3.08 bijlage 1 zienswijze ontwerpbesluit Wnb-vergunning project Exploitatie Lelystad Airport integrale definitieve_ongetekend (002).pdf
Tekst van het document
AANGETEKEND Rijksdienst voor Ondernemend Nederland T.a.v. de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Afdeling Vergunningen en Handhaving Postbus 40225 8004 DE ZWOLLE Stichting Laagvliegen Nee p/a de heer J.T.P.M. Rooijakkers Om de Landskroon 3 7721 VG DALFSEN Jant.rooijakkers@gmail.com Betreft: zienswijze ontwerpbesluit Wnb-vergunning project Lelystad Airport Uw kenmerk: DGNVLG/20307842 Dalfsen, 24 maart 2021
Excellentie, De naamloze vennootschap Luchthaven Lelystad heeft een vergunning aangevraagd op grond van de Wet natuurbescherming voor de exploitatie van Lelystad Airport voor onder meer jaarlijks maximaal 10.000 vliegtuigbewegingen van groot luchtverkeer. U bent voornemens om die natuurvergunning te verlenen. Het ontwerpbesluit ligt in de periode van 16 februari tot en met 29 maart 2021 voor een ieder ter inzage. Gedurende deze termijn kunnen zienswijze omtrent het ontwerpbesluit kenbaar worden gemaakt.1 Hierbij brengen wij namens de Stichting Laagvliegen Nee en de hierna vermelde natuurlijke en rechtspersonen (hierna gezamenlijk: Stichting e.a.) tijdig een zienswijze naar voren omtrent het ontwerpbesluit. De zienswijze treft u hierna aan, voorzien van een inhoudsopgave. De zienswijze worden mede naar voren gebracht door: 1. Samenwerkende Actiegroepen Tegen Laagvliegen (SATL) 2. Coöperatie Mobilisation for the environment U.A. Op grond van de zienswijze verzoekt de Stichting e.a. u om de natuurvergunning niet te verlenen. Hoogachtend, Stichting Laagvliegen Nee Voorzitter
Secretaris
1 Staatscourant, nr. 7266 van 15 februari 2021
1
ZIENSWIJZE ONTWERPBESLUIT TOT VERLENING VAN EEN VERGUNNING OP GROND VAN DE WET NATUURBESCHERMING AAN DE N.V. LUCHTHAVEN LELYSTAD VOOR 10.000 VLIEGTUIGBEWEGINGEN GROOT LUCHTVERKEER
1.
Inleiding
De Stichting e.a. heeft het ontwerpbesluit beoordeeld en constateert dat dit de schijn heeft van ‘salamitactiek’ in meerdere lagen. De Stichting e.a. noemt hiervan een aantal aspecten: -
-
Het toepassen van externe saldering met ‘niet-onherroepelijke beweerdelijke bestaande rechten’ van Schiphol. Het ‘opknippen’ van het project voor de ontwikkeling van Lelystad Airport voor 45.000 vliegtuigbewegingen in twee fase: 10.000 en 35.000 vliegtuigbewegingen. Het weloverwogen niet ter inzage leggen van cruciale berekeningen en andere stukken zodat de Passende Beoordeling bij het ontwerpbesluit niet kan worden gecontroleerd. Het voorbehoud van Lelystad Airport op haar rechten voor de legalisatie van het gehele project van 45.000 vliegtuigbewegingen ten gevolge van de vernietigde PAS-melding, terwijl het voorliggende ontwerpbesluit al betrekking heeft op 10.000 van die vluchten. Het voorbehoud van Lelystad Airport op haar rechten voor de legalisatie van de 45.000 vliegtuigbewegingen, terwijl haar PAS-melding niet eens voldoet aan de voorwaarde om voor legalisatie in aanmerking te komen; haar PAS-melding is ‘niet te goeder trouw’.
Dit alles wordt hierna afzonderlijk betwist, maar moet ook in onderlinge samenhang worden beoordeeld. In de hoofdstukken 2 t/m 4 worden de formele tekortkomingen in de procedure aangevoerd. Vervolgens worden de inhoudelijke tekortkomingen aan de orde gesteld in de hoofdstukken 5 t/m 11. Op grond van de zienswijze verzoekt de Stichting e.a. u om de natuurvergunning niet te verlenen. 2.
Onvolledige ter inzagelegging van de op het ontwerpbesluit betrekking hebbende stukken
In de openbare kennisgeving van de terinzagelegging van het ontwerpbesluit in de Staatscourant2 wordt bericht dat het ontwerpbesluit (digitaal) bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) kan worden ingezien (citaat): “U kunt het ontwerpbesluit van 16 februari tot en met 29 maart 2021 bekijken op www.rvo.nl/vergunning-lelystad-airport.” Op de website van RVO wordt vermeld dat niet alleen het ontwerpbesluit, maar ook de daarbij behorende stukken digitaal ter inzage liggen (citaat): “Ontwerpbesluit bekijken In het ontwerpbesluit over Lelystad Airport leest u welke beslissing de minister wil nemen. Het besluit wordt onderbouwd met de informatie uit de bijlagen. Vanaf 16 februari tot en met 29 maart 2021 kunt u het ontwerpbesluit en de bijlagen bekijken en downloaden.” Vervolgens liggen de volgende bijlagen ter inzage (citaat): “Ontwerpbesluit vergunningsaanvraag N.V. Luchthaven Lelystad (pdf) Bijlage 1: Aanvraag vergunning Wet natuurbescherming Lelystad Airport 11 maart 2020 (pdf)
2 Staatscourant 2021, nr. 7266 van 15 februari 2021
2
Bijlage 2: Aanvraag vergunning Wet natuurbescherming Lelystad Airport 1 oktober 2020 (pdf) Bijlage 3: Aanvraag vergunning Wet natuurbescherming Lelystad Airport 30 oktober 2020 (pdf) Bijlage 4: AERIUS Calculator Berekening Schiphol 480k en Schiphol 500k Deel 1(pdf) Bijlage 5: AERIUS Calculator Berekening Schiphol 480k en Schiphol 500k Deel 2(pdf) Bijlage 6: AERIUS Calculator Berekening Schiphol 480k en Schiphol 500k Deel 3(pdf) Bijlage 7: AERIUS Calculator Berekening Bplus 10k ZM noordcircuit inclusief WABO (pdf) Bijlage 8: AERIUS Calculator Berekening Bestaand Recht en Huidig gebruik (pdf) Bijlage 9: Resultaten Lelystad Airport op hexagoonniveau (xlxs) Bijlage 10: Brief Antwoord aanvullende verduidelijking Lelystad Airport november 2020 (pdf) Bijlage 11: Brief Antwoord aanvullende informatie Lelystad Airport december 2020 (pdf) Bijlage 12: Rapport passende beoordeling Lelystad Airport 2020 (pdf) Bijlage 13: Erratum passende beoordeling Lelystad Airport 2020 (pdf) Bijlage 14: Berekeningen Lelystad Airport, Achtergrondrapportage bij passende beoordeling (pdf) Bijlage 15: AERIUS Calculator berekening Bplus 10k ZM noordcircuit inclusief WABO (GML) Bijlage 16: AERIUS Calculator berekening Schiphol 480k (GML) Bijlage 17: AERIUS Calculator berekening Schiphol 500k (GML) Bijlage 18: AERIUS Calculator berekening Bestaand recht (GML) Bijlage 19: AERIUS Calculator berekening Huidig
gebruik (GML)” Op grond van artikel 3:11, lid 1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) moet de minister van LNV niet alleen het ontwerpbesluit ter inzage leggen, maar ook alle daarop betrekking hebbende stukken die redelijkerwijs nodig zijn voor de beoordeling van het ontwerpbesluit. Bij de terinzagelegging ontbraken in ieder geval de volgende essentiële stukken zonder welke het ontwerpbesluit niet of niet volledig kan worden beoordeeld: -
-
Bijlage 4 bij de Passende Beoordeling (PB): AERIUS-berekening 45.000 vliegtuigbewegingen groot luchtverkeer voor LA, AERIUS-kenmerk RZ3FohztkT7S.pdf, van 28 oktober 2020. Deze berekeningen maken geen deel uit van bijlage 12 en zijn ook niet afzonderlijk als bijlage ter inzage gelegd; Memo Airport Lelystad: Actualisatie verkeerscijfers van 4Cast B.V. van 4 december 2020; Memo ‘LMS invoer Ley’ van Significance van 19 juli 2019. Deze bijlage maakt deel uit van de Memo van 4Cast; en RMI-database Annex 8E2, onderdeel 3, behorend bij bijlage 8 van de Regeling milieuinformatie luchthaven Schiphol, Inspectie Leefomgeving en Transport, 2010. Deze bijlage maakt geen deel uit van bijlage 14, maar behoort daar wel toe.
