aparte voorziening was opgenomen in het PAS en een wijziging in de berekende depositiebijdrage van het wegverkeer had daarmee geen effecten gehad op de gevolgde procedure (Onderstreping: Stichting e.a.).” Het is de Stichting e.a. onduidelijk welke voorziening de minister van IenW bedoelt. Voor het luchthavenbesluit was onder de PAS ruimte gereserveerd, omdat dat een zogenoemd prioritair project betrof. Deze reservering was exclusief ruimte voor wegverkeer. Bovendien was er onder de PAS geen ruimte gereserveerd voor bestaande wegen. Het is overigens niet de eerste keer dat de minister van IenW is gevraagd welke voorziening er voor wegverkeer voor LA was getroffen. Nimmer heeft zij die vraag concreet beantwoord. Wat daar van zij, uit de PB bij het ontwerpbesluit kan worden afgeleid dat het wegverkeer op onder meer de Ganzenweg (N302) bij de berekening van stikstof moet worden betrokken.

In paragraaf 4.2.2 ‘Wegverkeer’ worden voor de beoordeling van de stikstofdepositie de belangrijkste wegen van en naar LA benoemd; A6, de Ganzenweg (N302) en de N309. Al deze wegen kruisen Natura 2000gebieden en grenzen aan deze gebieden. De conclusie in de PB luidt (citaat):46 “Uit bovenstaande blijkt dat al het wegverkeer dat plaatsvindt als gevolg van de Activiteit, met uitzondering van het verkeer dat in Flevoland blijft, dichter dan 750 m langs of door een Natura 2000-gebied loopt.” Los van de toegepaste ‘500 mvt-afkap’, blijkt hieruit dat de tracés van de hiervoor genoemde wegen in en aangrenzend aan de betreffende Natura 2000-gebieden volgens de Stichting e.a. in het stikstofonderzoek hadden moeten worden betrokken. Uit het verkeersonderzoek van 4 Cast, dat eerst lopende de zienswijzetermijn zonder bijlage is verstrekt, kan niet worden afgeleid of de

43 Kamerbrief minister van IenW van 1 februari 2021, kenmerk IENW/BSK-2021/13819, p. 7 44 Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 936, nr. 732 45

Kamerbrief minister van IenW van 1 februari 2021, kenmerk IENW/BSK-2021/13819, p. 8

46 Rapport Lelystad Airport Passende Beoordeling van Royal HaskoningDHV van 13 januari 2021, p. 38

24

essentiële tracés van de Ganzenweg (N302), A6 en N309 nu wel op de juiste wijze in het onderzoek zijn betrokken. In het onderzoek heeft 4Cast de verkeersintensiteit op 16 doorsnedes beoordeeld. Zie Figuur 3-3 (citaat):

Hierbij is gebruik gemaakt van het NRM. De daarbij gehanteerde uitgangspunten voor het verkeersonderzoek zijn niet in de memo beschreven en die zijn dus onbekend. In Tabel 3-3 van het verkeersonderzoek zijn de berekende toename van het aantal verkeersbewegingen voor de situatie van 10.000 vtb en 45.000 vtb opgenomen en afgezet tegen de aantallen zonder die situaties (‘verschillen’). Hetgeen de Stichting e.a. opvalt is dat resultaten opvallend sterk afwijken van de resultaten uit het verkeersonderzoek van het MER 2014. Dit geldt zowel voor de totalen als de verschillen. Zie voor de verschillen de tabel hieronder uit het verkeersonderzoek van 4 Cast en de tabel in paragraaf 8.1 uit het MER 2014. Een illustratief voorbeeld van de opmerkelijke verschillen tussen de resultaten in beide verkeersonderzoeken biedt de volgende situatie. In het MER 2014 werd voor de Ganzenweg voor het referentiejaar 2025 een totaal aantal voertuigbewegingen berekend van 27.000 autonoom en 31.700 in de 45k-situatie (+4.700). In het verkeersonderzoek van 4Cast werd voor de N302 Knardijk (= Ganzenweg N302) een totaal aantal voertuigbewegingen berekend van 41.400 autonoom, 41.700 in de 10k situatie (+300) en 43.100 in de 45k -situatie (+ 1.700). 25

Het verschil in berekende autonome groei bedraagt 14.400 (= 41.400 - 27.000) voertuigen per etmaal! Het valt niet te herleiden waarom de verschillen zo groot zijn en dit wordt ook niet toegelicht. Onduidelijk is of, en zo ja hoe en waar de toename van 14.400 voertuigen en de resulterende extra stikstofdepositie, zijn verdisconteerd. Indien de nieuwe berekening van 4 Cast correct zou zijn, betekent dit automatisch veel meer stikstofdepositie dan voorzien in de berekeningen uit 2014. De Stichting e.a. stelt vast dat de verschillen in de autonome ontwikkeling dusdanig groot zijn dat een verklaring daarvoor nodig is. Een verklaring ontbreekt evenwel in de memo van 4 Cast. Hetgeen ook blijkt uit de berekening van 4 Cast is dat de toename van verkeer voor het project LA veel kleiner is. Er lijkt dan ook te zijn gemorreld aan de uitgangspunten in het model. Deze moeten zijn veranderd ten opzichte van die in het verkeersonderzoek van het MER 2014 zijn gehanteerd. Het nettoresultaat is, dat het nieuw-berekende project-effect in termen van toename aantal voertuigen per etmaal op cruciale wegen veel lager is dan berekend is in het verkeersonderzoek van het MER 2014, terwijl de totale hoeveelheid verkeer in de referentiesituatie onrealistisch sterk is toegenomen. Er lijkt een verschuiving te hebben plaatsgevonden van ‘project-effect’ naar ‘autonome ontwikkeling’.

