16.1 Bijlage 1- Noorderkade 2 woningen - ruimtelijke onderbouwing
Tekst van het document
Groot folio, Leeuwarden. Exaltus, R.P . & M.G. Marinelli. 2002. Locatie-, studie- en inrichtingsplan Glastuinbouwontwikkeling noordwest Fryslân, Provincie Fryslân; een verfijning van de archeologische verwachtingskaart (FAMKE) in het kader van het Belvedere-beleid. RAAP-rapport 814. RAAP , Amsterdam. http://www.frieslandopdekaart.nl/ www.fryslan.nl/ Gemeente Harlingen, 2015: Beleidsnotitie Archeologie. https://repository.officiele- overheidspublicaties.nl/externebijlagen/exb-2015-6896/1/Bijlage/exb-2015-6896.pdf. Harlingen. Gesink, G. 2005. Handboek voor zoekers: 'Schatkist' vol informatie over metaaldetectors, zoektechnieken, vindplaatsen, vondsten en lang verborgen zoekgeheimen. Detect, Enschede. Gildemacher, K.F . 2007. Friese plaatsnamen: alle steden, dorpen en gehuchten. Friese Pers/Noordboek, Leeuwarden. Griede, J.W. 1978. Het ontstaan van Frieslands Noordhoek. Een fysisch-geografisch onderzoek naar de holocene ontwikkeling van een zeekleigebied. Rodopi, Editions, Amsterdam. www.harlingen.nl
Hebinck, K.A. 2011: Een verkennend inventariserend veldonderzoek door middel van boringen voor de verbreding van de N31 te Harlingen (Fr.). ARC-rapporten 2011-71. Archaeological Research & Consultancy, Groningen. Www.hisgis.nl Huizinga, J.J., 1989. Een geschiedenis van Harlingen. (Harlingen: bijdragen tot de geschiedenis van de laatste twee eeuwen). Fryske Akademy, Leeuwarden. Indicatieve kaart Militair Erfgoed; internetsite, april 2024. http://www.ikme.nl/ Jans, J.E.A. 2012. Diverse locaties in Harlingen, gemeente Harlingen; archeologisch vooronderzoek: een waarderend booronderzoek. RAAP notitie 4162. RAAP Archeologisch Adviesbureau bv, Weesp. Kaptein, I.N. 2010. Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek terrein bassisschool 't Wad aan de Midlumerlaan 13 – 15 te Harlingen in de gemeente Harlingen (Frl.). Archeologische rapporten Oranjewoud 2010/136. Oranjewoud bv, Heerenveen. Kaptein, I.N. & A.M. Bakker. 2011. Inventariserend veldonderzoek ten behoeve van verdiepingsslag FAMKE ter plaatse van 16 terpen in de gemeente Harlingen (Frl.). Archeologische rapporten Oranjewoud 2010/157. Oranjewoud bv, Heerenveen. Krol, T.N. & G.J. de Roller. 2016. Archeologisch bureau- en inventariserend booronderzoek Rozengracht 34 te Harlingen, gemeente Harlingen (Fr). MUG-publicatie 2016-41. MUG Ingenieursbureau, Leek. Kuiper, A. 2023.
Opgraving variant begeleiding Harlingen, Zuidoostersingel 1 te Harlingen, gemeente Harlingen (FR). MUG-prublicatie 2022-126. MUG Ingenieursbureau bv, Leek. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.2. www.SIKB.nl. 2018. Centraal College van Deskundigen Archeologie. Langen, G. de. 1992. Middeleeuws Friesland. De economische ontwikkeling van het gewest Oostergo in de vroege en volle middeleeuwen. Proefschrift Rijksuniversiteit Groningen, Groningen. Lauwerier, R.C.G.M. 1997. Laboratorium protocol archeozoölogie. ROB, Amersfoort. Lauwerier, R.C.G.M. 2011. KNA-leidraad Archeozoölogie, SIKB. Mennicken, R. 2023. Typo-chronologische übersicht zur entwicklung des Raerener Steinzeugs. Vom 13. jh. Bis zum 19./20. jh. Töpfereimuseum Raeren VoG, Raeren. Mulder, S.A. & G.J. de Roller. 2006. Een archeologisch bureau-onderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO) aan de Noordoostersingel te Harlingen, gemeente Harlingen (Fr.). ARC-Rapporten 2006- 96. Archaeological Research & Consultancy, Groningen. Opentopo. www.opentopo.nl Publieke Dienstverlening op de Kaart. www.pdok.nl Roller, G.J. de. 2009. Archeologisch bureauonderzoek aan de Wasbleek te Harlingen (Frl). MUG-publictatie 2009-90. MUG Ingenieursbureau bv, Leek. Schamp, C.R.C. 2024. Harlingen, Noorderkade Naast 31 (Gemeente Harlingen Frl.).
Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende en Karterende Fase. Steekproefrapport 2024-04/15. De Steekproef bv, Zuidhorn. Schotanus à Sterringa, B. 1718. Uitbeelding der Heerlijkheit Friesland; zoo in ’t algemeen als in haare bijzondere Grietenijen. François Halma, Ljouwert (Facsimile-uitgave 1979).
Schroor, M., A. Mennens & P . de Boer. 2017. Cultuurhistorische Ijsselmeerbiografie Friesland. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort. Schroor, M. 2015. Harlingen, geschiedenis van de Friese havenstad. Stichting Algemiene Fryske Underrjocht Kommisje, Leeuwarden. Taayke, E. 1996. Die einheimische Keramik der nördlichen Niederlande, 600 v.Chr, bis 300 n.Chr. Rijksuniversiteit Groningen, Groningen. Veenstra, J.B. 2024. Harlingen, Noorderkade Naast 31 (Gemeente Harlingen Frl.). Programma van Eisen Inventariserend Veldonderzoek door middel van Proefsleuven. Steekproefrapport 2024-07/14. De Steekproef bv, Zuidhorn. Verboom-Jansen, M., 2011: Een archeologisch bureauonderzoek voor gebiedsontwikkeling N31-Traverse in Harlingen (Fr.). ARC-rapportern 2011-50. Archaeological Research & Consultancy, Groningen. Versfelt H.J. & M. Schoor, 2005: De atlas van Huguenin. Militair‐topografische kaarten van Noord ‐ Nederland. 1819‐1829. Heveskes Uitgevers, Groningen/Veendam. Vos, P ., M. van der Meulen, H. Weerts & J. Bazelmans. 2018. Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu. Prometheus, Amsterdam.