Deze documenten bevatten essentiële informatie voor het beoordelen van de milieueffecten van onder meer stikstof. Deze milieu-informatie is door de minister van LNV niet voor het publiek ter beschikking gesteld. Dit betekent dat tijdens onderhavige zienswijzefase de gemaakte keuzes en de gebruikte gegevens en aannames ter zake van stikstof voor niemand geheel toegankelijk zijn. Het is dus onmogelijk om een volledige zienswijze omtrent de beoordeling van stikstof in het kader van het 3
ontwerpbesluit naar voren te brengen. Dit is in strijd met artikel 3:11 Awb. Het gevolg van deze strijdigheid is dat de inspraak in het kader van de voorbereidingsprocedure opnieuw zal moeten worden gehouden en dat het ontwerpbesluit zonder herstel van deze tekortkoming niet of niet rechtmatig kan worden verleend. Hieraan wordt voor de volledigheid toegevoegd dat de minister van LNV heeft nagelaten om de hierboven vermelde essentiële stukken alsnog gedurende de zienswijzetermijn op grond van artikel 3:14 Awb ter inzage te leggen door publicatie op de website van RVO. Het gebrek is dus hangende de zienswijzetermijn niet hersteld. Op de dag van het indienen van deze zienswijze ontbraken die stukken. 3.
Besluitvorming Lelystad Airport controversieel verklaard - ontwerpbesluit in strijd met zorgvuldigheids- en motiveringsbeginsel
Door het aftreden van het kabinet Rutte-III op 15 januari 2021 zijn er diverse lopende procedures voor de uitbreiding van LA met 45.000 vliegtuigbewegingen (vtb) per jaar groot luchtverkeer controversieel verklaard. Het belangrijkste politieke besluit betreft het vaststellen van het ontwerpbesluit tot wijziging van het Luchthavenbesluit Lelystad (LHB Lelystad).3 De CU heeft in haar verkiezingsprogramma opgenomen de ontwikkeling van Lelystad Airport (LA) voor groot luchtverkeer niet te steunen. In het verkiezingsprogramma van D66 staat dat zij uitsluitend onder vergaande maatregelen voor de uitbreiding van LA is, maar aan die voorwaarden kan in de praktijk niet worden voldaan. Hiermee brokkelt de politieke steun voor deze ontwikkeling nog verder af. De partijen GL, PvdD, en SP zijn al tegen deze ontwikkeling. Het is de vraag of LA ooit zal worden geopend voor groot luchtverkeer als ‘Twin-Airport’ van Schiphol. Wat hier van zij, een ander onderwerp dat controversieel is verklaard en rechtstreeks verband houdt met onderhavig ontwerpbesluit, te weten de legalisatie van de PAS-meldingen, is (citaat):4 “109. Agendapunt: Reservering PAS 2014 en stikstofberekeningen MER 2014 Lelystad Airport Zaak:
Brief regering - minister van Infrastructuur en Waterstaat, C. van Nieuwenhuizen Wijbenga - 3 december 2020 Reservering PAS 2014 en stikstofberekeningen MER 2014 Lelystad Airport - 31936821
Besluit: Controversieel verklaren. (…)” De PAS-melding voor LA is niet te goeder trouw gedaan en die melding is gebaseerd op de reservering PAS 2014 en de stikstofberekeningen MER 2014 Lelystad Airport. De Stichting e.a. van oordeel dat die melding niet voor legalisatie in aanmerking komt, hetgeen nader wordt toegelicht in hoofdstuk 5. Gelet hierop had de terinzagelegging van het ontwerpbesluit moeten worden aangehouden tot na de installatie van het nieuwe kabinet. Naar aanleiding van de controversieel-verklaring heeft de vaste commissie voor LNV de minister van LNV per brief van 10 februari 2021 verzocht geen onomkeerbare stappen te zetten met betrekking tot de natuurvergunning van LA. Bij Kamerbrief van 12 februari 2021 antwoordde de minister van LNV dat het juridisch gezien niet mogelijk is om de procedure op te schorten (citaat):5
3 Besluitenlijst extra procedurevergadering vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat 25 januari 2021, agendapunt 132 4
Besluitenlijst extra procedurevergadering vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat 25 januari 2021, agendapunt 109
5 Kamerstukken II 2020/21, 31 936, nr. 838
4
“Politieke overwegingen kunnen bij deze beoordeling geen rol spelen en de wet voorziet ook niet in een rol voor het parlement bij de beoordeling van dergelijke individuele vergunningaanvragen. Als een aanvraag om een vergunning is ingediend, moet het bevoegd gezag daarop een besluit nemen overeenkomstig de procedures van de Algemene wet bestuursrecht met de daarbij behorende termijnen (Onderstreping: Stichting e.a.). Ook daarbij is geen betrokkenheid van het parlement voorzien. De aanvraag voor het onderhavige project is ingediend op 1 oktober 2020. De aanvraag is compleet en de beoordeling is afgerond, wat betekent dat ik als bevoegd gezag een besluit moet voorbereiden.” De minister van LNV heeft hiermee niet alleen de Tweede Kamer onjuist en onvolledig voorgelicht, zij handelt - in weerwil van de controversieel-verklaring - ook nog eens onzorgvuldig en in strijd met het bepaalde in artikel 3:2 Awb door het ontwerpbesluit toch ter inzage te leggen. Het voortzetten van onderhavige procedure tot de verlening van de vergunning is - op welke wijze dan ook - van invloed op de uitgestelde toekomstige politieke besluitvorming. Het kan en zal die besluitvorming (negatief) onder druk zetten. LA zal aan de verleende vergunning zonder meer rechten en verwachtingen ontlenen voor de openstelling van de luchthaven voor 45.000 vtb groot luchtverkeer.
Op grond van het vorenstaande had de minister van LNV aan LA kunnen berichten dat de vergunning niet binnen de voorgeschreven beslistermijn kan worden verleend, omdat de politieke besluitvorming over de uitbreiding van LA controversieel is verklaard en om die reden wordt gekoppeld aan de besluitvorming over het te wijzigen LHB (art. 4:14, lid 1 Awb). Dat is op grond van de Awb ook mogelijk. De beslistermijn is slechts, zoals de minister van LNV ook weet, een termijn van orde. En dat betekent dat zij niet zonder meer verplicht is om strikt aan die termijn te voldoen. Dat de minister van LNV zich niet strikt aan de beslistermijn van orde behoeft te houden, blijkt ook uit het bepaalde in artikel 4:15, lid 2 Awb. Op grond van dat artikel kan de minister - al dan niet uit eigen beweging - de beslistermijn op de aanvraag om de natuurvergunning opschorten. Daarvoor beschikt zij over de volgende twee mogelijkheden (citaat): “De termijn voor het geven van een beschikking wordt voorts opgeschort: a. gedurende de termijn waarvoor de aanvrager schriftelijk met uitstel heeft ingestemd, (…) c. zolang het bestuursorgaan door overmacht niet in staat is een beschikking te geven.” Hieruit blijkt dat de minister van LNV op z’n minst in overleg met LA de procedure tot verlening van de vergunning had kunnen opschorten vanwege de controversieel-verklaring van de uitbreiding van LA.
De minister van LNV is hiertoe ook nog eens uitdrukkelijk opgeroepen in de motie van de senatoren Koffeman, Kluit, Janssen, en Nicolaï.6 Voorts lijkt het de Stichting e.a. ook verdedigbaar dat de minister van LNV zich ook op ‘overmacht’ kon beroepen. Het is een gegeven dat de controversieel-verklaring van de politieke besluitvorming over de ontwikkeling van Lelystad Airport voor groot luchtverkeer buiten de risicosfeer van de minister van LNV ligt en dat die verklaring een abnormale en onvoorziene omstandigheid betreft. De
6 Kamerstukken II 2020/21, 35 600, U
5
minister van LNV had niet kunnen voorzien of voorkomen dat de ‘Toeslagen affaire bij de Belastingdienst’ zou leiden tot het aftreden van het kabinet Rutte-III. Kortom, het was voor de minister van LNV mogelijk om de aanvang van de procedure tot verlening van de vergunning aan LA op te schorten tot na de installatie van het nieuwe kabinet. Door die procedure niettemin aan te vangen met de terinzagelegging van het ontwerpbesluit heeft de minister van LNV onvoldoende zorgvuldig gehandeld. Het ontwerpbesluit is in strijd met het bepaalde in artikel 3:2 Awb voorbereid en kan daarom niet worden verleend. Hieraan wordt toegevoegd dat in geval LA de besluitvorming op haar aanvraag door middel van een ingebrekestelling onverhoopt tracht af te dwingen, het, gelet op de huidige feiten en omstandigheden ten aanzien van de ontwikkeling van LA tot ‘Twin-Airport’ voor Schiphol, op de weg ligt van de minister van LNV om die aanvraag af te wijzen. Temeer, omdat de significante gevolgen voor de Natura 2000-gebieden van de 10.000 vtb niet kunnen worden gemitigeerd door externe saldering met bestaande rechten van Schiphol, hetgeen wordt toegelicht in hoofdstuk 6. Gelet hierop, had een ontwerpbesluit tot afwijzing van de aanvraag om een natuurvergunning meer voor de hand gelegen dan onderhavig ontwerpbesluit tot verlening van die vergunning.
