Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033.pdf

Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Invulling van de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 3/82

Samenvatting Waarom een watertakenplan? Goede riolering is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het handhaven van de kwaliteit van de openbare ruimte. Daarnaast zien we dat in de huidige ontwikkelingen van klimaatverandering, water steeds meer bovengronds ruimte nodig heeft in de leefomgeving. Daarom steken we het watertakenplan breed in en gaat het naast riolering, ook over al het water binnen de gemeente Hardinxveld-Giessendam. Als gemeente hebben we de wettelijke taak om voor de riolering en het stedelijk water te zorgen. We hebben zorgplichten voor stedelijk afvalwater, afvloeiend hemelwater en grondwater. In dit watertakenplan geven we aan hoe we deze zorgplichten invullen. Daarnaast gaan we uitgebreider in op de verbredende thema’s oppervlaktewater, klimaatadaptatie, duurzaamheid, participatie en samenwerken. Wat willen we? Stedelijk afvalwater zamelen we in en transporteren we naar de rioolwaterzuiveringsinrichting (RWZI) van het waterschap. We willen zo min mogelijk schoon hemelwater naar de RWZI transporteren. Daarom streven we naar het scheiden van afvalwater en hemelwater en willen we het hemelwater zoveel mogelijk vasthouden en bergen op de plek waar het valt. Bij nieuwbouw stellen we eisen om, ook bij extreme regenval, hemelwater lokaal te kunnen verwerken.

De waterberging zal in de openbare ruimte, maar ook op particulier terrein een plek moeten krijgen. Bij het opstellen van plannen en het uitvoeren van maatregelen betrekken we inwoners en werken we waar mogelijk integraal met andere vakdisciplines binnen de gemeente. We volgen daarnaast de ontwikkelingen om de waterketen te verduurzamen en gebruiken het regionale netwerk in de waterketen van de Drechtsteden om kennis uit te wisselen en waar zinvol taken samen op te pakken. Wie doet wat? Andere overheden en burgers hebben allen eigen verantwoordelijkheden voor het omgaan met water en riolering. We verwachten dat andere overheden hun taken oppakken en dat onze inwoners het riool verstandig gebruiken. Evaluatie Het voorgaande beleidsplan is het GRP 2011-2021. We hebben veel van de voorgenomen onderzoeken en maatregelen uitgevoerd. Er is een BRP opgesteld, die het functioneren van het rioolstelsel in beeld heeft gebracht Daarnaast hebben we door voortschrijdend inzicht extra projecten opgepakt en extra onderzoeken uitgevoerd, zoals het uitvoeren van rookproeven om te achterhalen waar hemelwater is aangesloten op pompputten en het aanleggen van gescheiden stelsel in BovenHardinxveld. Wat hebben we nu? We hebben in de gemeente Hardinxveld-Giessendam veel voorzieningen om het water in goede banen te leiden.

We hebben 84 km vrijvervalriolering met 20 gemalen, 15 km drukriolering met 163 drukunits, 12 km vacuümriolering met 8 vacuümpompen en 214 bufferputten, 14,6 km watergang, 5 km beschoeiing en 75 duikers.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 4/82

Wat gaan we doen in de komende periode? We gaan de komende planperiode onderzoek en maatregelen uitvoeren om kennis en inzicht te vergroten, ons rioolstelsel te onderhouden, uit te breiden, en oude riolering te vervangen of te relinen. We onderzoeken de toestand van onze riolen en gemalen. We reinigen en inspecteren alle onderdelen van het stelsel periodiek of waar mogelijk risicogestuurd. We vervangen en verbeteren riolering die niet meer aan de eisen voldoet. Daarbij hebben we extra aandacht voor de gebieden die uit de toetsing van het basisrioleringsplan (BRP) als kwetsbaar naar voren zijn gekomen. Ook zetten we in op het afkoppelen en lokaal verwerken van hemelwater. Bij nieuwe ontwikkelingen stellen we eisen aan de waterberging die gerealiseerd moet worden en ontwerpen we het riool zodanig dat 29,4 mm per uur verwerkt kan worden, in plaats van de gebruikelijke 19,8 mm in een uur. Op deze manier houden we rekening met de zwaardere buien als gevolg van klimaatverandering. Waar mogelijk pakken we werkzaamheden samen op in de waterketen en met andere vakgebieden en inwoners en bedrijven. Wat hebben we hiervoor nodig? Om alle maatregelen en onderzoeken de komende periode uit te voeren is voldoende personeel nodig. In de binnendienst wordt op dit moment een krapte ervaren. Dit wordt mede veroorzaakt door ontwikkelingen die vragen om extra inzet.