Hoe dan ook, deze uitkomsten zijn dermate afwijkend, dat ze niet kunnen kloppen. Het heeft er alle schijn van dat de NRM-berekening dusdanig is gemodelleerd dat de aan het project toegerekende toename van uitstoot aan Veluwse zijde is geminimaliseerd. Hierdoor staat vrijwel vast dat niet alle effecten van de ontwikkeling van LA in beeld zijn gebracht.

26

Op grond van het vorenstaande stelt de Stichting e.a. zich op het standpunt dat het geactualiseerde verkeersonderzoek onzorgvuldig en in strijd met artikel 3:2 Awb tot stand is gekomen. Mitsdien is dit deel van de stikstofdepositie niet dan wel onvoldoende betrokken in de PB. Het ontwerpbesluit is in zoverre niet met de vereiste zorgvuldigheid voorbereid. 9.

Berekeningen stikstofdepositie luchtverkeer

9.1

Emissies door vliegtuigen (10k en 45k) significant te laag berekend

De methode hoe de stikstofemissies van de vliegtuigbewegingen in de PB zijn berekend wordt toegelicht in het Achtergrondrapport en meer specifiek in de Bijlage C. In paragraaf 2.1.3 ‘Emissiegegevens’ van het Achtergrondrapport staat dat de emissiefactoren voor de vliegtuigmotoren afkomstig zijn uit de emissiedatabase voor Schiphol, de Regeling milieuinformatie luchthaven Schiphol (hierna: RMI-database)47. Deze database stamt uit 2010. Gelet daarop bevat die in de ogen van de Stichting e.a. geen actuele gegevens voor de ontwikkeling van LA voor groot luchtverkeer. Er wordt gesproken over twee typen motoren waarvoor de emissiefactoren gecorrigeerd zijn (PW206B en TSIO-360-KB motoren). Naar aanleiding hiervan heeft het ministerie van IenW een update gestart ten aanzien van de RMI-database, zodat dit soort onrealistische gegevens niet meer zullen kunnen voorkomen. In bijlage C van het Achtergrondrapport worden verschillende methodes genoemd voor de berekening van emissies van vliegtuigen (citaat):48

De Stichting e.a. vraagt zicht af of de emissiegegevens van de RMI-database voor Schiphol wel toepasbaar zijn voor LA. Ter toelichting dient het volgende. Vervolgens wordt over ‘taxiën’ in paragraaf 2.1.3 ‘Emissiegegevens’ van het Achtergrondrapport vermeld (citaat): “De taxibijdrage wordt bepaald door per vliegtuigbeweging de taxiroute van de opstelplek naar het begin c.q. einde van de betreffende start- of landingsbaan te bepalen en de emissie van het taxiën op een vergelijkbare wijze als het vliegverkeer te modelleren.”

47 RMI-database Annex 8E2, onderdeel 3, behorend bij bijlage 8 van de Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol, Inspectie

Leefomgeving en Transport, 2010. https://wetten.overheid.nl/BWBR0014722/2019-11-28 48

Berekeningen Lelystad Airport, Achtergrondrapport bij de passende beoordeling, van Adecs Airinfra Consultants van 13 januari 2021, p.

58

27

Hieruit kan worden afgeleid dat de modellering van de taxibijdrage is gebaseerd op de specifieke situatie op de luchthaven van LA. Evenwel kan de Stichting e.a. dit niet beoordelen dan wel controleren omdat de hierover ter inzage gelegde stukken ontoereikend zijn. Vervolgens wordt in paragraaf 2.4 ‘Rekenmethode’ van het Achtergrondrapport specifiek over vliegverkeer - voor zover hier van belang - vermeld (citaat):49 “Aan de hand van het model, zoals beschreven in Bijlage C, worden de emissiebronnen langs de vliegbaan gepositioneerd. Met de locatie van de emissie, de tijdsduur van de emissie per emissiepunt en de uitstoot in grammen per seconde, is de emissie in de emissiepunten bekend. (…)” Onder ‘Totale Emissies’ in Bijlage C wordt beschreven hoe het totaal wordt bepaald. Er wordt gebruik gemaakt van een standaard ICAO start- en landingscyclus, de LTO-cyclus (citaat):50 “Voor de totale emissieberekening wordt gebruik gemaakt van de methode die origineel is toegepast voor de ICAO Exhaust Emission Databank (ref. 1) en uitvoerig beschreven in ICAO Annex 16 volume II “Aircraft engine emissions “(ref. 4).

