CConstaterende datHarlingen
Koppel je AI →
Document · PDF

bijlage 1a - POVI deel A - VISIE - GS vastgesteld 18-8 - schoon

openbare informatieve raadscommissie - Raadszaal 2 september 2026, gemeente HarlingenBij agendapunt: Nieuwe Povi-stukken21.744 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

In Omgevingsprogramma's, samenwerkingsverbanden en/of een gebiedsgerichte aanpak, werken we samen met de onze samenwerkingspartners. 4.3 Provinciale belangen Voor een Omgevingsvisie is in de Omgevingswet niet bepaald dat het proportionaliteits- en subsidiariteitsbeginsel in acht moet worden genomen. Dat past ook bij de status van een Omgevingsvisie, die zelfbindend is en onze ambitie schetst, maar geen taken en bevoegdheden vastlegt of beperkt. Dat kan bij een nadere uitwerking in de Omgevingsverordening wel aan de orde zijn. Dan moet sprake zijn van een provinciaal belang (proportionaliteit) en moet dat belang niet op doelmatige of doeltreffende wijze door de gemeente kunnen worden behartigd (subsidiariteit). In deze Omgevingsvisie hebben we de provinciale belangen verwoord. Op grond van deze provinciale belangen, gekoppeld aan bovenlokale vraagstukken, bepalen we onze rol in de samenwerking. Uit deze belangen vloeit ook voort bij welke ruimtelijke ontwikkelingen of plannen we als provincie betrokken willen zijn.

Kort opgesomd gaat het om:  Een klimaatbestendig water- en bodemsysteem;  Een robuust en veerkrachtig natuursysteem;  Een toekomstbestendige innovatieve landbouw;  Een sterke economische structuur met een aantrekkelijk vestigingsklimaat;  Een goede, duurzame en veilige regionale en (inter)nationale bereikbaarheid;  Een toegankelijk, stabiel, betaalbaar, en energieneutraal energiesysteem;  Een samenhangende hoofdstructuur van het bebouwde gebied,met een sterk netwerk van steden en dorpen;  Een veilige en gezonde leefomgeving met een goede milieukwaliteit, als standaard in de hele provincie;  Een herkenbaar onderscheid tussen de Friese landschapstypen, gebaseerd op de provinciale kernkwaliteiten;  Een gemeenschap waarin mensen naar elkaar omkijken, met bestaanszekerheid en gelijke kansen voor iedereen. We verwijzen naar bijlage 4 voor een meer uitgebreid overzicht van onze provinciale belangen en onze hoofdkeuzes daarbij. Deel Visie – augustus 2026 49 Deze provinciale belangen vormen onze basis om regels te stellen in de verordening. Bij het stellen van die regels zullen we uiteraard moeten motiveren dat het doelmatig en doeltreffend is dat wij als provincie deze regels stellen. We erkennen hierbij dat de zorg voor de fysieke leefomgeving primair bij de gemeente ligt, tenzij daar andere wettelijke regels over zijn gesteld.

Bij de uitoefening van provinciale bevoegdheden, zoals het stellen van regels, zullen we van geval tot geval beoordelen of aan het subsidiariteitsbeginsel wordt voldaan. 4.4 Ruimtelijke principes Om onze ambities en doelen te kunnen realiseren, zullen overheid en samenleving oplossingen moeten uitwerken voor de opgaven in de beperkte ruimte. Oplossingen die recht doen aan de omstandigheden en omgevingskwaliteiten op een plek/in een gebied. Ruimtelijke opgaven zijn immers zelden overal hetzelfde; dat geldt ook voor de oplossingen. Om daar goed op te kunnen anticiperen is gebiedsgericht werken een belangrijk uitgangspunt in deze Omgevingsvisie. De sturingsaanpak vraagt hierin om overleg en samenwerking. Hierbij werken we met gezamenlijke analyses toe naar samenhangende oplossingen en ontwerpen, toegesneden op kenmerken en (gebruiks)waarden van een plek of in een gebied. En die passen bij onze belangen en bij die van andere partijen. Voor de inrichting van onze ruimte hebben we daarom principes opgesteld. Ze vormen inspiratiebron en hulpmiddel bij het maken van keuzes voor de uitvoering in plannen en programma’s, en om toekomstbestendige keuzes te maken. Er kan niet altijd, in dezelfde mate, aan alle principes worden voldaan. Een bestuurlijke afweging van belangen zal nodig blijven. Daarbij staan de te behalen doelen bij onze opgaven centraal.

