bijlage 4 - REACTIENOTA - GS vastgesteld 18-8 (1)
Tekst van het document
fryslan.frl Reactienota Omgevingsvisie Fryslân 11 augustus 2026 - Versie 0.3 1 1. Inleiding 3 1.1 Overzicht van de indieners van de zienswijzen 4 2. Reacties op zienswijzen 9 2.1 Naar een schone, gezonde, inclusieve en veilige leefomgeving met identiteit 9 2.1.1 Gezonde en veilige leefomgeving 9 2.1.2 Landschap, erfgoed en identiteit 10 2.2 Naar een sterke landbouw en natuur in een klimaatbestendig Fryslân 11 2.2.1 Water, bodem en klimaat 11 2.2.2 Landbouw 17 2.2.3 Natuur 20 2.3 Naar vitale steden en dorpen in een verbonden Fryslân 21 2.3.1 Wonen ca. 21 2.3.2 Leefbaarheid 26 2.3.3 Bereikbaarheid 27 2.3.4 Gastvrijheid 28 2.4 Naar een fossielvrije en circulaire samenleving 29 2.4.1 Economie en bedrijvigheid 29 2.4.2 Energie 36 2.4.3 Mobiliteit 93 2.5 Sturing 97 2.6 Diversen 100 3.
Advies Commissie voor de milieueffectrapportage 101 3.1 Rekening houden met de kenmerken van elk deelgebied 101 3.2 Onderbouwing en duiding van de beoordeling 102 3.3 Toelichting aan de hand van een aantal inhoudelijke thema’s 102 3.3.1 Brede welvaart 102 3.3.2 Landschap en cultuurhistorie 103 3.3.3 Water 103 3.3.4 Verkeersveiligheid 103 3.3.5 Bereikbaarheid 103 3.4 Inzicht bieden in de uitvoerbaarheid van de POVI in relatie tot natuur en erfgoed, en effecten op Natura 2000 gebieden 104 3.5 Omgaan met onzekerheden en monitoring 105 3.6 Een begrijpelijke en complete samenvatting 105 3.7 Zicht op het vervolg 105 11 augustus 2026 - Versie 0.3 2 11 augustus 2026 - Versie 0.3 3 Hoofdstuk 1 Inleiding De provincie Fryslân werkt aan een nieuwe Provinciale Omgevingsvisie Fryslân. In deze visie beschrijft de provincie haar langetermijnambities en keuzes voor de fysieke leefomgeving. Het gaat daarbij onder meer om wonen, werken, landbouw, natuur, water, bodem, klimaat, energie, mobiliteit, landschap, gezondheid en leefbaarheid. De Omgevingsvisie geeft richting aan de verdere ontwikkeling van Fryslân en vormt de basis voor nadere uitwerking in programma’s, regels en gebiedsgerichte keuzes. De ontwerp-Omgevingsvisie heeft van 11 maart tot en met 21 april 2026 ter inzage gelegen. In deze periode heeft iedereen de mogelijkheid gehad om een zienswijze in te dienen.
Van deze mogelijkheid is gebruikgemaakt door inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven, gemeenten, samenwerkingsverbanden, belangenorganisaties en andere overheden. In totaal zijn 115 zienswijzen ingediend. Een overzicht van de indieners is opgenomen in paragraaf 1.1 van deze reactienota. Elke indiener van een zienswijze heeft een nummer gekregen. Aan de hand van dit nummer kan de indiener zien bij welk onderwerp zijn/ haar zienswijze behandeld wordt. In hoofdstuk 2 behandelen we de ingediende zienswijzen. Hoofdstuk 3 bevat onze reactie op de adviezen en aanbevelingen van de Commissie-mer over het Omgevingseffectrapport. Opbouw van de beantwoording In hoofdstuk 2 hebben we de reacties zoveel mogelijk gebundeld per onderwerp, zodat duidelijk wordt welke opmerkingen, zorgen, verzoeken en voorstellen over hetzelfde thema naar voren zijn gebracht; vervolgens geven wij daarop een samenhangende reactie. Per onderwerp is een samenvatting opgenomen van de zienswijzen en is aangegeven hoe wij daarop reageren. Waar een zienswijze aanleiding geeft tot aanpassing van de Omgevingsvisie, wordt dit vermeld. Wanneer een zienswijze geen aanleiding geeft tot aanpassing, wordt dit gemotiveerd. De wijze van beantwoording van de zienswijzen in paragraaf 2.4 is anders opgebouwd dan die in de andere paragrafen. Van de 115 zienswijzen betreffen er ruim 90 het onderwerp energie.
Energie blijkt een breed en actueel thema met een groot scala aan aspecten van diverse aard. Dit leidt tot veelal zeer uitvoerige en inhoudelijk gedetailleerde zienswijzen. Gebundelde beantwoording zoals hierboven genoemd, zou dan minder recht doen aan de mate van gedetailleerdheid van de betreffende zienswijzen. Bij de beantwoording in paragraaf 2.4 hebben we daarom gekozen voor een behandeling per aspect. Met deze reactienota laat de provincie zien op welke wijze de zienswijzen zijn betrokken bij de verdere besluitvorming over de Omgevingsvisie Fryslân. Wij danken de indieners van de zienswijzen voor de constructieve inbreng. Deze dragen bij aan het aanscherpen, verduidelijken en waar nodig aanpassen van de visie, zodat de uiteindelijke Omgevingsvisie een zorgvuldig afgewogen basis vormt voor de toekomst van Fryslân. 1.1 | Overzicht van de indieners van de zienswijzen Indiener zienswijze | Reactie vindt u in de sub-paragrafen 1 | Wynpark Beabuorren | 2.4.2.12 | 2.4.2.17 | 2.4.2.22 2 | RetailPlan B.V. | 2.3.2.2 | 2.4.1.8 3 | Particuliere indiener 1 | 2.2.1.8 | 2.4.2.27 4 | Particuliere indiener 2 | 2.4.2.23 | 2.4.2.24 | 2.4.2.27 5 | VVD Waadhoeke | 2.4.2.13 | 2.4.2.20 6 | Particuliere indiener 3 | 2.4.2.20 7 | PNO Global | 2.4.2.8 | 2.4.2.9 8 | GGD Fryslân | 2.1.1.1 | 2.4.2.30 9 | Farmers Defence Force afd.
Fryslân | 2.2.2.3 | 2.2.2.9 | 2.4.2.2 | 2.4.2.4 | 2.4.2.11 | 2.4.2.31 10 | Stienzer Energykoöperaasje U.A. | 2.4.2.14 11 | Stichting Noordelijke Woudroute | 2.3.4.4 12 | Particuliere indiener 4 | 2.4.2.8 | 2.4.2.9 13 | Particuliere indiener 5 | 2.4.2.8 | 2.4.2.9 14 | Particuliere indiener 6 | 2.4.2.8 | 2.4.2.9 15 | Commerciële Club Ooststellingwerf | 2.4.2.14 16 | Grootouders vh Klimaat Fryslân | 2.1.1.1 | 2.4.2.28 17 | Dambeton | 2.4.2.20 18 | Gemeente Westerkwartier | 2.4.2.11 | 2.4.2.13 | 2.4.2.30 | 2.5.1.2 19 | Provincie Drenthe | 2.5.1.2 20 | Particuliere indiener 7 | 2.4.2.8 | 2.4.2.9 2.2.1.2 | 2.2.1.10 | 2.2.1.11 | 2.2.1.12 | 21 | GR de Waddeneilanden | 2.2.2.10 | 2.3.1.5 | 2.3.2.1 | 2.4.1.1 | 2.4.1.4 | 2.4.2.10 | 2.4.2.11 | 2.4.2.23 | 2.4.2.25 | 2.4.2.30 | 2.4.2.31 | 2.4.3.3 22 | De Bildtse Energie Coöperatie U.A. | 2.4.2.14 23 | Energie Coöperatie Folsgare U.A. | 2.4.2.14 24 | Werkgroep Zonnepark Vliegbasis | 2.4.2.22 Leeuwarden 25 | Particuliere indiener 8 | 2.4.2.8 | 2.4.2.9 26 | ProRail | 2.4.2.28 | 2.4.3.2 | 2.4.3.4 | 2.4.3.5 27 | Energiecoöperatie De Eendracht | 2.4.2.14 | 2.4.2.23 28 | Windcoöperatie "De Wynroas fan | 2.4.2.14 Reahûs" U.A.