In deze documenten wordt een standaard start- en landingcyclus gedefinieerd ofwel een LTO-cyclus (Landing-Take-Off-cycle) (…).” Hierbij wordt gebruik gemaakt van de standaardtijden per vluchtfase van de LTO-cyclus (citaat):51 “Bij gebruik van de typische tijden voor de verschillende LTO-modes behorende bij een bepaalde TIM-code wordt geen rekening gehouden met de feitelijke vluchtuitvoering maar wordt gebruik gemaakt van de standaardtijden van een standaard LTO-cyclus zoals vastgelegd in een database.” Op grond van het vorenstaande concludeert de Stichting e.a. dat de standaard LTO-cyclus met de standaardtijden is toegepast bij LA. Maar een standaard LTO-cyclus beschrijft niet de situatie bij LA en is daardoor ongeschikt. Het is evident dat lang op een constante hoogte vliegen van 3.000 voet of lager, zowel op de vertrekals naderingsroutes, tot veel meer emissies leidt, dan een standaard LTO-cyclus. De emissie-totalen zijn dan ook met zekerheid onderschat. In het MER 2018 werd dit al bediscussieerd. Zo wordt in Tabel 28 van het MER 2018 Hoofdrapport een vergelijk getoond van de vliegtijden per vluchtfase volgens de standaard LTO-procedure, en specifiek voor LA (citaat):52

49

Berekeningen Lelystad Airport, Achtergrondrapport bij de passende beoordeling, van Adecs Airinfra Consultants van 13 januari 2021, p. 29 50 Berekeningen Lelystad Airport, Achtergrondrapport bij de passende beoordeling, van Adecs Airinfra Consultants van 13 januari 2021, p. 58 51 Berekeningen Lelystad Airport, Achtergrondrapport bij de passende beoordeling, van Adecs Airinfra Consultants van 13 januari 2021, p. 58 52 MER 2018 Actualisatie MER Lelystad, p. 128; bijlage bij Kamerstukken II 2017/18, 31 936, 462

28

Hoewel de tijdsduur per vluchtfase kan worden aangepast, is die tijdsduur in de berekeningen behorende bij de aanvraag om de natuurvergunning ongewijzigd gehandhaafd. Hierdoor staat volgens de Stichting e.a. vast dat de emissies zoals nu gebruikt in de depositieberekening te laag zijn. Hierdoor wordt de deposities dus onderschat. Dit is extra wrang, omdat er geschreven wordt dat de taxi-tijd wél is aangepast. Volgens het MER 2018 duurde de Idle(taxi) fase van de standaard LTO-fase 26 minuten, terwijl voor Lelystad Airport circa 11 minuten is berekend. Zie tabel 28 uit het MER 2018 hierboven. Daardoor zijn de emissies ten gevolge van taxiën ongeveer gehalveerd, terwijl de extra emissies ten gevolge van lang horizontaal vliegen niet zijn verdisconteerd. Vrijdag 19 maart 2021 is er telefonisch contact geweest met de heer Jongbloed van LNV over de RMIdatabase. De database zou openbaar zijn. Bij navraag blijkt de database ‘niet-actief openbaar’ te zijn. De database moest nog worden geactualiseerd. Het NLR zou daar mee bezig zijn. Op 23 maart eind van de dag had de Stichting e.a. nog steeds geen toegang gekregen tot de RMI-database. Niet die van 2010, noch een geactualiseerde versie. De Stichting e.a. heeft de inhoud van de database gegevens dus niet kunnen verifiëren.

De emissies berekend tot 3.000 voet zijn dus om verschillende redenen aantoonbaar onrealistisch laag, met als gevolg een te laag berekende depositie. In zoverre is het onderzoek naar de stikstofdeposities van vliegtuigbewegingen onzorgvuldig en in strijd met artikel 3:2 Awb verricht. Het belang van een zo realistisch mogelijke berekening van emissies onder de 3.000 voet is nog eens extra groot, omdat de emissies boven 3.000 voet buiten beschouwing zijn gelaten. Door toepassen van onrealistische vliegprofielen/vliegtijden onder de 3.000 voet wordt een deel van de emissies overgeheveld naar ‘boven de 3000 voet’, om vervolgens niet meer te worden meegerekend. Uit de figuren hieronder blijkt het verschil tussen een start en nadering op LA en een standaard ICAOprocedure:

29

30

9.2

‘3.000 voet-afkap’

Volgens de Stichting e.a. heeft de minister van LNV bij de berekening van de depositiebijdrage van de vluchten ten onrechte een ‘3.000 voet-afkap’ toegepast. Ook hierdoor is de stikstofdepositie van vliegtuigbewegingen onderschat. In het Achtergrondrapport bij de PB wordt in paragraaf 2.1.2 ‘Studiegebied en vliegroutes’ toegelicht hoe het onderzoeksgebied voor het berekenen van de depositiebijdragen van vliegtuigbewegingen wordt bepaald (citaat):53 “Het hanteren van een bovengrens van 3.000 voet (914,4 meter) komt overeen met de aanpak overeengekomen in ICAO- en NEC-verband. Dit betekent dat de vliegroutes tot en met 3.000 voet (914,4 meter) zijn meegenomen. De Commissie voor de m.e.r. adviseert met betrekking tot de berekeningsmethodieken (ref 13)54: ‘Bereken alleen de effecten van de emissies die plaatsvinden tot op een hoogte van 3.000 voet. De relatief geringe bijdrage aan de lokale depositie van emissies die boven die hoogte plaatsvinden, is nu niet betrouwbaar te berekenen’.” Hieruit blijkt dat de bovengrens van het onderzoeksgebied is gelegen op 3.000 voet. Het toepassen van de ‘3.000 voet-afkap’ in AERIUS is ontleend aan de Evaluatie stikstofberekeningen LA van de Commissie m.e.r. van 31 maart 2020.55 Het is de vraag volgens de Stichting e.a. of met deze afkap wordt voldaan aan de voorwaarden waaraan een passende beoordeling moet voldoen.