Net zo goed als de economische haalbaarheid en de betaalbaarheid meewegen. We komen tot de volgende ruimtelijke principes:  Meervoudig en zuinig ruimtegebruik: we gaan slim om met de beschikbare ruimte. Eerst benutten wat er al is, dan pas nieuwe ruimte inzetten. En door ruimte voor meerdere functies in te zetten en functies te combineren;  Omgevingskwaliteit als ontwerpbasis: ontwikkelingen bouwen voort op bestaande kenmerken, kwaliteiten en waarden (economisch, ecologisch, cultureel en ruimtelijk) van een plek of gebied. Meestal kunnen nieuwe functies worden ingepast in de bestaande situatie. Soms zal echter de ruimtelijke inrichting worden aangepast aan de nieuwe functies, of is zelfs het transformeren van een gebied met een nieuwe ruimtelijke inrichting nodig;  Opgaven koppelen en verbinden: stimuleren dat projecten en ontwikkelingen vanaf de start aan zoveel mogelijk verschillende opgaven en ambities bijdragen;  Een gezonde en veilige leefomgeving: gezondheid en veiligheid worden als centrale thema’s steeds meegenomen in keuzes voor de fysieke leefomgeving.

 Klimaatbestendig en voorbereid op toekomstige omstandigheden: onze ruimtelijke ordening en inrichting en daarmee ons landgebruik zijn beter afgestemd op het natuurlijke water- en bodemsysteem;  Niet afwentelen op toekomstige generaties of elders: in onze visie is het effect voor toekomstige generaties of voor andere plekken, meegewogen in onze keuzes. Zo werken we toe naar een rechtvaardigere en duurzamere samenleving. We vragen partijen als gemeenten om deze principes toe te passen en doen dat zelf ook. Zo hebben we in deze visie het principe Zorgvuldig ruimtegebruik voor ontwikkeling van wonen, werken en voorzieningen vertaald als: “herstructurering, herbestemming en Deel Visie – augustus 2026 50 inbreiden voor uitbreiden”. We leggen het principe Koppelen en verbinden voor energie uit door het “combineren van productie, opslag en verbruik van energie in energiehubs, waar tegelijkertijd ruimte is voor groei van de lokale economie, duurzame mobiliteit, warmtetransitie en clustering van functies". Het principe Klimaatbestendigheid en voorbereid op de toekomst, passen we voor economie toe als “Het juiste bedrijf op de juiste plek”. En het principe Niet afwentelen betekent dat we zowel de huidige als de toekomstige drinkwaterwinningen in deze Omgevingsvisie beschermen.

Bij de uitwerking van opgaven, oplossingsrichtingen en programma's zullen we de - in die situatie relevante - principes verder uitwerken, vertalen en concreet maken. Zo helpen ze bij het maken van afwegingen. Ook bij het opstellen en uitvoeren van provinciale projecten benutten we de principes. Wanneer we samen met andere partijen samenwerken aan een opgave of initiatief, dan brengen we de principes aan de start van een traject in. De principes zijn nadrukkelijk niet bedoeld als juridisch toetsingskader of als directe beoordelingscriteria voor gemeentelijke Omgevingsplannen of vergunningverlening. Gemeenten behouden daarbij hun eigen bevoegdheden en afwegingsruimte bij de evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Via onze opgaven en vanuit brede welvaart willen we zo met alle partijen samenwerken aan een rechtvaardige, doelmatige en slimme verdeling van de ruimte in Fryslân en een goede balans tussen lusten en lasten. Door te zorgen voor interactie en samenhang tussen alle verschillende belangen bij een opgave, kunnen we in elke situatie/gebied beter prioriteren en, waar nodig scherpe, ruimtelijke keuzes maken in waar functies wel, niet, of onder voorwaarden waar hun beslag kunnen krijgen. Zo maken we met elkaar toekomstbestendige keuzes die passen bij onze Friese identiteit en maken we samen de beweging naar het samenwerken als één overheid.

De ruimtelijke principes zijn als checklist en handreiking uitgewerkt in bijlage 1. 4.5 Wegen van belangen De POVI is een visiedocument, waarin lange lijnen voor de toekomst worden uitgezet, provinciale belangen (bijlage 4) en opgaven worden geduid, en wettelijke en beleidsmatige kaders worden aangegeven. De uitwerking daarvan zal via Omgevingsprogramma’s, Omgevingsverordening en andere instrumenten plaatsvinden. De POVI bevat daarom bewust géén rangorde van belangen vooraf. Welke prioritering in belangen passend is, hangt van veel factoren af (zoals het vraagstuk, de plek, samenhang met andere opgaven) en willen we veelal samen met onze partners doen. Dit ook om aan te kunnen sluiten bij het uitgangspunt van de Omgevingswet om verantwoordelijkheden op de juiste plek te leggen. Wel maken we inzichtelijk welke stappen de provincie doorloopt om bij concrete vraagstukken tot een navolgbare inzet te komen en om vraagstukken integraal en gebiedsgericht te benaderen. Bij ieder vraagstuk, initiatief of gebiedsproces kijken wij naar: 1. Welke provinciale belangen en opgaven een rol spelen; 2. Welke wettelijke kaders en randvoorwaarden relevant zijn; Deel Visie – augustus 2026 51 3. Wat een ontwikkeling betekent voor de vier bewegingen en hoofdkeuzes uit de POVI en de provinciale Omgevingsprogramma’s; 4.

