CConstaterende datHarlingen
Koppel je AI →
Document · PDF

bijlage 1b - POVI deel B - THEMATISCHE VERDIEPING - GS vastgesteld 18-8 -schoon

openbare informatieve raadscommissie - Raadszaal 2 september 2026, gemeente HarlingenBij agendapunt: Nieuwe Povi-stukken39.361 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 5

Dit kan vaak goed worden ingepast op bestaande en nieuwe bedrijventerreinen. Bij de ontwikkeling van geothermie, en warmte-koude opslag (WKO), houden we nadrukkelijk rekening met de functies in de ondergrond, zoals drink- waterwinning en bodemkwaliteit. Bij het realiseren van warmtenetten ervaren gemeenten, waterschappen en warmte-initia- tieven verschillende barrières. Denk aan lange vergunningstrajecten, onduidelijkheid over eigendom en rolverdeling, hoge aanloopkosten, onzekerheid over warmtevraag en be- taalbaarheid, en beperkte uitvoeringscapaciteit. Dit vraagt om meer publieke regie en on- dersteuning, zodat lokale en regionale warmtenetten daadwerkelijk van de grond komen. Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 86 Daarom verkennen we met gemeenten, en het waterschap, een grotere rol van publieke partijen bij de aanleg en exploitatie van warmtenetten. Dat kan via een regionaal warmte- of energiebedrijf, waarmee publieke sturing, kostenefficiëntie en lokaal eigendom beter worden geborgd. Binnen een programma werken we mogelijke vormen van zo’n provinci- ale of regionale warmteorganisatie en warmtestrategie nader uit. 5. Nieuwe elektriciteitsopwekking onder voorwaarden Ondanks de maximale inzet op duurzame warmte, groen gas en andere niet-elektrische bronnen, blijft elektriciteit een onmisbare en grote rol spelen in de Friese energietransitie.

We werken aan een toekomstbestendige mix van elektrische energiebronnen, die past bij de Friese schaal en bijdraagt aan de provinciale doelen. Tot 2035 zetten we in op meerdere sporen. Rond de inzet van SMR's als stabiele bron binnen het Friese energiesysteem bestaan op dit moment nog verschillende onzekerhe- den. Daarom verkennen we de haalbaarheid van SMR's. We zien geavanceerde SMR's op dit moment als een mogelijke oplossing voor de lange termijn (na 2040) en niet voor de korte of middellange termijn. Vóór 2030 wordt, op basis van de dan beschikbare in- zichten, een besluit genomen over de mogelijke inzet van SMR's. Voor wind op zee willen we met het Rijk afspreken dat een evenredig deel van de pro- ductie aan Fryslân wordt toegerekend. Dit ook als onderdeel van het compensatiepakket voor de nieuwe 380 kV-hoogspanningsverbinding en de aanlanding van wind van zee in de provincie. Op korte termijn blijft windenergie op land belangrijk om de productie te vergroten. Daar- bij richten we ons vooral op logische locaties rond bedrijventerreinen om vraag en aan- bod efficiënt op elkaar af te kunnen stemmen. Tegelijk volgen we de ontwikkeling van in- novatieve technieken, zoals tidal kites, blue energy en golfenergie, zodat we deze - zodra ze technisch en economisch haalbaar zijn - kunnen opnemen in de Friese energiemix.

Windenergie Wind blijft een belangrijke bron van schone elektriciteit. Daarom staan we het opwekken van windenergie onder voorwaarden toe. Initiatieven moeten bijdragen aan Friese opga- ven, zoals het verminderen van netcongestie, het betaalbaar houden van energie voor de Friese inwoners, en het verbeteren van de energievoorziening voor bedrijven. Daarnaast streven we naar clustering van wind om grote spreiding over landschap te voorkomen en de impact op het woon- en leefmilieu beperkt te houden. We beginnen op die plekken waar de energievraag het grootst is: bij de grote energie- vraagclusters Leeuwarden, Heerenveen, Drachten, Sneek en Harlingen. Gekoppeld aan de lokale energievraag zijn windturbines daar mogelijk als onderdeel van energiehubs of collectieve oplossingen voor netcongestie. We passen de regelgeving daarop aan. De grotere energievraagclusters liggen grotendeels in de uitnodigingszones. Dit zijn zo- nes waar meerdere opgaven samenkomen, zoals groei van bedrijventerreinen, laadinfra- structuur en woningbouw. Door de koppeling van windturbines aan de opgaven in deze uitnodigingszones borgen we de ruimtelijke kwaliteit en de samenhang met andere opga- ven, ook tussen gemeenten. Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 87 Daarnaast bieden we ruimte voor windturbines bij middelgrote energievraagclusters; deze koppelen we aan het opruimen van bestaande turbines.