29 | Particuliere indiener 9 | 2.1.1.3 30 | Cumela Nederland | 2.2.2.11 | 2.3.1.12 | 2.4.1.3 | 2.4.1.4 11 augustus 2026 - Versie 0.3 | 4 31 | HISWA-RECRON | 2.1.2.1 | 2.2.1.4 | 2.3.4.2 | 2.4.2.27 | 2.4.3.3 32 | Platform Pesticidenvrij Friesland | 2.2.3.1 | 2.4.2.28 33 | Particuliere indiener 10 | 2.1.2.2 | 2.3.4.4 34 | Enerzjy Koöperaasje 't Haske U.A. | 2.4.2.6 | 2.4.2.12 | 2.4.2.21 | 2.4.2.23 | 2.4.2.24 | 2.4.2.31 35 | Particuliere indiener 11 | 2.4.2.11 | 2.4.2.16 36 | Coöperatie Duurzaam Wergea | 2.4.2.14 37 | Vogelbescherming Nederland | 2.2.1.2 | 2.2.1.13 | 2.2.3.1 | 2.2.3.3 38 | Coöperatieve Vereniging Pingjum U.A.
| 2.4.2.14 39 | Vereniging Noordenwind | 2.4.2.1 | 2.4.2.18 | 2.4.2.22 | 2.4.2.28 40 | Particuliere indiener 12 | 2.4.2.8 | 2.4.2.9 2.4.2.1 | 2.4.2.5 | 2.4.2.7 | 2.4.2.12 | 41 | Friese Energie Alliantie | 2.4.2.14 | 2.4.2.21 | 2.4.2.22 | 2.4.2.23 | 2.4.2.24 | 2.4.2.27 | 2.4.2.28 | 2.4.2.29 | 2.4.2.30 | 2.4.2.31 42 | Enerzjy Koöperaasje Garyp | 2.4.2.14 | 2.4.2.31 43 | Stichting Suver Opsterland | 2.1.1.1 | 2.2.3.5 | 2.4.2.9 | 2.5.1.1 44 | TenneT TSO bv | 2.4.2.1 | 2.4.2.2 | 2.4.2.30 45 | Particuliere indiener 13 | 2.4.2.1 | 2.4.2.4 | 2.4.2.5 | 2.4.2.23 | 2.4.2.31 46 | Energiecoöperatie Grieneko | 2.4.2.14 47 | Particuliere indiener 14 | 2.4.2.9 48 | Port of Harlingen | 2.4.2.7 49 | Particuliere indiener 15 | 2.4.2.14 | 2.4.2.16 | 2.4.2.22 | 2.4.2.24 2.4.2.1 | 2.4.2.2 | 2.4.2.5 | 2.4.2.7 | 2.4.2.9 | 50 | Liander N.V.
| 2.4.2.10 | 2.4.2.14 | 2.4.2.18 | 2.4.2.23 | 2.4.2.31 51 | TKBN | 2.3.4.4 2.1.1.1 | 2.1.2.1 | 2.2.1.1 | 2.2.2.1 | 2.3.1.1 | 52 | Gemeente De Fryske Marren | 2.3.1.3 | 2.4.1.1 | 2.4.1.2 | 2.4.1.3 | 2.4.1.7 | 2.4.2.12 | 2.4.2.20 | 2.4.2.31 | 2.4.3.1 | 2.4.3.2 53 | Ynova Innovation | 2.5.1.1 | 2.5.1.2 54 | GIGA Storage & Klimaatfonds Nederland 2.4.2.1 | 2.4.2.5 | 2.4.2.6 | 2.4.2.7 | 2.4.2.31 55 | Stjoergroep Feangreide Lânbou | 2.2.1.14 | 2.2.1.16 56 | Nederlandse Akkerbouw Vakbond | 2.2.1.5 | 2.2.1.6 | 2.2.2.1 | 2.2.2.3 | 2.2.2.4 | 2.4.2.23 | 2.4.2.28 57 | Vereniging Windturbine Eigenaren | 2.4.2.13 | 2.4.2.14 | 2.4.2.18 | 2.4.2.22 Friesland (VWF) 58 | RWE Windpower Netherlands B.V.
| 2.4.2.11 | 2.4.2.12 | 2.4.2.17 | 2.4.2.18 | 2.4.2.22 | 2.4.2.24 FVD fracties Achtkarspelen, De Fryske 59 | Marren, Heerenveen, Leeuwarden, | 2.1.2.1 | 2.3.1.8 | 2.4.2.31 | 2.5.1.2 | 2.5.1.3 Súdwest Fryslân en Weststellingwerf 11 augustus 2026 - Versie 0.3 | 5 60 | Samenwerkende Heerenveense Energie | 2.4.2.1 | 2.4.2.5 | 2.4.2.14 | 2.4.2.17 | Coöperatie | 2.4.2.21 61 | Energiecoöperatie Stroomland | 2.4.2.14 Leeuwarden 62 | Novar | 2.4.2.5 | 2.4.2.21 | 2.4.2.24 63 | Coöperatie doarpsmûne Reduzum e.o | 2.4.2.14 | 2.4.2.17 | 2.4.2.30 U.A 64 | Ekwadraat Advies+ | 2.4.2.5 | 2.4.2.7 | 2.4.2.18 | 2.4.2.20 | BV | 2.4.2.21 | 2.4.2.31 65 | Particuliere indiener 16 | 2.4.2.11 66 | Coöperatie Akkrumer Goedland | 2.2.2.4 | 2.3.1.7 | 2.4.2.3 | 2.4.2.23 | 2.4.2.27 67 | Doarpskoöperaasje Krigel | 2.4.2.7 | 2.4.2.14 | 2.4.2.15 | 2.4.2.30 68 | Vereniging Friese Woningcorporaties | 2.1.2.1 | 2.2.1.9 | 2.3.1.9 | 2.3.2.3 | 2.3.3.1 | 2.4.2.4 | 2.5.1.2 69 | S4 Energy | 2.4.2.5 70 | Energiecoöperatie Nieuwe Energie | 2.4.2.14 Oranjewijk 71 | Stichting Dr. H.
Popta Gasthuis | 2.4.2.23 72 | FREON | 2.4.2.1 | 2.4.2.30 | 2.4.2.31 2.2.1.1 | 2.2.1.2 | 2.2.1.3 | 2.2.1.4 | 2.2.1.14 73 | Wetterskip Fryslân | | 2.2.1.15 | 2.2.3.2 | 2.4.2.20 | 2.4.2.26 | 2.4.2.30 | 2.5.1.1 | 2.5.1.2 2.1.1.1 | 2.1.2.1 | 2.2.1.1 | 2.2.2.1 | 2.2.2.5 | 2.2.3.1 | 2.2.3.2 | 2.3.4.1 | 2.4.2.10 | 74 | Gemeente Opsterland | 2.4.2.11 | 2.4.2.19 | 2.4.2.21 | 2.4.2.27 | 2.4.2.28 | 2.4.2.29 | 2.4.2.30 | 2.4.2.31 | 2.5.1.1 | 2.5.1.2 75 | BallensPleats | 2.2.3.1 | 2.2.3.2 | 2.3.3.3 | 2.4.2.18 | 2.4.2.22 76 | Energiecoöperatie Duurzaam Woudsend | 2.4.2.14 e.o. U.A. 2.1.1.1 | 2.2.1.1 | 2.2.1.2 | 2.2.1.3 | 2.2.1.14 | 2.2.2.1 | 2.2.2.5 | 2.2.3.1 | 2.2.3.2 | 2.3.1.2 | 2.3.2.3 | 2.3.4.4 | 2.3.4.5 | 2.4.1.1 | 77 | Gemeente Weststellingwerf | 2.4.1.3 | 2.4.1.4 | 2.4.1.9 | 2.4.2.1 | 2.4.2.7 | 2.4.2.9 | 2.4.2.10 | 2.4.2.11 | 2.4.2.12 | 2.4.2.19 | 2.4.2.21 | 2.4.2.30 | 2.4.2.31 | 2.5.1.1 78 | Zonnepark Middelsee B.V.