Het is evident dat ook de luchtvaart bijdraagt aan de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden. Over de omvang bestond/bestaat evenwel onduidelijkheid. Omdat de Nederlandse luchthavens niet over een natuurvergunning beschikken heeft de minister van LNV, mede onder druk van SATL, in oktober 2019 het Adviescollege Stikstofproblematiek (hierna: Remkes) verzocht om een advies over de luchtvaartsector. Remkes heeft op 15 januari 2020 het ‘Advies Luchtvaartsector’ uitgebracht. Een belangrijke conclusie van Remkes is dat ook de stikstof van vliegtuigbewegingen boven de grens van 3.000 voet in de berekening moet worden betrokken. Over de emissies boven en onder de 3.000 voet van vliegbewegingen vermeldt Remkes in het kort (citaat):56 “3.2. Mate van beïnvloedbaarheid van emissies onder en boven 3.000 voet De grens van 3.000 voet is conform de voorschriften uit het EMEP Guidebook 2019. Dit is ook inhoudelijk een zinvolle grens, aangezien de emissies in de menglaag (onder 3.000 voet) dichter bij de bron neerslaan, terwijl emissies boven de menglaag (boven 3.000 voet) zich gelijkmatiger verdelen en verder verspreiden. Ter illustratie: • De tijdsduur dat NOx zich in de menglaag onder 3.000 voet bevindt, totdat het neerslaat, bedraagt enkele uren. • De tijdsduur van NOx die zich boven 3.000 voet bevindt, betreft ongeveer tien dagen.

53

Berekeningen Lelystad Airport, Achtergrondrapport bij de passende beoordeling, van Adecs Airinfra Consultants van 13 januari 2021, paragraaf 3.2.3, p. 7 54 Ook het Adviescollege Stikstofproblematiek onder leiding van Remkes (ref. 12) stelt dat zodra emissies boven de 3.000 voet (914,4 meter) komen, de ruimtelijke relatie tussen emissies en deposities niet langer valt te herleiden. Daarbij geeft het Adviescollege aan dat de emissies een sterk Europees en mondiaal karakter hebben, waardoor het ingewikkeld is om de deposities ervan op nationale schaal te berekenen. 55 Berekeningen Lelystad Airport, Achtergrondrapport bij de passende beoordeling, van Adecs Airinfra Consultants van 13 januari 2021, paragraaf 2.4, p. 28 56 Advies Luchtvaartsector van het Adviescollege Stikstofproblematiek d.d. 15 januari 2020, p. 9 e.v.

31

De menglaag bevindt zich 92% van de tijd onder de grens van 3.000 voet en komt hier alleen op zonnige dagen boven. De grens van 3.000 voet is daarmee zeker geen bovengrens (ook de NOxemissies daarboven hebben effect voor de deposities op de grond), maar voor de emissies tot 3.000 voet zijn de effecten voor lokale deposities het meest uitgesproken, beter te beïnvloeden en te relateren aan de emissiebron. De emissies boven 3.000 voet hebben een sterk Europees en mondiaal karakter waardoor het ingewikkeld is om de depositie ervan op nationale schaal te berekenen. Deze depositie heeft het karakter van een globale achtergronddepositie die voor het gehele grondgebied van Nederland een relatief gelijke bijdrage aan stikstofdepositie oplevert. De mate van beïnvloedbaarheid van deze deposities door de luchtvaart in Nederland is zeer gering. Dit wil echter niet zeggen dat de emissies boven 3.000 voet niet relevant zijn, zeker omdat deze emissies groter zijn dan de emissies onder 3.000 voet. De emissies boven 3.000 voet zijn wel toe te rekenen aan de luchtvaart. Het Adviescollege betrekt deze dan ook nadrukkelijk in de analyse en de advisering (Onderstreping: Stichting e.a.).” Gelet op deze beschouwing en conclusie van Remkes betwist de Stichting e.a. dat de begrenzing tot 3.000 voet aanvaardbaar is.

Met behulp van AERIUS kan bovendien ook de stikstofdepositie van emissies boven de 3.000 voet worden berekend. Zoals is overwogen in de hiervoor besproken A15uitspraak van de Afdeling, is het gebruiken van een afkap voor het maken van de passende beoordeling alleen toegestaan als daarmee ‘volledige’, ‘precieze’ en ‘definitieve’ constateringen en conclusies kunnen worden verkregen die elke redelijke wetenschappelijke twijfel over de gevolgen van de geplande werkzaamheden voor de betrokken Natura 2000-gebieden kunnen wegnemen.57 Hiervan is bij de ‘3.000 voet-afkap’ in de ogen van de Stichting e.a. geen sprake. Alleen al uit het advies van Remkes blijkt al dat 8% van de emissies van de vliegtuigbewegingen van en naar LA boven de menglaag leidt tot deposities in nabijgelegen Natura2000 gebieden. Met AERIUS kan zeer nauwkeurig worden berekend welke stikstofbijdrage afkomstig is van emissies boven de 3.000 voet. Het rekenprogramma houdt dus rekening met de variatie in de hoogte van de menglaag ten gevolge van de weersomstandigheden. Gelet hierop stelt de Stichting e.a. zich op het standpunt dat wetenschappelijk getwijfeld moet worden aan het hanteren van de ‘3.000 voet-afkap’. In de PB hadden dus ook alle vliegtuigbewegingen van en naar LA boven de 3.000 voet moeten worden betrokken.