Hoe de ontwikkeling, met toepassing van onze ruimtelijke principes, het beste kan aansluiten bij de kenmerken, kwaliteiten, waarden en bestaande functies van de plek/ het gebied waar de ontwikkeling is gedacht, én hoe deze ontwikkeling het beste kan bijdragen aan onze opgaven en belangen; 5. En tot slot, welke provinciale rol of instrumenten passend zijn bij het betreffende vraagstuk. Deze vijf stappen zijn nadrukkelijk geen juridisch toetsingskader, maar helpen ons om belangen, opgaven, gebiedskwaliteiten en wettelijke kaders vroegtijdig in samenhang te beschouwen en hierover het gesprek te voeren met betrokken partijen. De uitkomst van die afweging verschilt per vraagstuk, gebied, en schaalniveau. Als bij een vraagstuk meerdere provinciale belangen spelen, helpen deze stappen ons ook om daar een prioritering in aan te kunnen brengen. Op basis van deze vijf stappen, bepaalt de provincie haar inzet aan omgevingstafels, in gebiedsprocessen, uitnodigingszones en andere opgaven waaraan wij deelnemen. Zo hanteren we een transparante, consistente en integrale werkwijze. 4.6 Specifieke sturingsconcepten De visie in de POVI bevat hoofdkeuzes om te komen tot een herkenbaar Fryslân, klaar voor de toekomst. Met het water- en bodemsysteem als vertrekpunt en steeds vanuit de vraag hoe een ontwikkeling bijdraagt aan de brede welvaart .

De ruimtelijke principes helpen om de opgaven goed te interpreteren en te laten landen. Dat geldt overal en wordt zeker ook betrokken bij de volgende specifieke sturingsconcepten. Sturing vanuit het netwerk van steden en dorpen Fryslân functioneert als één samenhangend netwerk van grote steden (het FSN), regiosteden, regiokernen, dorpen en landelijk gebied; een netwerk waarin steden, dorpen en platteland economisch en sociaal met elkaar verbonden zijn. De kracht van dit netwerk zit in complementariteit. De kernenstructuur stuurt op een passende rolverdeling tussen steden, regiokernen, dorpen en landelijk gebied en geeft verdere invulling aan het aard- en schaalprincipe. Groei van de woningvoorraad wordt hierop afgestemd. We zetten in op een netwerk waarbij regionale banen en voorzieningen resp. dagelijkse voorzieningen binnen 30 minuten resp. binnen 15 minuten bereikbaar zijn. Naast wonen, bereikbaarheid en voorzieningen sturen we via dit concept ook op welke vorm en omvang van bedrijvigheid passen bij welke kern of welk gebied. En tot slot helpt dit concept ook om vraag en aanbod vanuit energie ruimtelijk goed bij elkaar te brengen. Binnen dit netwerk van steden en dorpen krijgt het Fries Stedelijk Netwerk (FSN) extra accent ten behoeve van de positionering van de vier grootste stedelijke kernen in Fryslân, zowel in regionaal, nationaal als Europees verband.

Het FSN is geen losstaand stedelijk eiland, maar een motor die via arbeidsmarkt, kennis, voorzieningen, innovatie, toeleveringsketens en bereikbaarheid verbonden is met regiosteden en regiokernen, dorpen en het platteland. Leeuwarden neemt als provinciehoofdstad binnen het FSN een aparte positie in. Stedelijke functies worden gebundeld waar schaal en synergie nodig zijn. De effecten daarvan moeten doorwerken naar omliggende gebieden: meer massa, Deel Visie – augustus 2026 52 ontwikkelkracht, innovatie, hoogwaardige voorzieningen en externe positionering voor heel Fryslân. Regie vindt plaats op strategisch niveau, met een focus op sleutelprojecten: grootschalige bedrijfslocaties met stuwende werkgelegenheid, grootschalige woningbouwlocaties, (hoog)stedelijke woonmilieus, bovenregionale voorzieningen enz. Met als doel de externe concurrentiepositie (nationaal én internationaal) te verbeteren, om zo de Friese economie als geheel te versterken. Samenwerking tussen de provincie en de steden Drachten, Heerenveen, Leeuwarden en Sneek is de basis om te komen tot meerwaarde in heel Fryslân. Landbouwhoofdstructuur (LHS) Dit concept stuurt op twee manieren. De LHS biedt agrariërs toekomstperspectief in de verschillende gebieden met hun verschillende kenmerken en kwaliteiten, en ook meervoudige opgaven (zie hierna).