Ook in zoverre is het ontwerpbesluit in strijd met artikel 3:2 Awb. Gelet hierop, stelt de Stichting e.a. zich ook op het standpunt dat het ontwerpbesluit alleen in zoverre al in strijd met het bepaalde in artikel 3:46 Awb ondeugdelijk is gemotiveerd. In het ontwerpbesluit ontbreekt elke toelichting op het nut en de noodzaak van onderhavige vergunning. Volledig onvermeld blijft de samenhang tussen onderhavig ontwerpbesluit en de lopende procedures tot het wijzigen van het LHB Lelystad en het opstellen van het ‘Besluit verkeersverdeling tussen de luchthavens Schiphol en Lelystad’. Evenmin wordt vermeld dat de ‘Regeling luchtverkeersdienstverlening’ nog moet worden aangepast, opdat de daarin vastgestelde ‘laagvliegroutes’ nimmer operationeel worden. Terzijde wordt voor de volledigheid opgemerkt dat het ontwerpbesluit op nog (veel) meer onderdelen onzorgvuldig is voorbereid en ondeugdelijk is gemotiveerd. Een aantal van deze tekortkomingen zullen hierna bij het te bespreken onderwerp ook nog eens worden benoemd.
Nu deze besluiten onlosmakelijk met elkaar samenhangen en noodzakelijk zijn voor de openstelling van LA voor groot luchtverkeer, is het opnemen van een ‘voorbehoud’ in onderhavig ontwerpbesluit dat aan de verlening van de natuurvergunning geen rechten kunnen worden ontleend voor de openstelling van LA voor groot luchtverkeer op z’n minst een vereiste in het kader van de motiveringsplicht.7 De natuurvergunning is immers slechts een ondergeschikt ‘uitvoeringsbesluit’ van het te wijzigen LHB Lelystad. Indien dit laatstgenoemde besluit niet wordt vastgesteld, is onderhavig besluit zinledig. 4.
Ontbreken rechtstreeks belang LA bij natuurvergunning voor 10.000 vtb groot luchtverkeer; aanvraag had buiten behandeling moeten worden gelaten
Het ontwerpbesluit is gebaseerd op de bij ministeriele regeling vastgestelde aansluitroutes, waarvan de B+ een onderdeel is (citaat):
7 AbRS 29 mei 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:1694), r.o. 11.2
6
“De luchtverkeersroutes en -procedures voor handelsverkeer liggen vast. De voor Lelystad Airport van toepassing zijnde routeset B+ en de aansluitroutes zijn in de Regeling luchtverkeersdienstverlening vastgesteld en gepubliceerd in de Luchtvaartgids.” Zie ook figuur 2-5 in de PB. Op basis van onder meer mededelingen van de minister van IenW vraagt de Stichting e.a. zich af of deze aansluitroutes, ook wel bekend als de ‘laagvliegroutes’, daadwerkelijk zullen worden gevlogen. Zij licht dit toe. Bij een ‘naamloze’ ministeriële regeling van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat van 1 november 2019 is onder andere de ‘Regeling luchtverkeersdienstverlening’ (hierna: Regeling) gewijzigd in verband met de luchtzijdige bereikbaarheid van de luchthaven Lelystad. De gewijzigde Regeling is in werking getreden op 7 november 2019. Vanwege een capaciteitstekort in het luchtruim is het aantal verkeersbewegingen ten behoeve van LA beperkt tot 10.000 vtb groot luchtverkeer per jaar. Het betreft een tijdelijke Regeling die hooguit geldt tot eind 2021. Eind 2021 is het luchtruim herzien en behoren de ‘de laagvliegroutes’, tot het verleden.
Dit blijkt onder andere uit de Toelichting bij de gewijzigde Regeling (citaat):8 “Gebruiksbeperking van 10.000 vliegtuigbewegingen (…) Om de luchtverkeersroutes en -procedures te kunnen vaststellen hebben de Minister van IenW en de Staatssecretaris van Defensie Luchtverkeersleiding Nederland (hierna: LVNL) en de Commando luchtstrijdkrachten (hierna: CLSK) verzocht een ontwerp te maken voor de tijdelijke aansluitroutes, die de lokale vertrek- en naderingsroutes van de luchthaven Lelystad verbinden met het hoger gelegen bestaande routenetwerk (aansluitroutes). Deze lokale vertrek- en naderingsroutes (B+) zijn overeengekomen aan de zgn. Alderstafel en beschreven in de nota van toelichting van het Luchthavenbesluit Lelystad. (…) De aansluitroutes mogen geen interferentie met de Schipholluchtverkeersstromen veroorzaken en de militaire missieeffectiviteit moet in stand blijven. Daarnaast moet boven Natura 2000-gebieden op ten minste 3000 voet (circa 900 meter) gevlogen worden en ten minste 6000 voet (circa 1800 meter) boven het “oude land”. Tijdens het ontwerpproces van de luchtverkeersroutes en -procedures zijn er door LVNL en CLSK verschillende studies uitgevoerd om uiteindelijk tot een volledig ontwerp te komen.
Een onderdeel van deze studies is het maken van een prognose van de maximale capaciteit per jaar in het luchtruim voor Lelystad luchtverkeer, binnen de genoemde uitgangspunten. LVNL en CLSK concluderen dat het aantal vliegtuigbewegingen in het luchtruim ten behoeve van de luchthaven Lelystad vanwege de capaciteit in het huidige luchtruim beperkt is tot 10.000 vliegtuigbewegingen handelsverkeer per jaar. Deze 10.000 vliegtuigbewegingen handelsverkeer per jaar kunnen in het luchtruim worden ingepast bovenop de huidige bestaande vliegtuigbewegingen door luchtverkeer dat reeds van de luchthaven Lelystad gebruik maakte. Reden voor de beperking zijn de aanwezigheid van de Schipholluchtverkeersstromen en de ligging van de militaire luchtverkeersroutes en -gebieden. Voorwaarde voor de mogelijkheid van doorgroeien naar het maximum van 45.000 vliegtuigbewegingen handelsverkeer per jaar die op grond van het luchthavenbesluit Lelystad kunnen worden gefaciliteerd op de luchthaven Lelystad, is het doorvoeren van de in de Startbeslissing van de luchtruimherziening gepresenteerde verbeteringen (eerste spoor) en verruiming van de Nederlandse luchtruimcapaciteit (tweede spoor)3. De realisatie van het
8 Staatscourant 2019, 58808, van 4 november 2019, p. 10 e.v.
7
wegnemen van de belemmeringen in de luchtruimcapaciteit met als doel dat zoveel mogelijk ongehinderd door vliegtuigen kan worden geklommen, is uiterlijk in de winter van 2021 - 2022 voorzien (Onderstreping: Stichting e.a.). (…)” Het feit dat de ‘laagvliegroutes’ nimmer operationeel worden, blijkt ook uit de ‘toezegging’ van de minister van IenW. In de Kamerbrief van 31 maart 2020 bericht de minister van IenW dat de opening van LA voor groot luchtverkeer wordt uitgesteld. Het is de vierde keer dat de opening wordt uitgesteld. De officiële oorzaak is dit keer de corona-crisis. De opening wordt in ieder geval uitgesteld tot november 2021. De minister van IenW benadrukt hierbij het voordeel van uitstel; de ‘vermaledijde’ laagvliegroutes worden nimmer operationeel (citaat):9 “Het is duidelijk dat de luchtvaart een van de sectoren is die direct grote gevolgen van de coronacrisis ondervindt. Wereldwijd zijn maatregelen getroffen die ertoe hebben geleid dat het aantal vliegtuigbewegingen vergaand is gereduceerd. (…) Lelystad Airport dient als overloopluchthaven van Schiphol. Maar gezien het voorgaande zal van overloop vanaf Schiphol dit jaar geen sprake zijn. Bij de luchtvaartmaatschappijen op Schiphol gaat in de eerste plaats alle aandacht uit naar de vraag hoe zij zich het beste kunnen voorbereiden op herstel van de operatie wanneer de situatie dat weer toelaat.