Lijst van figuren Figuren 1 Ligging plangebied 2 Plangebied met de geplande proefsleuf 3 Het plangebied ten tijde van het veldonderzoek 4 Uitsneden van zes paleogeografische reconstructies 5 Archeologische kaart van de omgeving van het plangebied 6 Uitsnede Atlas van Schotanus 1718 7 Uitsnede kadasterkaart uit 1811-1832 8 Uitsneden topografische kaarten 1900, 1910, 1935, 1950, 1973 en 2010 9 Uitsnedes Friese Archeologische Monumentenkaart Extra 10 Ligging van de aangelegde put 11 Ligging van de aangelegde put geprojecteerd op resultaten booronderzoek 12 Aanleg van proefsleuf 1 13 Overzicht van de NAP-hoogten, coördinaten, alsmede de locatie van de proefsleuf 14 Profielkolom 1 15 Resultaten proefsleuvenonderzoek 16 Foto van vlak 1 in Put 1 17 Foto van spoor S1 in vlak 1 18 Foto van spoor S2 19 Foto van spoor stiepen S3 en S11 20 Foto van spoor stiep S13 21 Foto van spoor S12 22 Foto van spoor S10
Tabellen 1 Archeologische waarden rondom het plangebied 2 Overzicht van de administratie 3 Profielkolom 1 4 Aantallen vondsten per vondstcategorie 5 Voorkomende typen aardewerk, bouwkeramiek en aantallen 6 Overzicht van de verzamelde dierlijke resten 7 Overzicht van de metaalvondsten 8 De aantallen vondsten, aantallen uitgewerkt en het deselectievoorstel 9 Scoretabel waardestelling vindplaats
Appendix I: Archeologische periodes paleolithicum: | ijzertijd: paleolithicum vroeg: | tot 300.000 BP | ijzertijd vroeg: | 800 - 500 vC paleolithicum midden: | 300.000 - 35.000 BP | ijzertijd midden: | 500 - 250 vC paleolithicum laat: | 35.000 BP - 8.800 vC | ijzertijd laat: | 250 - 12 vC paleolithicum laat A: | 35.000 - 18.000 BP paleolithicum laat B: | 18.000 BP - 8.800 vC | romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: | 12 vC - 70 nC mesolithicum: | romeinse tijd vroeg A: | 12 vC - 25 nC mesolithicum vroeg: | 8.800 - 7.100 vC | romeinse tijd vroeg B: | 25 - 70 nC mesolithicum midden: | 7.100 - 6.450 vC | romeinse tijd midden: | 70 - 270 nC mesolithicum laat: | 6.450 - 4.900 vC | romeinse tijd midden A: | 70 - 150 nC romeinse tijd midden B: | 150 - 270 nC neolithicum: | romeinse tijd laat: | 270 - 450 nC neolithicum vroeg: | 5.300 - 4.200 vC | romeinse tijd laat A: | 270 - 350 nC neolithicum vroeg A: | 5.300 - 4.900 vC | romeinse tijd laat B: | 350 - 450 nC neolithicum vroeg B: | 4.900 - 4.200 vC neolithicum midden: | 4.200 - 2.850 vC | middeleeuwen: neolithicum midden A: | 4.200 - 3.400 vC | middeleeuwen vroeg: | 450 - 1.050 nC neolithicum midden B: | 3.400 - 2.850 vC | middeleeuwen vroeg A: | 450 - 525 nC neolithicum laat: | 2.850 - 2.000 vC | middeleeuwen vroeg B: | 525 - 725 nC neolithicum laat A: | 2.850 - 2.450 vC | middeleeuwen vroeg C: | 725 - 900 nC neolithicum laat B: |
2.450 - 2.000 vC | middeleeuwen vroeg D: | 900 - 1.050 nC middeleeuwen laat: | 1.050 - 1.500 nC bronstijd: | middeleeuwen laat A: | 1.050 - 1.250 nC bronstijd vroeg: | 2.000 - 1.800 vC | middeleeuwen laat B: | 1.250 - 1.500 nC bronstijd midden: | 1.800 - 1.100 vC bronstijd midden A: | 1.800 - 1.500 vC | nieuwe tijd: bronstijd midden B: | 1.500 - 1.100 vC | nieuwe tijd A: | 1.500 - 1.650 nC bronstijd laat: | 1.100 - 800 vC | nieuwe tijd B: | 1.650 - 1.850 nC nieuwe tijd C: | 1.850 – heden pleistoceen: | 2,5 miljoen - 10.000 BP elsterien | 475.000 - 410.000 BP saalien | 200.000 - 130.000 BP weichselien | 116.000 - 10.000 BP holoceen: | 10.000 - heden vC | = | voor Christus nC | = | na Christus BP | = | before present; present = 1950 Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen.
Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlakte-haarden en haardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen. Metaaltijden (2000-12 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderij- plattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erf- ofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk.
Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen. Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.
Appendix II: Alle-Sporen-Kaart Spoor Vulling Put Vlak Lengte in cm Breedte in cm Diepte in cm Kleur Textuur Vorm in vlak Vorm in coupe Interpretatie Sructuur Begin periode Eind periode Coupe Richting Opmerking DATUM_COUPE Datum Appendix III: Sporenlijst 2024-08/10 Harlingen, Noorderkade naast 31 1 1 1 1 0 0 gr nvt LINEAIR ELEMENT 0 Pad 2 1 1 1 0 0 ro nvt LINEAIR MUUR.FUND 0 Muurwerk met wandtegels 3 1 1 1 0 0 nvt nvt RECHTHOEK MUUR.FUND 0 Stiep 4 1 1 1 0 0 brgr Kz3 ONREGELMATIG OPHOGINGSLAAG 0 5 1 1 1 0 0 brgr Kz2 LINEAIR MUUR.UITBRAAK 0 MELB NTL Uitbraaksleuf 6 1 1 1 0 0 dbrgr Kz1 ONREGELMATIG MUUR.UITBRAAK 0 NTM NTM Uitbraaksleuf 7 1 1 1 0 0 lgr Kz4 0 IJZL ROMM Natuurlijke laag (Getijdenafz.) 8 1 1 1 0 0 grbr Kz2 ONREGELMATIG 0 Humeuze band 9 1 1 1 0 0 gr Zs4 LINEAIR ELEMENT 0 NTV NTL Puinlaag 10 1 1 1 0 0 brgr Kz2 RECHTHOEK MUUR.UITBRAAK 0 MELB NTL Uitbraaksleuf 11 1 1 1 0 0 nvt nvt RECHTHOEK MUUR.FUND 0 Stiep 12 1 1 1 0 0 dbrgr Kz2 LINEAIR OPHOGINGSLAAG 0 MELB NTL 12 2 1 1 0 0 brgr Ks4 LINEAIR OPHOGINGSLAAG 0 MELB NTL 13 1 1 1 0 0 nvt nvt RECHTHOEK MUUR.FUND 0 Stiep Pagina 1 van 1 Vondstnummer Splitsnummer Put Vlak Vak Spoor Vulling Aantal Gewicht Verzamelwijze Opmerking Verzameldatum Appendix IV: Vondstenlijst Materiaalcategorie 2024-08/10 Harlingen, Noorderkade naast 31 1 1 1 1 4 1 1160,9 AANLEG 26-8-2024MXX 2 1 1 1 6 3 53,2 AANLEG 26-8-2024KER 3 1 1 1 5 1 27,8 AANLEG
26-8-2024KER 4 1 1 1 7 1 21,9 AANLEG 26-8-2024KER 5 1 1 1 9 2 25,9 AANLEG 26-8-2024KER 5 2 1 1 9 1 17,9 AANLEG 26-8-2024MXX 6 1 1 1 10 22 645,1 AANLEG 26-8-2024KER 6 2 1 1 10 1 58,1 AANLEG 26-8-2024ODB 6 3 1 1 10 1 0,5 AANLEG 26-8-2024ODS 7 1 1 1 12 1 23 401,4 AANLEG 26-8-2024KER 8 1 1 1 0-10 17 662,1 AANLEG 26-8-2024KER 8 2 1 1 0-10 1 8,4 AANLEG 26-8-2024SVU 8 3 1 1 0-10 1 18,7 AANLEG 26-8-2024MPB 9 1 1 1 12 6 1 2,3 DETECT 26-8-2024MXX Pagina 1 van 1 Vondstnr volgnr materiaalcategorie artefacttype rand wand bodem overig totaal mai gewicht ox red roo fs z c org beginperiode eindperiode begindatering opmerkingen einddatering Appendix V: Aardewerk determinatietabel 2024-08/10 Harlingen, Noorderkade naast 31 bakking magering 2 1x r omgeslagen en horizontaal afgeplat, loodglazuur, pispot; 2x w loodglazuur, geel aan binnenzijde, donkerbruin (mangaan) buiten 1 KER ROOD 1 0 0 3 2 53,22 NTM NTM 1700 1800 0 Verweerd fragment plavuis, roodbakkend, groen loodglazuur 1 KER TEGEL.PLAVUISG 0 0 1 1 1 27,83 MELB NTL 0 1x r tweezijdig gefacetteerd, concave hals, oranje oppervlak, donkergrijze kern, Westergo type Gw5d 1 KER AWH 1 0 0 1 1 21,94 IJZL ROMM 150vC 200nC 1 Loodglazuur en ingekerfde lijn1 KER ROOD 0 0 0 1 1 6,25 NTM NTM 0 Verweerd, met groen loodglazuur, mogelijk tegel of kacheltegel 2 KER WIT 1 0 0 1 1 19,95 NTV NTL 10 1x r met worst oor, lbi, rbu, ebu, horizontale ribbels op deel