Daarmee sluit de LHS aan op de gewenste boerdiversiteit (zie begripsomschrijving): de variatie in bedrijfstypen en hun relaties met de omgeving, maken de agrarische sector als geheel sterker en veerkrachtiger. Daarnaast is de LHS opgenomen om landbouwgronden en agrarische ontwikkelruimte expliciet mee te nemen in ruimtelijke afwegingen. Bij een voorgenomen functiewijziging van landbouwgrond wordt niet alleen gekeken naar het belang van de nieuwe functie, maar ook naar de landbouwkundige waarde, voedselvoorziening, het concurrerend vermogen, landschappelijke kwaliteit, water-bodemgeschiktheid, alternatieven en maatschappelijke meerwaarde. Hiervoor is een afwegingskader nodig dat niet belemmerend werkt, maar zorgt voor een gelijkwaardige afweging van landbouw tegen andere functies. Dit afwegingskader moet nog worden uitgewerkt. Meervoudige opgaven landelijk gebied Dit concept gaat over die plekken waar de druk op kwetsbare natuur en het water- en bodemsysteem groot is, en waar verbetering nodig is van de hydrologie, natuurkwaliteit en stikstofsituatie. Landbouw is daarbij een cruciale sleutel: het draagt bij aan die verbetering én krijgt een duurzaam ontwikkelperspectief. We sturen hierbij gebiedsgericht op een samenhangende verbetering van het natuur-, water en bodemsysteem, in samenspraak met agrariërs en andere gebiedspartijen.

De landbouw ontwikkelt hiermee richting vormen van bedrijfsvoering die bijdragen aan natuurherstel, minder emissies, betere waterkwaliteit, hydrologisch herstel en klimaatbestendigheid. Met als doel kwetsbare natuur en het water- en bodemsysteem herstellen, de stikstofdruk verminderen en tegelijk een uitvoerbaar en rendabel perspectief voor landbouw organiseren die deze systeemverbetering mede mogelijk maakt. Sturing op het samenwerkingsproces We zien verschillende gebieden waar veel opgaven samenkomen en waar provincie, gemeenten, Wetterskip Fryslân en overige partners gezamenlijk aan ruimtelijke oplossingen werken. Via uitnodigingszones sturen we op het proces van samenwerking en afstemming met als doel: versnelling, integraliteit en gezamenlijke regie en uitvoering organiseren in gebieden met complexe opgaven. De aangegeven uitnodigingszones zijn geen vast omkaderde gebieden, maar een startpunt om met betrokken partijen tot integrale plannen te komen. We maken onderscheid tussen uitnodigingszones in stedelijk en landelijk gebied. In de uitnodigingszones stedelijk gebied wordt de dynamiek van wonen, bedrijvigheid, Deel Visie – augustus 2026 53 voorzieningen en energie gebundeld, in samenhang met klimaatadaptatie, landbouw, recreatie en landschap.

In de uitnodigingszone landelijk gebied is sprake van het gebiedsgericht verweven van landbouw, natuur, water, bodem, klimaat en landschap. Deel Visie – augustus 2026 54 H5. Van Omgevingsvisie naar uitvoering De Omgevingsvisie is onze strategische visie voor de Friese leefomgeving en zet daarmee een integrale en langjarige koers uit. De uitvoering daarvan krijgt op de volgende manieren zijn beslag:  Door het opstellen van provinciale Omgevingsprogramma’s voor bepaalde thema’s of gebieden, waarin de visie wordt uitgewerkt naar operationele doelen en een pakket aan maatregelen om die doelen te bereiken;  Door het opnemen van regels in de provinciale Omgevingsverordening die doorwerken in gemeentelijke Omgevingsplannen of rechtstreeks werken naar inwoners en bedrijven;  Door het nemen van een provinciaal Projectbesluit of Omgevingsvergunning voor grote projecten;  Door het opstellen van (gemeentelijke) plannen en projecten en het uitvoeren hiervan. De Omgevingsvisie is alleen bindend voor de provincie zelf. Op grond van de beleidscyclus vanuit de Omgevingswet, werkt de Omgevingsvisie door in verschillende instrumenten die wij kunnen inzetten. Bron: Informatiepunt Leefomgeving 5.1 Doorwerking Omgevingsprogramma's Omgevingsprogramma's zijn uitvoeringsgericht, inclusief de financiering.

Ze zorgen voor uitwerking en doorwerking van de Omgevingsvisie en bevatten maatregelen om de doelen en ambities uit de visie te realiseren. De maatregelen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit:  Inzet van communicatie- en informatie-instrumenten, kennis en kunde;  Inzet van financiële instrumenten, zoals subsidies;

Deel Visie – augustus 2026 55  Feitelijke maatregelen, zoals de uitvoering van een project in de fysieke leefomgeving;  Het opnemen van omgevingswaarden, instructieregels en algemene regels (zoals vergunningplichten) in de Omgevingsverordening. Omgevingsverordening De Omgevingsvisie en een Omgevingsprogramma bieden de basis om regels op te nemen in een provinciale Omgevingsverordening. In onze Omgevingsverordening zijn regels opgenomen met een directe werking (algemene, rechtstreeks werkende regels) die voor een ieder gelden. Denk daarbij aan vergunningplichten die we als (vaar)wegbeheerder opleggen, of bepaalde verbods- en gebruiksregels zoals ten aanzien van grondwaterbeschermings- of stiltegebieden. Daarnaast zijn in onze verordening instructieregels opgenomen. Dit zijn regels waaraan Omgevingsplannen of buitenplanse Omgevingsvergunningen van gemeenten moeten voldoen. Tot slot kunnen we omgevingswaarden vastleggen in de verordening. Dat zijn objectief vast te stellen meetbare waarden waarvoor een concreet doel wordt gesteld. De maatregelen om deze waarde te behalen, staan in een Omgevingsprogramma. Projectbesluit en Omgevingsvergunning Voor concrete activiteiten kunnen we een Projectbesluit of een Omgevingsvergunning afgeven. Voor sommige activiteiten in de fysieke leefomgeving is een Omgevingsvergunning nodig.