Pas nadat de operatie genormaliseerd is, kan verder uitvoering worden gegeven aan het selectiviteitsbeleid zoals in het Regeerakkoord is afgesproken. Daarom heb ik besloten om de openstelling van Lelystad Airport met een jaar uit te stellen tot november 2021. Dit heeft als voordeel dat bij opening van de luchthaven de tijdelijke laagvliegroutes niet nodig zijn en het biedt tevens duidelijkheid aan alle betrokken partijen (Onderstreping: Stichting e.a.).” Uit de Kamerbrief van 18 december 2020 over de voortgang in de luchtruimherziening blijkt die herziening sneller te verlopen dan voorzien in de Toelichting op de hierboven genoemde wijziging van de Regeling, waarbij de tijdelijke ‘laagvliegroutes’ zijn vastgesteld. De minister van IenW doet in deze Kamerbrief haar ‘toezegging’ gestand dat de ‘laagvliegroutes’ nimmer operationeel worden (citaat):10 “Spoor 1: Wegnemen belemmeringen ongehinderd doorklimmen vliegverkeer Lelystad Airport (2021) Spoor 1 vindt plaats binnen de huidige luchtruimstructuur en heeft als doelstelling het zoveel mogelijk wegnemen van belemmeringen op het ongehinderd doorklimmen op de aansluitroutes van Lelystad Airport. Wij hebben uw Kamer eerder gemeld dat realisatie hiervan is voorzien voor november 2021 (Onderstreping: MB).
De werkzaamheden hieraan verlopen volgens schema.” Op basis van hetgeen de minister van IenW stelt en hetgeen hierover is opgenomen in de Toelichting bij de ministeriele regeling is het onwaarschijnlijk dat de natuurvergunning voor 10.000 vtb op basis van de ‘laagvliegroutes’ gaat worden gebruikt. In dat geval heeft LA geen rechtstreeks belang bij die vergunning. Daarom had de minister van LNV volgens de Stichting e.a. de aanvraag buiten behandeling moeten laten. Zij wist immers al ruim vóór de wijziging van de vergunningsaanvraag op 1 oktober 2020 dat de ‘laagvliegroutes’ nimmer operationeel zouden worden. De hoofdregel in de rechtspraak van de Afdeling is dat een aanvrager om een vergunning op het terrein van het omgevingsrecht (bijvoorbeeld bouwen) in beginsel wordt verondersteld belanghebbende te zijn bij een beslissing op zijn aanvraag. Op deze hoofdregel wordt in de rechtspraak een uitzondering gemaakt voor de situatie dat aannemelijk is dat het bouwplan niet kan 9
Kamerstukken II 2019/20, 31 936, nr. 732
10 Kamerstukken II 2020/21, 31 936, nr. 833
8
worden verwezenlijkt. In dat geval is de aanvrager om die vergunning geen ‘belanghebbende’ en daarom is zijn vergunningsaanvraag geen aanvraag om een besluit te nemen in de zin van artikel 1:3, lid 3 Awb. Dit heeft tot gevolg dat de vergunningsaanvraag buiten behandeling moet worden gelaten. Benadrukt wordt dat deze rechtspraak in 2017 is gewijzigd.11 Hiervoor hanteerde de Afdeling het criterium dat aannemelijk moest zijn dat het bouwplan ‘nimmer’ kon worden verwezenlijkt. Alleen onder die omstandigheid werd de vergunningsaanvraag buiten behandeling gelaten. Het veranderen van het criterium ‘nimmer’ in ‘niet’ brengt met zich dat een aanvraag om een vergunning thans eerder dan voorheen niet in behandeling kan en moet worden genomen. Uit het vorenstaande blijkt dat onderhavig project voor 10.000 vtb ‘niet’ kan worden gerealiseerd. LA heeft dus geen rechtstreeks belang bij deze natuurvergunning. Daarom kan LA niet worden gekwalificeerd als een ‘belanghebbende’ bij de gewijzigde aanvraag om de natuurvergunning. Dit betekent dat er geen sprake is van een aanvraag om een besluit te nemen op grond van artikel 1:3, lid 3 Awb. Op grond van het vorenstaande is de Stichting e.a. van mening dat de minister van LNV de gewijzigde vergunningsaanvraag op onjuiste gronden in behandeling heeft genomen. Zij had die aanvraag buiten behandeling moeten laten.
Nu dat niet is gedaan, dient dat alsnog te gebeuren. 5.
Collectieve legalisatie-regeling PAS-meldingen ‘te goeder trouw’
5.1
Inleiding
In het ontwerpbesluit stelt de minister van LNV voorop dat het ontwerpbesluit losstaat van de door haar aangekondigde collectieve legalisatie-regeling van 3.637 PAS-meldingen die ‘te goeder trouw’ zijn gedaan. Dit leidt de Stichting e.a. af uit de ‘Voorgeschiedenis’ in het ontwerpbesluit (citaat): “De gedane melding is betrokken bij de lopende legalisatie van de PASmeldingen. Omdat de daarvoor uit te voeren nationale bronmaatregelen nog niet volledig zijn gerealiseerd vraagt u nu, behalve voor general aviation, een vergunning voor 10.000 vtb handelsverkeer en de in die situatie met de exploitatie van Lelystad Airport samenhangende grondgebonden activiteiten aan.” Niettemin is de Stichting e.a. van mening dat het gevolg van de verlening van onderhavige natuurvergunning van invloed is op de collectieve legalisatie. Zij baseert dit in de eerste plaats op het feit dat LA zich in de PB uitdrukkelijk beroept op het behoud van haar rechten voor de legalisatie van de in totaal voorziene en bij recht toegestane 45.000 vtb op basis van de collectieve legalisatieregeling (citaat): 12 “(…) Voor de overige 35.000 vliegtuigbewegingen worden ook de effecten, net zo volledig als voor de 10.000 vliegtuigbewegingen in deze passende beoordeling, in beeld gebracht.
Ter bescherming van haar rechten handhaaft (lees: LA; Stichting e.a.) haar aanspraak op de collectieve legalisatie voor wat betreft de volledige Activiteit (Onderstreping: Stichting e.a.).” LA herhaalt en benadrukt dit nog eens in de conclusie van de PB (citaat):13 “De totale Activiteit met 45.000 vliegtuigbewegingen waarvoor de PAS-melding is gedaan zal gelegaliseerd worden met nationale bronmaatregelen gericht op reductie van stikstof. Deze maatregelen worden komende tijd uitgewerkt en daardoor op dit moment nog niet 11 AbRS 26 juli 2017 (ECLI:NL:RVS:2017:2002) 12
Rapport Lelystad Airport Passende Beoordeling van Royal HaskoningDHV van 13 januari 2021, p. 34
13 Rapport Lelystad Airport Passende Beoordeling van Royal HaskoningDHV van 13 januari 2021, p. 48
9
beschikbaar voor de vergunningaanvraag (Onderstreping: Stichting e.a.). Daarom kiest LA ervoor de vergunningaanvraag voor de luchtgebonden activiteiten vooralsnog te beperken tot (i) 10.000 vtb voor commercial aviation en (ii) general aviation voor het huidige gebruik.” In de tweede plaats baseert de Stichting e.a. dit op het feit dat in de PB bij het ontwerpbesluit niet alleen de 10.000 vtb worden beoordeeld, maar ook reeds de op grond van het Luchthavenbesluit Lelystad voorziene en toegestane 45.000 vtb. Dit blijkt onder meer uit paragraaf 1.1 van het ontwerpbesluit (citaat): “De bij dit ontwerpbesluit gevoegde geactualiseerde PB is mede opgesteld ten behoeve van de besluitvormingsprocedure van het in procedure zijnde Luchthavenbesluit Lelystad Airport waarbij 45.000 vtb handelsverkeer worden beoordeeld. In de PB worden de mogelijke effecten op Natura 2000-gebieden beschreven van zowel het uitvoeren van zowel 10.000 als 45.000 vtb handelsverkeer. Deze volledige beoordeling is voor de besluitvorming van het gewijzigde Luchthavenbesluit op grond van de Wet luchtvaart van belang.” Op basis hiervan vermoedt de Stichting e.a., dat LA om (nog) een andere reden, dan dat de collectieve legalisatie-regeling te lang duurt, de aanvraag om de natuurvergunning heeft beperkt tot 10.000 vtb. Voor de Stichting e.a.