Windturbines, in clusterver- band, zijn hier mogelijk als deze bijdrage aan een collectieve oplossing of als onderdeel van een energiehub. Gemeenten zijn aan zet om het proces te leiden en het borgen van de randvoorwaarden zoals het lokaal eigendom. In Fryslân staan momenteel 384 windturbines, waarvan een groot deel (ongeveer 200) het einde van de technische levensduur nadert. Omdat veel oude vergunningen geen einddatum hebben, verdwijnen deze turbines niet vanzelf. Om te voorkomen dat de saneringsopgave een belemmering vormt voor nieuwe ontwik- kelingen, hanteren we het uitgangspunt van een parallelle aanpak waarbij sanering en nieuwbouw in de tijd naast elkaar kunnen plaatsvinden. Dit voorkomt dat de toepassing van windenergie als oplossing voor netcongestie wordt vertraagd. Bij het saneren verken- nen we ook de mogelijkheden voor dubbeldraaien als tijdelijke oplossing binnen de over- gangsfase. Hiervoor maken we regionale afspraken met gemeenten en eigenaren over de saneringsopgave. De verdere uitwerking hiervan, inclusief de instrumenten en midde- len die nodig zijn om dit uitgangspunt te realiseren, vindt plaats in een Omgevingspro- gramma en de Omgevingsverordening. Daarbij willen we leren van de saneringsaanpak van andere provincies, zoals Flevoland.

Lusten en lasten worden eerlijk verdeeld: opbrengsten en zeggenschap blijven zoveel mogelijk binnen de provincie, met minimaal 60% lokaal eigendom (bewoners, een collec- tief van lokale bedrijven, en/of overheid) als uitgangspunt. Windturbines worden toege- staan voor een periode van maximaal 25 jaar (vanaf de realisatie van het project). In het ontwerpproces streven we naar zo veel mogelijk ruimtelijke kwaliteit en houden we reke- ning met gezondheidseffecten. Erfmolens (zie begripsomschrijving) zorgen in Fryslân voor lokale opwekking van elektri- citeit voor gebruik op het boerenerf. In het Omgevingsprogramma bekijken we opnieuw de rol van kleinschalige windturbines en hun bijdrage aan de provinciale energiedoelen. We letten daarbij nadrukkelijk op de effecten voor natuur, landschap en landbouw. We kiezen bewust voor grotere, samenhangende windoplossingen en staan daarom geen nieuwe, solitaire dorpsmolens toe. Windenergie concentreren we op een beperkt aantal locaties, in gebieden waar de energievraag het grootst is en waar deze onderdeel kan zijn van een integrale energieoplossing. Daarmee beperken we de ruimtelijke impact op het landschap en sluiten we beter aan bij de ontwikkeling van een robuust energiesys- teem, met voldoende netcapaciteit en een betrouwbare energievoorziening.

Om die re- den wijken we op dit punt af van het principe om vraag en aanbod op alle niveaus zo dicht mogelijk bij elkaar te organiseren. Het principe van – energie voor en door de Frie- zen – blijft voor ons belangrijk. Daarom zorgen we ervoor dat dorpen en coöperaties kun- nen participeren in en betaalbare stroom kunnen afnemen van deze windopstellingen. Tegelijkertijd verkennen we in een Omgevingsprogramma welke andere oplossingen kun- nen bijdragen aan betaalbare energie en decentrale energiesystemen op lokaal niveau, zoals lokale energiehubs, vergisting en combinaties van zon en opslag. Zo combineren we lokale participatie en lokale stroom met schaalvoordeel en toekomst- bestendig energiesysteem. Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 88 Zonne-energie Fryslân blijft inzetten op de zonneladder (zie begripsomschrijving), waarbij de nadruk ligt op de eerste drie treden: zon op daken en gevels, binnen bestaand stedelijk gebied en op meervoudige toepassingen van zonne-energie in het buitengebied. Op daken ligt nog veel potentie voor zonne-energie die we beter willen benutten. Door de afschaffing van de salderingsregeling en vanuit het belang van een robuust energiesysteem, wordt het steeds belangrijker dat opwekking van zonne-energie beter wordt afgestemd op het eigen verbruik.

In een Omgevingsprogramma werken we uit hoe we de eerste drie treden van de zonneladder verder kunnen stimuleren en wat daarvoor nodig is. Daarmee benutten we de beschikbare ruimte efficiënt en beperken we de druk op het elektriciteitsnet. Voor trede vier van de zonneladder – zonne-energie op landbouwgrond – hanteren we het principe ‘nee, tenzij’. In Fryslân zijn inmiddels voldoende monofunctionele zonnepar- ken op landbouwgrond gerealiseerd. Daarom zijn we terughoudend met nieuwe initiatie- ven op landbouwgrond. Daarbij sluiten we aan bij het rijksbeleid. Uitzonderingen zijn mo- gelijk voor: landbouwgrond in transitie binnen gebiedsprocessen met bestuurlijke afspraken; initiatieven binnen het Veenweideprogramma met bestuurlijke afspraken; toepassingen van agri-PV (zie begripsomschrijving); situaties waarin zonne-energie bijdraagt aan het oplossen van knelpunten door net- congestie, waardoor nieuwe aansluitingen weer mogelijk worden. Voor trede drie en vier geldt dat we deze projecten maximaal 25 jaar toestaan (vanaf de realisatie van het project). Om lusten en lasten eerlijk te verdelen, hanteren we binnen deze categorie 60% lokaal eigendom als uitgangspunt. Ontwikkelingen en innovaties in zonne-energie nemen we mee in de regelmatige actuali- satie van onze programma’s en de Omgevingsverordening.