In de Omgevingsverordening staan beoordelingsregels waaraan zo’n vergunning moet voldoen. Het Projectbesluit is vooral bedoeld en geschikt voor meer complexe, grote projecten, zoals de aanleg van infrastructuur. Of voor gemeentegrensoverschrijdende projecten. In enkele gevallen, zoals het plaatsen van windturbines met meer dan 15 MWh capaciteit, zijn we zelfs verplicht om een Projectbesluit te nemen. De instrumenten die we inzetten, stemmen we af op de opgave en op wat er nodig is om de doelen te bereiken. Omdat we vanuit samenwerking en een ‘ja, mits’ houding willen werken, stellen we zo weinig mogelijk en zo helder mogelijke regels. 5.2 Samenwerken aan Omgevingsprogramma’s Soorten Omgevingsprogramma’s We werken onze Omgevingsvisie op onderdelen uit in programma’s. We onderscheiden daarbij verschillende soorten programma’s. Er zijn verplichte en vrijwillige programma’s. De wettelijk verplichte Omgevingsprogramma’s zijn: het Regionaal Waterprogramma (wordt in Fryslân een Regionaal Water- en Bodemprogramma), het Actieprogramma Geluid, de Beheerplannen Natura 2000 en een Volkshuisvestingsprogramma. Deze Omgevingsprogramma’s zijn thematisch en veelal provinciebreed. Naast de verplichte programma's, stellen we vrijwillige Omgevingsprogramma’s op. Dit zullen meer integrale en/of meer gebiedsgerichte Omgevingsprogramma’s worden.

Hierin worden alle relevante beleidsthema's onderling afgewogen (integraal) en vervolgens vertaald. Deze programma’s kunnen zowel provinciebreed als gebiedsgericht zijn. Deel Visie – augustus 2026 56 De overgang van sectoraal beleid naar integrale Omgevingsprogramma's vergt tijd. De komende jaren maken we deze omslag. Met als doel de huidige veelheid aan sectorale beleidsstukken terug te brengen naar een werkbaar aantal Omgevingsprogramma's. Om daarmee de ambities en doelen uit onze visie provinciebreed te kunnen realiseren met, daar waar nodig, een uitwerking per gebied. Voor water en bodem stellen we al één Omgevingsprogramma op.

Deel Visie – augustus 2026 57 We betrekken onze samenwerkingspartners bij het opstellen van onze programma’s. Bij de start van een programma bepalen we met onze samenwerkingspartners ieders rol hierin. Ook brengen we onze provinciale belangen in en vragen onze partners om ook hun belangen te benoemen. Bij ieder programma vertalen we de verplichtingen uit Europese en landelijke wet- en regelgeving en visies, zoals de landelijke Nota Ruimte, naar de Friese situatie. Door ook bij het opstellen van Omgevingsprogramma’s samen te werken met relevante partijen in het gebied krijgen we oog voor wat er leeft en speelt, en kunnen we samen de juiste keuzes maken. Dit kan er toe leiden dat we, met gemeenten en/of Wetterskip Fryslân, een gezamenlijk Omgevingsprogramma voor gedeelde doelstellingen opstellen. Bron: Provincie Drenthe Uitnodigingszones In een aantal zones in Fryslân komen veel verschillende – en veelal urgente – opgaven samen op het gebied van energie, economie, wonen, klimaatadaptatie, landbouw, natuur etc. Deze uitnodigingszones zijn aangegeven op de Visiekaart en worden in paragraaf 4.1 en in hoofdstuk 9 van het deel Gebiedsgerichte Verdieping toegelicht. De accenten verschillen per zone, maar overal zullen we met adequate, integrale oplossingen komen passend bij de omgevingskwaliteiten ter plekke. Het zijn geen afgebakende ruimtelijke zones.