staat namelijk vast dat onderhavige natuurvergunning niet op grond van externe saldering met bestaande rechten van Schiphol kan worden verleend. Het gevolg hiervan is dat de natuurvergunning niet kan worden verleend, omdat uit de PB niet de zekerheid kan worden verkregen dat de natuurlijke kenmerken van de betrokken Natura 2000-gebieden niet zullen worden aangetast. Dit wordt nader in hoofdstuk 6 toegelicht. In het geval de natuurvergunning desondanks toch wordt verleend, zal die in rechte geen stand kunnen houden. Vermoedelijk realiseert LA zich dit ook en beroept zij zich daarom uitdrukkelijk op het behoud van haar rechten op grond van de collectieve legalisatie-regeling voor de 45.000 vtb in plaats van de na vergunningverlening resterende 35.000 vtb. LA zal zich dan in ieder geval kunnen en willen beroepen op de door de minister van LNV reeds verleende medewerking aan de natuurvergunning voor 10.000 vtb. Juist om deze laatste reden hecht de Stichting e.a. eraan om reeds in deze zienswijze op te werpen dat de PAS-melding van LA van 3 mei 2019 niet voor legalisatie op grond van de collectieve legalisatie-regeling in aanmerking komt. Die melding voldoet niet aan de voorwaarde (‘te goeder trouw’) waaronder de minister van LNV de PAS-meldingen legaliseert. 5.2
PAS-melding LA niet ‘te goeder trouw’
Het gevolg van de PAS-uitspraak van de Afdeling van 29 mei 201914 is dat de projecten waarvoor een melding is gedaan (in totaal 3.637) onrechtmatig zijn vanwege strijdigheid met de Habitatrichtlijn. Die projecten, die in de meeste gevallen al zullen zijn gerealiseerd, moeten alsnog worden vergund. Naar aanleiding van de PAS-uitspraak heeft de minister van LNV in haar Kamerbrief van 27 juni 2019 daarom toegezegd dat zij ernaar streeft om meldingen die ‘te goeder trouw’ zijn gedaan vanwege de rechtszekerheid te zullen legaliseren (citaat):15 “Al deze vergunningvrije activiteiten zijn destijds uitgevoerd conform de toen geldende wet- en regelgeving. Daarmee hebben initiatiefnemers die een melding hebben gedaan of een meldingsvrije activiteit ontplooiden te goeder trouw gehandeld (Onderstreping: Stichting e.a.). Om deze reden zal er geen sprake zijn van actieve handhaving: na vaststelling van de beleidslijn 14
Zie o.a. AbRS 29 mei 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:1603)
15 Kamerstukken II 2018/19, 32 670, 163
10
voor toekomstige vergunningverlening zal voor deze activiteiten gestreefd worden naar legalisatie.” Voor de uitvoering van deze toezegging heeft de minister van LNV voorzien in een collectieve legalisatie-regeling en die betrokken bij het ‘Wetsvoorstel stikstofreductie en natuurverbetering’. In dat kader herhaalt zij haar toezegging (legalisatie ‘te goeder trouw’ ingediende PAS-meldingen) diverse malen.16 De legalisatie wordt voorzien in het recent vastgestelde, nieuwe artikel 1.13a, lid 1 Wet natuurbescherming (Wnb). Dit artikellid luidt - voor zover hier van belang (citaat): “1. Onze Minister draagt in het belang van de rechtszekerheid tezamen met gedeputeerde staten van de provincies zorg voor het legaliseren van de projecten met een geringe stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden die voldeden aan de voorwaarden van artikel 2.12 van het Besluit natuurbescherming, zoals dat luidde op 28 mei 2019 (Onderstreping: Stichting e.a.).” In de Toelichting op dit nieuwe artikel 1.13a Wnb wordt opnieuw herhaald en benadrukt dat uitsluitend de meldingen die te goeder trouw zijn gedaan voor legalisatie op grond van de collectieve regeling in aanmerking komen (citaat):17 “ (…) Bij de legalisering gaat het om alle activiteiten die destijds vielen onder de in artikel 2.12 van het Besluit natuurbescherming geregelde vrijstelling van de vergunningplicht voor projecten die ten hoogste een
depositie van 1 mol/ha/jaar op voor stikstofgevoelige typen habitats of habitats van soorten veroorzaakten. Het betreft 3.637 activiteiten waarvoor meldingen zijn ingediend, en daarnaast activiteiten waarvoor geen meldingsplicht gold, (…). In alle gevallen betreft het situaties waarin initiatiefnemers te goeder trouw hebben gehandeld en investeringen hebben gedaan conform de toen geldende wet- en regelgeving (Onderstreping: Stichting e.a.). Uit de uitspraak over het PAS van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 29 mei 20191 volgt dat deze activiteiten alsnog vergunningplichtig zijn. Hierdoor zijn degenen die destijds te goeder trouw gebruik hebben gemaakt van de vrijstelling in grote onzekerheid komen te verkeren. Zij ondervinden niet alleen de voortdurende dreiging van mogelijke handhavingsverzoeken, maar ondervinden soms ook problemen bij banken voor de financiering van bedrijfsaanpassingen, ook bedrijfsaanpassingen die noodzakelijk zijn voor een verdere verduurzaming van de bedrijfsvoering. Dit is ongewenst.” Vaststaat dat PAS-meldingen die ‘niet’ te goeder trouw zijn gedaan, niet in aanmerking komen voor legalisatie op grond van artikel 1.13a Wnb. Dit lot treft de PAS-melding van LA van 3 mei 2019. LA heeft deze melding niet te goeder trouw gedaan.
Onder druk van SATL hebben inmiddels zowel de minister van IenW als de Commissie voor de milieueffectrapportage dit óók erkend; er is ten onrechte een melding voor de ontwikkeling van LA voor 45.000 vtb gedaan.18 Ook onder de PAS was het project voor 45.000 vtb reeds vergunningplichtig. Om in rechte vastgesteld te krijgen dat de PAS-melding voor LA onrechtmatig is gedaan, kon de Stichting e.a. alleen maar aangifte doen. Een PAS-melding was niet vatbaar voor beroep. Het invoeren van onjuiste gegevens bij een PAS-melding was wel gesanctioneerd als economisch delict19. Daarom heeft de Stichting e.a. aangifte gedaan. Zie voor de inhoud van de aangifte de 16 Zie o.a. Kamerstukken II 2019/20, 35 334, nr. 1, p. 6 17 Kamerstukken II 2020/21, 35 600, nr. 19, p. 3 e.v. 18 Kamerstukken II 2019/20, 31 936, nr. 732 en het bij deze Kamerstukken gesloten adviesrapport ‘Evaluatie stikstofberekeningen Lelystad
Airport’ van 31 maart 2020 19 Staatscourant 2016, nr. 55791, p. 100
11
geanonimiseerde versie op de website van SATL.20 De aangifte wordt hier als ingelast en herhaald beschouwd voor de onderbouwing van het standpunt dat de PAS-melding van 3 mei 2019 niet te goeder trouw is gedaan. Opmerking verdient hierbij dat inmiddels ook uit de PB onomstotelijk blijkt dat de PAS-melding niet te goeder trouw is gedaan. In de PB wordt vermeld dat de maximale stikstofdepositie op een hexagoon van het Natura 2000-gebied Naardermeer bij 45.000 vtb 4,1 mol/ha/jaar is en die stikstofdepositie ligt ruim boven de vervallen vergunningvrije grenswaarde van 1 mol/ha/jr voor een melding.21 Gelet op het nieuwe artikel 1.13a Nbw komt de PAS-melding van LA volgens de Stichting e.a. óók overigens niet in aan aanmerking voor legalisatie. Gelet op de hierboven vermelde 4,1 mol/ha/jr is geen sprake van een ‘een geringe stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden’ en kan 45.000 vtb voor LA niet op basis van het nieuwe artikel 1.13a Nbw worden toegestaan. 5.3
Conclusie
Op grond van het vorenstaande, alsmede gelet op het feit dat de PB blijkens het ontwerpbesluit onderdeel is van het ontwerpbesluit, stelt de Stichting e.a. zich op het standpunt dat het ontwerpbesluit ter zake van het voorbehoud van recht van LA op de collectieve legalisatie ontoereikend is gemotiveerd. Aan de motivering van het besluit op de aanvraag dient uitdrukkelijk te worden toegevoegd dat LA niet voor vergunningverlening op grond van de collectieve legalisatieregeling in aanmerking komt en dat zij zich in zoverre ook geen aanspraak op de toepassing van die regeling kan voorbehouden. 6.