| 2.3.1.10 | 2.4.2.19 2.1.2.1 | 2.2.1.3 | 2.2.2.1 | 2.3.1.2 | 2.3.1.3 | 2.3.4.1 | 2.4.1.2 | 2.4.1.3 | 2.4.1.4 | 2.4.1.6 | 79 | Gemeente Achtkarspelen | 2.4.2.1 | 2.4.2.10 | 2.4.2.12 | 2.4.2.18 | 2.4.2.21 | 2.4.2.23 | 2.4.2.24 | 2.4.2.30 | 2.4.2.31 | 2.4.3.1 | 2.4.3.4 | 2.5.1.1 | 2.5.1.2 | 2.5.1.3 80 | Energiegemeenschap Westergo | 2.4.2.7 | 2.4.2.19 | 2.4.2.30 81 | Cascade | 2.2.1.17 82 | Noord Nederlandse Draadindustrie BV | 2.2.1.17 | 2.4.2.7 | 2.4.2.18 11 augustus 2026 - Versie 0.3 | 6 2.2.2.1 | 2.3.1.3 | 2.3.1.11 | 2.3.3.2 | 2.4.1.1 83 | Fries Stedelijk Netwerk | | 2.4.1.2 | 2.4.3.1 | 2.4.3.4 | 2.5.1.1 | 2.5.1.2 | 2.5.1.3 2.2.1.14 | 2.2.2.1 | 2.3.1.2 | 2.3.1.3 | 2.3.1.4 84 | Gemeente Leeuwarden | | 2.3.3.2 | 2.4.1.2 | 2.4.2.3 | 2.4.2.5 | 2.4.2.13 | 2.4.2.14 | 2.4.2.21 | 2.4.2.31 | 2.5.1.1 85 | Particuliere indiener 17 | 2.1.1.3 2.1.1.1 | 2.2.1.1 | 2.2.1.2 | 2.2.1.3 | 2.2.1.14 | 2.2.2.1 | 2.3.1.2 | 2.3.4.2 | 2.3.4.4 | 86 | Gemeente Ooststellingwerf | 2.4.1.1 | 2.4.1.3 | 2.4.2.7 | 2.4.2.9 | 2.4.2.12 | 2.4.2.23 | 2.4.2.28 | 2.4.2.29 | 2.4.2.30 | 2.4.3.1 | 2.4.3.2 | 2.4.3.5 2.2.1.14 | 2.3.1.2 | 2.3.1.6 | 2.3.3.2 | 2.4.1.1 | 2.4.1.2 | 2.4.1.3 | 2.4.1.4 | 2.4.1.7 | 87 | Gemeente Smallingerland | 2.4.2.2 | 2.4.2.5 | 2.4.2.12 | 2.4.2.14 | 2.4.2.18 | 2.4.2.21 | 2.4.2.24 | 2.4.2.27 | 2.4.2.29 | 2.4.2.31 2.1.1.1 | 2.1.2.1 | 2.2.1.1 | 2.2.1.4 | 2.2.1.13 | 2.2.1.15 | 2.2.3.2 | 2.2.3.3
| 2.3.1.10 | 88 | Friese Milieu Federatie | 2.3.2.3 | 2.4.1.4 | 2.4.2.12 | 2.4.2.27 | 2.4.2.28 | 2.4.2.31 | 2.4.3.4 | 2.5.1.1 | 2.5.1.2 89 | Vitens | 2.2.1.3 | 2.2.1.7 | 2.4.2.28 2.2.1.1 | 2.2.1.3 | 2.2.2.1 | 2.3.1.3 | 2.4.1.3 | 90 | Gemeente Tytsjerksteradiel | 2.4.1.4 | 2.4.2.1 | 2.4.2.2 | 2.4.2.10 | 2.4.2.18 | 2.4.2.23 | 2.4.2.29 | 2.4.2.31 | 2.5.1.1 | 2.5.1.2 | 2.5.1.3 91 | Energiecoöperatie Dronryp | 2.4.2.14 | 2.4.2.15 2.1.1.2 | 2.2.1.1 | 2.2.1.3 | 2.2.1.4 | 2.2.1.16 92 | LTO Noord | | 2.2.2.2 | 2.2.2.3 | 2.2.2.6 | 2.2.2.7 | 2.2.3.2 | 2.4.2.16 | 2.4.3.2 | 2.5.1.2 | 2.5.1.3 93 | Gemeente Harlingen | 2.4.3.2 | 2.4.3.3 2.2.1.3 | 2.2.1.14 | 2.2.2.1 | 2.3.1.1 | 2.3.1.2 | 2.3.1.3 | 2.4.1.3 | 2.4.1.4 | 2.4.2.1 | 94 | Gemeente Dantumadiel | 2.4.2.7 | 2.4.2.10 | 2.4.2.12 | 2.4.2.21 | 2.4.2.23 | 2.4.2.30 | 2.4.2.31 | 2.4.3.1 | 2.4.3.2 | 2.4.3.5 | 2.6.1.1 2.2.1.2 | 2.2.2.1 | 2.3.1.1 | 2.3.1.6 | 2.4.2.5 | 95 | Gemeente Waadhoeke | 2.4.2.6 | 2.4.2.12 | 2.4.2.14 | 2.4.2.18 | 2.4.2.21 | 2.4.2.23 | 2.4.2.31 96 | Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en | 2.1.1.1 | 2.4.2.28 Omjouwing (FUMO) De vereniging van particuliere 97 | grondeigenaren en hun gebruikers in | 2.2.3.1 Noord-Friesland Buitendijks 2.4.2.1 | 2.4.2.2 | 2.4.2.5 | 2.4.2.6 | 2.4.2.7 | 98 | Regioteam Energietransitie | 2.4.2.9 | 2.4.2.10 | 2.4.2.12 | 2.4.2.19 | 2.4.2.21 | 2.4.2.22 | 2.4.2.31 99 | Nationaal Landschap Zuidwest
Fryslân | 2.1.2.1 | 2.1.2.2 en Noardlike Fryske Walden 2.2.1.1 | 2.2.1.14 | 2.2.2.1 | 2.3.1.2 | 2.3.1.3 | 2.3.2.4 | 2.3.3.2 | 2.4.1.1 | 2.4.1.2 | 100 | Gemeente Heerenveen | 2.4.1.3 | 2.4.1.4 | 2.4.1.5 | 2.4.1.6 | 2.4.1.7 | 2.4.1.8 | 2.4.2.1 | 2.4.2.5 | 2.4.2.10 | 2.4.2.11 | 2.4.2.12 | 2.4.2.14 | 2.4.2.17 | 11 augustus 2026 - Versie 0.3 | 7 2.4.2.19 | 2.4.2.21 | 2.4.2.22 | 2.4.2.31 | 2.5.1.1 2.1.1.1 | 2.1.2.1 | 2.2.1.1 | 2.2.1.2 | 2.2.1.3 | 2.2.1.14 | 2.2.2.1 | 2.2.3.1 | 2.2.3.2 | 2.3.1.1 | 2.3.1.2 | 2.3.1.3 | 2.3.2.1 | 2.3.3.2 | 101 | Gemeente Súdwest-Fryslân | 2.4.1.3 | 2.4.2.1 | 2.4.2.7 | 2.4.2.10 | 2.4.2.11 | 2.4.2.12 | 2.4.2.13 | 2.4.2.14 | 2.4.2.23 | 2.4.2.31 | 2.4.3.1 | 2.4.3.2 | 2.4.3.4 102 | Duurzaam Koudum | 2.4.2.31 103 | LTO Opsterland en Streekinitiatief | 2.4.2.9 | 2.4.2.17 | 2.4.2.21 Opsterland Oost 104 | Circulair Friesland | 2.4.1.4 | 2.4.2.31 | 2.5.1.1 105 | Nederlandse Melkveehouders Vakbond | 2.2.2.1 | 2.2.2.3 afdeling Friesland 106 | Toekomstboeren Fryslân | 2.2.2.3 107 | Particuliere indiener 18 | 2.4.2.13 | 2.4.2.14 | 2.4.2.18 | 2.4.2.19 | 2.4.2.22 108 | Doarpsrounte Ysbrechtum | 2.4.1.5 109 | Rocov Fryslân | 2.4.3.1 | 2.4.3.2 | 2.4.3.3 | 2.4.3.5 110 | Hûsenhiem | 2.1.2.1 | 2.6.1.2 111 | Particuliere indiener 19 | Blanco 112 | Enber B.V.
| 2.4.2.21 | 2.4.2.24 | 2.4.2.31 113 | Maatschap 1 | 2.1.1.1 | 2.3.2.1 | 2.3.4.3 | 2.4.2.13 | 2.4.2.14 | 2.4.2.18 | 2.4.2.22 | 2.4.2.31 2.2.3.4 | 2.4.1.3 | 2.4.1.9 | 2.4.2.1 | 2.4.2.7 | 114 | Gemeente Noardeast-Fryslân | 2.4.2.12 | 2.4.2.19 | 2.4.2.29 | 2.4.2.30 | 2.4.2.31 | 2.4.3.1 | 2.4.3.4 115 | Glastuinbouw Nederland | 2.2.2.12 11 augustus 2026 - Versie 0.3 | 8 11 augustus 2026 - Versie 0.3 9 Hoofdstuk 2 Reacties op zienswijzen In dit hoofdstuk worden de zienswijzen behandeld die zijn ingediend op de ontwerp-Omgevingsvisie Fryslân. De zienswijzen zijn niet afzonderlijk per indiener beantwoord, maar zoveel mogelijk gebundeld per onderwerp. Op die manier worden vergelijkbare opmerkingen, zorgen, verzoeken en tekstvoorstellen in samenhang behandeld. Dit maakt zichtbaar welke thema’s vaker terugkomen en hoe de provincie deze betrekt bij de verdere besluitvorming. De opbouw van dit hoofdstuk volgt de hoofdthema’s en bewegingen uit de Omgevingsvisie. Eerst worden de algemene zienswijzen behandeld die gaan over de opzet, het abstractieniveau, de systematiek en de sturingsfilosofie van de Omgevingsvisie. Daarna volgen de reacties per inhoudelijke beweging, waaronder de gezonde en veilige leefomgeving, landbouw en natuur, vitale steden en dorpen, en de fossielvrije en circulaire samenleving.
Ook wordt ingegaan op zienswijzen over sturing, gebiedsspecifieke onderwerpen en overige thema’s. Deze indeling sluit aan bij de hoofdstukstructuur van de reactienota, waarin onder meer de thema’s gezondheid, landschap, water en bodem, landbouw, natuur, wonen, bereikbaarheid, economie (inclusief gastvrijheidssector), energie, mobiliteit en sturing zijn opgenomen. Per onderwerp is aangegeven welke indieners hierover een zienswijze hebben ingediend. Vervolgens wordt de kern van de zienswijzen samengevat. Daarna volgt de reactie van de provincie. In die reactie wordt toegelicht hoe de zienswijzen zijn beoordeeld en of zij aanleiding geven tot aanpassing van de Omgevingsvisie. Wanneer een zienswijze leidt tot verduidelijking, aanscherping of wijziging van de tekst, wordt dat bij het betreffende onderwerp vermeld. Wanneer de zienswijze geen aanleiding geeft tot aanpassing, wordt dit gemotiveerd. Met deze werkwijze worden alle zienswijzen zorgvuldig betrokken, terwijl de beantwoording overzichtelijk en navolgbaar blijft. De zienswijzen leveren waardevolle aandachtspunten op voor de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie, onder meer in programma’s, de Omgevingsverordening en gebiedsgerichte processen.
2.1 Naar een schone, gezonde, inclusieve en veilige leefomgeving met identiteit 2.1.1 Gezonde en veilige leefomgeving 2.1.1.1 Gezond en veilig, algemeen (abstractieniveau en concretisering; leefomgevingskwaliteit) Indieners 8, 16, 43 ,52, 74, 77, 86, 88, 96, 101 Op de ambities en doelen zoals verwoord in de POVI wordt door veel indieners positief gereageerd. Wel wordt daarbij bijvoorbeeld door de GGD en de FUMO als ook door diverse gemeenten aangegeven dat we nog te weinig concreet zijn. De oproep is om gezondheid explicieter te positioneren (bijv. als randvoorwaarde) door toevoegen van meetbare doelen/ indicatoren (bijv. richting WHO-advieswaarden, 11 augustus 2026 - Versie 0.3 10 reductiepercentages, normen voor cumulatie); prioritering (bijv. waar gezondheid zwaarder weegt dan andere belangen); expliciet afwegingsprincipe, bijvoorbeeld: “gezondheid als zwaarwegend belang” of “geen verslechtering tenzij… (gemotiveerde afwijking)”. Reactie: In de POVI hebben we aangegeven dat we minimaal gaan voldoen aan de wettelijke vereisten en we houden rekening met het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Qua gezondheid en veiligheid is de inzet om te werken aan een gezond ruimtelijk beleid.