Temeer, omdat op grond van de aansluitroutes voor LA over relatieve lange afstanden laag wordt gevlogen. Met zekerheid kan worden gesteld dat de natuurlijke kenmerken van de betreffende Natura 2000gebieden ook worden aangetast door de effecten van de vluchten boven de 3.000 voet. Mitsdien is dit deel van de stikstofdepositie niet dan wel onvoldoende betrokken in de PB. Dit klemt temeer, omdat in de PB geen maatregelen zijn betrokken voor het geval de ‘3.000 voet-afkap’ niet meer kan worden toegepast. Het is dus niet verzekerd dat eventuele ‘rest-effecten’ niet leiden tot de aantasting van Natura 2000-gebieden. Het ontwerpbesluit is in zoverre niet met de vereiste zorgvuldigheid voorbereid. Tot slot vestigt de Stichting e.a. de aandacht op de volgende aanbeveling van de commissie-Remkes aan de minister van IenW (citaat):58

57

HvJ 15 mei 2014 (ECLI:EU:C:2014:330), punt 27, en AbRS 21 januari 2021 (ECLI:NL:RVS:2021:105), r.o. 69

58 Advies Luchtvaartsector van het Adviescollege Stikstofproblematiek d.d. 15 januari 2020, p. 25

32

“Onafhankelijke wetenschappelijke reviewboard Lelystad Airport In het licht van de te nemen besluiten over de groei van Schiphol en de openstelling van Lelystad Airport hebben verschillende natuur- en milieuorganisaties en actiegroepen (waaronder de Samenwerkende Actiegroepen Tegen Laagvliegen, SATL) onderzoek gedaan naar stikstofdeposities van luchthavens. Het Adviescollege beveelt het Ministerie van IenW aan om een onafhankelijke review te laten uitvoeren om op zeer korte termijn een oordeel te geven over de inbreng van deze natuur- en milieuorganisaties en actiegroepen en over de juistheid van de cijfermatige onderbouwing van de te nemen besluiten.” Voor zover de Stichting e.a. bekend heeft de minister van IenW hieraan tot op heden geen uitvoering gegeven.

33

10.

Vogels

10.1

Onderzoeksrapporten vogels niet representatief voor beoordeling effecten

In paragraaf 3.2.1 van de PB wordt het kader geschetst voor de beoordeling van de gevolgen van de uitbreiding van LA voor de vogels door vlieg- en wegverkeer. Het kader is gebaseerd op een tiental onderzoeksrapporten waarvan het meest actuele onderzoeksrapport dateert uit 2009. De overige in de voetnoten vermelde onderzoeksrapporten zijn ouder. Het in de onderzoeksrapporten geschetste kader en/of de getrokken conclusies zijn niet representatief voor de huidige vogelpopulaties. Sommige populaties zijn na 2009 ook nog eens fors in omvang toegenomen. Dit geldt met name voor de grote vogels zoals de ganzen, ooievaars, aalscholvers en zeearenden. Voorts ontbreekt een specifiek onderzoek naar de verstoring van vogels door licht en geluid als gevolg van de 10.000 en 45.000 vtb. Er is dus ook onvoldoende onderzoek gedaan naar de gevolgen voor de vogels. Zonder dit onderzoek kan niet in redelijkheid worden geconcludeerd dat significante effecten op de vogels zijn uitgesloten. Het ontwerpbesluit kan in zoverre dus niet op de PB worden gebaseerd en is in strijd met artikel 3:2 Awb. 10.2

Ontbrekende vogelsoorten

In de PB en onderliggende onderzoeksrapporten ontbreken tal van vogelsoorten. We noemen hier drie voorbeelden: de zeearend, de grauwe kiekendief en de ooievaar. 10.2.1 Zeearend Een vogel die in het geheel niet is beschouwd, is de zeearend. De zeearend is de grootste Europese roofvogel met een lengte van 77 tot 95 cm en een vleugelspanwijdte van 200 tot 250 cm en staat op de rode lijst59. De zeearend broedt sinds 2006 in Nederland (Oostvaarderplassen). In 2018 waren er 18 broedparen. In 2006 waren er nog maar 986 waarnemingen, dit is in 2020 gestegen tot ruim 16 duizend60. Veel van de waarnemingen zijn gedaan in een ruime omgeving rond LA. Met name de Oostvaardersplassen, Veluwerandmeren en de IJsseldelta zijn gebieden waar de zeearend veel wordt waargenomen. In vlucht vallen de grote brede vleugels op, die de Zeearend de bijnaam "vliegende deur" opleverden. De Werkgroep Zeearenden doet onderzoek naar het vlieggedrag van de zeearend61. Sinds de zomer van 2019 wordt voor een deel van de tijd driedimensionale hoge-resolutie gegevens met 3 seconden intervallen verzameld. Deze zijn onder andere beschikbaar als vogels in windparken vliegen maar ook daarbuiten. Tot en met 2020 werden van acht verschillende individuen samen meer dan 550 uur van dit soort gegevens verzameld. Een groot deel hiervan betrof bewegingen in Zuidelijk en Oostelijk Flevoland.