Externe saldering
De Stichting e.a. stelt zich op het standpunt dat het niet mogelijk is om de significante gevolgen van 10.000 vtb te mitigeren met niet onherroepelijke bestaande rechten van Schiphol. De niet vaststaande rechten van Schiphol zijn voor het eerst beschreven in het “Ontwerpbesluit vergunning Wet natuurbescherming project Exploitatie Luchthaven Schiphol” voor de Royal Schiphol Group. Laatstgenoemd ontwerpbesluit ligt tegelijkertijd met onderhavig ontwerpbesluit ter inzage. De Stichting e.a. is van oordeel dat de niet vaststaande rechten voor Schiphol niet zorgvuldig in kaart zijn gebracht en dat mitigeren met die rechten voor het project LA niet mogelijk is. De minister van LNV stelt zich op het standpunt dat de significante gevolgen voor meerdere Natura 2000-gebieden veroorzaakt door 10.000 vtb worden voorkomen door externe saldering met de niet vaststaande rechten van Schiphol. Zij onderbouwt haar standpunt in paragraaf 2.4 van het ontwerpbesluit - voor zover hier van belang - als volgt (citaat): “De uitkomsten van de berekeningen zijn vastgelegd in de in bijlage 3 genoemde bestanden. Hieruit blijkt dat door de berekende depositie significante gevolgen voor meerdere instandhoudingsdoelen in de genoemde Natura 2000-gebieden optreden. Om deze gevolgen te voorkomen vindt mitigatie plaats.
Daaraan wordt invulling gegeven door extern te salderen met een inperking van de maximaal toegestane ruimte in de referentiesituatie van Schiphol met bruto 95,94 ton/NOx/jaar. Van
20
https://satl-lelystad.nl/wp-content/uploads/2020/06/Definitieve-aangifte-geanonimiseerd.pdf Berekeningen Lelystad Airport, Achtergrondrapport bij de passende beoordeling, van Adecs Airinfra Consultants van 13 januari 2021, paragraaf 3.2.3, p. 40 - bijlage 14 op website van RVO bij het ontwerpbesluit 21
12
deze hoeveelheid wordt, in overeenstemming met de Beleidsregel over extern salderen22, 30% afgeroomd ten behoeve van de natuur, zijnde 28,78 ton/NOx/jaar. Dan resteert 67,16 ton/NOx/jaar stikstofruimte ter mitigatie van de effecten van 10.000 vtb handelsverkeer het aangevraagde general aviation en de met de situatie met 10.000 vtb handelsverkeer samenhangende grondgebonden activiteiten, zoals inzichtelijk gemaakt in paragraaf 3.2.2. en figuur 22 van het Adecs-rapport. Conclusie Ik stem in met de in de overgelegde PB opgenomen mitigatie in de vorm van extern salderen met de rechten van Schiphol. Via deze vergunning en de inperking van de rechten in de vergunning van Schiphol, is directe samenhang geborgd. De stikstofdepositie veroorzaakt in de situatie van de exploitatie van Lelystad Airport met 10.000 vtb handelsverkeer, wordt volledig gesaldeerd met de afname van toegestane depositie door inperking van de rechten van Schiphol op dezelfde locaties van stikstofgevoelige habitattypen en leefgebieden van soorten. Een verder onderzoek naar cumulatieve gevolgen is daarom niet nodig. De Stichting betwist de juistheid van deze mitigerende maatregel. Hierbij stelt zij voorop dat vaststaat dat 10.000 vtb significante gevolgen hebben voor meerdere Natura 2000-gebieden. Onder die omstandigheid geldt in de ogen van de Stichting e.a.
dat dit project uitsluitend kan worden vergund als uit een passende beoordeling de zekerheid is verkregen dat het project de natuurlijke kenmerken van de Natura 2000-gebieden niet aantast. In die passende beoordeling mogen de verwachte voordelen van mitigerende maatregelen, waaronder externe saldering, weliswaar worden betrokken, maar daarbij geldt de eis dat die voordelen ten tijde van de passende beoordeling vaststaan. Hiervan is in onderhavig ontwerpbesluit geen sprake nu die rechten niet onherroepelijk vaststaan en onzorgvuldig in kaart zijn gebracht. Daarom heeft de Stichting e.a. - door tussenkomst van de Mobilisation for the environment (MOB) óók zienswijze omtrent het ontwerpbesluit voor Schiphol naar voren gebracht. Uit die zienswijze blijkt onomstotelijk dat Schiphol geen overschot aan stikstofrechten heeft waarmee de significante gevolgen van 10.000 vtb kunnen worden gemitigeerd. De Stichting e.a. verwijst voor de onderbouwing van deze grief naar de zienswijze omtrent het ontwerpbesluit voor Schiphol en verklaart de inhoud van die zienswijze in onderhavige zienswijze als ingelast en herhaald (bijlage 1). Voor de volledigheid stipt de Stichting e.a. een paar tekortkomingen in het ontwerpbesluit voor Schiphol aan ter zake van de vergunde stikstofdeposities: 1.
Het gekozen referentiejaar 2008 en het voor dat jaar geclaimde aantal van 480.000 vtb op grond van het LHB 2008. Het referentiejaar ligt vroeger, met een veel kleiner aantal vliegbewegingen. 2. Indien uitgegaan zou moeten worden van het LHB 2008, dan is het niet juist om voor deposities een andere referentie te kiezen dan voor alle andere milieuaspecten, waarbij ook wordt uitgegaan van het LHB 2008. Net als voor alle andere milieuaspecten geldt ook voor de deposities, dat de praktijk heeft laten zien dat het LHB 2008 slechts ruimte laat voor 450.000 vtb, en dit scenario had dan ook voor stikstofdeposities moeten worden bezien. Het is daarom onjuist om uit te gaan van de 480.000 vtb die in de MER 2007 ten behoeve van het LHB 2008 zijn beschreven.
22
Besluit van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 9 oktober 2020, nr. WJZ/ 20244506, houdende vaststelling van de beleidsregel extern salderen (Stcrt. 2020, 52486)
13
3. De wijze van berekening van bestaande rechten voor de stikstofdeposities op basis van het beschreven scenario van 480.000 vtb in de MER 2007, waarbij een compleet andere vlootmix is gebruikt, is onjuist. Door voor elke VVC-categorie het type vliegtuig te kiezen wat binnen die categorie de meeste stikstof uitstoot, wordt er kunstmatig een extreem hoge totale stikstofemissie berekend. Deze berekende emissie heeft in werkelijkheid nog nooit plaatsgevonden. En deze emissie had ook nooit kunnen plaatsvinden, omdat volgens de VVCrekensystematiek de “akoestische representant” voor een VVC-categorie aangepast moet worden, op het moment dat de in het scenario meest-voorkomende combinatie vliegtuigtype/motortype te veel gaat afwijken. Het is evident dat doordat in het “stikstof scenario” alle (100%) van de toestellen in elke VVC-categorie zijn gemodelleerd als het toestel met de meeste emissies, dat dan tevens geldt, dat de gekozen toestellen de “akoestische representanten” behoren te zijn. In vrijwel alle gevallen zou dit leiden tot een significant hogere geluidsbelasting, waardoor vaststaat dat het stikstofscenario niet past binnen de gelijkwaardigheidscriteria. 4.
De gebruikte invoer in AERIUS voor zowel de geconstrueerde referentiesituatie (onrealistisch hoge emissies, zie voorgaande punt), als de 500k-situatie, waarbij de totale emissies in de 500k-situatie onrealistisch laag zijn in vergelijking met meerdere bronnen (waaronder de Emissieregistratie database), is onjuist. Dit is geïllustreerd in onderstaande figuur:
Ook omgerekend naar emissies per vliegtuigbeweging zien we dat de emissies in de AERIUSberekening voor het gekozen referentiejaar 2008 erg hoog zijn, en die voor de 500k-situatie onrealistisch laag zijn:
14
5. De AERIUS-berekeningen zijn een black-box. Aan de hand van de verstrekte informatie is het onmogelijk te verifiëren of de ingevoerde emissiebronnen in AERIUS de activiteit voldoende nauwkeurig beschrijven. Zo is het onmogelijk per route en toegepaste start- en landingsprocedures te herleiden welke mix van type vliegtuigen, type motor, startgewichten, specifieke emissie-cijfers zijn gebruikt, en hoe deze zijn omgezet naar de gebruikte reeks van puntbronnen in AERIUS. Er is op basis van openbaar beschikbare emissiefactoren (EMEP/EEA) geen aansluiting te vinden tussen de te verwachten totale hoeveelheid emissies, en wat is gemodelleerd in AERIUS aan totale emissies. Daardoor is de volledige berekening onbetrouwbaar, en kan er geen enkele conclusie worden verbonden aan de berekende stikstofdepositie. 6. In werkelijkheid zijn de emissies sinds 2008 sterk toegenomen, en is het geclaimde bestaande recht lager dan wat nu wordt uitgestoten. Het staat dan ook vast dat er geen sprake is van enige ruimte in emissierechten, en daarmee vervalt ook de mogelijkheid van extern salderen. Schiphol heeft zijn ‘bestaande rechten’ zelf nodig. Op grond hiervan, alsmede gelet op de zienswijze omtrent het ontwerpbesluit voor Schiphol, stelt de Stichting e.a.
zich op het standpunt dat de vaststaande significante gevolgen veroorzaakt door 10.000 vtb op meerdere Natura 2000-gebieden niet kunnen worden gemitigeerd met de beweerdelijke bestaande rechten van Schiphol. Wij maken bezwaar tegen deze externe saldering om tal van redenen: •
Het betreft hier een inperking van geclaimde stikstofrechten, die op een onrealistische manier ‘omhoog’ zijn gerekend. In werkelijkheid bestaat dat stikstofrecht niet, omdat de werkelijk mogelijke stikstofemissie onder het LHB 2008 veel lager was dan in het ontwerp besluit m.b.t. Schiphol wordt aangenomen. Schiphol heeft dus geen overschot, waarbij wordt aangetekend dat de stikstofemissie op Schiphol sinds het gekozen referentiejaar 2008 sterk is toegenomen.