buitenzijde, MELB-NTV; 1x r geknikt, afgeplat, lbi, deels lbu, pispot, NTV-NTM; 1x r verdikt afgerond, dekselgeul, lood; 1x w met horizontaal worstoor, ebu, deels lbu, rbi, MELB?; 1x w buikknik, rbu, MELB?; 1x w lood en opgelegde cirkel van witte slib, MELB-NTV; 1x worstoor lood, groen binnenzijde NTV-NTM 1 KER ROOD 3 0 1 14 5 501,56 MELB NTM 1400 1700 2 2x b grapepoot, groen lbi, rbu2 KER WIT 0 2 0 4 1 70,16 NTV NTM 1550 1700 1 1x r blauw op wit versierd; 1x b blauw op wit, concentrische lijnen en kruizen; 1x w blauw op wit concentrische lijnen en schaakbordpatroon 3 KER MAJBORD.NOORDNED 1 1 0 3 3 57,26 NTV NTV 1600 1650 1 w grijs baksel, ruw oppervlak, donkergrijs gepolijste binnenzijde, grijsbakkend? Jydepot? 4 KER GRS 0 0 0 1 1 15,66 MELB NTL donderdag 18 september 2025 Vondstnr volgnr materiaalcategorie artefacttype rand wand bodem overig totaal mai gewicht ox red roo fs z c org beginperiode eindperiode begindatering opmerkingen einddatering Appendix V: Aardewerk determinatietabel 2024-08/10 Harlingen, Noorderkade naast 31 bakking magering 3 1x r met steel (samengevouwen en enigszins afgestreken), lbi, ebu; 1x r verweerd van bord, lbi; 1x r van schaal, lbi2x w lbi, dun groen loodglazuur 1 KER ROOD 3 0 0 6 3 231,67 NTV NTM 1500 1700 0 Roodbakkend, loodglazuur2 KER TEGEL.PLAVUISG 0 0 1 1 1 67,87 MELB NTL 0 Fragment, blauw op wit, ossenkophoek3 KER TEGEL.WANDMAJ 0 0 1 1 1
43,17 NTV NTM 4 Verweerd, 2x w lood, groen, 1x w lbi groen, rbu4 KER WIT 0 0 0 4 1 22,17 NTV NTM 7 2x r en 7x w van een plooischotel, blauw op wit aan twee zijden, binnenzijde golven en florale motieven, buitenzijde van binnen naar buiten lopende lijnen 5 KER FAYBORD 2 0 0 9 1 31,27 NTM NTM 1650 1700 1 Verweerd, blauw op wit, 1x rossig baksel6 KER MAJOLICA 1 0 0 2 2 3,27 NTV NTM 0 1x r met worstoor, lbi, deels lbu, ebu1 KER ROOD 1 0 0 1 1 167,88 NTV NTM 1500 1700 0 Verweerd, loodglazuur2 KER TEGEL.PLAVUISG 0 0 1 1 1 128 MELB NTL 0 1x r vierkant verdikt, lbi groen, rbu, bakpan3 KER WIT 1 0 0 1 1 24,38 NTV NTM 1550 1700 0 Steelfragmenten, 1x dik4 KER PIJP 0 0 2 1 1 5,58 NTV NTM 1 1x b op dikke standring, blauw op wit concentrische lijnen en florale motieven; 1x w verweerd, blauw op wit 5 KER MAJOLICA 0 1 0 2 1 159,88 NTV NTM 1600 1700 1 Blauw op wit versierd6 KER PORSELEI 0 0 0 1 1 5,88 NTV NTM donderdag 18 september 2025 Vondstnr volgnr materiaalcategorie artefacttype rand wand bodem overig totaal mai gewicht ox red roo fs z c org beginperiode eindperiode begindatering opmerkingen einddatering Appendix V: Aardewerk determinatietabel 2024-08/10 Harlingen, Noorderkade naast 31 bakking magering 0 6x van wandtegels blauw op wit, cirkel met voorstelling (onbekend) en zogenaamde 'spinnen' in hoek; 1x diervoorstelling, geit; 2x met ossenkophoek 7 KER TEGEL.WANDMAJ 0 0 10 10 4 282,48
NTV NTM donderdag 18 september 2025 Appendix VI: PvA Specialistisch Onderzoek Plan van Aanpak Specialistisch Onderzoek BRL 4006 Projectnaam Harlingen, Noorderkade naast 31 Projectnummer 2024-08/10 Inleiding In dit Plan van Aanpak Specialistisch Onderzoek wordt gekeken naar de potentiële onderzoeksmogelijkheden van het vondstmateriaal en naar de vereiste kwantiteit/kwaliteit in relatie tot de onderzoeksvraag/-vragen. Het specialistisch onderzoek wordt uitgevoerd conform de eisen vastgelegd in de KNA 4.2, het PvE (Veenstra 2024) en het PvA (Schamp 2024). Plaats/gemeente: Harlingen Toponiem: Harlingen, Noorderkade naast 31 Projectnummer: 2024-08/10 OM nummer: 5631941100 Centrum coördinaat: 157.771 / 576.447 Bevoegde overheid: Gemeente Harlingen Opdrachtgever: Ingenieursbureau Hans Schaeffer Vraagstelling De algemene vraagstelling van het archeologisch onderzoek is vastgelegd in het PvE en luidt: “wat is de aard, ouderdom, omvang, gaafheid en conservering van de archeologische resten?” (Veenstra 2024). De vraagstelling van het specialistisch onderzoek naar het vondstmateriaal luidt: in hoeverre kan het specialistisch onderzoek bijdragen aan het beantwoorden van de algemene vraagstelling en tot het beantwoorden van de in het PvE opgestelde onderzoeksvragen.
Naar verwachting zal het specialistisch onderzoek bijdragen aan het beantwoorden van vraagstukken met betrekking tot de aard, ouderdom en gaafheid van de vindplaats. Meer specifiek draagt een specialistisch onderzoek bij aan het beantwoorden van de volgende vragen: 1. Wat is de stratigrafie en graad van gaafheid van de bodem? 2. Zijn er archeologische sporen aanwezig? Zo ja, wat is de aard, gaafheid, ouderdom en ruimtelijke spreiding van de sporen? 3. Zijn er archeologische (resten) van structuren te herkennen? Zo ja, wat is de aard, gaafheid, omvang en datering van deze structuren? 4. Wat is de datering van de archeologische vondsten en tot welke vondsttypen of vondstcategorieën behoren zij? 5. Wat is de omvang, begrenzing en gaafheid van de vindplaats? Loopt deze nog verder buiten het plangebied? 6. Zijn er verschillende gebruiks- en/of bewoningsfasen te herkennen? 7. Is de vindplaats behoudenswaardig (maak gebruik van een scoretabel om de behoudenswaardig te bepalen)? 8. Indien de vindplaats behoudenswaardig is, welke vervolgstappen worden geadviseerd om deze te beschermen? 9. Indien geen vindplaats aanwezig is, hoe kan dit worden verklaard? Literatuur Veenstra, J.B. 2024. Harlingen, Noorderkade Naast 31 (Gemeente Harlingen Frl.). Programma van Eisen Inventariserend Veldonderzoek door middel van Proefsleuven. Steekproefrapport 2024-07/14. De Steekproef bv, Zuidhorn.