Waddeneilanden De Waddeneilanden hebben een zelfstandige plek in het Friese energiesysteem. In af- stemming met de eilandgemeenten en Liander zien wij de aanleg van nieuwe wadkabels en bijbehorende infrastructuur als een toereikende oplossing voor de toekomstige ener- gievoorziening op de eilanden. Voordat de nieuwe wadkabels in bedrijf zijn, zal in samen- werking met de gemeenten en Liander naar tussenoplossingen voor netcongestie worden gezocht. Maatregelen uit het ‘Actieplan Netcongestie’ bieden daarvoor oplossingen. Wij erkennen dat de energietransitie op de Waddeneilanden om ruimte voor maatwerk vraagt, passend bij de bijzondere omstandigheden op de eilanden. Daarbij zien we bij- voorbeeld mogelijkheden voor kleinschalige opwekking in combinatie met opslag, om tot een betaalbaar en betrouwbaar energiesysteem te komen. Windenergie in de vorm van solitaire windturbines sluiten wij daarbij uit. Erfmolens blijven wel mogelijk binnen de be- staande provinciale kaders. Gelet op de kwetsbaarheid van het Waddengebied, de unieke landschapskwaliteiten en de Unesco Werelderfgoedstatus gaan wij graag met de eilanden in gesprek over de mo- gelijkheden voor de energietransitie. Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 89 Wij begrijpen dat het niet toestaan van alle vormen van energieopwekking impact heeft op de mogelijkheden van de eilanden.

Daarom gaan wij in de uitwerking van het Omge- vingsprogramma samen met de eilandgemeenten in gesprek over passende alternatie- ven, hoe we deze gezamenlijk mogelijk kunnen maken en welke instrumenten daarvoor nodig zijn. De uitkomsten hiervan verwerken we in een Omgevingsprogramma. Voor (opschaling van) innovatieve vormen van elektriciteitsproductie uit getijden, stro- ming en golven geldt dat er geen significante schadelijke effecten mogen optreden. Wij zullen het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de eilandgemeenten faciliteren in het verduurzamen van de veerverbindingen naar de Friese Waddeneilanden, met als doel dat deze in 2040 elektrisch varen. Verder onderzoeken we de koppelkansen die ge- paard gaan met de elektrificatie van de veerverbindingen. Tegelijkertijd onderzoeken wij de koppelkansen die dit met zich meebrengt. Wetterskip Fryslân Wetterskip Fryslân is een vitale energiegebruiker met veel verspreide nutsvoorzieningen/ objecten die in verhouding veel energie vragen. Voor een veilig, klimaatbestendig en goed functionerend watersysteem is een beschikbare, betrouwbare, betaalbare en kli- maatneutrale energievoorziening cruciaal. Gemalen en RWZI’s moeten immers onder alle omstandigheden blijven functioneren.

Daarom zien wij voor Wetterskip Fryslân ruimte voor maatwerk bij kleinschalige, locatie-gebonden energieopwekking die direct samen- hangt met de uitvoering van de waterbeheer- en zuiveringstaken. Daarbij kan worden ge- dacht aan lokale opwek met zonnepanelen en kleinschalige windoplossingen, zoals erf- molens of vergelijkbare toepassingen. In het buitengebied betekent dit een energieoplos- sing op een bescheiden schaal passend bij de functie en in de nabijheid daarvan. In ste- delijke gebieden kan worden aangesloten bij de daar bestaande mogelijkheden. Raakvlakken Het thema duurzame energie heeft veel raakvlakken met andere thema’s en opgaven in de fysieke ruimte.  Bodem en water: Het waterbeheer heeft veel energie nodig. Wa- ter kan worden benut voor de verwarming en verkoeling van de gebouwde omgeving. Geothermie en ondergrondse opslag van gassen kunnen het grondwater verontreinigen. Voor de productie van waterstof is veel water nodig. Energie-infrastructuur, zoals elektriciteitsstations, is kwetsbaar voor wateroverlast;  Gezonde en veilige leefomgeving, en leefbaarheid: Duurzame energie levert schone lucht, klimaatbescherming en energiezeker- heid. Energieopwekking kan echter ook hinder opleveren en ver- eist afstemming met een gezond woon- en leefmilieu;  Natuur en landschap: een schone energievoorziening is gunstig voor natuurwaarden.