Ook weergegeven het Percentage vliegtijd per hoogteklasse van 10 m op basis van hogeresolutie gegevens van acht individuele Zeearenden in Zuidelijk en Oostelijk Flevoland in 2019 en 2020. Duidelijk is te zien dat de zeearenden de vliegroutes van LA kruisen. De gemeten vlieghoogte van de zeearenden varieert van 0 tot 1400 meter hoogte. De vlieghoogte van de vliegtuigen varieert van 0 tot maximaal 1.800 m, waarbij binnen Flevoland over lange stukken op constant hoogte wordt gevlogen (2.000 en 3.000 voet respectievelijk 600 en 900 meter). Deze enorme vogels vliegen dus in hetzelfde luchtruim als de verkeersvliegtuigen. 59 Zie https://www.vogelbescherming.nl/ontdek-vogels/kennis-over-vogels/vogelgids/vogel/zeearend 60 Zie https://waarneming.nl/species/353/ 61

Werkgroep Zeearend Nederland 2021. Terreingebruik, dispersie en sterfte van jonge Zeearenden uit Nederland. Voortgangsrapport 2020.

34

Het vlieggedrag van de zeearenden in combinatie met groot vliegverkeer van en naar LA leidt tot risico’s voor de individuele vogels. Dit kan van invloed zijn op de instandhouding van de populatie, van de broedgebieden (en daarmee de populatie) en de bereikbaarheid van foerageergebieden. De PB noch de daarin gerefereerde onderzoeken bespreken de zeearend en zijn habitat. Dat kan ook niet, want daarvoor zijn de gebruikte onderzoeken te gedateerd. Uit het onderzoek naar vlieggedrag van de zeearend62:

Gemeten vliegbewegingen van de zeearenden interfereren met de B+ vertrek en naderingsroutes voor groot vliegverkeer:

62

Werkgroep Zeearend Nederland 2021. Terreingebruik, dispersie en sterfte van jonge Zeearenden uit Nederland. Voortgangsrapport 2020.

35

10.2.2 Grauwe Kiekendief De Grauwe kiekendief staat op de rode lijst en is ernstig bedreigd63. Het merendeel van de Grauwe Kiekendieven nestelt in akkerbouwgewassen in Groningen. Enkele paren broeden jaarlijks op vergelijkbare plekken in Flevoland. Elders zijn broedgevallen uiterst zeldzaam. In de PB noch in de onderliggende onderzoeksrapporten wordt gesproken over deze ernstig bedreigde vogelsoort en de mogelijke effecten van een vliegveld, terwijl deze zeldzame vogel toch wordt waargenomen in de buurt van het vliegveld en de lage vliegroutes:

63

https://www.sovon.nl/nl/soort/2630 36

37

10.2.3 Ooievaar Er worden steeds meer ooievaars waargenomen en ook de groeiende lijn van het aantal broedgevallen zet stevig door. Precies in dit gebied, waar deze graag, in thermiekbellen, naar grote hoogtes stijgende vogels vertoeven, zijn dalende vliegroutes (op hoogtes tussen 1.500 en 2.100 meter) naar LA gepland. Het AIP ENR 5.6.1, onder punt 4 meldt over ooievaars het volgende: “In the Netherlands there are stations in which storks are held and taken care of. The population of these stations can vary from 5 up to 70 storks. One station has a population of up to 300 birds. Especially during the breeding period (March to July) storks can soar up to FL 100 in search of food. Also watch out for young storks taking flight during this period. Stork migration takes place in July and August/September.” Een expliciete waarschuwing voor deze vogels dus. Het is zeer goed voorstelbaar dat omwille van de vliegveiligheid straks extra beheersmaatregelen nodig blijken of worden geacht te zijn. Afhankelijk van het soort maatregel kan dit een effect hebben op de habitats en de populaties. Deze mogelijke effecten zijn niet in kaart gebracht. Dat kan ook niet, want de onderliggende onderzoeken zijn daarvoor ontoereikend. Een simpele zoekactie in het Waardenburg rapport van 201864 op het woord "ooievaar" levert geen resultaat.

De Stichting wil hiermee nogmaals benadrukken dat de onderliggende onderzoeksrapporten incompleet en gedateerd zijn.

10.3

Rondetafel Tweede Kamer over Vliegveiligheid en Vogelaanvaringen

Niet alleen zijn de vogelonderzoeken te gedateerd, maar op de kwaliteit van de onderzoeken valt ook veel aan te merken, zoals mede bleek tijdens een zitting van de Commissie van de TK 27 maart 201965. Tijdens die hoorzitting is door tal van experts veel kritiek geuit op het vogelonderzoek zoals 64

Bureau Waardenburg, Rapport "Vliegveiligheid ten gevolge van aanvaringen met vogels".