Appendix VI: PvA Specialistisch Onderzoek Voorstel uitvoering veldwerk Voor het verzamelen van vondstmateriaal tijdens het veldwerk is specificatie PS06 van de KNA van toepassing. Anorganische artefacten Anorganische artefacten worden geborgen volgens specificatie OS11 en de KNA-leidraden “Veldhandleiding Archeologie”, “Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal” (Huisman 2006) en “ Anorganisch materiaal”. Concreet betekent dit dat alle artefacten systematisch worden verzameld per spoor of per stratigrafische eenheid en dat tijdens het aanleggen van het vlak de lagen systematisch worden onderzocht met een metaaldetector. Aanlegvondsten worden in vakken van 5 bij 5 meter of putbreedte bij 5 meter verzameld. Organische artefacten Organische artefacten worden geborgen volgens specificatie OS11 en de KNA-leidraden “Veldhandleiding Archeologie” ,“Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal” (Huisman 2006) en “ Archeozoölogie”. Concreet betekent dit dat alle artefacten systematisch worden verzameld per spoor of per stratigrafische eenheid. Aanlegvondsten worden in vakken van putbreedte bij 5 meter verzameld. Indien houten structuren aanwezig zijn, worden deze volledig gelicht voor houtsoortbepaling en dendrochronologisch onderzoek. Hout is zeer kwetsbaar en kan onder invloed van zuurstof in korte tijd vervormen, krimpen en uiteen vallen.
Om uitdroging van het materiaal zo veel mogelijk tegen te gaan, wordt het hout na het lichten verpakt in plasticfolie of gripzakken met water. Menselijk botmateriaal Mensen- en dierenbotten, macroresten (bv. verkoolde zaden en granen) of botten / macroresten / pollen kunnen onder de waterspiegel en in de ophogingslagen bewaard zijn gebleven. Er zijn geen aanwijzingen voor nabij gelegen begraafplaatsen uit het verleden. De verwachting voor menselijke resten was daarom laag. Menselijke resten zijn niet aangetroffen tijdens het onderzoek. Monsters Monsters worden genomen volgens specificatie OS11 en de KNA-leidraden “Veldhandleiding Archeologie” en “ Archeobotanie”. Diepe sporen en sporen die onder de grondwaterstand zijn bewaard, zoals waterputten en grachten, worden standaard bemonsterd voor archeobotanisch onderzoek. Indien vegetatieniveaus aanwezig blijken te zijn, dienen hieruit pollenmonsters genomen te worden voor landschapsreconstructie. Er zijn geen monster genomen tijdens het veldonderzoek. Literatuur Huisman, D.J. 2006. KNA leidraad Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal. Gouda: Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB). Indicatief voorstel voor evaluatie en uitwerking Benodigd voor de beantwoording van de onderzoeksvragen is het wassen, tellen en wegen van de vondsten en het apart per materiaalcategorie verpakken van het vondstmateriaal.
De aantallen per vondstcategorie staan weergegeven in Tabel 1. Het vondstmateriaal is grotendeels afkomstig uit grondsporen: een ophogingslaag (S12; V7); uitbraaksleuven (S5, S6 en S10; V2, V3 en V6); een humeuze laag (S8); een puinlaag (S9) en de ongeroerde en de natuurlijke bodem (S7; V7). Het lijkt tamelijk gefragmenteerd bewaard te zijn gebleven, maar bevat vermoedelijk genoeg kenmerken om aan het beantwoorden van de vraagstelling te voldoen. Botanisch onderzoek Er zijn geen monsters genomen. Appendix VI: PvA Specialistisch Onderzoek Dierlijk bot Het dierlijk botmateriaal wordt in eerste instantie gewaardeerd waarbij wordt gelet op gaafheid, zeldzaamheid, representatieviteit, informatiewaarde en de mate waarin verder onderzoek kan bijdragen aan het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Hout Er is geen hout gevonden. Tabel 1. Vondstaantallen per categorie. Categorie Totaal Aardewerk 55 Bouwmateriaal 14 Dierlijk bot 1 Schelp 1 Metaal 4 Vuursteen 1 Totaal 76 Methode/technieken Aardewerk en bouwkeramiek Tijdens de uitwerking wordt het aardewerk gedetermineerd en beschreven waarbij gebruik wordt gemaakt van een aardewerkdeterminatie tabel. Voor het handgevormde aardewerk wordt per scherf waar mogelijk het vormtype, bakseltype en oppervlaktebehandeling beschreven.
Bij het vaststellen van het baksel wordt gekeken naar de wijze waarop een pot is gebakken (zuurstofrijk of -arm) en de toegepaste magering. Op basis van één of meerdere van deze kenmerken wordt getracht per vondstnummer een datering en functie vast te stellen. Tijdens het onderzoek wordt het aardewerk vergeleken met aardewerk dat is gevonden in dezelfde regio en dateert uit dezelfde periode. Hierbij wordt gekeken naar overeenkomsten en/of afwijkingen. Na afronding van de determinatie wordt het uiteindelijke deelrapport aardewerk opgesteld, waarin een analyse van het vondstmateriaal wordt opgenomen. Dit leidt tot een synthese waarin ook aandacht wordt besteed aan het vergelijken van het aardewerk met aardewerk afkomstig van vergelijkbare vindplaatsen uit de omgeving. Tot slot wordt gepoogd zo goed mogelijk de betreffende onderzoeksvragen te beantwoorden. Appendix VI: PvA Specialistisch Onderzoek Literatuur Middeleeuwen/nieuwe tijd: Bartels, M., J.F .P . Kottman, M. Klomp, H. van der Meulen, D. van de Venne, en H. Sarfatij. 2011. Steden in Scherven: Vondsten uit beerputten in Deventer, Dordrecht, Nijmegen en Tiel (1250-1900). Stichting Promotie Archeologie (SPA), Zwolle. Verhoeven, A.A.A. 1998. Middeleeuws gebruiksaardewerk in Nederland: (8ste-13de eeuw). Amsterdam University Press, Amsterdam. Bosma, K. 2017.
Middeleeuws aardewerk uit de Groninger binnenstad; een eerste aanzet tot een nieuwe typochronologie van kogelpotaardewerk. Stadse Fratsen 39. Archeologische basisrapporten van de Gemeente Groningen en Stichting Monument & Materiaal Groningen, Groningen. Es, W.A. Van & W.J.H. Verwers. 1980. Excavations at Dorestad 1, The Harbour: Hoogstraat I. Nederlandse Oudheden 9. Amersfoort. Dierlijk bot Het voor verder onderzoek aanbevolen dierlijk botmateriaal wordt gedetermineerd volgens het Laboratorium protocol archeozoölogie ROB (Lauwerier 1997), met behulp van een archeozoölogische referentiecollectie. Het botmateriaal wordt geteld en gewogen en de gegevens worden vastgelegd in een tabel. De datering van het botmateriaal wordt vastgesteld aan de hand van het aardewerk dat bij de botten in de sporen is aangetroffen. Maten van botten worden genomen volgens Von den Driesch (1976). Maten van pijpbeenderen zijn genomen met behulp van een schuifmaat en een meetbak. De leeftijden worden bepaald aan de hand van Habermehl (1975). Gebitsslijtage wordt vastgelegd volgens de Tooth Wear Stages (TWS) van Grant (1982). Schofthoogtes zijn berekend volgens Vitt (1952), Matolcsi (1970) en Von den Driesch & Boessneck (1974). Literatuur Driesch, A. von den. 1976. A Guide to the Measurement of Animal Bones from Archaeological Sites. Cambridge (Peabody Museum Bulletin 1). Driesch, A. von den & J.