De aspecten zoals via de zienswijzen ter concretisering worden ingebracht krijgen aandacht bij de uitwerking naar omgevingsprogramma’s en landen waar nodig in de omgevingsverordening. CONCLUSIE: Kennisnemen van de signalen maar geen aanpassing van de POVI Indiener 113 stelt dat paragraaf 3.1 er wel uit kan omdat overheden altijd streven naar gezondheid, schoon, inclusief en veilig. Reactie: Hoewel dit wellicht zo opgevat kan worden, is het zeker geen overbodige paragraaf want het geeft voeding aan de doorwerking naar allerlei ontwikkelingen. Bovendien past dit ook vanuit de doelen en opgaven die de Omgevingswet geeft. CONCLUSIE: geen aanleiding tot aanpassing 2.1.1.2 Gezond en veilig, normering, voorzorgsbeginsel, bronaanpak e.d. Indiener 92 vraagt om terughoudendheid met aanvullende provinciale regels bovenop nationale of Europese normen, onder meer bij omgevingswaarden en gewasbeschermingsmiddelen. De provincie Fryslân moet volgens de indiener geen “koppen” op nationaal beleid zetten. Reactie: De zorg over stapeling van regels is begrijpelijk. Maar de provincie Fryslân mag en moet soms aanvullend sturen als provinciale belangen, gezondheid, natuur, waterkwaliteit of gebiedsspecifieke omstandigheden dat vragen. Denk daarbij aan natuurgebieden, beekdalen, waterwingebieden en nabij kwetsbare functies. Wel is terughoudendheid en goede motivering wenselijk.
CONCLUSIE: geen aanleiding tot aanpassing 2.1.1.3 Gezond en veilig specifiek (w.o. gewasbeschermingsmiddelen, Elektro Hypersensitiviteit, omgevingsveiligheid/ (natuur)brandveiligheid) Indiener 29 kaart concreet project Motorcrosscircuit Prikkedam aan vanwege overlast en roept op om hierover in gesprek te gaan. Reactie: De POVI spreekt zich niet uit over de planologische aanvaardbaarheid van (bestaande) concrete vormen van ruimtegebruik of bebouwing. Dit wordt geregeld in gemeentelijke Omgevingsplannen met hun voorwaarden, die daarbij wel moeten voldoen aan de generieke kaders en uitgangspunten uit de POVI. De handhaving van geluidsnormen vindt plaats in een ander verband dan de Omgevingsvisie, waarbij ook de advisering van de FUMO op het gebied van geluidsnormen afgewogen wordt, ook inzake motorcrossterrein Prikkedam. CONCLUSIE: geen aanleiding tot aanpassing Indiener 85 komt op voor de belangen van mensen met Elektro Hyper Sensitiviteit en bepleit stralingsvrije gebieden aan te merken. Reactie: De zienswijze attendeert op een specifiek groep mensen waar men aandacht voor vraagt. Dit past binnen het aspect 'inclusiviteit' en maakt daarmee onderdeel uit van de beoogde doelen van de POVI.
De gevraagde nuanceringen gaan voor de POVI te ver maar kunnen aandacht krijgen via nadere beleidskaders/omgevingsprogramma aangaande omgevingswaarden en vervolgens via Vergunningverlening Toezicht en Handhaving. CONCLUSIE: geen aanleiding tot aanpassing 2.1.2 Landschap, erfgoed en identiteit 2.1.2.1 Landschap, erfgoed en identiteit, algemeen (w.o. abstractieniveau en concretisering) Indieners 31, 52, 59, 68 (in enige mate), 74, 79, 88, 99, 101, 110, Op de ambities, doelen en inzet voor landschap en erfgoed wordt door velen positief gereageerd en tegelijkertijd stelt men aan de orde dat er te weinig concreet gekozen wordt. Oproep om daarin keuzes te maken klinkt onder meer vanuit Súdwest Fryslân en Opsterland. Vanuit indiener 31 wordt inzet op ruimtelijke 11 augustus 2026 - Versie 0.3 11 kwaliteit en duurzaamheid belangrijk gevonden. Een aantal partijen, veelal vanuit de agrarische sector, stelt een kritische noot als dit leidt tot belemmeringen. Reactie: De POVI kiest voor landschap en erfgoed omdat die hecht verbonden zijn aan de Friese identiteit. De uitwerking beweegt van ruimtelijke kwaliteit als ontwerpprincipe (zoals ook in de huidige Omgevingsvisie) en meewegen bij planvorming, tot inspireren, stimuleren en waar nodig beschermen. Op verschillende plekken zijn onderwerpen genoemd waaraan we extra aandacht besteden.
Onder meer door de top 10 van kernkwaliteiten uit Grutsk op ‘e Romte te benoemen, maar ook door hele specifieke onderwerpen aan te stippen. Bewust is ervoor gekozen om de uitwerking hiervan te doen in het Omgevingsprogramma Landschap en (zo nodig) doorwerking te regelen in de Omgevingsverordening. CONCLUSIE: Kennisnemen van de signalen maar geen aanpassing van de POVI 2.1.2.2 Landschap, erfgoed en identiteit, specifiek (zoals landschapselementen, en Nationale Landschappen) Indiener 99 verzoekt de beide Nationale Landschappen (NL) explicieter en consistenter te benoemen. Reactie: We onderschrijven de wenselijkheid van het beter en consistenter positioneren van beide NL. Ze komen in de ontwerp POVI bij de gebiedsuitwerking nu wat 'uit de lucht vallen'. De NL's verdienen meer accent in de tekst aangezien ze ook op het kaartbeeld van beweging 1 voor komen. We hebben in het thema Landschap, erfgoed en identiteit, het belang/ de betekenis en de status van deze NL meer uitgewerkt. De verfijning naar kernkwaliteiten werken we uit in het Omgevingsprogramma voor landschap. CONCLUSIE: Aanpassing in de POVI door in het thema Landschap, erfgoed en identiteit extra aandacht te vestigen op de betekenis van de twee Nationale Landschappen. Indiener 33 wijst op het verdwijnen van veel slootjes in het veenweide- en klei-op-veengebied en vraagt extra aandacht voor verkaveling en slotenpatroon.
In dit verband pleit indiener voor meer aandacht voor vaarroutes (onder meer kanovaart) en de betekenis van cultuurhistorische vaarten (ook als waarde voor groenblauwe dooradering). Reactie: De zienswijze onderschrijft het doel van de POVI om landschap en identiteit herkenbaar te houden. De aangehaalde voorbeelden, waarbij de identiteit onder druk staat, illustreren dat extra aandacht zinvol is. Uitwerking van specifieke onderwerpen of locaties vindt plaats op programmaniveau en evt. in de Omgevingsverordening. Extra aandacht voor cultuurhistorische (vaar)routes en hun betekenis voor landschap en erfgoed, cultuurtoerisme (gastvrijheidssector), gezonde leefomgeving en natuur, is wel op z’n plaats; in het thema Gastvrijheid, onder Investeren in recreatieve infrastructuur, hebben we dit aanvullend opgenomen. CONCLUSIE: Aanpassing in de POVI door in het thema Gastvrijheid extra aandacht te vestigen op de betekenis van cultuurhistorische (vaar)routes.
2.2 Naar een sterke landbouw en natuur in een klimaatbestendig Fryslân 2.2.1 Water, bodem en klimaat 2.2.1.1 Water en bodem sturend: consistente formulering en ruimtelijke keuzes expliciteren Indieners: 52, 73, 74, 77, 86, 88, 90, 92, 100, 101 De indieners onderschrijven het principe 'water en bodem sturend', maar wijzen op inconsistente formulering in de POVI: de tekst wisselt tussen 'als basis', 'richtinggevend', 'sturend' en 'fundament'. Gevraagd wordt één vaste formulering te kiezen en expliciet te maken welke ruimtelijke keuzes de POVI zelf trekt en wat in het RWBP wordt uitgewerkt. Reactie: We onderkennen enige inconsistentie in formulering op dit punt. Waar water en bodem sturend zijn voor ruimtelijke ontwikkelingen, is het voor de duidelijkheid en doorwerking 11 augustus 2026 - Versie 0.3 12 naar het RWBP en de omgevingsverordening gewenst om één formulering te gebruiken (dit speelt hoofdzakelijk in het themadeel Water, bodem en klimaatadaptatie); dit betreft een tekstuele verheldering, geen nieuwe beleidskeuze. ‘Water en bodem als basis’ verwijst naar het water- en bodemsysteem als basis voor kenmerken, kwaliteiten en mogelijkheden; deze formulering, die met name in het visiedeel zit, houden we overeind en levert geen onduidelijkheid op.