Klimaatadaptatie, participatie en integraal werken vragen aandacht vanuit de organisatie. Ook zijn er voldoende financiële middelen nodig om de onderzoeken en maatregelen uit te kunnen voeren. De gemeentelijke voorzieningen voor water vertegenwoordigen een waarde van ca. €70 miljoen. Dat is een groot kapitaal waar we goed mee om moeten gaan. Om alle kosten te dekken heffen we een rioolheffing. Dit is een gebruikersheffing bepaald op basis van gebruikte m3 water. Een gemiddeld huishouden betaalt in 2023 €204,- rioolheffing per jaar. Om op de lange termijn een kostendekkende rioolheffing te behouden stellen we een jaarlijkse stijging van de rioolheffing van €2,50 voor. Daarnaast moet de rioolheffing, ook de komende jaren, meestijgen met de jaarlijkse inflatie.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 5/82

Inhoudsopgave Samenvatting ........................................................................................................................... 4 1. Inleiding ......................................................................................................................... 7 1.1 Wettelijk kader ..................................................................................................... 7 1.2 Belangrijke ontwikkelingen .................................................................................. 8 1.3 Proces ................................................................................................................. 8 1.4 Leeswijzer ........................................................................................................... 9 2.

Wat willen we ............................................................................................................... 11 2.1 Stedelijk afvalwater ........................................................................................... 11 2.2 Hemelwater ....................................................................................................... 12 2.3 Grondwater........................................................................................................ 15 2.4 Oppervlaktewater .............................................................................................. 16 2.5 Duurzaamheid ................................................................................................... 17 2.6 Participatie......................................................................................................... 17 2.7 Samenwerken ................................................................................................... 18

3.

Wie doet wat? .............................................................................................................. 20 3.1 Wat doet de gemeente? .................................................................................... 20 3.2 Wat verwachten wij van onze inwoners en bedrijven? ..................................... 21 3.3 Zorgplicht lozers (burgers en bedrijven) ........................................................... 21

4.

Evaluatie ...................................................................................................................... 24 4.1 Geplande en uitgevoerde werkzaamheden ...................................................... 24 4.2 Ontwikkeling van de rioolheffing ....................................................................... 26

5.

Wat gaan we doen?..................................................................................................... 27 5.1 Functionele eisen, maatstaven en meetmethoden ........................................... 27 5.2 Stedelijk afvalwater ........................................................................................... 27 5.3 Hemelwater ....................................................................................................... 33 5.4 Grondwater........................................................................................................ 35 5.5 Oppervlaktewater .............................................................................................. 38 5.6 Duurzaamheid ................................................................................................... 40 5.7 Participatie......................................................................................................... 41 5.8 Samenwerken ................................................................................................... 42 5.9 Nieuwe aanleg................................................................................................... 43 5.10 Onderzoeken en maatregelen ............................................................. 43

6.

Personele capaciteit en financiën................................................................................ 45 6.1 Personeel .......................................................................................................... 45 6.2 Kostendekking ................................................................................................... 46 6.3 Vervangingswaarde van de objecten ................................................................ 46 6.4 Uitgaven ............................................................................................................ 46 6.5 Rioolheffing ....................................................................................................... 48 6.6 Voorziening ....................................................................................................... 48 6.7 Heffingseenheden ............................................................................................. 48 6.8 Kostendekkingsscenario’s ................................................................................. 49

Bijlage 1 Afkortingen .............................................................................................................. 52 Bijlage 2 DoFeMaMe ............................................................................................................. 53 Bijlage 3 Overzicht overstorten .............................................................................................. 57 Bijlage 4 Uitgangspunten kostendekkingberekening ............................................................. 58 Bijlage 5 Kostendekkingsberekening..................................................................................... 61 Bijlage 5 Uitkomsten enquête inwoners ................................................................................ 81

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 6/82

1. Inleiding Gemeente Hardinxveld-Giessendam is toe aan een nieuw beleidsplan voor de watertaken. De planperiode van het huidige gemeentelijk rioleringsplan (GRP) is afgelopen. Om beter aan te sluiten op de ontwikkelingen van dit moment willen we de inhoud van het GRP verbreden door naast stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater ook oppervlaktewateren mee te nemen, daarom noemen we het een Watertakenplan (WTP). Ook hebben we aandacht voor duurzaamheid en samenwerken met partijen in de waterketen, binnen de gemeente en met onze inwoners.