Boessneck. 1974. Kritische Anmerkungen zur Widerristhöhenberechnung aus Längenmassen vor- und frühgeschichtlicher Tierknochen, Säugetierkundliche Mitteilungen 22. Grant, A. 1982. The use of tooth wear as a guide to the age of domestic ungulates. In: B. Wilson, C. Grigson & S. Payne (eds.): Ageing and sexing animal bones from archaeological sites. BAR B.S. 109. Oxford, p 91-108. Habermehl, K.H. 1975. Die Altersbestimmung bei Haus- und Labortieren, 2. Auflage, Verlag Paul Parey. Berlin/Hamburg. Lauwerier, R.C.G.M. 1997. Laboratorium protocol archeozoölogie - ROB. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Amersfoort. Lauwerier, R.C.G.M. 2011. KNA Leidraad Archeozoölogie, Versie: definitief 1.01. Matolcsi, J. 1970. Historische Erforschungder Körpergrösse des Rindes auf Grund von ungarischen Knochenmaterial. Zeitschrift für Tierzüchtung und Züchtungsbiologie 87, 89-137. Vitt, V .O. 1952. Die Pferde der Kurgane von Pasyrik. Sovjetskaja Archeologija XVI. Appendix VI: PvA Specialistisch Onderzoek Metaal en slakmateriaal In eerste instantie wordt het metaal gewaardeerd waarbij wordt gelet op gaafheid, zeldzaamheid, representativiteit, informatiewaarde en de mate waarin verder onderzoek kan bijdragen aan het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Een selectie van de metaalvondsten kan in aanmerking komen voor conservatie.
De selectie is gebaseerd op de informatiewaarde van de vondsten met betrekking tot beantwoording van de volgende onderzoeksvragen. Tijdens de uitwerking worden de metalen voorwerpen geanalyseerd en beschreven in de vondstentabel. De voorwerpen worden visueel en waar nodig microscopisch bestudeerd en gedetermineerd waarbij wordt getracht de functie en datering te achterhalen. Voor indelingen op type en datering wordt gebruik gemaakt van standaardliteratuur, (deel)rapportages, wetenschappelijk verantwoorde overzichten en vondstdatabases. Na afronding van de analyse wordt het uiteindelijke deelrapport metaal opgesteld, waarin het vondstmateriaal wordt beschreven. Dit leidt tot een synthese waarin, indien metalen voorwerpen uit grondsporen komen, ook een vergelijking wordt gemaakt met metalen voorwerpen afkomstig van vergelijkbare vindplaatsen uit de omgeving. Tot slot wordt getracht de betreffende onderzoeksvragen te beantwoorden. Vuursteen Alle vuurstenen worden beschreven en ingevoerd in een tabel. In deze tabel worden de techno- typologische aspecten van de artefacten, de mate van compleetheid, de aan- of afwezigheid van sporen van verhitting, kenmerken van de grondstof en postdepositionele oppervlakteveranderingen geregistreerd. Tevens worden de lengte, breedte en dikte (in mm) en het gewicht (tot op 0,1 gram nauwkeurig) van de vuurstenen bepaald.
Bij het beschrijven wordt gebruik gemaakt van een schuifmaat, een digitale weegschaal en een handlens (vergroting 10x). Aanvullende informatie over bijvoorbeeld de vermoedelijke datering en andere wetenswaardigheden worden opgenomen onder het kopje ‘opmerkingen’. Daarnaast worden in de tabel de contextgegevens en verzamelwijze van de vondsten opgenomen. Vervolgens wordt een deelrapport opgesteld met onder andere een synthese en vergelijking met andere vindplaatsen. Literatuur Beuker, J.R. 2010. Vuurstenen werktuigen: Technologie op het scherp van de snede. Sidestone Press, Leiden. Bijlage 8 Beoordeling archeologie steunpunt monumentenzorg Fryslân 345/363 Adviesdocument archeologie Steunpunt Monumentenzorg Fryslân 1 Beoordeling archeologie Gemeente Harlingen Plaats Harlingen Locatie Noorderkade naast 31 Type document IVO-P Beoordeeld document Schamp, C.R.C. (2025). Harlingen, Noorderkade naast 31 (Gemeente Harlingen, Frl.). Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. Proefsleuven IVO-P. Steekproefrapport 2024-08/10. Contactpersoon gemeente Henk Feenstra Adviseur M.E. Rudolphie MA D. Te Kiefte MA Datum 13-11-2025 Aanleiding In opdracht van Ingenieursbureau Hans Schaeffer heeft De Steekproef een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd ten oosten van Noorderkade 31 te Harlingen. Het onderzoek is uitgevoerd ten behoeve van geplande nieuwbouw van twee half vrijstaande woningen.
Op het moment van het uitvoeren van het onderzoek was nog niet bekend hoe diep de werkzaamheden plaats zullen vinden, daarom is uitgegaan van een verstoringsdiepte van 1 m -mv. De oppervlakte van de geplande nieuwbouw bedraagt 260 m 2. Op basis van de verschillende vooronderzoeken is voor de westelijke helft van het plangebied een advies tot in situ bewaren opgesteld, als dat niet mogelijk bleek is een proefsleuvenonderzoek voorgesteld (in verband met mogelijke resten van voormalige bewoning), voor de oostelijke helft werd vrijgave geadviseerd. Op basis van dit advies is in augustus 2024 een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd om de vindplaats te waarderen. Tijdens het onderzoek is één proefsleuf aangelegd met een oppervlakte van 51m2. Conclusie Bij de rapportage zijn geen opmerkingen. Tijdens het onderzoek zijn een reeks sporen aangetroffen die verband houden met voormalige bebouwing binnen het plangebied daterend uit de 17 e en 18 e eeuw. De resten van de vindplaats worden vanaf 30 cm -mv verwacht. De Steekproef adviseert de vindplaats, indien mogelijk, in situ te bewaren, waarbij werkzaamheden tot 30 cm -mv kunnen worden uitgevoerd. Indien de werkzaamheden dieper rijken dan 30 cm -mv wordt geadviseerd vervolgonderzoek uit te voeren om de vindplaats ex situ te bewaren.
Omdat de voorkeur uitgaat naar in situ behoudt kan worden gekeken naar de mogelijkheid om archeologie vriendelijk te bouwen, waarbij de bouwwijze kan worden aangepast en de vindplaats in situ kan worden behouden. Hierbij dient tevens rekening te worden gehouden met een bufferzone van 30 cm vanaf de onderkant van de geplande werkzaamheden (bijvoorbeeld een ophogingspakket van 30 cm waarop kan worden gebouwd).
Adviesdocument archeologie Steunpunt Monumentenzorg Fryslân 2 Advies De gemeente wordt geadviseerd het voorgedragen selectieadvies over te nemen. Werkzaamheden tot 30 cm -mv kunnen zonder verder onderzoek worden uitgevoerd, waarbij de vindplaats (een woonplaats uit de 17e-18e eeuw) in situ kan worden bewaard. Als de werkzaamheden dieper rijken dan 30 cm -mv wordt geadviseerd om vervolgonderzoek uit te voeren om de vindplaats ex situ te bewaren. De gemeente heeft aangegeven dat de huidige funderingsplannen ongeveer 50 cm -mv zullen rijken, waardoor de vindplaats niet in situ behouden kan worden. Echter kan de gemeente als aanvullend advies opstellen om de mogelijkheid tot archeologie vriendelijk bouwen nader te bestuderen, zodat de vindplaats alsnog in situ kan worden bewaard. Let wel, er dient rekening te worden gehouden met een 30 cm bufferzone onder de funderingsdiepte, omdat er niet recht streeks op de archeologie kan worden gebouwd.