Duurzame energie kan echter ook hinder voor natuur opleveren en impact op landschap hebben. Wel kan energie samengaan met nieuwe landschappelijke kwaliteit en het stimuleren van biodiversiteit; Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 90  Landbouw: Zonnevelden en, in minder mate, windmolens kunnen concurreren met landbouwgrond. Ze leveren ook een nieuw ver- dienmodel. Boerenbedrijven kunnen mest en organische reststro- men omzetten in biogas, wat bijdraagt aan lokale energievoorzie- ning en kansen biedt voor het reduceren van broeikasgasemis- sies;  Wonen: Energievoorziening is voorwaardelijk voor wonen. Bij het bouwen van nieuwe woonwijken is aandacht nodig voor de princi- pes van energieplanologie, specifiek ten aanzien van netbewust bouwen, duurzame warmtevoorziening (conform gemeenteplan- nen), ruimte in de wijk voor energie-infrastructuur en eventuele laadpleinen en energieopslag. Ook het isoleren van woningen is een belangrijk aandachtspunt;  Economie: Energievoorziening is voorwaardelijk voor de econo- mie. Bij het ontwerpen van nieuwe bedrijventerreinen wordt reke- ning gehouden met de principes van energieplanologie: er moet ruimte zijn voor energie-infrastructuur en worden gelet op de be- oogde duurzame warmtevoorziening. Bedrijven kunnen met flexi- bel gebruik van elektriciteit en het toepassen van slimme tech- nieken netcongestie beperken.

Bovendien is energiebesparing belangrijk;  Mobiliteit: Energie is voorwaardelijk voor de mobiliteit in de provin- cie. Verschillende duurzame brandstoffen kunnen worden benut voor de verduurzaming van de mobiliteit – o.a. in clean energy hubs. Netcongestie is een belemmering voor de elektrificatie van vervoer, netbewust laden is daarom belangrijk;  Gastvrijheidssector: Er liggen kansen voor de elektrificatie van de pleziervaart en het realiseren van energiehubs bij (jacht)havens. Structuurkaart Energie (zie kaartenboek) Op deze kaart staat het huidige en toekomstige netwerk van energievoorziening met hoog- spanningsleidingen, de toekomstige waterstofbackbone en de aanlanding van waterstof en wind van zee. Op de kaart is aangegeven waar de grootste energievragers liggen. 4.3 Mobiliteit Mobiliteit speelt een sleutelrol in de ontwikkeling van Fryslân. Zonder mobiliteit van personen en goederen kan geen enkele moderne samenleving of economie functioneren. Mobiliteit is dan ook een belangrijke pijler onder zowel onze welvaart als ons welzijn. Tegelijk heeft mobiliteit impact op de leefomgeving, in de vorm van ruimtebeslag, geluid, uitstoot en veiligheidsrisico’s. Dat daagt ons uit om slim met mobiliteit om te gaan. We zetten in op duurzame, fossielvrije mobiliteit en het goed afstemmen en combineren van modaliteiten.

Mobiliteit draagt direct bij aan de brede welvaart: verplaatsing van mensen en goederen vergroot de leefbaarheid, maakt economische ontwikkeling mogelijk en is onmisbaar in Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 91 een gezonde, duurzame leefomgeving waarin mensen regie over hun eigen leven heb- ben. Adequate bereikbaarheid van voorzieningen, zowel in het landelijk gebied als in ste- delijke gebieden en dorpskernen, is een belangrijke basisvoorziening. Tegelijkertijd pro- beren we het aantal verplaatsingen te beperken door wonen, werken en voorzieningen bij elkaar te brengen (zie Trias Mobilica, 3.3). Verbinden Onze uitgangspositie is goed: we beschikken over meerdere goed ontwikkelde netwerken per vervoersmodaliteit. Deze netwerken gaan we slimmer en beter met elkaar verbinden, zodat een samenhangend vervoerssysteem ontstaat dat de mobiliteit van mensen en goederen effectief faciliteert zonder afbreuk te doen aan de omgevingskwaliteit. Mobiliteit staat in nauw verband met ruimtelijke ordening, maar ook met vitale maatschappelijke functies als wonen, werk, zorg, onderwijs, productie, dagelijkse boodschappen en recrea- tie. Als provincie beheren, onderhouden en investeren we in de regionale hoofdinfrastructuur die bestaat uit provinciale wegen en vaarwegen - inclusief bruggen, sluizen en aquaduc- ten - en fietspaden.

Ook zijn we verantwoordelijk voor verkeersveiligheid en bereikbaar- heid. En als consessiebeheerder zijn we bovendien verantwoordelijk voor regionale vor- men van openbaar vervoer binnen de provinciegrenzen. Ook werken we aan mobiliteits- hubs, ketenmobiliteit en gedragsverandering om deze infrastructuur beter onderling te verbinden en te benutten. Tenslotte is de provincie het bevoegd gezag voor burgerlucht- havens van regionale betekenis. Samen met gemeenten, het Rijk, vervoerders en maat- schappelijke organisaties zorgen we zo voor een slim, veilig en duurzaam mobiliteitssys- teem. Streefbeeld 2050 In 2050 beschikt Fryslân over een samenhangend mobiliteitssysteem dat mensen, dorpen, steden en bedrijven op een slimme en duurzame wijze met elkaar verbindt. Dit systeem is betrouwbaar, veilig en toekomstbestendig. De verschillende vervoerswijzen zijn duurzaam en sluiten, mede dank- zij een fijnmazig netwerk van mobiliteitshubs en transferia, perfect op elkaar aan. De opkomst van deelmobiliteit heeft daaraan ook bijgedragen. Het mobiliteitssysteem zorgt ervoor dat het samen- hangend netwerk van Friese steden en dorpen, en daarbinnen het FSN, optimaal functioneert.