Verder willen we meer samenhang aanbrengen in het themadeel Water, bodem en klimaatadaptatie wat betreft onze inzet (‘Hoe gaan we dat doen'). Met deze aanvulling kunnen we ook duidelijker de keuzes in de POVI aangeven en wat in het RWBP wordt uitgewerkt. CONCLUSIE: Ja. Eén consistente formulering hanteren voor water en bodem sturend in relatie tot ruimtelijke ontwikkelingen; dit speelt hoofdzakelijk in het themadeel Water, bodem en klimaatadaptatie. Verder onze inzet voor water en bodem (‘Hoe gaat we dat doen’) in het themadeel Water, bodem en klimaat meer in samenhang en duidelijker weergeven, vanuit een overkoepelend uitgangspunt. De ruimtelijke keuzes die al in de bestaande tekst besloten liggen, worden hiermee meer expliciet gemaakt. Verdere uitwerking vindt plaats in het RWBP. 2.2.1.2 Ruimtelijke verankering van water: zoetwater vasthouden, IJsselmeer en dijkversterking Waddenkust Indieners: 21, 37, 73, 77, 86, 95, 101 Wetterskip Fryslân bepleit de introductie van een Waterhoofdstructuur als ruimtelijk ordeningsconcept. Meerdere gemeenten vragen duidelijkheid over de zoetwater- vasthoudopgave en de afhankelijkheid van IJsselmeerwater.
Wetterskip en Vogelbescherming vragen een bredere langetermijnvisie voor de dijkversterkingsopgave langs de Waddenkust, met ruimte voor kwelders als klimaatbuffer, en vragen de voorkeur voor buitendijkse versterking te vervangen door een maatwerkbepaling. Reactie: Wij zien geen meerwaarde in een aparte Waterhoofdstructuur en de zoetwater- vasthoudopgave/ waterberging wordt uitgewerkt in het RWBP; wel willen we in het themadeel Water, bodem en klimaat, onze inzet voor water en bodem (‘Hoe gaan we dat doen?') en klimaatadaptatie meer in samenhang en duidelijker weergeven. Verder zijn twee gerichte aanpassingen op hun plaats: een positiebepaling over de inzet bij het Rijk voor de leveringszekerheid van IJsselmeerwater, en een aanpassing van de dijkversterkingspassage. CONCLUSIE: Ja. Onze inzet voor water en bodem (‘Hoe gaat we dat doen’) in het themadeel Water, bodem en klimaat meer in samenhang en duidelijker weergeven, vanuit een overkoepelend uitgangspunt. Verder in dit themadeel twee gerichte aanpassingen: (1) Positiebepaling toegevoegd: de provincie zet zich bij het Rijk in voor leveringszekerheid van IJsselmeerwater.
(2) Dijkversterkingspassage aangepast: 'De keuze voor binnen- of buitendijkse versterking is maatwerk, waarbij buitendijkse maatregelen de voorkeur hebben, en is afhankelijk van natuurwaarden, bebouwing, de productiewaarde van landbouwgronden, landschap en erfgoed.' 2.2.1.3 Piekwaterberging: gezamenlijke opgave Indieners: 73, 77, 79, 86, 89, 90, 92, 94, 101 De POVI stelt dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor lokale piekwaterberging. Negen indieners signaleren twee problemen: de vrijhoudingsbepaling voor laaggelegen poldergebieden is beschrijvend en biedt geen toetsingsgrondslag; en bij extreme neerslag kan piekwateropvang niet meer uitsluitend lokaal worden opgelost. Gemeenten en waterschap stellen dat opvang van stedelijk overtollig water in het landelijk gebied een gezamenlijke opgave is. Reactie: Beide geconstateerde problemen zijn terecht. De vrijhoudingsbepaling wordt omgezet naar een richtinggevend principe. Uitgangspunt blijft dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor voldoende (piek)waterbergingscapaciteit in het bestaand bebouwd gebied. Wel benoemen we opvang als een gedeelde opgave, uit te werken op programmaniveau. Dit sluit aan bij de klimaatopgave en bij de samenhang tussen stedelijk en landelijk watersysteem. CONCLUSIE: Ja.
Twee aanpassingen: (1) De vrijhoudingstekst voor laaggelegen poldergebieden wordt omgezet naar een richtinggevend principe (onder ‘Water en bodem sturend bij ruimtelijke ontwikkelingen'): deze gebieden worden zoveel mogelijk gevrijwaard van nieuwe bebouwing en kwetsbare functies. (2) Toegevoegd wordt dat opvang bij extreme, langdurige neerslag een gezamenlijke opgave is van gemeenten, Wetterskip Fryslân en provincie; uitwerking vindt plaats in het RWBP. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 13 2.2.1.4 Waterkwaliteit, KRW-doelen en verzilting Indieners: 31, 73, 88, 92 Indieners erkennen de inzet op waterkwaliteitsverbetering, maar signaleren dat KRW-doelen voor 2027 niet worden gehaald zonder aanvullende maatregelen. LTO Noord wijst erop dat de wenselijkheid van zoet-zoutovergangen in Oostergo leidt tot binnendijkse verzilting en daarmee schadelijk is voor de akkerbouw. Reactie: De inzet op KRW-doelen blijft onverminderd van kracht. De opmerking van LTO Noord over binnendijkse verzilting door zoet-zoutovergangen vraagt inderdaad om nuancering in de gebiedsbeschrijvingen van Oostergo en Westergo. CONCLUSIE: Ja.
In de gebiedsbeschrijvingen van Oostergo en Westergo wordt de passage over zoet-zoutovergangen genuanceerd: deze zijn ecologisch kansrijk in de buitenste kustzone, maar vragen zorgvuldigheid op locaties waar de kans op verdergaande binnendijkse verzilting van productieve akkerbouwgronden toeneemt. 2.2.1.5 Maatwerk bij anti-verzilting en concretisering maatregelen Indieners: 56 De NAV vraagt om het maatwerkkarakter van maatregelen als anti-verziltingsdrainage duidelijker te benoemen en doet daarvoor een tekstvoorstel. Reactie: De POVI benoemt anti-verziltingsdrainage als aanvullende optie in de gebiedsgerichte verdieping voor Westergo en Oostergo, waarbij de grondgebruiker aan zet is. Het is terecht dit maatwerkkarakter te verduidelijken; het tekstvoorstel van de NAV is hiervoor bruikbaar. CONCLUSIE: Ja. De passage over anti-verziltingsdrainage in de gebiedsgerichte verdieping voor Westergo en Oostergo wordt verduidelijkt zodat het maatwerkkarakter explicieter tot uitdrukking komt. 2.2.1.6 Maatwerkkarakter peilbeheer Indieners: 56 De NAV stelt dat peilverhoging in akkerbouwgebieden niet generiek mag worden toegepast en doet een tekstvoorstel dat de landbouwkundige geschiktheid van percelen en het effect op bedrijfsvoering als volwaardige afwegingsfactoren benoemt. Reactie: De richting van het verzoek is terecht. De strekking wordt overgenomen. CONCLUSIE: Aanpassing POVI.
Aan de passages in het gebiedsdeel over peilverhoging in akkerbouwgebieden wordt verduidelijkt dat waterpeilmaatregelen een gebiedsgerichte afweging vragen. 2.2.1.7 Drinkwaterwinning en drinkwaterbesparing Indieners: 89 Vitens pleit voor drie aanscherpingen: grondwaterbeschermingsgebieden leidend stellen bij ruimtelijke afwegingen; drinkwaterbesparing als structureel gelijkwaardig beleidsspoor naast bronbescherming opnemen; en structurele monitoring van maatregelen. Reactie: De drie punten sluiten aan bij de ambitie van de POVI. Voor de bescherming van bestaande drinkwaterwinningen wordt in het thema Water, bodem en klimaat aangesloten bij de Drinkwaterstrategie Fryslân (o.a. 25-jaars beschermingszones vergroten naar 100-jarige beschermingszones). Voor de toekomst wordt daarnaast ingezet op Aanvullende Strategische Voorraden met bijbehorende bescherming. Bronbescherming is al als prioriteit opgenomen. Ook drinkwaterbesparing wordt expliciet benoemd als beleidsspoor. De besparingsmaatregelen worden uitgewerkt in het Regionaal Water en Bodem Programma (RWBP) en is/ zal onderdeel uitmaken van het Fries Bestuursakkoord Water en Klimaat. CONCLUSIE: Geen aanpassingen nodig.
2.2.1.8 Bodemdaling door zoutwinning: gevolgen en compensatie Indieners: 3 11 augustus 2026 - Versie 0.3 14 De indiener vraagt de provincie concreter te zijn over bodemdaling als gevolg van zoutwinning en de gevolgen daarvan, in het bijzonder schade aan huizen, en de mogelijkheden voor compensatie te benoemen. Reactie: De POVI stelt uitdrukkelijk dat de winning van gas- en zout onder land ongewenst is en dat wanneer het Rijk dit toch toestaat, aantasting van het watersysteem moet worden voorkomen en effecten op veiligheid moeten worden weggenomen of gecompenseerd. Het Rijk is als bevoegd gezag op grond van de Mijnbouwwet verantwoordelijk voor schade door winningen uit de diepe ondergrond. Schade aan funderingen als gevolg van bodemdaling door gas- en zoutwinning is een reëel probleem dat in een aantal gebieden in Fryslân speelt. De relatie met bodemdaling wordt in de POVI benoemd, maar de gevolgen voor bebouwing zijn daarin niet expliciet gemaakt. Een beknopte aanvulling is op zijn plaats. CONCLUSIE: Ja. In het themadeel Water, bodem en klimaat, bij de passage over duurzaam bodemgebruik en bodembeheer, wordt toegevoegd dat bodemdaling door inklinking, veenoxidatie en gas- en zoutwinning nadelige gevolgen kan hebben voor bebouwing en funderingen en voor de waterhuishouding in een gebied.