1.1 Wettelijk kader Het opstellen van een plan waarin staat hoe de gemeente haar wettelijke watertaken uitvoert of uit gaat voeren is in 2023 verplicht vanuit de Wet milieubeheer. In het WTP geven we aan hoe we omgaan met de volgende zorgplichten: 









Zorgplicht stedelijk afvalwater en riolering Op grond van de Wet milieubeheer artikel 10.33 is elke gemeente verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de in de gemeente gelegen percelen. Alle percelen binnen de bebouwde kom zijn daarom aangesloten op (vrijverval)riolering. Buiten de bebouwde kom zijn alle percelen aangesloten op vrijvervalriolering, druk- en vacuümriolering, IBA of een geoorloofd alternatief. Het waterschap heeft op grond van artikel 2.4 uit de Waterwet de verplichting om het afvalwater te zuiveren (of te laten zuiveren door een andere partij). Afvloeiend hemelwater Vanuit de Waterwet artikel 3.5 zijn gemeenten verplicht om zorg te dragen voor een doelmatige inzameling en verwerking van afvloeiend hemelwater, maar alleen als degene die zich ervan wil ontdoen niet redelijkerwijs het water zelf kan verwerken op het eigen perceel, door het in de bodem of in een oppervlaktewater te brengen. Grondwater In de Waterwet, artikel 3.6, is bepaald dat de gemeente de zorg heeft om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de (grondwater)beheerder of de provincie behoort.

Oppervlaktewater Vanuit de Waterschapswet, artikel 1, is de zorg voor het watersysteem aan het waterschap opgedragen. Onderdeel van deze taak is het zoveel mogelijk voorkomen van wateroverlast en zorg dragen voor de waterkwaliteit. Het waterschap voert in principe ook het beheer (inclusief onderhoud) van het stedelijk oppervlaktewater dat een verbinding heeft met het regionale watersysteem en die in de legger zijn opgenomen. Drinkwater In de Drinkwaterwet (artikel 2) is de zorg voor een duurzame veiligstelling van de openbare drinkwatervoorziening opgedragen aan alle bestuursorganen. Samen met provincie, Figuur 1 Schematisch overzicht waterketen waterschap en drinkwaterbedrijf heeft de gemeente hier dus ook een taak.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 7/82

1.2 Belangrijke ontwikkelingen Klimaatverandering Het veranderende klimaat zorgt ervoor dat extreme weersomstandigheden zoals hevige neerslag, hitte en droogte vaker kunnen voorkomen. Ook in Hardinxveld-Giessendam merken we dit. De droge en hete zomers van 2019, 2020 en 2022 en de hevige buien in september 2005, juli 2014 en juli 2015 zijn hier voorbeelden van. Om de gevolgen van klimaatverandering beter in beeld te brengen, is er een klimaatstresstest uitgevoerd (zie https://a5h.klimaatmonitor.net/). Om ons aan te passen aan het veranderende klimaat stellen we andere eisen aan de inrichting van de leefomgeving. Door de leefomgeving aan te passen, beperken we de gevolgen van deze extreme weersomstandigheden voor onze inwoners. Op het gebied van klimaatadaptatie hebben we samen met andere overheden in Dijkring 16 Alblasserwaard en Vijfheerenlanden – twee provincies, zeven gemeenten en waterschap Rivierenland - een Regionale Adaptatie Strategie opgesteld. Dit is vertaald naar een Lokale Adaptatie Strategie. We werken samen op regionaal niveau en pakken het ook lokaal aan. Omgevingswet De Omgevingswet wordt 1 januari 2024 ingevoerd. Dat heeft ook invloed op onze zorg voor de watertaken. In de omgevingsvisie leggen we de basis voor het ruimtelijk beleid in HardinxveldGiessendam. In programma’s wordt het beleid per vakgebied verder uitgewerkt.