Inwoners en bezoekers kunnen zich vlot, veilig, betaalbaar en fossielvrij verplaatsen – te voet, met de fiets, met het openbaar vervoer en de auto – terwijl goederen efficiënt en steeds duurzamer over water en land worden vervoerd. De Friese havens en bedrijfslocaties zijn adequaat verbonden met de nationale en Europese transportcorridors. Mede hierdoor heeft Fryslân zijn economische positie de afgelopen decennia versterkt. De onbemande luchtvaart heeft letterlijk en figuurlijk een vlucht genomen. Drones worden breed ingezet ten behoeve van bijvoorbeeld (land)bouw en natuur, medicijnvervoer en onderhoud en in- specties van infrastructuur, gebouwen, windturbines en zendmasten. Dit gebeurt binnen duidelijke kaders die hiervoor zijn ontwikkeld. We benutten de bestaande infrastructuur optimaal, verbinden netwerken slim met elkaar en stem- men mobiliteit en ruimtelijke en economische ontwikkelingen op elkaar af. Zo is Fryslân goed be- reikbaar, leefbaar en aantrekkelijk, nu en in de toekomst. Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 92 Opgaven en doelen Op het vlak van de mobiliteit liggen er voor de provincie Fryslân een aantal opgaven. We laten ze hieronder de revue passeren. Een bereikbaar Fryslân voor iedereen Inwoners en bezoekers moeten zich vlot, veilig, betaalbaar en duurzaam kunnen ver- plaatsen – naar werk, onderwijs, zorg en vrijetijdsbesteding.

Een goede bereikbaarheid van voorzieningen is essentieel voor de leefbaarheid. Door de grote afstanden en de re- latief lage bevolkingsdichtheid ligt die opgave in Fryslân anders dan in meer stedelijke provincies. Voor veel voorzieningen moeten we verder reizen en het openbaar vervoer is minder fijnmazig. Dit vergroot de afhankelijkheid van de auto en maakt het organiseren van een duurzaam en inclusief mobiliteitssysteem complexer. Maar hoe dan ook streven we vervoersgelijkheid na. De uitdaging is om alle inwoners – in de stad én op het platte- land – deel te laten nemen aan de samenleving door blijvend toegang te geven tot voor- zieningen. Zonder dat dit leidt tot meer verkeersdruk of hogere uitstoot. Goederenstromen duurzamer en slimmer organiseren Goederenstromen zijn onmisbaar voor de Friese economie. Wij zien het als een opgave om deze stromen duurzamer en slimmer te organiseren - met gebruik van bestaande ver- bindingen – ook en vooral over het water. De uitdaging is om de logistiek zodanig te ver- sterken dat ze goed samengaat met onze ambities rond andere thema’s. Ondersteuning van niet-fossiele mobiliteit Aanleg, uitbreiding en onderhoud van laadinfrastructuur voor de ondersteuning van niet- fossiele mobiliteit is een belangrijke opgave in relatie tot de Friese mobiliteit. Toegang tot energie is een voorwaarde voor duurzame en betaalbare mobiliteit.

Deze opgave ligt in het verlengde van paragraaf 4.2 ‘Energie’. In die paragraaf gaat het vooral over de ener- gietransitie in algemene zin. Bij mobiliteit is de uitdaging die transitie uit te breiden tot het personen- en goederenvervoer. En om daar bij de inrichting van de ruimte rekening mee te houden. In relatie met de hierboven genoemde opgaven sturen we aan op een mobiliteitssysteem dat voorziet in een reeks van doelen:  Het verstevigen van het samenhangend netwerk van Friese ste- den en dorpen, en daarbinnen van het FSN, door het optimaal verbinden van wonen, werken, voorzieningen, onderwijs- en ken- nisclusters;  Veilige, vlotte, betaalbare en fossielvrije verplaatsing, voor ieder- een in Fryslân en voor bewoners en bezoekers. Functies en voor- zieningen zijn beter bereikbaar, rekening houdend met leefbaar- heid en ruimtelijke kwaliteit;  Goede samenhang en onderlinge aansluiting van verschillende vervoerswijzen – lopen, fietsen, openbaar vervoer, deelmobiliteit Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 93 en auto. Opgezet volgens het STOMP-principe: Stappen, Trap- pen, Openbaar vervoer, Mobility as a Service (MaaS) en Perso- nenauto (zie 3.3);  Een sterke regionale OV-hoofdstructuur met snelle en comforta- bele bus- en treinverbindingen en een fijnmazige bereikbaarheid met publiek en privaat vervoer daarbuiten.