15
•
• • •
•
De vergunningsaanvraag van Schiphol betreft 500.000 vtb. Dat is geen reductie van het aantal vliegbewegingen t.o.v. de laatste jaren, hetgeen gebruikelijk is bij extern salderen door de saldogever, maar een forse uitbreiding ten opzichte van het gekozen referentiejaar. Daarentegen moet deze ‘truc’ van extern salderen ruimte geven voor 10.000 vtb voor LA. Dat zijn nog eens extra 10.000 vtb, bovenop de huidige 500.000 vtb van Schiphol. De activiteit wordt dus niet feitelijk ingeperkt - een voorwaarde voor extern salderen -, maar er wordt slechts op papier een hoeveelheid betwiste stikstofrechten overgedragen. De emissies worden dus niet verlaagd, maar nemen als het ware ‘dubbel’ toe. De afroming van 30% die ten gunste van de natuur zou zijn, is dan ook een wassen neus. Ook de depositie zal toenemen. Dat betekent een verslechtering van de conditie van de natuur. Externe saldering kan alleen worden toegepast op grond van onherroepelijk vaststaande bestaande rechten.
Op grond van het vorenstaande stelt de Stichting e.a. zich op het standpunt dat - anders dan de minister van LNV stelt - alleen al de stikstofdepositie ten gevolge van 10.000 vtb in de weg staat aan het verlenen van de natuurvergunning. Gelet op de PB en het ontwerpbesluit voor Schiphol, kan niet voldoende zeker worden gesteld dat de natuurlijke kenmerken van de betrokken Natura 2000gebieden niet worden aangetast. 7.
Ontwikkeling LA voor 10.000 en 45.000 één project; ‘opknippen’ niet mogelijk
De Stichting e.a. stelt zich op het standpunt dat de aanleg en uitbreiding van LA voor 10.000 vtb onlosmakelijk samenhangen met de exploitatie voor 45.000 vtb en dat die uitbreidingen van LA samen één project vormen. Dit blijkt in de eerste plaatst uit het LHB Lelystad23 en het ontwerpbesluit tot wijziging van dit luchthavenbesluit.24 Deze besluiten voorzien bij recht in 45.000 vtb. In geen van de luchthavenbesluiten is een faseringsregeling voor de gebruiksruimte opgenomen. Zie onder andere artikel 3, lid 2 van het ontwerpbesluit tot wijziging van LHB Lelystad (citaat): “Artikel 3 komt te luiden: Artikel 3 Grenswaarden voor de geluidbelasting (…) 2. In aanvulling op het eerste lid geldt voor handelsverkeer en onderhoudsvluchten ten behoeve van dit verkeer een grenswaarde van maximaal 45.000 vliegtuigbewegingen per gebruiksjaar (Onderstreping: Stichting e.a.).” Opmerking verdient hierbij dat in de zienswijzefase omtrent het ontwerpbesluit tot wijziging van het LHB Lelystad door de stichting HoogOverijssel, SATL etc. is verzocht om een faseringsregeling voor de gebruiksruimte in het te wijzigen luchthavenbesluit op te nemen. Dit heeft de minister van IenW van de hand gewezen.
Een fasering in de gebruiksruimte is volgens haar niet nodig ter voorkoming van milieueffecten (citaat):25 “10.000 vluchten In het luchthavenbesluit kunnen grenswaarden en regels worden vastgelegd die noodzakelijk zijn met het oog op de geluidbelasting, de vliegveiligheid, het externe veiligheidsrisico of de lokale luchtverontreiniging. Het maximum van 10.000 vliegtuigbewegingen per jaar is niet ingegeven door één van deze belangen maar is een gevolg van de beperkingen in het huidige
23 Staatsblad 2015, 130 24
Kamerstukken II 2018/19, 31 936, nr. 535
25 Zie Nota van Antwoord, Wijziging Luchthavenbesluit Lelystad, o.a. p. 77 en 180
16
luchtruim. Het gaat hier dus om een praktische beperking. Om die reden wordt het maximum van 10.000 vliegtuigbewegingen handelsverkeer per jaar niet in het luchthavenbesluit opgenomen. (…)” Wat hier van zij, het LHB Lelystad is voor de Stichting e.a. de bevestiging dat de aanleg en uitbreiding van LA voor 10.000 vtb onlosmakelijk samenhangen met de exploitatie voor 45.000 vtb en dat die uitbreidingen samen één project vormen. De 45.000 vtb zijn immers al sinds de inwerkingtreding van het LHB Lelystad in 2015 toegestaan en de start- en landingsbaan is geschikt voor 45.000 vluchten. Dit brengt volgens de Stichting e.a. met zich dat de gevolgen van de 45.000 vtb met de daarbij behorende bouw van een tweede aankomst- en vertrekhal dan wel de uitbreiding van de bestaande hal, alsmede de vergroting van de parkeerplaats, daarom in samenhang met de 10.000 vtb dienen te worden beoordeeld in het kader van de vergunningverlening. Het opknippen van één project in meerdere vergunningplichtige delen is volgens de Stichting e.a. niet toegestaan. Hieraan wordt toegevoegd dat de onlosmakelijke samenhang van de 10.000 en de 45.000 vtb ook nog blijkt uit: (1) de PAS-melding van LA van 3 mei 2019, en (2) de oorspronkelijke aanvraag om onderhavige natuurvergunning van 11 maart 2020. In beide documenten worden uitsluitend de voorziene 45.000 vtb gemeld dan wel aangevraagd.
LA heeft de aanvraag om de natuurvergunning overigens eerst op 1 oktober 2020 gewijzigd en beperkt tot 10.000 vtb. Als reden wordt gegeven dat de uitvoering van de collectieve legalisatie-regeling voor de PAS-meldingen, waartoe die van LA behoort, te lang zou duren. De Stichting e.a. betwijfelt of dit de echte dan wel de enige reden is voor het beperken van de aanvraag. Een mogelijk verklaring van de wijziging zou volgens de Stichting e.a. ook kunnen zijn dat LA het project ‘opknipt’ in twee fasen om het betrekken van bepaalde emissiebronnen bij de berekening van de stikstofdepositie te omzeilen. Uit de AERIUS-berekeningen voor 45.000 vtb blijkt bijvoorbeeld dat de maximale stikstofdepositie op een hexagoon van het Natura 2000-gebied Naardermeer 4,1 mol/ha/jaar bedraagt26 en dat die depositie vooral wordt veroorzaakt door het wegverkeer. De stikstofemissie van wegverkeer behorende bij 10.000 vtb behoeft op basis van een nieuwe ‘richtlijn’ volgens de minister van LNV niet bij de stikstofberekeningen te worden betrokken. Op deze manier blijven die verkeersbewegingen bij de opvolgende natuurvergunning voor 35.000 vtb buiten de stikstofberekeningen.
Weliswaar wordt in de PB gesteld dat bij de beoordeling van wegverkeer in de situatie van 45.000 vtb het totaal aantal verkeersbewegingen wordt betrokken, dus ook weer opnieuw de verkeersbewegingen behorende bij onderhavige 10.000 vtb, maar hoe en of dit is gedaan kan niet worden beoordeeld. Zoals in hoofdstuk 2 vermeld, zijn de AERIUS-berekeningen voor 45.000 vtb niet bij de stukken ter inzage gelegd. Het blijft dus gissen naar de echte reden waarom LA de aanvraag heeft beperkt. Wat hier van zij, de Stichting e.a. ontleent steun voor het standpunt dat onderhavig project niet kan worden ‘opgeknipt’ aan de PAS-uitspraak van de Afdeling.27 Kortom, op grond van het vorenstaande stelt de Stichting e.a. zich op het standpunt dat onderhavige 10.000 vtb samen met de bij recht toegestane 45.000 vtb op basis van het LHB Lelystad als één project in het kader van de Natuurbeschermingswet moet worden beoordeeld. Het ‘opknippen’ van het project in twee fasen is niet toegestaan en in strijd met artikel 6, lid 3 van de Habitatrichtlijn. Mitsdien kan de natuurvergunning niet voor slechts 10.000 vtb worden verleend.