De provincie houdt een vinger aan de pols en probeert deze gevolgen in overleg met andere partijen te beperken, zo mogelijk in een gebiedsproces. Verwezen wordt naar de gebiedsgerichte Leeraanpak voor funderingen, die momenteel speelt. Voor compensatie van schade als gevolg van gas- en zoutwinning in de diepe ondergrond, zijn de winnende partij en het Rijk op grond van de Mijnbouwwet primair verantwoordelijk. In het gebiedsdeel voor Westergo (waarin eveneens de bodemdaling in Oostergo wordt genoemd) vullen we dit ook aan, met verwijzing naar het gevolgde gebiedsproces in Noordwest Fryslân. 2.2.1.9 Bodemdaling buiten het veenweidegebied Indieners: 68 De indiener vraagt aandacht te besteden aan de gevolgen van bodemdaling buiten het veenweidegebied; ook in dorpen, steden en kleigebieden. De indiener wijst erop dat de rekening van klimaatadaptatie niet bij kwetsbare groepen mag worden neergelegd en benadrukt dat heel Fryslân in de gebiedsgerichte leeraanpak van het Rijk als pilotgebied is aangewezen. Reactie: De POVI werkt bodemdaling primair uit in relatie tot het veenweidegebied. De opmerking dat bodemdaling ook buiten het veenweide speelt, is terecht en wordt in de POVI onvoldoende benoemd. Een aanvulling in het thematische deel is op zijn plaats; zie reactie op de zienswijze Bodemdaling door zoutwinning: gevolgen en compensatie.
De opmerking over betaalbaarheid van klimaatadaptatie raakt aan diverse maatregelen die bij verschillende thema's worden genoemd; deze maatregelen worden op programmaniveau uitgewerkt. De verdeling van kosten in relatie tot kwetsbare groepen speelt vooral bij wonen; in het thema wonen kan voor de uitwerking van maatregelen wel worden gewezen op een rechtvaardige en evenredige verdeling over eigenaren en huurders/ gebruikers. En op de kennis en ervaringen die worden opgedaan in de lopende gebiedsgerichte Leeraanpak m.b.t. bodemdaling en funderingen; Fryslân is hierin als pilotgebied aangemerkt. CONCLUSIE: Ja. In het thematische deel (Water, bodem en klimaat) wordt een algemene passage over de gevolgen van bodemdaling toegevoegd die zich niet beperkt tot het veenweidegebied; zie reactie op zienswijze Bodemdaling door zoutwinning: gevolgen en compensatie. In het thema Wonen, onder Wonen in relatie tot water en bodem, wordt een passage toegevoegd over rechtvaardige en evenredige verdeling van kosten voor het klimaatadaptief maken van woongebieden; de maatregelen worden uitgewerkt op programmaniveau. Verder wordt verwezen naar de gebiedsgerichte Leeraanpak m.b.t. bodemdaling en funderingen.
WADDEN 2.2.1.10 Klimaatadaptatie op de Waddeneilanden: waterveiligheid, droogte en zoetwater Indieners: 21 De indiener stelt dat in de POVI een concreet plan ontbreekt voor de specifieke klimaatopgaven op de Waddeneilanden: waterveiligheid, droogte, verzilting en zoetwaterbeschikbaarheid. De indiener wijst op het voornemen van het Rijk om de evacuatiefractie te verhogen en de dijknormering op de Waddeneilanden te verlagen, en vraagt om concrete maatregelen, financiële dekking en samenwerking bij monitoring en kennisontwikkeling. Reactie: De POVI erkent de bijzondere positie van de Waddeneilanden op het gebied van waterveiligheid en zoetwaterbeschikbaarheid, en stelt dat de eilanden speciale aandacht 11 augustus 2026 - Versie 0.3 15 verdienen. Het punt over de rijkswijziging van de dijknormering is relevant en rechtvaardigt dat de provincie aangeeft dit nauw te volgen. De constatering dat de eilander context specifiek maatwerk vraagt ten opzichte van het vasteland, kan explicieter worden bevestigd. CONCLUSIE: Ja. In de gebiedstekst over de Waddeneilanden wordt een passage toegevoegd die de specifieke klimaatkwetsbaarheid van de eilanden erkent en de provinciale inzet op samenwerking met Rijk, Wetterskip Fryslân en eilandgemeenten benoemt voor waterveiligheid, droogtebestrijding en zoetwaterbeschikbaarheid.
De provincie spreekt uit de ontwikkelingen rondom de rijkswijziging van de dijknormering nauw te volgen. Uitwerking van concrete maatregelen, voor zover de primaire verantwoordelijkheid van de provincie Fryslân, vindt plaats op programmaniveau. 2.2.1.11 Waterbeschikbaarheid Waddeneilanden Indieners: 21 De indiener stelt dat de passage over waterbeschikbaarheid de specifieke situatie van de Waddeneilanden onvoldoende benoemt: Vlieland en Schiermonnikoog zijn geheel afhankelijk van de eilander zoetwatervoorraad, terwijl dit in de POVI-tekst niet expliciet tot uitdrukking komt. De indiener doet een tekstvoorstel. Reactie: De constatering is terecht. De specifieke zoetwaterpositie van de eilanden – en met name de volledige afhankelijkheid van Vlieland en Schiermonnikoog voor hun drinkwater van de eigen zoetwatervoorraad – verdient expliciete vermelding in de passage over drinkwaterbeschikbaarheid. CONCLUSIE: Ja. In het thema Water, bodem en klimaatadaptatie, onder drinkwater, is extra aandacht gegeven aan de drinkwatervoorziening en drinkwaterbesparing op de eilanden; maatregelen uitwerken in het regionaal Water- en bodemprogramma.
2.2.1.12 Drinkwater stand-still-principe Waddeneilanden Indieners: 21 De indiener stelt dat de formulering 'de drinkwatervraag op de Waddeneilanden mag niet stijgen' feitelijk een stand-still-principe introduceert, maar dat onduidelijk is wat dit concreet betekent in relatie tot toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen en mogelijke wijzigingen in de drinkwaterwinning. De indiener vraagt om verduidelijking. Reactie: De constatering dat de huidige formulering vragen oproept over de uitwerking in de praktijk is terecht. De strekking – zuinig omgaan met drinkwater op de eilanden – blijft overeind, maar de formulering kan worden aangescherpt zodat de ambitie helder is zonder dat dit vooruitloopt op toekomstige besluitvorming. CONCLUSIE: Tekstuele aanpassing POVI in themadeel (p. 60) en in gebiedsdeel m.b.t. Waddeneilanden. Formulering aanscherpen zodat de ambitie van zuinig watergebruik op de eilanden helder blijft, zonder een absoluut stand-still-principe te introduceren. 2.2.1.13 UNESCO Werelderfgoed Waddenzee Indieners: 37, 88 Vogelbescherming Nederland en FMF (namens natuurorganisaties) vragen om een expliciete passage over de verantwoordelijkheid van de provincie als medebeheerder van UNESCO Werelderfgoed Waddenzee, met verwijzing naar de Agenda Waddengebied 2050 en het in ontwikkeling zijnde Beleidskader Natuur Waddenzee.
Reactie: De POVI erkent de bijzondere status van de Waddenzee als UNESCO Werelderfgoed. In het themadeel en het gebiedsdeel wordt al verwezen naar de Agenda Waddengebied 2050, w.o. een kader met de zeven ruimtelijke vertrekpunten. In het gebiedsdeel, onder Waddenzee, waar wordt verwezen naar het Beleidskader natuur van het Rijk, kan een relatie worden gelegd met (cumulatieve) druk van menselijke activiteiten en mogelijke extra maatregelen om de natuur te verbeteren. CONCLUSIE: Ja. In de passage over de Waddenzee in het gebiedsdeel, bij het op te stellen Beleidskader natuur een link leggen met (cumulatieve) druk en mogelijke extra maatregelen voor natuurverbetering. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 16 VEEN 2.2.1.14 Toekomst van het Veenweideprogramma na 2030 Indieners: 55, 73, 77, 84, 86, 87, 94, 100, 101 Het VWP 2021-2030 is het centrale uitvoeringsinstrument. De POVI formuleert een helder streefbeeld voor 2050, maar doet geen uitspraak over de periode na 2030. De indieners vragen de provincie zich expliciet uit te spreken over voortzetting, en stellen voor het programma te herijken, te verbreden en te verlengen. De Ontwerp Nota Ruimte, die een peilverhoging van 20– 40 cm voorstelt, geeft extra aanleiding om vooruit te kijken.
Reactie: De POVI formuleert een ambitie voor 2050, maar het is niet aan de huidige omgevingsvisie om uitspraken te doen over de invulling van programma's voor de periode na 2030. Dat is later aan de orde, mede op basis van de eindevaluatie van het lopende VWP, het RWBP en Rijksbeleid. Het VWP 2021-2030 loopt conform afspraak de komende jaren door. De aandacht die indieners vragen voor het toenemende gewicht van de veenweideopgave – onder meer door de drinkwaterreserves en de Ontwerp Nota Ruimte – is terecht en wordt meegenomen in de monitoring en evaluatie van het programma. CONCLUSIE: Geen aanpassingen nodig. De POVI formuleert het streefbeeld voor 2050 en laat de invulling van de periode na 2030 bewust open. Inhoudelijke en financiële keuzes over een eventueel vervolg zijn later aan de orde, mede op basis van de eindevaluatie van het VWP, het RWBP en Rijksbeleid. 2.2.1.15 Dun veen: nuancering van de huidige formulering Indieners: 73, 88 Wetterskip Fryslân constateert dat de POVI op voorhand de inzet op dun veen opgeeft. Wetterskip acht dit onverstandig vanwege de onomkeerbaarheid van veenoxidatie en de systeemfunctie van dun veen: het houdt zoetwater vast, beperkt verzilting en heeft kwelrelaties met de omgeving. Verwezen wordt naar Fryslân Klimaatbestendig 2050+. Ook de FMF (namens natuurorganisaties) vraagt om een aanpak voor het behoud van dunne veenpakketten.