De door het Rijk ge- plande Lelylijn kan hierin – op langere termijn – een belangrijke schakel worden die de Randstad en Noord-Nederland verbindt. Ook aan snelle verbindingen binnen Noord-Nederland, met onder meer Groningen en Flevoland, zal de Lelylijn bijdragen;  Betere verbinding van het platteland en de dorpen met de steden en vervoersknooppunten. Regionale voorzieningen zijn in 2035 vanuit alle delen van Fryslân beter bereikbaar (sneller, gemakke- lijker en goedkoper);  Toename van het goederentransport over water, zowel in volume als in waarde;  Geen verkeersdoden in 2040. Tussendoel 2030: een zichtbare kentering naar minder verkeersdoden en gewonden ten opzichte van 2025;  Optimale benutting van bestaande luchtvaartlocaties. Bij voorkeur geen uitbreiding van het aantal luchthavens. Hoe gaan we dat doen? Voor de aanpak van de geschetste opgaven en het bereiken van de gestelde doelen zien we een reeks van oplossingen. We schetsen de richtingen hieronder. Beter verbinden van vervoerswijzen In een mobiliteitssysteem volgens het STOMP-principe (zie 3.3), is lopen of fietsen vaak het eerste en laatste onderdeel van een verplaatsing (ketenreis). Door de infrastructuur voor voetgangers en fietsers te verbeteren, en goed aan te sluiten op andere vervoerswij- zen, wordt het eenvoudiger om duurzame keuzes te maken en aantrekkelijker om een ketenreis te maken.

De elektrische fiets vergroot de actieradius van inwoners aanzienlijk. Met een netwerk van doorfietsroutes willen we belangrijke verbindingen tussen steden en dorpen verbeteren. Door te investeren in fietscomfort, veiligheid en beleving, stimuleren we dat meer mensen de fiets nemen in plaats van de auto. Versterken van het openbaar vervoer Als concessieverlener zorgen we voor directe en snelle regionale trein- en busverbindin- gen. Via op maat gesneden publiek en privaat vervoer stimuleren we een goede bereik- baarheid van de halteplaatsen vanuit alle delen van de provincie. Het hoofdrailnet richting Zwolle en verder, verbindt Fryslân met andere landsdelen; met het Rijk streven we hier naar snelle en frequente treinen. Het oplossen van de flessen- hals bij Meppel heeft hoge prioriteit, evenals de aanleg van een spooraquaduct onder het Van Harinxmakanaal in Leeuwarden. De regionale spoorverbindingen zorgen voor regionale bereikbaarheid en aansluiting op het nationale spoornetwerk; ze ondersteunen daarmee ook de functie en ontwikkeling van de aanliggende stationskernen. De spoorlijn Leeuwarden – Groningen heeft een Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 94 belangrijke interprovinciale en regionale functie, met een toenemend aantal reizigers.

Samen met de provincie Groningen zetten we in op het verduurzamen van deze lijn en op het verhogen van de frequentie van het aantal treinen. Met het Rijk en noordelijke overheden participeren we in het aanvullend onderzoek naar tracé, inpassing en effecten van de door het Rijk geplande Lelylijn. En naar de financie- ring ervan. Het openbaar vervoer versterken we verder door de aanleg van mobiliteitshubs: goed be- reikbare knooppunten waar reizigers eenvoudig kunnen switchen tussen fiets, auto, openbaar en deelvervoer. Deze hubs vormen de schakels tussen het regionale en lokale netwerk en komen in elk geval bij de stedelijke centra en regiokernen te liggen. Ze verbe- teren de benutting van bestaande verbindingen, maken ketenmobiliteit aantrekkelijker en dragen bij aan een robuust vervoerssysteem. Bij de ontwikkeling van hubs nemen we – waar mogelijk – laadinfrastructuur mee, zodat reizigers ook kunnen laden of overstappen op elektrische vervoermiddelen en (elektrisch) deelvervoer. Mobiliteitshubs vragen een zorgvuldige ruimtelijke inpassing: niet alleen lokaal, maar ook als onderdeel van een netwerk. Voor een maximaal effect, moeten ze op de juiste plek- ken gesitueerd worden. Daarbij rekening houdend met sociale veiligheid én met de be- reikbaarheid van het platteland en de kleinere kernen, om vervoersarmoede te voorko- men en de leefbaarheid te behouden.

Op de kaart van beweging 4 zijn de locaties van de belangrijkste hubs indicatief aangegeven. Verbinden van mobiliteit en ruimtelijke ontwikkeling Een duurzaam mobiliteitssysteem vraagt om slimme ruimtelijke keuzes. Samen met ge- meenten versterken we de relatie tussen infrastructuur, mobiliteit en ruimtelijke ontwikke- lingen. We stimuleren dat functies die veel verplaatsingen met zich meebrengen – zoals kantoren, onderwijsinstellingen en voorzieningen – nabij OV-knooppunten komen en goed bereikbaar zijn met de fiets. Goed bereikbare stations en haltes zijn geschikte loca- ties voor levendige milieus met een concentratie van gemengde functies. We stimuleren gemeenten om de omgeving van treinstations, andere OV-knooppunten en mobiliteits- hubs bij steden en dorpen, beter en intensiever te benutten voor functies die gebruik ma- ken van de trein en ander OV. Op deze manier verbeteren we de samenhang in het net- werk van steden en dorpen. En brengen we zo een goed werkend daily urban system tot stand, waarin wonen, werken en voorzieningen qua ligging en ontsluiting goed op elkaar zijn afgestemd. ‘Het rondje Fryslân’ is een kansrijk voorbeeld van een optimaal verbonden regionaal mo- biliteitssysteem met een koppeling aan ruimtelijke ontwikkeling. We hebben het dan over het beter benutten van OV-verbindingen, zoals de spoorlijnen Groningen-Leeuwarden en Leeuwarden-Sneek-Stavoren.