De begrenzing van de uitnodigingszones is indicatief en flexibel; deze kan meebewegen met de voortgang van de samenwerking en met de kansen die zich daarin voordoen, en met nieuwe ontwikkelingen. In deze zones nodigen we de gemeenten en andere betrokkenen uit om samen om tafel te gaan en plannen vroegtijdig af te stemmen. We brengen onze belangen en de opgaven in de zone in beeld en spreken met elkaar af wie welke rol heeft of neemt en de

Deel Visie – augustus 2026 58 regie voert over de ruimtelijke ontwikkelingen in de zone. Gemeenten kunnen daarin, vanuit hun verantwoordelijkheid voor hun grondgebied, het voortouw nemen. De resultaten van de planvorming kunnen een plek krijgen in een gemeentelijk, provinciaal of gezamenlijk gebiedsgericht Omgevingsprogramma. Zo kunnen we keuzes op elkaar afstemmen, koppelkansen benutten en verschillende belangen zo goed mogelijk dienen. Iedere partij kan vervolgens, binnen de eigen rol en bevoegdheid, aan de slag gaan. 5.3 Monitoring en evaluatie: bijsturen waar nodig De wereld om ons heen verandert snel. Oplossingen die nu de juiste lijken, kunnen gaandeweg om bijstelling vragen. We evalueren daarom geregeld – bij voorkeur jaarlijks – onze Omgevingsvisie. Bij de start van iedere nieuwe bestuursperiode voeren we bovendien een meer uitgebreide herijking van onze visie uit. Zo blijven we op de juiste koers. Daarnaast monitoren we of we de doelen uit de visie – en de verschillende Omgevingsprogramma's – halen. Daar waar nodig, stellen we maatregelen bij. Zo werken we goed en resultaatgericht aan onze opgaven en geven we invulling aan de beleidscyclus van de Omgevingswet. Het OER geeft een voorzet voor te hanteren indicatoren om de doelen te monitoren en om met onzekerheden om te kunnen gaan.

Hiermee borgen we – met een doorlopend proces – dat de instrumenten van de Omgevingswet (visie, programma's en verordening) actueel en bruikbaar blijven. Bijstellen doen we ook weer in afstemming met andere organisaties, inwoners en bedrijven. Zo werken we continu samen aan een sterker Fryslân waarin we ons thuis blijven voelen. Deel Visie – augustus 2026 59 H6. Het voorgaande samengevat in één afbeelding

Deel Visie – augustus 2026 60 H7. Participatie In een dialoog met de samenleving is met allerlei mensen en organisaties gesproken over de stand van de Friese leefomgeving en de opgaven en kansen die op de provincie afkomen. Deelnemers wezen met name op het belang om als provincie duidelijke keuzes te maken en aan te geven waar ze met partijen naar toe wil werken. Urgente opgaven als woningtekorten, bereikbaarheid van voorzieningen, klimaatadaptatie, landbouw en natuur, en energietransitie vragen om oplossingen, met name op bovenlokaal niveau. Let daarbij wel op de schaal en herkenbaarheid van gebieden. Mensen hechten aan behoud van de menselijke maat en de identiteit van het landschap. In de separaat bijgevoegde Participatierapportage verantwoorden we het gevolgde participatieproces en de resultaten daarvan. Deel Visie – augustus 2026 61 H8. Omgevingseffectrapportage Bij het formuleren van een Omgevingsvisie is het doorlopen van een plan- milieueffectrapportage een wettelijke verplichting die is opgenomen in de Omgevingswet. Met de milieueffectrapportage krijgt het milieu een plaats in de besluitvorming. Wij hebben het MER uitgebreid tot een Omgevingseffectrapport (OER) zodat niet alleen wordt gekeken naar het milieu maar ook naar de sociale en economische effecten.

Het OER levert zo een integrale onderbouwing van de keuzes, die erop gericht zijn om onze ambities en brede welvaart in Fryslân te realiseren. Het OER bestaat uit een aantal onderdelen. Ten eerste is er een zogenaamde Leefomgevingsfoto (LOF) gemaakt van de Friese leefomgeving. Deze toont hoe het momenteel is gesteld met de kwaliteiten van de Friese leefomgeving. Ook geeft de LOF weer hoe die kwaliteiten zich autonoom zullen ontwikkelen richting 2035, met een doorkijk naar 2050, bij voortzetting van het huidige beleid. De LOF maakt zichtbaar dat de sociaaleconomische aspecten over het algemeen redelijk tot goed scoren. Economie en verdienvermogen verdienen wel aandacht. Wonen en bereikbaarheid scoren minder gunstig en ook voor de toekomst zijn dit zorgpunten. De fysiek-natuurlijke aspecten van de leefomgeving scoren minder positief. Ook voor de toekomst staan deze aspecten onder druk. Ten tweede is er voor de Contourenschets een Effectbeoordeling op hoofdlijnen uitgevoerd. Hieruit bleek dat de voornemens in de Contourenschets in het algemeen resulteren in een (grotere kans op) verbetering van de leefomgeving. Er zijn aandachtspunten meegegeven voor de verdere invulling van de Omgevingsvisie, te onderbouwen door het OER.