26
Berekeningen Lelystad Airport, Achtergrondrapport bij de passende beoordeling, van Adecs Airinfra Consultants van 13 januari 2021, paragraaf 3.2.3, p. 40 - bijlage 14 op website van RVO bij het ontwerpbesluit 27 AbRS 29 mei 2019 (ECLI:NL:RVS:2019:1604), r.o. 11.6
17
8.
Berekeningen stikstofdepositie wegverkeer
8.1
Inleiding
De Stichting e.a. voert aan dat de stikstofdepositie door wegverkeer ten onrechte niet is betrokken bij het ontwerpbesluit en dat die depositie in de situatie van 10.000 vtb niet zorgvuldig in kaart is gebracht. De minister van LNV stelt zich op het standpunt dat zij significante effecten op de betrokken Natura 2000-gebieden door de toename van verkeer behorende bij 10.000 vtb uitsluit. Zij onderbouwt haar standpunt in paragraaf 2.3.5 van het ontwerpbesluit als volgt (citaat): “Voor een situatie met 10.000 vtb groot luchtverkeer is de verkeersaantrekkende werking van en naar Lelystad Airport met modelberekeningen (NRM 2020) bepaald, rekening houdend met het aantal reizigers dat Lelystad Airport aandoet met de auto of met openbaar vervoer.
Bepalend voor de vraag óf een wegdeel moet worden betrokken bij de stikstofberekening is of op het betreffende wegdeel sprake is van meer 500/motorvoertuigbewegingen/etmaal/rijrichting zowel voor hoofdwegen als voor het onderliggende wegennet.28 Uit de onderliggende modelberekeningen blijkt dat in een scenario van 10.000 vtb handelsverkeer geen sprake is van een verkeerstoename met >500/motorvoertuigbewegingen/etmaal/rijrichting op wegvakken binnen een afstand van 5 km van stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden.29 Uitgaand van de afbakening van 5 km zijn er in mijn opvatting geen relevante effecten van stikstofdepositie als gevolg van de verkeersaantrekkende werking van en naar Lelystad Airport waar in dit besluit rekening mee gehouden moet worden (Onderstreping: Stichting e.a.).” Naar de mening van de Stichting e.a. past de minister van LNV voor het berekenen van de stikstofdeposities voor de toename van het wegverkeer in de situatie van 10.000 vtb ten onrechte een ‘dubbele afkap’ toe en wel door: 1. De toename van verkeer niet toe te rekenen aan de 10.000 vtb als die toename volgens het verkeersmodel onder 500 motorvoertuigen per etmaal per rijrichting blijft (‘500 mvt-afkap’). 2. De deposities te berekenen met het rekenmodel Standaard Rekenmethode 2 (SRM2), waarin de rekengrens voor het projecteffect is begrensd tot 5 km van wegen (‘5 km-afkap’).
Hierbij signaleert de Stichting e.a. dat de minister van LNV - blijkens het hierboven opgenomen citaat uit het ontwerpbesluit - de verkeersbewegingen ten behoeve van LA ook nog eens heeft beperkt tot enkel ‘reizigers’. Het is onduidelijk of en zo ja op welke wijze de verkeersbewegingen ten behoeve van het (indirecte) woon-werkverkeer voor LA in het gehanteerde verkeersmodel Nederlands Regionaal Model West 2020 (NRM) is betrokken. Door het toepassen van de ‘dubbele afkap’ behoeven de stikstofdeposities van wegverkeer niet bij het ontwerpbesluit te worden betrokken. ‘Relevante effecten’ van dit wegverkeer op Natura 2000gebieden ontbreken volgens de minister van LNV. Dit standpunt verbaast de Stichting e.a. en is in haar ogen ook onjuist.
28 Vanuit verkeerskundig oogpunt is een intensiteitsverandering van 1.000 motorvoertuigen per etmaal per rijrichting de laagste waarde
waarover het NRM nog betekenisvolle uitspraken kan doen. Om te borgen dat ook grensgevallen worden meegenomen, wordt in het kader van de projectspecifieke beoordeling voor de afbakening ten behoeve van stikstofonderzoek uitgegaan van een verschil van 500 motorvoertuigen per etmaal, per rijrichting. Dit wordt beschouwd als kleinste delta (het verschil tussen de situatie zonder en met maatregel) waarover het NRM nog een reële uitspraak kan doen, daaronder kan niet meer gesproken worden over een betekenisvol projecteffect. 29 In AERIUS Calculator wordt voor wegverkeer gebruik gemaakt van de rekenmethodiek SRM-2 ingevolge de Regeling beoordeling luchtkwaliteit. SRM-2 berekent de depositiebijdrage van wegverkeer tot maximaal 5 kilometer van de weg.
18
8.2
‘500 mvt-afkap’
Voordat de Stichting e.a. de onjuistheid van het toepassen van de ‘500 mvt-afkap’ onderbouwd, licht zij eerst haar verbazing over het toepassen van die afkap toe. Bij geen van de eerdere stikstofberekeningen voor de uitbreiding van LA met 45.000 vtb is die afkap toegepast. Elke emissie van de toename van voertuigen, ook in het geval die toename lager was dan 500 mvt/rr/etm, is bij die onderzoeken betrokken en had dus te gelden als ‘relevante effecten’. Ter illustratie wordt gewezen op de verkeersbewegingen op de Vogelweg in de tabel hieronder uit het MER 2014. De toename van het wegverkeer is bijvoorbeeld in de referentie en plansituatie in 2020 200 voor het hele wegvlak en 100 per rijrichting:30
In de eerdere stikstofonderzoeken werden alle depositiebijdragen en dus ook de toename door veel minder dan 500 mvt/rr/etm betrokken bij de berekeningen om te beoordelen of er sprake was van significante gevolgen voor Natura 2000-gebieden. Het verbaast dus dat die depositiebijdrage nu opeens niet meer bij de berekeningen behoeft te worden betrokken. Dit is voor de Stichting e.a. onbegrijpelijk. Temeer omdat uit tabel 16 van het Achtergrondrapport bij de PB is vermeld dat de toename van het aantal verkeersbewegingen op wegvakken binnen 5 km van Natura 2000-gebieden in de situatie van 10.000 vtb 447 mvt/rr/etm bedraagt. De Stichting e.a. begrijpt niet dat de effecten van dit relatieve hoge aantal verkeersbewegingen op slechts één rijbaan niet betekenisvol zouden zijn te herleiden tot de situatie van 10.000 vtb. Voorts voert de Stichting e.a. inhoudelijk het volgende toe ten aanzien van de toepaste ‘500 mvtafkap’ aan. In de ogen van de Stichting e.a. heeft de minister van LNV bij de selectie van de te onderzoeken gebieden voor de stikstofdepositie van wegverkeer zich ten onrechte heeft beperkt tot alleen die wegvakken waar het NRM een toename van 500 mvt/rr/etm of meer berekent. Deze ‘500 mvt-afkap’ is ten onrechte toegepast bij de berekeningen van de depositiebijdragen van het wegverkeer. Hierdoor worden relevante stikstofdeposities van wegverkeer buiten beschouwing gelaten.
30 MER 2014 Deel 4D Verkeersonderzoek, p. 22; bijlage bij Kamerstukken II 2014/15, 31 936, 202
19
Voorop wordt gesteld dat de rekenprogramma’s geen technische belemmeringen bevatten om gegevens in te voeren die leiden tot een toename van minder dan 500 mvt/rr/etm. Noch het NRM noch AERIUS bevat de ‘500 mvt-afkap’. Uit de PB blijkt dat die afkap is ontleend aan de Verantwoordingsrapportage ‘Levering verkeersgegevens en weg- en omgevingskenmerken ten behoeve van depositieberekeningen sneldheidsverlaging naar 100 km/h overdag’ van Rijkswaterstaat van 30 januari 2020 (hierna: Verantwoordingsrapportage) (citaat):31 “In een verantwoordingsrapportage van Rijkswaterstaat32 wordt een wegdeel aangemerkt als relevant voor bepaling van stikstofdepositie wanneer sprake is van een toe- of afname van verkeer van meer dan 500 motorvoertuigen per etmaal per rijrichting, zowel voor de rijkswegen als voor het onderliggende wegennet. Deze waarde wordt ingegeven door de laagste waarde waarover het NRM nog betekenisvolle uitspraken kan doen over verkeerseffecten, aangezien een dergelijk model een zekere onnauwkeurigheid in zich heeft. Voor het scenario ‘10k’ vormt wegverkeer daarom geen onderdeel van de invoer voor AERIUS.” Uit de Verantwoordingsrapportage blijkt de Stichting e.a. niet op basis van welke argumenten gekozen is voor de ‘500 mvt-afkap’ bij onderhavige locatie-specifieke ontwikkeling.