En over het toevoegen van ontbrekende schakels tussen de steden van het Fries Stedelijk Netwerk en tussen het Fries Stedelijk Netwerk en de omliggende regio’s. Dit stimuleert de netwerkkracht van het FSN. En het werkt als een vliegwiel voor economische ontwikkelingen en de gastvrijheidssector, maar ook voor wo- nen, leefbaarheid en de bereikbaarheid van voorzieningen. Ook het omringende landelijk gebied profiteert hiervan. We gaan dit samen met de gemeenten verkennen. Toekomstbestendige en veilige infrastructuur Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 95 De auto blijft, naast de fiets en het OV, onmisbaar voor de bereikbaarheid van niet-stede- lijke gebieden. We investeren dan ook blijvend in een verkeersveilige infrastructuur en voldoende doorstroming, zodat automobilisten zich vlot en veilig kunnen verplaatsen. Stroomwegen, gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen vormen samen een goed functionerend wegennet dat kernen onderling verbindt. Daarbij hoort ook voldoende laad- infrastructuur, zodat de overstap naar elektrisch rijden – door inwoners én bedrijven – wordt gestimuleerd. De bestaande hoofdwegen houden we op orde en passen we waar nodig aan nieuwe eisen aan; we vragen dit ook van andere wegbeheerders. Het kan zijn dat wegen worden opgewaardeerd – zoals de verbinding Leeuwarden-Sneek – of juist afgewaardeerd uit oogpunt van verkeersveiligheid.

Ook kunnen inrichtingsmaatregelen als gescheiden rijba- nen nodig zijn. We kijken ook naar nieuwe verkeers- en vervoerstechnieken, zoals auto- noom rijden, die in de toekomst kunnen bijdragen aan beter gebruik van de bestaande infrastructuur. Specifieke aandacht vragen de verouderde kunstwerken, zoals bruggen en viaducten, waarvoor nu al verkeer moet omrijden. We overleggen met het Rijk, en andere partijen, over adequate oplossingen. Meer goederenvervoer over water We zetten in op een verschuiving van goederenvervoer van de weg naar het water. De Friese hoofdvaarwegen – het Prinses Margrietkanaal en het Van Harinxmakanaal – bie- den voldoende capaciteit en vormen hiervoor de dragende structuur; deze maken deel uit van de Europese North Sea – Baltic corridor. Door vervoer over water te stimuleren, be- perken we de verkeersdruk op de weg, verminderen we de CO ₂-uitstoot en verbeteren we de efficiëntie van de logistieke keten. De uitvoering van de Havenvisie Fryslân is hierin een belangrijke eerste stap. De visie richt zich op het versterken van de samenwerking tussen Friese havens met een industri- eel-logistiek karakter en op het beter benutten van watergebonden bedrijventerreinen; met als voorwaarde dat dit past bij de vaarwegklasse.

Zo willen we de economische bete- kenis van deze locaties bestendigen, de mogelijkheden van vervoer over water verder benutten en de circulaire economie een impuls geven. Goede bereikbaarheid van de ha- vens via vaarwegen en achterlandverbindingen, is randvoorwaarde voor het functioneren van het Friese havennetwerk; het oplossen van knelpunten hierin is daarom gewenst. We blijven ons inzetten voor veiligheid van waterverkeer. Specifiek waar het gaat om de afstemming tussen recreatie- en beroepsvaart. Verbeteren van verbindingen Voor een goed functionerend logistiek netwerk is samenhang tussen weg en water es- sentieel. We werken daarom aan het oplossen van knelpunten bij bruggen, sluizen en weg-waterkruisingen, zodat goederenvervoer veiliger en efficiënter kan plaatsvinden. Via de hoofdvaarwegen, en de koppeling met het Europese TEN-T-netwerk, versterken we onze positie binnen regionale en internationale goederenstromen. Goede externe bereikbaarheid van onze toegangspoorten via het water is een belangrijke voorwaarde voor goederenvervoer over het water. In dit verband vragen we aandacht Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 96 voor de vaarwegen vanaf de Noordzee en het IJsselmeer via Harlingen richting het Van Harinxmakanaal en voor de vaarweg vanaf het IJsselmeer naar Lemmer en het Prinses Margrietkanaal.