348/363 Bijlage 9 Beoordeling FUMO milieuaspecten 349/363 Beoordeling ruimtelijke onderbouwing Harlingen-De Spiker te Harlingen gemeente Harlingen Grou, 15 augustus 2024 Beoordeling ruimtelijke onderbouwing Harlingen-De Spiker te Harlingen Gemeente Harlingen Auteur | : Martin de Haan / +31 566 75 04 52 / m.dehaan@fumo.nl Datum | : 15 augustus 2024 Kenmerk | : 2024-FUMO-0090243 Status | : definitief Versie | : 01 - 2 / 8 - - 3 / 8 - Inleiding Op 27 mei 2024 hebben wij het verzoek ontvangen om de ruimtelijke onderbouwing van het woningbouwproject op het perceel tussen Noordkade/De Spiker te Harlingen te beoordelen. De gemeente Harlingen is voornemens mee te werken aan een plan om twee halfvrijstaande woningen met 4 bijhorende parkeerplaatsen te realiseren. De voorgenomen bouwlocatie ligt binnen de reikwijdte van het bestemmingsplan Harlingen – De Spiker e.o. Op grond van dit bestemmingsplan geldt op de voorgenomen bouwlocatie de bestemming ‘Groen’. Binnen deze bestemming is geen ruimte voor woningen. Een omgevingsvergunning voor het afwijken van het bestemmingsplan met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, onderdeel a, sub 3 Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) 1 is noodzakelijk. In onderstaand figuur 1 is een uitsnede van de plankaart opgenomen van het geldende bestemmingsplan.
Figuur 1 plangebied (rode vlak) Vraag aan de FUMO RHO Adviseurs heeft ten behoeve voor het verlenen van de omgevingsvergunning een ruimtelijke onderbouwing opgesteld. De gemeente Harlingen heeft aan de FUMO gevraagd om de relevante milieuparagrafen in de ruimtelijke onderbouwing te beoordelen en waar nodig een advies te geven. In dit advies treft u onze beoordeling aan. De paragrafen Bedrijven en milieuzonering, bodem, externe veiligheid, geluid en luchtkwaliteit zijn beoordeeld. Eindconclusie De FUMO heeft de relevante milieuparagrafen in de ruimtelijke onderbouwing beoordeeld. Voor de aspecten geluid, externe veiligheid en luchtkwaliteit geldt dat wij adviseren om de tekst in de ruimtelijke onderbouwing aan te passen en/of aan te vullen, zie daarvoor de uitwerkingen per milieuaspect. Geadviseerd wordt om in samenspraak met de initiatiefnemer de ruimtelijke 1 In de ruimtelijke onderbouwing is aangegeven dat de vergunningaanvraag is ingediend voor 1 januari 2024. Op basis van artikel 4.3 Invoeringswet Omgevingswet blijft het oude recht van toepassing op de beoordeling van de aanvraag.
- 4 / 8 - onderbouwing aan te passen en/of aan te vullen. Het aspect bodem vormt geen belemmering, mits de kwaliteit ter plaatse in overeenstemming wordt gebracht met het beoogde gebruik. • Bodem Milieuhygiënische bodemkwaliteit Voor de locatie is een verkennend bodemonderzoek uitgevoerd (Verkennend bodemonderzoek perceel aan De Spiker te Harlingen d.d. 10 juli 2023). Samenvatting onderzoeksresultaten Historische gebruik: De locatie heeft in het verleden deel uitgemaakt van een scheepswerf. Zintuiglijke waarnemingen: Tijdens de veldwerkzaamheden zijn in de bovengrond zwak tot matige bijmengingen met baksteen en puin aangetroffen. Deze grondlaag laat ook een zwakke olie -water reactie zien. In de ondergrond is plaatselijk sprake van een zwak baksteenhoudende bijmenging . Verder zijn zintuiglijk geen bijzonderheden aangetroffen. Er zijn zowel op het maaiveld als in de opgeboorde grond geen asbestverdachte materialen waargenomen. Onderzoeksresultaten bodem: In de mengmonsters van de boven- en ondergrond zijn licht verhoogde waarden aan (diverse) zware metalen, PCB en PAK aangetroffen. De resultaten zijn tevens indicatief getoetst aan het generieke kader van het Besluit bodemkwaliteit. Hieruit blijk t dat de bodem beoordeeld wordt als bodemkwaliteitsklasse ‘industrie’.
Op basis van het indicatieve asbestonderzoek is in puinhoudende grondlaag zowel zintuiglijk als analytisch (fijne fractie < 20 mm) geen asbest aangetoond. Onderzoeksresultaten grondwater: In het grondwater zijn licht verhoogde waarden aan nikkel en molybdeen aangetoond. Bodemkwaliteitskaart De locatie is ingedeeld in de bodemfunctieklasse wonen. De bovengrond is ingedeeld in bodemkwaliteitsklasse wonen, de ondergrond in bodemkwaliteitsklasse AW2000 (Achtergrondwaarde). Wettelijk kader In de bouwwetgeving wordt geregeld dat alleen gebouwd mag worden op grond welke geschikt is voor het beoogde gebruik. Met andere woorden bouwen op verontreinigde grond is niet zonder meer toegestaan. De gemeente Harlingen hanteert voor woningbouw het beleid dat de bodem moet voldoen aan de bodemkwaliteitsklasse ‘wonen’. Voor het realiseren van de woningen is op grond van de bouwwetgeving een bodemonderzoek NEN 5740 uitgevoerd. Conclusie bodem Het aspect bodem vormt geen belemmering voor de voorgenomen ontwikkeling, mits de bodemkwaliteit geschikt wordt gemaakt voor het beoogde gebruik. Conform het beleid van de gemeente Harlingen moet de bodem voldoen aan bodemkwaliteitsklasse wonen. Opgemerkt wordt dat wanneer tijdens de werkzaamheden grond van de locatie wordt afgevoerd, het Besluit activiteiten leefomgeving (bal) van toepassing is.
Op basis van de bekende gegevens kan het grondverzet niet plaatsvinden op basis van de bodemkwaliteitskaart. - 5 / 8 - • Geluid Beoordeling FUMO Wat betreft het milieuaspect geluid zijn de paragrafen ‘Bedrijven en milieuzonering’ en ‘Geluid’ in de ruimtelijke onderbouwing door de FUMO beoordeeld. Daaruit komt het volgende naar voren. Bedrijven en milieuzonering De toets in het kader van bedrijven en milieuzonering is niet volledig uitgevoerd. De afstand tot het gezoneerde industrieterrein Hermes is meer dan 100 meter, dat overeenkomt met de richtafstand van een bedrijf met milieucategorie 3.2 (of 4.1 als sprake is van gemengd gebied). Op de dichtstbijzijnde percelen op het industrieterrein (zie onderstaande figuur) is een bedrijf met milieucategorie 5.1 toegestaan, met een richtafstand van 500 meter (of 300 meter in gemengd gebied). Aan deze afstanden wordt niet voldaan. In de tekst staat dat de toets in paragraaf 4.4 is uitgewerkt, maar dat is niet het geval. De toets moet worden aangevuld met de beoordeling van het scheepsbouw - en reparatiebedrijf. Hierbij kan worden verwezen naar paragraaf 4.4, maar dan moet in die paragraaf wel worden uitgelegd dat er kan worden voldaan aan de richtwaarden uit Bedrijven en Milieuzonering (bijvoorbeeld door de uitkomsten van het akoestisch onderzoek uit bijlage 3 te gebruiken in de onderbouwing van Bedrijven en Milieuzonering).