In het proces om te komen tot de provinciale Omgevingsvisie formuleren we doelen en zoeken we naar de optimale strategische keuzes om die doelen ook daadwerkelijk te kunnen bereiken. Om gevoel te krijgen bij de effecten van bepaalde keuzes zijn er binnen het OER een viertal alternatieve keuzepakketten samengesteld. Voor elk van die vier alternatieven is beoordeeld hoe de keuzes daarbinnen scoren op de kans op doelbereik. Het beoordelen van deze vier alternatieven vormt het derde onderdeel van het OER. De uitkomsten daarvan staan opgenomen in hoofdstuk 6 van het OER (Het OER vindt u in een separate bijlage). Mede op grond van de eerste drie onderdelen van het OER maken we de uiteindelijke keuzes voor onze Omgevingsvisie. Dat pakket aan Omgevingsvisie-keuzes wordt binnen het OER het voorkeursalternatief genoemd. Het vierde onderdeel van het OER omvat het beoordelen van dat voorkeursalternatief. Dat wil zeggen, hoe beïnvloeden de Omgevingsvisie-keuzes de kansen op doelbereik? De beoordeling van het voorkeursalternatief (VKA) laat zien dat de kans op doelbereik voor veruit de meeste thema’s groter wordt (zie afbeelding volgende pagina). Deel Visie – augustus 2026 62

Deel Visie – augustus 2026 63 Samenvatting effectbeoordeling VKA In de afbeelding zijn alle aspecten uit het beoordelingskader samengevat weergegeven. Links zijn de aspecten uit het beoordelingskader per thema geclusterd. Op al deze aspecten zijn door de provincie doelen gesteld of ambities uitgesproken of gelden er (wettelijke) verplichtingen. De symbolen boven – en de bijbehorende kleurschakeringen - staan voor de kans dat voor het betreffende aspect de doelstelling/ambitie/verplichting worden gehaald. Daarbij staat rood voor “zeer laag” en groen voor “zeer hoog”. Per aspect zijn drie situaties weergegeven: - Huidig: wat is op dit moment de stand van zaken met betrekking tot de te behalen doelen of ambities. De huidige situatie is bepaald in de Leefomgevingsfoto. - Autonoom: wat is de verwachte trend met bijbehorende onzekerheidsmarge bij gelijkblijvend beleid. De autonome trend is eveneens bepaald in de Leefomgevingsfoto. - POVI: wat is de verwachte trend met bijbehorende bandbreedte gebaseerd op de keuzes in de POVI (oftewel het voorkeursalternatief). Algemene indruk De afbeelding laat zien dat voor de meeste aspecten uit het beoordelingskader een (licht) positief effect wordt verwacht t.o.v. de referentiesituatie. Dit betekent dat het VKA in algemene zin leidt tot het vergroten van de kans op doelbereik voor de aspecten uit het beoordelingskader.

Er worden geen trendbreuken of sterke verbeteringen of verslechteringen verwacht ten opzichte van de referentiesituatie. Dit betekent wel dat aspecten die in de referentiesituatie onder druk staan weliswaar iets verbeteren, maar nog steeds is er sprake van een slechte tot matige kans op doelbereik wanneer geen extra maatregelen op programmaniveau worden getroffen. Bovendien is in de afbeelding te zien dat voor de meeste aspecten een relatief grote onzekerheidsmarge geldt. Dit heeft vooral te maken met het overwegend abstracte karakter van de gemaakte keuzes. Door de keuzes verder uit te werken in (thematische en gebiedsgerichte) programma’s wordt duidelijker wat het effect op doelbereik zal zijn. Positief effect op brede welvaart Het hoofddoel van de nieuwe Omgevingsvisie voor Fryslân is brede welvaart en Fries geluk voor iedereen. In de figuur is te zien dat het VKA positief scoort op de aspecten die te maken hebben met brede welvaart, zowel op effect ten opzichte van de referentiesituatie als op doelbereik. Met name de aspecten Werkgelegenheid, Voorzieningen, Vestigingslocaties, Sociale samenhang, Inclusiviteit scoren positief. Aandachtspunten Bij het aspect Woningbouwlocaties is de kans op doelbereik echter nog steeds matig tot redelijk, met een grote onzekerheidsmarge.

Dit heeft vooral te maken met de relatief hoge woonlasten in Fryslân en het gebrek aan passende woningen voor starters. Zorgpunt is ook de funderingsproblematiek en de verdergaande maaivelddaling. De verwachting is dat voor de langere termijn de aanpak van het Veenweideprogramma niet meer volstaat om (negatieve gevolgen van) maaivelddaling in het veenweidegebied afdoende tegen te gaan. Deel Visie – augustus 2026 64 Aspecten met lage kans op doelbereik Er blijven bij de beoordeling van het VKA aspecten over die een slechte tot matige kans op doelbereik houden. De hierbij het meest in het oog springende aspecten zijn Verkeersveiligheid, Natuurgebieden, Biodiversiteit, Drinkwater en Archeologie. Voor verkeersveiligheid heeft dit vooral te maken met het ambitieuze doel van 0 verkeersdoden in 2040. De kans dat dit doel gehaald wordt is klein, hoeveel aanvullende maatregelen op programmaniveau de provincie ook zal nemen. De inzet binnen het VKA op multimodale ontsluiting, ketenmobiliteit, fietsnetwerk en OV bieden wel kansen om verkeersstromen veiliger te reguleren. De huidige staat en de referentiesituatie van Natuurgebieden is in de Leefomgevingsfoto negatief beoordeeld. Het VKA biedt wel kansen voor het verbeteren van (de bescherming van) Natura2000- gebieden maar deze zijn abstract en moeten verder geconcretiseerd worden.