Reactie: De huidige formulering sluit een beleidsspoor voor dun veen op voorhand te categorisch uit. Een onderzoeksbepaling volstaat en verplicht niet tot een volwaardige beleidsambitie. CONCLUSIE: Ja. De formulering 'behoud van alle veengronden is naar verwachting onhaalbaar' vervalt. Er wordt een onderzoeksbepaling toegevoegd. 2.2.1.16 Instructieregels peilbesluiten in het veenweidegebied Indieners: 55, 92 Indieners maken bezwaar tegen de POVI-bepaling dat instructieregels voor peilbesluiten in het veenweidegebied in de Omgevingsverordening worden opgenomen. Reactie: Het VWP en de daarin opgenomen doelstellingen zijn leidend. De instructieregels zijn bedoeld om de kaders voor de langere termijn op een transparante manier te kunnen borgen. De door de indieners geuite zorgen zijn serieus genomen; met het Bestjoerlik Oerlis Feangreide vindt hierover het gesprek plaats. CONCLUSIE: Geen aanpassingen nodig. 2.2.1.17 Oppervlakte delfstoffen en ontgronding Indiener: 81 Indiener wijst op het zelfstandige belang van bouwgrondstoffenwinning van o.a. klei. Dit belang komt onvoldoende tot uiting in de POVI. Secundaire grondstoffen zijn onvoldoende beschikbaar en niet altijd geschikt om in de vraag te voorzien; daarom moeten primaire grondstoffen als integraal onderdeel van een circulaire economie worden erkend.
Verder zijn er zorgen over stagnerende vergunningverlening voor grondstoffenwinning waardoor er op korte termijn tekorten aan bouwgrondstoffen ontstaan die niet voldoende kunnen worden opgevangen door hergebruik of import. Reactie: Wij onderkennen het belang van beschikbaarheid van voldoende bouwgrondstoffen. In het themadeel 2.1. Water, bodem en klimaat is onder punt 8 Duurzame ontgrondingen, 11 augustus 2026 - Versie 0.3 17 bodemingrepen en grondstromen, aandacht voor oppervlaktedelfstoffenwinning zoals zand, grind en klei. Wij hebben deze teksten verduidelijkt en aangevuld. In het themadeel 4.1 Economie en bedrijvigheid, onder punt Ruimte voor circulaire economie, hebben we een koppeling gemaakt met bouwgrondstoffen en oppervlaktedelfstoffen. We zetten in op duurzaam en circulair gebruik van bouwgrondstoffen/ oppervlaktedelfstoffen, o.a. door vraag en aanbod bij elkaar te brengen via de provinciale aanpak ‘Grip op grond'. Naar onze mening zijn er op deze manier voldoende mogelijkheden om in de vraag naar bouwgrondstoffen te voorzien. We verwachten dat de komende jaren voldoende voorraad beschikbaar is in Fryslân. De POVI spreekt zich niet uit over vergunningverlening; dit punt kan aandacht krijgen in het Water- en bodemprogramma. CONCLUSIE: De zienswijze geeft aanleiding tot het aanpassen van teksten in de thema’s 2.1.
Water, bodem en klimaat, en 4.1 Economie en bedrijvigheid. 2.2.2 Landbouw 2.2.2.1 Landbouwhoofdstructuur: doel, juridische grondslag en verhouding tot andere opgaven Indieners: 52, 56, 74, 77, 79, 83, 84, 86, 90, 94, 95, 100, 101, 105 De indieners uiten zorgen over de Landbouwhoofdstructuur (LHS) vanuit uiteenlopende invalshoeken. Gemeenten vragen zich af wat het instrument concreet voor hun ruimtelijke opgaven betekent en of het extra belemmeringen oplevert, onder meer voor woningbouw in stadsrandzones. De motivering via voedselzekerheid alleen wordt als onvoldoende beschouwd om subsidiariteit te onderbouwen. Het Fries Stedelijk Netwerk constateert dat de POVI tegelijkertijd de LHS introduceert én uitnodigingszones aanwijst, terwijl vrijwel alle gronden in die zones agrarisch zijn; de POVI beantwoordt niet hoe deze instrumenten zich tot elkaar verhouden. Ook wordt verzocht de multifunctionele stadsranden niet op te nemen in de LHS. Wetterskip wil weten hoe waterbelangen worden meegewogen. Natuurorganisaties vragen of de LHS voldoende ruimte laat voor natuurdoelen. FMF stelt voor de LHS te differentiëren naar intensieve landbouw, extensieve landbouw en overgangsgebieden. Agrarische partijen vragen juist om meer zekerheid over de bescherming van landbouwgronden. Reactie: Analyse laat zien dat de grondslag van de LHS op twee punten verbetering behoeft.
Voedselzekerheid als enige motivering is onvoldoende om het subsidiariteitsbeginsel in te vullen, omdat voedselzekerheid primair een Europese en nationale verantwoordelijkheid is. Het verbinden van de LHS aan het water- en bodemsysteem, klimaatadaptatie, andere urgente opgaven en het belang van een gelijk speelveld tussen gemeenten biedt een stevigere grondslag, omdat dit bovengemeentelijke belangen zijn. Op het punt van proportionaliteit omvat de LHS in de huidige opzet alle landbouwgronden zonder onderscheid, terwijl de provinciale belangen niet op alle gronden even zwaar wegen. Een nadere aanduiding van de mate van provinciale belangen binnen de LHS is noodzakelijk om proportionaliteit aantoonbaar te maken (op omgevingsprogramma-niveau). Van extra belemmeringen voor ruimtelijke opgaven resp. in de uitnodigingszones en de multifunctionele stadsrandzones is naar onze mening aldus geen sprake. Voor een differentiatie in landbouwvormen is op dit moment geen aanleiding. Voor de bescherming van landbouwgronden komt nu een afwegingskader dat niet eerder in een POVI of Streekplan was opgenomen. CONCLUSIE: Ja.
Twee aanpassingen: (1) De grondslag van de LHS wordt aangescherpt door deze in het visiedeel, naast de beoogde sterke positie van de Friese landbouw en (lokale/regionale) voedselzekerheid, bij de toepassing uitdrukkelijk te verbinden aan het water- en bodemsysteem, klimaatadaptatie, andere urgente opgaven en het belang van een gelijk speelveld tussen gemeenten. (2) De POVI spreekt in het thema Landbouw uit dat de provincie nader onderzoek doet naar een passende vorm van nadere aanduiding van de mate van provinciale belangen binnen de LHS, en dit – in samenhang met het afwegingskader – uitwerkt op programmaniveau. 2.2.2.2 Kaartduidingen en planologische schaduwwerking Indieners: 92 LTO Noord waarschuwt voor de planologische schaduwwerking van thematische duidingen op de structuurkaart. Reactie: De thematische duidingen op de structuurkaart zijn een bewuste beleidskeuze: zij maken zichtbaar waar de provincie kansen en ambities ziet voor o.a. natuur, weidevogels en landschap. De aanduidingen zijn indicatief en niet normatief. 11 augustus 2026 - Versie 0.3 18 CONCLUSIE: Geen aanpassingen nodig. 2.2.2.3 Landbouw algemeen: perspectief, verdienmodel Indieners: 9, 56, 92, 105, 106 De indieners stellen dat de POVI onvoldoende perspectief biedt aan de agrarische sector en lasten onevenredig bij de landbouw neerlegt.
Toekomstboeren Fryslân en NAV vragen om concrete stimulering van duurzame landbouw: langjarige zekerheid, een beloningssystematiek voor groenblauwe diensten en ondersteuning van korte ketens. LTO Noord vraagt om gebiedsprofielen en duidelijkheid over het toekomstperspectief voor de landbouwsector Reactie: De POVI erkent uitdrukkelijk dat landbouw een economische pijler van Fryslân is en dat boeren perspectief verdienen. Dat de sector vaak aan opgaven wordt gekoppeld, hangt samen met het grote grondgebruik in het landelijk gebied. De roep om stimulering van duurzame landbouw en groenblauwe diensten wordt gedeeld; de concrete instrumenten horen thuis in programma's en gebiedsprocessen. De POVI legt al wel verbanden met de inzet van grond- en subsidiebeleid (zoals ANLb). CONCLUSIE: Geen aanpassingen nodig. De POVI biedt het strategische kader. Uitwerking vindt plaats op programmaniveau. 2.2.2.4 Landbouw specifiek: akkerbouw kleischil, gewasbescherming en voedselbossen Indieners: 56, 66 De NAV vraagt om expliciete erkenning van de strategische betekenis van de noordelijke kleischil voor pootgoedteelt en internationale voedselzekerheid, en is tegen generieke spuitvrije zones rondom natuur. Akkrumer Goedland vraagt voedselbossen ook als volwaardige landbouwvorm te benaderen.