Daarnaast onderzoeken we andere mogelijkheden om de logistiek verder te optimalise- ren – bijvoorbeeld door betere aansluiting van bedrijventerreinen op vaarwegen. Ook op logistieke knooppunten, zoals bedrijventerreinen en overslaglocaties, nemen we laadin- frastructuur standaard mee bij herstructurering of nieuwe ontwikkeling. Daar kunnen aan- vullende voorzieningen aan gekoppeld worden, zoals uitbouw tot clean energy hubs en verzorgingsplaatsen voor (inter)nationaal vrachtverkeer. Ontwikkeling van luchtverkeer Om de kansen die (onbemande) luchtvaart biedt te kunnen benutten, werken we – in overleg met partners – aan nieuw luchtvaartbeleid binnen het programma milieu/gezonde leefomgeving. We willen de ontwikkelingen in de luchtvaartsector verder verkennen en waar mogelijk – met oog voor veiligheid, leefomgeving en ruimtelijke kwaliteit – samen- werken, ondersteunen en reguleren binnen onze wettelijke taken. Wij gaan voor een om- slag naar een slimmere en meer duurzame luchtvaart en luchthavenontwikkeling. Voor onbemande luchtvaart (drones) volgen we de ontwikkelingen en onderzoeken we de be- hoefte aan test- en experimenteerruimte en onze mogelijke rol in het lagere luchtruim. We onderscheiden verschillende categorieën van terreinen voor het opstijgen en landen van luchtvaartuigen (vliegtuigen, helikopters, zweefvliegtuigen, paramotorvliegers, dro- nes).

Uitbreiding van het aantal luchthavens heeft geen prioriteit. Hierop zijn drie uitzon- deringen mogelijk:  Luchthavens met een maatschappelijk belang, zoals bij zieken- huizen;  Luchthavens met een uitermate innovatief karakter, waarbij de overlast voor de omgeving minimaal is. Denk hierbij aan vertiports voor drones;  Luchthavens op locaties waarvoor al meerdere jaren een TUG- ontheffing (Tijdelijk en Uitzonderlijk Gebruik voor landen en opstij- gen buiten een officiële luchthaven) is verleend. Raakvlakken Mobiliteit is nauw verweven met andere thema’s en opgaven in de fysieke ruimte van Fryslân. Hieronder sommen we de belangrijkste raakvlakken op.  Gezonde en veilige leefomgeving, leefbaarheid: Mensen hebben mobiliteit nodig om te kunnen functioneren; zonder mobiliteit staat alles stil. Mobiliteit geeft ook hinder en kan afbreuk doen aan ge- zondheid, veiligheid en leefbaarheid;  Bodem en water: Infrastructuur moet klimaatbestendig worden gemaakt en voorbereid op calamiteiten. Daarbij moet rekening worden gehouden met bodem en water. Zettingen in de onder- Deel Thematische Verdieping – augustus 2026 97 grond zijn een bijzonder punt van aandacht. Tegelijk is infrastruc- tuur een vereiste voor een klimaatbestendige inrichting. Er zijn kansrijke combinaties denkbaar van mobiliteit en waterveiligheid;  Landbouw: De landbouw heeft wegen nodig voor transport.

Grote landbouwvoertuigen belasten de plattelandswegen en kunnen verkeersonveilige situaties opleveren;  Natuur en landschap: Mobiliteit draagt bij aan beleving van - en draagvlak voor - natuur en landschap. Mobiliteit kan de natuur ook belasten en verstoren;  Energie: Het fossielvrij maken van mobiliteit is een grote opgave. Hiervoor zijn aanpassingen nodig aan infrastructuur, zoals het realiseren van voldoende elektrische laadvoorzieningen en vul- punten voor groengas en waterstofgas of de elektrificatie van spoorlijnen en veerverbindingen. Het oplossen van de netconges- tie is hierbij een voorwaarde;  Wonen: Bestaande en nieuwe woonwijken moeten goed worden ontsloten. De uitdaging is om de bestaande infrastructuur opti- maal te benutten door slimme vervoerscombinaties te maken;  Economie en bedrijvigheid: Bestaande en nieuwe werklocaties moeten goed worden ontsloten. De uitdaging is om bestaande infrastructuur optimaal te benutten en de wijze van ontsluiting goed af te stemmen op de bedrijfstypen. Het filevrij houden van Fryslân is een vestigingsfactor voor bedrijven. Meer vervoer over water biedt kansen; Slimme groei van de gastvrijheidssector vraagt een goede ont- sluiting, ook van buiten Fryslân, en samenhangende recreatieve netwerken voor varen, wandelen en fietsen. Te veel recreatiever- keer kan op piekmomenten verkeersknelpunten opleveren.

Structuurkaart Mobiliteit (zie kaartenboek) Op deze kaart staan de belangrijkste onderdelen van het mobiliteitsnetwerk . Het bestaande net- werk is redelijk goed ontwikkeld maar willen we slimmer verbinden en optimaliseren. Soms leidt dit tot verbeteringen van de verbinding zelf, soms tot het toevoegen van knooppunten zoals mobiliteits- hubs. We houden het Prinses Margrietkanaal en het Van Harinxmakanaal incl. zijtakken, goed be- vaarbaar en stimuleren meer goederenvervoer over water. We zoeken naar een duurzame oplos- sing voor de veerverbinding naar Ameland. De door het Rijk geplande Lelylijn met mogelijke halte- plaatsen is indicatief aangegeven, als nieuwe, snelle spoorverbinding binnen Noord-Nederland en richting Randstad en Duitsland e.v.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://harlingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/af0648c9-bc52-4935-936e-6ad94a7a8495?agendaItemId=83a9bd4c-9d07-403f-a984-db10c9b0516f