Het behalen van de NNN-doelstellingen voor 2027 blijven in dit VKA buiten bereik, tenzij aanvullende maatregelen worden getroffen die op programmaniveau in het kader van deze POVI verder kunnen worden ingevuld. In het verlengde daarvan blijven ook de doelstellingen voor Biodiversiteit buiten bereik met de keuzes die in het VKA worden gemaakt. Er liggen kansen voor verbetering, maar om te voldoen aan de doelen die in de Vogel- en Habitatrichtlijn zijn gesteld is veel meer inspanning en oppervlakte aan beschermde natuur nodig. Deze extra inspanning kan binnen het kader van deze POVI zijn beslag krijgen in een programma Natuur. Het VKA laat wel een lichte verbetering ten opzichte van de referentiesituatie zien. Dit komt voort uit het onderscheiden binnen de Landbouwhoofdstructuur van gebieden met meervoudige opgaven én het inzetten op extra waterberging en groenblauwe dooradering. De kansen zullen echter wel geconcretiseerd moeten worden in de gebieden willen ze echt tot verbetering leiden; dit leidt tot een grote onzekerheidsmarge. Voor Drinkwater geldt dat in het VKA wordt ingezet op verbetering van de kwaliteit en kwantiteit. Dit wordt vooral gedaan door stimuleren van infiltratie en waterberging en het treffen van maatregelen met betrekking tot gewasbeschermingsmiddelen. In het VKA worden nieuwe Aanvullende Strategische Voorraden (ASV’s) aangewezen.

Dit leidt tot een licht positief effect ten opzichte van de referentiesituatie. De vraag is of dit genoeg zal zijn om in de toekomst voldoende schoon drinkwater te houden. Verwacht wordt dat de vraag naar drinkwater tot 2050 met zo’n 20% zal stijgen. Daarnaast is sprake van toenemende verzilting en vergrijzing van grondwater. Specifiek zijn de Waddeneilanden kwetsbaar, hoewel in het VKA wel wordt ingezet op het in stand houden van de zoetwaterlenzen aldaar. Al met al biedt het VKA nog steeds een slechte tot matige kans op het halen van de doelstellingen voor drinkwater. Het feit dat het aspect Archeologie laag scoort op doelbereik heeft vooral te maken met het risico van veenafbraak en de daarmee gepaard gaande verliezen van archeologische bodemschatten. Met het in stand houden van het Veenweideprogramma verandert er weinig ten opzichte van de referentiesituatie. Het verdiepende hoofdstuk m.b.t. de deelgebieden ondersteunt de inzichten uit het algemene deel van het OER. Op deelgebiedniveau zijn positieve bijdragen aan doelbereik te verwachten omdat goed kan worden aangesloten op de kenmerken van de gebieden. Dit geldt met name voor een robuuster water- en bodemsysteem, natuurherstel en versterking van biodiversiteit, behoud en versterking van landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten, en wonen en leefbaarheid, bereikbaarheid en economische vitaliteit.

Aandachtspunt blijft de spanning tussen water- en bodemmaatregelen en de huidige landbouwpraktijk. Ook het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering, spanning tussen natuurdoelen en economische functies, en de ruimtedruk van de diverse opgaven en hun effecten op water en bodem, landschap en natuur verdienen aandacht. De verdere uitwerking in programma’s en gebiedsprocessen is bepalend voor de uiteindelijke effecten. De passende beoordeling laat zien dat significant negatieve effecten op Natura 2000 gebieden als gevolg van de POVI niet op voorhand met zekerheid kunnen worden uitgesloten. Bij de uitwerking en de realisatie van beleidskeuzes (op programmaniveau) kunnen mogelijkheden gevonden worden om negatieve effecten te beperken of weg te nemen. Tot slot gaat het OER in op de doorwerking in Omgevingsprogramma’s, Omgevingsverordening, op monitoring en evaluatie volgens de beleidscyclus. Er worden enkele indicatoren aangegeven om goed te monitoren, omdat deze bepalend zijn voor het behalen van de doelen uit de POVI. Hiermee kan ook goed met de geconstateerde onzekerheden worden omgegaan en kan zo nodig in beleid en maatregelen worden bijgestuurd. Deel Visie – augustus 2026 65 Het totale OER-pakket is zeer omvangrijk en daarom beschikbaar in separate bijlages. Onderdeel daarvan is een uitgebreide managementsamenvatting die een goed totaalbeeld geeft.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://harlingen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/83c47c1f-e907-466c-90d5-6b13840d2e9a?agendaItemId=83a9bd4c-9d07-403f-a984-db10c9b0516f