Figuur 2 uitsnede bestemmingsplan met dichtstbijzijnde perceel op het gezoneerde industrieterrein Geluid Wegverkeerslawaai In de ruimtelijke onderbouwing is gesteld dat er geen wettelijke plicht is voor het onderzoeken van een 30 km/h-weg. Dit is te kort door de bocht. Jurisprudentie heeft uitgewezen dat het beoordelen van geluid vanwege 30 km/h wegen wel degelijk verplicht is in het kader van ‘een goede ruimtelijke ordening’. In de onderbouwing staat dat vanwege de ligging aan een woonwijk en de verwachtte verkeersbewegingen er een aanvaardbaar woon- en leefklimaat wordt verwacht. De stelling dat onderzoek niet nodig is en dat het woon- en leefklimaat aanvaardbaar is, moet beter onderbouwd worden. Dit kan bijvoorbeeld met een goede inschatting van het aantal verkeersbewegingen, in combinatie met afstand tot de woningen, wegdektypes en dergelijke. Industrielawaai Bijlage 3 ontbreekt, deze moet bij de aanvraag gevoegd worden. Het is correct dat de FUMO eerder onderzoek heeft gedaan en een advies over deze woningen heeft uitgebracht aan de gemeente Harlingen, zaaknummer 2023-FUMO-0081553. Een hogere grenswaarde vanwege industrielawaai is niet nodig.
- 6 / 8 - Tekstueel In de tekst van de ruimtelijke onderbouwing wordt als bijlage 3 een AERIUS-rapport met kenmerk RSZcigAGDT7b genoemd. Daarnaast wordt een AERIUS-rapport met kenmerk RP7HNseFzy37 is als bijlage 4 genoemd. Dat past niet bij de genoemde bijlagen in de inhoudsopgave. In de onderstaande lijst ontbreken de AERIUS-rapporten. Bijlagen toelichting Bijlage 1 Stikstofonderzoek Bijlage 2 Verkennend bodemonderzoek Bijlage 3 Akoestisch onderzoek industrielawaai Bijlage 4 Watertoets Conclusie geluid • De toets bedrijven en milieuzonering is niet volledig en moet tekstueel worden aangevuld . • De onderbouwing van het aspect wegverkeerslawaai is niet volledig en moet worden aangevuld. • De bijlage 3 ontbreekt en moet bij de aanvraag worden gevoegd. • In een eerder stadium is inderdaad door de FUMO aangegeven dat er geen hogere grenswaarde vanwege industrielawaai door industrieterrein Hermes noodzakelijk is. In deze beoordeling is ervan uitgegaan dat het FUMO-advies in de ruimtelijke onderbouwing bedoeld wordt met bijlage 3. • Externe veiligheid Beoordeling FUMO In paragraaf 4.9 van de ruimtelijke onderbouwing wordt het aspect externe veiligheid beschreven en is door de FUMO beoordeeld. Onder het kopje ‘Toetsing’ is beschreven of er risicobronnen in de omgeving van plangebied aanwezig zijn. Daarbij wordt de rijksweg A18 aangegeven.
Deze rijksweg is niet in de buurt van het plangebied aanwezig. Rijksweg N31 ligt dichter in de buurt. Wij vermoeden dat dit een verschrijving betreft en dat moet worden aangepast. De N31 heeft een PR 10-6 per jaar van 0 meter en geen brandaandachtsgebied. De toetsing moet aangepast worden naar de juiste in de omgeving liggende risicobronnen en de juiste van toepassing zijnde wetgeving en omschrijvingen. Conclusie externe veiligheid Paragraaf moet tekstueel worden aangepast aan de juiste omgeving en van toepassing zijnde wetgeving. • Luchtkwaliteit Beoordeling FUMO De FUMO heeft voor het onderdeel luchtkwaliteit is paragraaf ‘Luchtkwaliteit’ in de ruimtelijke onderbouwing beoordeeld. Effect als gevolg van de nieuwbouw Ten aanzien van het aspect luchtkwaliteit zijn er als gevolg van de geplande nieuwbouw geen effecten in de omgeving te verwachten. Dit is ook in het plan gemotiveerd. - 7 / 8 - Effect van de omgeving op de nieuwbouw Het project bestaat uit de nieuwbouw van twee halfvrijstaande woningen. Er is geen toetsing uitgevoerd in het kader van een goede ruimtelijke ordening ten aanzien van het aspect luchtkwaliteit ter plaatse van de voorgenomen nieuwbouw. Ten oosten van de beoogde nieuwbouw bevindt zich een bedrijventerrein. Ten zuiden bevindt zich aan de overkant van het kanaal een terrein waar activiteiten plaats vinden. Onbekend is wat deze activiteiten zijn.
Het lijkt een soort gronddepot of afvalverwerkingsbedrijf. Uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening moet het wenselijk zijn om een project op een bepaalde locatie te realiseren. Het gezondheidsaspect is één van de belangen, die bij de ruimtelijke afwegingen een rol speelt. Dus ook de mate van blootstelling aan luchtverontreiniging is belangrijk. Ook als aan grenswaarden wordt voldaan, kunnen er gezondheidseffecten zijn. De gevoeligheid van bepaalde groepen mensen voor luchtverontreiniging (bijvoorbeeld kinderen, ouderen en zieken) kan worden meegewogen in het (planologisch) besluit. De GGD kan advies geven bij de beoordeling van de gezondheidskundige effecten van een project. Bestuursorganen zijn ook verantwoordelijk voor een goede ruimtelijke ordening, een beginsel dat in deze context vooral betrekking heeft op het aspect blootstelling: ook als een project zelf niet of nauwelijks bijdraagt aan de luchtverontreiniging, kan het uit een oogpunt van een goede ruimtelijke ordening toch onaanvaardbaar zijn om dat project te realiseren op een bepaalde locatie waar de luchtkwaliteit slecht is, bijv. in de nabijheid van een (snel)weg. Of daarvan sprake is, is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Aspecten als de te realiseren functie, maar ook de beschikbaarheid van een alternatieve locatie voor dat project kunnen daarbij een rol spelen .
Kortom: in het licht van een goede ruimtelijke ordening is het verstandig dat het bevoegd gezag verder kijkt dan bijvoorbeeld de NIBM (Niet in betekende mate) toets als gevolg van de te bouwen woningen. Een goede (ruimtelijke) onderbouwing van een besluit is evenzeer van belang. De goede ruimtelijke ordening kan aanleiding zijn om een nieuwe bestemming niet toe te staan. Ook als die bestemming op zichzelf NIBM bijdraagt of als de grenswaarden (net) gehaald worden. Ook bij concentraties beneden de grenswaarden kan er gezondheidsschade zijn, zeker bij gevoelige groepen mensen. Stofhinder Er is niet gemotiveerd of er sprake is van een goed woon- en leefklimaat ten aanzien van het aspect stof ter plaatse van de nieuw te bouwen woningen als gevolg van het bedrijventerrein en de activiteiten aan de overkant van het kanaal. Met name de verspreiding van stof op deze locaties kan een bron van hinder gaan geven op de beoogde nieuwbouw. Geadviseerd wordt om de ruimtelijke onderbouwing op dit punt aan te vullen en te motiveren dat er sprake is van een goed woon - en leefklimaat ten aanzien van het aspect stof. Geur Het aspect geur is niet specifiek behandeld in de onderbouwing. Gezien het feit dat er scheepsbouw plaats vindt op het bedrijventerrein is het van belang om dit aspect te toetsen en in de onderbouwing mee te nemen.