Reactie: De waarde van de pootgoedteelt in de noordelijke kleischil wordt al vermeld in de gebiedsbeschrijvingen voor Westergo en Oostergo. Generieke spuitvrije zones volgen niet uit de provinciale omgevingsvisie; de landelijke en provinciale aanpak is nog in ontwikkeling in lijn met Europese en nationale wet- en regelgeving. De landbouwdimensie van voedselbossen kan explicieter worden benoemd. CONCLUSIE: Ja. In het thema Landbouw wordt toegevoegd dat voedselbossen een landbouwvorm zijn, die onderdeel kunnen zijn van groenblauwe dooradering en bijdragen aan opname van CO2. 2.2.2.5 Landbouw, meervoudige opgaven en beekdalen Indieners: 74, 77 Gemeente Opsterland vraagt stikstof en natuurherstel als volwaardige ruimteclaims te positioneren. Gemeenten bij de beekdalen vragen ook als samenwerkingspartner te worden benoemd naast waterschappen, buurprovincies, agrariërs en natuurbeheerders. Reactie: De positionering van stikstof en natuurherstel als wezenlijke opgaven is reeds herkenbaar in de POVI, met name in de gebieden met meervoudige opgaven. Het expliciet benoemen van gemeenten en de recreatieve sector bij de beekdalen is een terechte aanvulling. CONCLUSIE: Ja. Bij de beekdalenparagraaf in het thema water worden gemeenten en de recreatieve sector expliciet toegevoegd als samenwerkingspartner.
2.2.2.6 Landbouw, kwalificatie Tjonger en Noordwoldervaart Indieners: 92 LTO Noord stelt dat een groot deel van de Tjonger door kanalisatie in de negentiende eeuw niet meer als beekdal in traditionele zin kan worden beschouwd en verzoekt dit gebied van de structuurkaart te verwijderen. Daarnaast stelt LTO Noord dat de Noordwoldervaart zich evenmin kwalificeert als beekdal en ook van de kaart moet worden verwijderd. Reactie: Wij onderkennen dat een groot deel van de Tjonger ingrijpend is veranderd. De geomorfologische en landschappelijke beekdalbasis is echter nog aanwezig en kan van betekenis zijn voor toekomstige opgaven rond natuurontwikkeling, waterberging en klimaatadaptatie. De weergave op de structuurkaart wordt niet aangepast. Voor de 11 augustus 2026 - Versie 0.3 19 Noordwoldervaart geldt, weliswaar geen beekdalsysteem maar een gegraven vaart, een vergelijkbare redenering. CONCLUSIE: Geen aanpassing POVI. 2.2.2.7 Landbouw, definitie grondgebonden (melk)veehouderij Indieners: 92 LTO Noord stelt dat de definitie van 'grondgebonden (melk)veehouderij' in de begrippenlijst (Bijlage 5) te ver afstaat van hoe grondgebondenheid in het algemeen wordt gedefinieerd, en verzoekt de definitie in lijn te brengen met de vigerende Omgevingsverordening van Fryslân. 2.2.2.8 Reactie: De constatering is juist. CONCLUSIE: Tekstuele aanpassing POVI.
Definitie aanpassen conform de vigerende Omgevingsverordening. 2.2.2.9 Gelijk speelveld: landbouw versus andere sectoren Indieners: 9 De indiener stelt dat de POVI geen gelijk speelveld hanteert: de landbouw krijgt concrete en afdwingbare maatregelen, terwijl andere sectoren vrijblijvend worden benaderd. Er wordt een gelijke verdeling van normen, verantwoordelijkheden en kosten gevraagd voor alle sectoren. Reactie: De POVI is gebaseerd op een sectoroverstijgende integrale afweging van opgaven in de fysieke leefomgeving. Dat de landbouwsector relatief vaak aan concrete opgaven wordt gekoppeld, hangt direct samen met het grote aandeel in het grondgebruik en de directe relatie met water-, bodem- en klimaatdoelen. De POVI benoemt landbouw uitdrukkelijk als economische pijler van Fryslân. Tegelijkertijd raken ook andere sectoren – industrie, bebouwing, energie – aan de opgaven in de leefomgeving en worden hier ook inspanningen van gevraagd; de POVI onderkent dit. De zienswijze bevat geen concrete aanwijzing van een onjuistheid in de POVI. De oproep om transparanter te zijn over de sectoroverstijgende afweging is wel begrijpelijk. CONCLUSIE: Geen aanpassing van de strategische koers van de POVI. Wel wordt in de toelichting op de sturingsfilosofie verduidelijkt hoe afweging plaatsvindt.
2.2.2.10 Agrarische bouwpercelen en functieverbreding op de Waddeneilanden Indieners: 21 De indiener vraagt om meer ruimte voor verbreding of functieverandering op agrarische bouwpercelen op de eilanden, voor huisvesting van personeel, opslag, niet-agrarische bedrijfsfuncties en maatschappelijke functies of diensten. De indiener stelt dat voedselproductie op de eilanden niet langer voorop hoeft te staan en dat de eilander situatie wezenlijk verschilt van het vasteland. Reactie: De specifieke ruimtelijke situatie op de Waddeneilanden – beperkte ruimte, UNESCO- status, Natura 2000 – vraagt inderdaad om een andere benadering dan het vasteland. De POVI biedt voor vrijkomende agrarische bebouwing/ percelen al veel mogelijkheden voor functieverandering; de genoemde voorbeelden kunnen daar onder vallen. De vraag om agrarische bouwpercelen op de eilanden explicieter te benaderen als locaties met kansen voor verbreding en andere functies is inhoudelijk terecht, mits dit als nevenactiviteit past bij de aard en schaal van de eilander situatie en de waarden van landschap, erfgoed en natuur. Concrete uitwerking is aan de eilandgemeenten en vindt plaats binnen de provinciale kaders. CONCLUSIE: Ja.
In de gebiedstekst over de Waddeneilanden wordt opgenomen dat agrarische bouwpercelen kansen bieden voor verbreding en functiemenging als nevenactiviteit, passend bij de aard, schaal en bijzondere waarden van de eilanden. Voor de duidelijkheid is eraan toegevoegd dat daar o.a. huisvesting van personeel en maatschappelijke functies onder vallen, mits dit ook milieuhygiënisch verantwoord is. 2.2.2.11 Definitie hulpbedrijf landelijk gebied en agrolocatie Indieners: 30 Cumela Nederland constateert dat de vigerende Omgevingsverordening de nieuwe definitie 'hulpbedrijf landelijk gebied' hanteert, maar dat de ontwerp-POVI bij de definitie van 'agrolocatie' 11 augustus 2026 - Versie 0.3 20 nog de oude term 'agrarisch hulpbedrijf' gebruikt. De indiener verzoekt de definitie uit de Omgevingsverordening over te nemen in de POVI en doet daarvoor een concreet tekstvoorstel. Reactie: De constatering is juist. De POVI en de Omgevingsverordening dienen consistent hetzelfde begrippenkader te hanteren. De definitie in de Omgevingsverordening is leidend; de POVI dient hierop aan te sluiten. CONCLUSIE: Ja. De begripsomschrijving 'agrolocatie' wordt aangepast: de verwijzing naar 'agrarisch hulpbedrijf' wordt vervangen door 'hulpbedrijf landelijk gebied', conform de definitie in de vigerende Omgevingsverordening. Deze definitie is ook toegevoegd aan de begrippenlijst in bijlage 5.
2.2.2.12 Glastuinbouw Indieners: 115 De indiener stelt dat de POVI onvoldoende ruimte biedt voor doorontwikkeling van het glastuinbouwcluster Berlikum en verzoekt de voorwaarde dat nieuwe vestigingen uitsluitend binnen bestaande bestemmingen mogelijk zijn los te laten. Reactie: Wij onderkennen de wens voor meer ruimte voor doorontwikkeling. De koppeling aan bestaande bestemmingen is losgelaten; uitgangspunt blijft concentratie in bestaande clusters, mits dit de cluster versterkt. CONCLUSIE: Ja. Aanpassing POVI conform bovenstaande in het thema Landbouw. 2.2.3 Natuur 2.2.3.1 Omgevingsprogramma Natuur en Biodiversiteit: van conditionele verwijzing naar expliciete toezegging Indieners: 32, 37, 74, 75, 77, 97, 101 De indieners constateren dat de POVI verwijst naar latere programma's zonder concrete toezegging. FMF vraagt de Europese Natuurherstelverordening hierin mee te nemen inclusief de rol van gemeenten. Vogelbescherming vraagt om borging van weidevogelgebieden via juridisch verankerde gebiedsinrichtingsnormen. Indieners wijzen erop dat de OER concludeert dat biodiversiteitsdoelen buiten bereik blijven bij ongewijzigd beleid. Reactie: De conditionele verwijzing naar programma's schiet tekort gezien de bindende verplichtingen van de Vogel- en Habitatrichtlijn en de Europese Natuurherstelverordening.
Een expliciete toezegging vergroot de juridische houdbaarheid en biedt bestuurlijk houvast. Dit programma brengt het huidige versnipperde beleid en instrumentarium samen in één overkoepelend provinciaal kader. Voor de weidevogelgebieden hebben we in het thema Natuur en in de gebiedsdelen Westergo, Oostergo, het Lage Midden en de Waddeneilanden onze inzet voldoende bepaald, incl. aanvulling met het Aanvalsplan Grutto (zie zienswijze Weidevogels en Aanvalsplan Grutto); juridische borging/ bescherming wordt geregeld in de provinciale Omgevingsverordening. De OER geeft aan dat voor het bereiken van de biodiversiteitsdoelen extra inspanning nodig is; dit kan binnen het kader van deze POVI z'n beslag krijgen in een programma natuur. CONCLUSIE: Ja. De conditionele verwijzing wordt omgezet naar een expliciete toezegging: de provincie stelt een omgevingsprogramma Natuur en Biodiversiteit op dat de wettelijke verplichtingen, bestaande instrumenten en provinciale ambities voor natuur- en biodiversiteitsherstel integreert. 2.2.3.2 Vrijwilligheid versus regie Indieners: 73, 74, 75, 77, 88, 92, 101 De indieners signaleren dat de samenwerkingsfilosofie van de POVI – vrijwilligheid als uitgangspunt – op gespannen voet staat met de wettelijke resultaatsverplichtingen voor Natura 2000, KRW en NNN.