65

https://www.tweedekamer.nl/debat_en_vergadering/commissievergaderingen/details/2019A00425 38

gedaan ten behoeve van het MER en het Lhb. Toch blijkt dat er voor de PB geen nieuw of aanvullend onderzoek is gedaan. Maarten van Loonen, Universitair Hoodfdocent Arctisch Centrum, Rijksuniversiteit Groningen en Lid van de Commissie Vogeltoets beschrijft de beheersmaatregelen die rond Schiphol genomen moeten worden en spreekt zijn verbazing uit over het beperkte vogelonderzoek rond Lelystad Airport. Het is evident dat maatregelen zoals rond Schiphol in gebruik, ook toegepast kunnen moeten worden rond Lelystad Airport. Dat daar niks over gezegd wordt in de PB is een ernstig gebrek: “Rond Schiphol zijn er verschillende beheersmaatregelen genomen om het risico van vogelaanvaringen te voorkomen. Binnen een straal van 6 kilometer mag er volgens de wet niets aangelegd worden met vogelaantrekkende werking voor het vliegveld. Deze 6 km zone is inmiddels als proef uitgebreid tot een straal van 12 kilometer. De Commissie Vogeltoets moet rapporten beoordelen die een inschatting maken over de vogelaantrekkende werking bij nieuwe ruimtelijke ingrepen binnen 12 km rond Schiphol. Binnen een straal van 10 kilometer wordt er actief populatiebeheer van ganzen gedaan, door jaarlijks 10.000 ganzen in de ruitijd in natuurgebieden te vergassen. Jagers proberen ook zoveel mogelijk de aanwezigheid van ganzen rond Schiphol door jacht in te perken.

Binnen de hekken heeft Schiphol een eigen vogelverjaag-groep. Buiten de hekken ligt het ingewikkelder en worden maatregelen ondersteund met overheidssubsidies.” Rond Schiphol gaat het met name om ganzen. Rond Lelystad Airport, ingeklemd tussen de Oostvaardersplassen en Randmeren, gaat het om grotere aantallen, meer soorten met ook nog eens niet goed in kaart gebrachte dagelijkse trek en seizoenstrek. Het wekt verbazing dat in de PB geen aandacht wordt besteed aan deze dagelijkse en seizoenstrek, die enerzijds verstoord wordt door de vliegtuigen, maar anderzijds een gevaar is voor de vliegtuigen en inzittenden. Tijdens dezelfde hoorzitting zegt dr. D.W. van Liere hierover: “Ik zie het probleem van het vliegveld in landbouwgebied niet snel opgelost. Het hele jaar door zal in en rondom het vliegveld (tot 6 km bij voorkeur) geen voedsel te halen moeten zijn, met name voor ganzen. Die helderheid is nodig, want half-half oplossingen bewerkstelligen niet dat dieren leren uit de buurt te blijven. Zo zal het toepassen van gansonvriendelijke gewassen (olifantsgras) weinig soelaas bieden, want er vindt wisselbouw plaats. Er zal dus altijd wel nu of in de nabije toekomst een veld in de buurt zijn, waar wel aantrekkelijk gewas wordt verbouwd. Afschot lijkt mij zoals boven aangegeven weinig zinvol.” Kortom: de nabijheid van de Oostvaardersplassen lijkt een onoverkomelijk probleem.

Ook van afschot moet weinig worden verwacht, aldus experts uit het veld. De PB blijft volkomen onduidelijk over de effecten van mogelijk maatregelen die straks zeker genomen zullen moeten worden om de vliegveiligheid te kunnen garanderen. Ook wordt verwezen naar de opmerkingen die hierover zijn gemaakt in de Zienswijze van SATL 21 februari 2019 aangaande het ontwerpbesluit tot wijziging van het Luchthavenbesluit Lelystad en het geactualiseerde MER66.

66

Zienswijze ter zake van het ontwerpbesluit tot wijziging van het Luchthavenbesluit Lelystad en het geactualiseerde MER, SATL, 21 februari 2019. 39

10.4

Passende Beoordeling in tegenspraak met Faunabeheerplan

In de PB wordt erkent dat vogels verstoord kunnen worden, met name in de buurt van het vliegveld. Zie bv paragraaf 3.2.1, p.19: “Verstoring door vliegtuigen wordt pas kritisch voor vogels wanneer de frequentie van vliegtuigpassages hoog is en relatief laag gevlogen wordt (bijvoorbeeld dichtbij vliegvelden), of wanneer één verstoring grote effecten heeft door bijvoorbeeld een lage vlieghoogte in een kwetsbaar gebied (broedvogels, broedkolonies).” Vervolgens beperkt de PB zich tot verstoring van vogels in N2000-gebieden. Omdat alle N2000gebieden op meer dat een bepaalde afstand zouden liggen, zou er geen sprake zijn van significante effecten op vogels. Dit is volgens de Stichting e.a. een veel te enge benadering. Het in december 2018 vastgestelde Faunabeheerplan 2019-2023 stelt dat er in de ruime omgeving van Lelystad Airport (daar waar de vliegtuigen vliegen tot een hoogte van 300 meter in het verlengde van de start- en landingsbaan) ganzen verjaagd dienen te worden. Over de noodzaak van faunabeheer voor de vliegveiligheid rond Lelystad Airport wordt geschreven dat vogels eventueel kunnen worden afgeschoten (p. 278).