Stikstofdepositie Er is een Aeriusberekening van 9 november 2023 ter onderbouwing ingediend. Op 4 april 2024 heeft er echter een update plaatsgevonden van Aerius. Deze update heeft echter geen impact op de rekenresultaten. Uit de berekeningen blijkt dat er geen depositie plaats vindt op Natura 2000 gebieden. Conclusie en advies luchtkwaliteit Ten aanzien van het aspect geur lijkt de voorgenomen nieuwbouw geen probleem. Er is echter geen aandacht besteed in de ruimtelijke onderbouwing aan het aspect geur. Er zijn bedrijven op het bedrijventerrein in de buurt die geuremissies kunnen veroorzaken. De gevolgen van de nieuwbouw op de omgeving ten aanzien van het aspect luchtkwaliteit is nihil. - 8 / 8 - Er is niet gemotiveerd of er sprake is van een goed woon- en leefklimaat ten aanzien van het aspect stof ter plaatse van de nieuw te bouwen woningen als gevolg van bedrijven. Het onderdeel stikstofdepositie bevat voldoende informatie om op een juiste manier te toetsen. Geadviseerd wordt om de ruimtelijke onderbouwing op bovenstaande punten aan te passen en te motiveren dat er sprake is van een goed woon- en leefklimaat ten aanzien van het aspect stof en geur en daarbij de invloed van de omgeving mee te nemen.
• De ruimtelijke onderbouwing bevat een aantal onjuist- en onvolledigheden en dient te worden aangepast en aangevuld; • Het advies is om van de initiatiefnemer een aangepaste versie van de Ruimtelijke onderbouwing verlangen. Daarbij dient rekening te worden gehouden met de opmerkingen / kanttekeningen zoals aangegeven in dit advies. 358/363 Bijlage 10 Zienswijze (geanonimiseerd) 359/363 C~~~~,~rw4 HARLIN~ L: i• {l1gFt ~,t.•,~rl , 8861 VC Harlingen College van burgemeester en wethouders Postbus 10.000 8860 HA Harlingen 14 APR. 2026 Betreft: zienswijze ontwerp-omgevingsvergunning Noorderkade (perceel 84660) Geachte heer/mevrouw, Hierbij dienen wij onze zienswijze in tegen de ontwerp-omgevingsvergunningvoor de bouw van een twee-onder-een-kapwoning aan de Noorderkade (perceel B4660) te Harlingen. Ruim een jaar geleden zijn wij naar de mooie wijk De Spiker verhuisd. De ruimtelijkheid van deze mooie groene jaren '70 wijk en het vrije uitzicht wat we nu hebben sprak ons erg aan. Met dit bouwplan, wat overigens in strijd is met het geldende bestemmingsplan (vastgesteld op 7 december 2016), waarin het perceel de bestemming groen en water heeft, zou aan dit uitzicht een eind komen. Het toepassen van een buitenplanse afwijking om woningbouw mogelijk te maken, ondermijnt de rechtszekerheid en zet de deur open voor willekeur en precedentwerking.
Daarnaast staat deze ontwikkeling haaks op het door de gemeente zelf uitgedragen beleid gericht op vergroening en duurzaamheid. Het omzetten van een groenbestemming naar woningbouw geeft een tegenstrijdig signaal richting inwoners en tast het vertrouwen in consistent beleid aan. Verder brengt de ontsluiting voor deze woningen extra verkeersbewegingen met zich mee, met mogelijke negatieve gevolgen voor de verkeersveiligheid en leefbaarheid in de wijk. Deze gevolgen zijn onvoldoende onderbouwd. Het betreft hier een particulier initiatief dat naar onze mening onvoldoende opweegt tegen het algemeen belang van behoud van groen en een betrouwbare ruimtelijke ordening. Gelet op het bovenstaande verzoeken wij u om de voorgenomen omgevingsvergunning niet te verlenen. Met vriendelijke groet,
Bijlage 11 Beantwoording zienswijze 361/363 MEMO – beantwoording zienswijze ini a ef twee woningen Noorderkade / 4 augustus 2026 Samenva ng zienswijze De voorgenomen ontwikkeling leidt volgens de indieners tot een aantas ng van het vrije uitzicht op het aanwezige groen en water voor bewoners van de wijk De Spiker. Het wijzigen van de bestemming van groen naar woningbouw wordt door de indieners gezien als strijdig met het uitgangspunt van consistent ruimtelijk beleid, in het bijzonder ten aanzien van vergroening en duurzaamheid. Alsmede leidt het besluit tot willekeur en precedentwerking. Daarnaast wordt aangevoerd dat de realisa e van de woningen extra verkeersbewegingen met zich brengt, met mogelijk nadelige gevolgen voor de verkeersveiligheid en lee!aarheid in de wijk. Volgens de indieners zijn deze gevolgen onvoldoende onderbouwd. Beantwoording zienswijze Het plan is getoetst aan de relevante beleidskaders van het Rijk, de provincie en de gemeente zoals dat gold tot en met 2023. Daarbij is vastgesteld dat de omgevingsaspecten en de toepasselijke sectorale wet- en regelgeving geen belemmeringen vormen voor de voorgenomen ontwikkeling binnen het projectgebied. In deze reac e wordt met name ingegaan op het gemeentelijk beleid. De ontwikkeling sluit op meerdere onderdelen aan bij de door de gemeenteraad vastgestelde “Woonvisie Harlingen 2020-2030”.
Het plan is hieraan zorgvuldig getoetst en in de belangenafweging betrokken. Zo past het ini a ef binnen het gemeentelijke uitgangspunt dat inbreiding de voorkeur hee/ boven uitbreiding. Daarnaast draagt het plan bij aan het faciliteren van bijzondere woonmilieus, in dit geval wonen aan het water. Het ini a ef wordt bovendien gerealiseerd via par culier opdrachtgeverschap, waardoor wordt aangesloten bij een concrete woonbehoe/e vanuit de markt. Gelet op het voorgaande is geen sprake van een willekeurig besluit tot vergunningverlening en van ongewenste precedentwerking. Het zicht op het aanwezige groen zal als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling in enige mate wijzigen door de realisa e van de woningen en bijbehorende parkeerfaciliteiten. Daarbij blij/ de gemeentelijke groenstrook aan de Noorderkade, bestaande uit dichte beplan ng en een bomenwal, in stand. In de aan de beschikking verbonden voorschri/en is bovendien opgenomen dat aan deze groenstrook geen snoeiwerkzaamheden mogen worden verricht. Hierdoor blij/ de bestaande groene afscherming behouden. Aangezien de groenstrook ook in de huidige situa e het zicht op het water reeds grotendeels beperkt, leidt de ontwikkeling in zoverre niet tot een wezenlijk andere ruimtelijke situa e. Daarnaast zijn binnen het plangebied meerdere groenvoorzieningen opgenomen.
Deze voorzieningen dragen bij aan de infiltra e van hemelwater en leveren daarmee een bijdrage aan klimaatadapta e en duurzaamheid. De verkeersgenera e is berekend aan de hand van de kencijfers van het CROW. Voor een twee-onder-een-kapwoning bedraagt de aanvullende verkeersgenera e, gelet op de ligging van het plangebied, 15,2 motorvoertuigbewegingen per etmaal. Ter illustra e: de Noorderkade, waaraan het plangebied is gelegen, betre/ een er/oegangsweg met een maximumsnelheid van 30 km/uur en een verkeersintensiteit van circa 3.000 motorvoertuigbewegingen per etmaal. De toename van het aantal verkeersbewegingen als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling is daarmee beperkt van omvang en leidt niet tot een onevenredige belas ng van de verkeerssitua e of tot aantas ng van de verkeersveiligheid. Daarnaast kan de realisa e van twee woningen bijdragen aan de meer “ogen op de straat” en daarmee aan de lee!aarheid in de wijk. Conclusie Het project is niet in strijd met een goede ruimtelijke ordening en de zienswijze leidt niet tot wijzigingen in de ontwerpvergunning.