Hierbij wordt geen onderscheid gemaakt in de soort vogel: “Uiterlijk wanneer de datum van de uitbreiding van het (middel)groot vliegverkeer op Lelystad Airport definitief vaststaat, zal de FBE alsnog bepalen of en in welke mate dan in de aanvliegen vertrekzone afschot van vogels noodzakelijk is vanwege risico’s voor het luchtverkeer”. Het luchthavenbesluit en het onderliggende MER concludeert echter, dat er geen vogelwerende maatregelen getroffen dienen te worden in de omgeving van het luchthaventerrein anders dan het instellen van een beperkingengebied voor vogel aantrekkende bestemmingen. Hoe is het mogelijk dat de maatregel die genoemd staat in het Faunabeheerplan haaks staan op de conclusies in het MER, en dat ook in de PB niet wordt ingegaan op het mogelijke afschot van (mogelijk ook ernstig bedreigde) vogels, mocht dat straks nodig blijken te zijn vanwege de vliegveiligheid (wat zo goed als zeker is)? 10.5

Ontwerpbesluit op gebied van vogels niet met de vereiste zorgvuldigheid voorbereid

Er is gedegen onderzoek nodig op basis van de beste wetenschappelijke kennis en met de beste onderzoeksmethoden alvorens men besluit LA uit te breiden en een Natuurvergunning te verlenen. Op basis van de verouderde onderzoeken die er nu liggen, lijkt dit onverantwoord. De kans op botsingen tussen vogels en vliegtuigen is in een vogelrijk gebied groot. Om straks een veilige luchtvaart te garanderen, zullen vergaande beheersmaatregelen nodig zijn. Dat hier niet eens de mogelijkheid van wordt vermeld, laat staan een diepgaand onderzoek is ingesteld naar de mogelijk effecten ervan op de verschillende vogelpopulaties, waaronder een aantal soorten van de rode lijst, en hun habitas, is een ernstige tekortkoming. Het ontwerpbesluit is in zoverre niet met de vereiste zorgvuldigheid voorbereid en de Stichting meent dat op basis van dergelijk onderzoek voor de PB, geen Natuurvergunning kan worden verstrekt.

40

Rode lijst (https://www.sovon.nl/nl/rodelijst ):

41

11.

Voorschriften

Ten aanzien van de Voorschriften opgenomen in het ontwerpbesluit het volgende. In voorschrift 14 schrijft u dat Royal Schiphol Group N.V. voldoende stikstofruimte over zou hebben om de stikstofdepositie van Lelystad Airport via externe saldering te compenseren, waarbij ook nog eens een deel afgeroomd zou kunnen worden t.b.v. de natuur. Schiphol heeft ons inziens geen stikstofruimte over maar een ernstig tekort. Tegelijkertijd veroorzaakt Lelystad Airport ook nog eens veel meer stikstofdepositie dan wordt voorgesteld. Dit voorschrift dient dan ook te vervallen. In de voorschriften 15, 16 en 17 wordt een stikstofmonitoring verplicht gesteld. In voorschrift 15 wordt aangegeven dat daartoe beoordeeld kan worden of Lelystad Airport binnen het depositieplafond is gebleven. Er ontbreken in deze voorschriften echter maatregelen die voorkomen dat de overschrijding van het depositieplafond kan optreden. Het is bovendien niet aanvaardbaar dat de stikstofdeposities pas in het volgende jaar worden gemonitord. De passende beoordeling dient definitieve bevindingen te bevatten. De monitoring betreft volgens het ontwerpbesluit een maatregel om te borgen dat de activiteiten niet meer nadelige gevolgen hebben voor de relevante instandhoudingsdoelen.

Dit is volgens U nodig omdat het project niet volgens een vooraf vast te stellen wijze wordt uitgevoerd en vluchten afhankelijk zijn van onvoorziene omstandigheden als bijvoorbeeld weersomstandigheden. Wanneer de verwachte voordelen van maatregelen niet vaststaan ten tijde van de beoordeling, mogen ze niet worden betrokken. Zie ECLI:EU:C:2018:882. De zekerheid of bepaalde voordelen zich zullen manifesteren, mag niet afhankelijk zijn van monitoring. Zie ECLI:NL:RVS:2019:1603, r.o. 18 punt 12. Het moet dus vaststaan dat het depositieplafond niet wordt overschreden. Het is daarom nodig dat continu de vinger aan de pols wordt gehouden, zodat het vliegverkeer stilgelegd kan (en moet!) worden vóórdat het depositieplafond wordt overschreden. In voorschrift 17 wordt aangegeven dat voor de bepaling van de invoergegevens voor de stikstofberekening dezelfde berekeningsmethodiek gevolgd wordt als gebruikt voor de stikstofberekening ten behoeve van onderhavige vergunning. Wij maken daar bezwaar tegen omdat deze gegevens niet gebruikt hadden mogen worden in de vergunningsaanvraag. De gebruikte gegevens zijn incompleet, incorrect en deels verouderd.

***

42

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hattem&id=7c4c0785-e651-4f32-8d54-0aa01037f674