Het gemeentelijk rioleringsplan kent onder de Omgevingswet overigens geen wettelijke verplichting meer, het is een facultatief programma. Daarnaast zullen we regels voor het omgaan met riolering en stedelijk water moeten vastleggen in ons omgevingsplan. Ook participatie is een belangrijke pijler in de Omgevingswet. Daar zullen we ook bij rioleringsprojecten rekening mee houden. In de opbouw van het Watertakenplan houden we rekening met de structuur van de Omgevingswet: Visie Programma

Plan

Beleidsdoelen: wat willen we bereiken Even terugkijken: wat hebben we gedaan? Huidige situatie: Wat hebben we nu? Maatregelen: Wat moeten we doen op de korte en lange termijn? Personeel en financiën: Welke middelen hebben we nodig? Regels en verantwoordelijkheden: wat doen wij en wat verwachten we van derden?

1.3 Proces Dit watertakenplan is opgesteld in samenwerking tussen de gemeente, het waterschap en ingenieurs- en adviesbureau Sweco. Het waterschap heeft in overleggen inbreng geleverd, en er is in het beleid waar mogelijk aangesloten bij de waterschapsnota ‘samen door één buis’. Gedurende het traject om tot dit watertakenplan te komen zijn het college en de gemeenteraad geïnformeerd, zijn gesprekken gevoerd met de wijkcommissies Wijk over 't Spoor, Nieuweweg en Buurt Bestuurt Boven Hardinxveld. Ook hebben bewoners middels een online-enquête hun wensen en meningen kunnen meegeven (zie paragraaf 5.7.1). Enquête onder inwoners In mei 2023 is een online- enquête gehouden onder de inwoners van Hardinxveld-Giessendam. In totaal hebben 381 inwoners de enquête ingevuld. In dit watertakenplan zijn de uitkomsten van de enquête in groene tekstblokken, weergegeven. (net zoals dit tekstblok).

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 8/82

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we de visie vanuit de waterketen. In hoofdstuk 3 beschrijven we de verantwoordelijkheden in de waterketen. In hoofdstuk 4 blikken we terug op de afgelopen periode. In hoofdstuk 5 beschrijven we de huidige situatie en gaan we in op de onderzoeken en maatregelen. In hoofdstuk 6 beschrijven we welke middelen nodig zijn om de maatregelen uit te voeren. Ten slotte in hoofdstuk 7 volgt het besluit.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 9/82

Visie Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 10/82

2. Wat willen we De overkoepelende doelen die we nastreven in de (afval)waterketen zijn: a. b. c. d.

de volksgezondheid beschermen; droge voeten houden; verdroging tegengaan; een goede leefomgeving bevorderen.

We onderscheiden verschillende waterstromen waar we verschillend mee om gaan: stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater. Voor de vier waterstromen hebben we doelen. Daarnaast zijn de thema’s duurzaamheid, participatie en samenwerken belangrijk in het doelmatig invullen van de doelen voor de vier waterstromen. Voor deze thema’s hebben we ook doelen vanuit de waterketen.

Figuur 2 Doelen in de (afval)waterketen

Bovenstaande figuur geeft aan hoe de waterstromen en thema’s gekoppeld zijn aan de overkoepelende doelen. In de volgende paragrafen beschrijven we per waterstroom en thema wat we willen bereiken.

2.1 Stedelijk afvalwater Doelen: (1) zorgen voor inzameling van stedelijk afvalwater (wettelijke zorgplicht) en (2) zorgen voor transport van stedelijk afvalwater (wettelijke zorgplicht). In Hardinxveld-Giessendam hebben we een uitgebreid stelsel van vrijverval-, druk-, vacuüm- en persriolering om het stedelijk afvalwater vanuit de huishoudens en de bedrijven af te voeren richting de zuivering. Stedelijk afvalwater is huishoudelijk afvalwater of een mengsel van huishoudelijk

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 11/82

afvalwater met bedrijfsafvalwater, afvloeiend hemelwater, grondwater of ander afvalwater. Bij grootschalige nieuwbouw leggen we een gescheiden stelsel aan, bij kleinschalige inbreidingen sluiten we aan op het omliggende stelsel. Soms is een kleine individuele zuivering, een IBA, de beste oplossing. De effecten op het milieu en de kosten zijn bepalend voor de afweging wat het beste is binnen de geldende wet- en regelgeving

2.2 Hemelwater Doelen: (1) zorgen voor doelmatige inzameling van hemelwater, voor zover niet door de particulier (wettelijke zorgplicht) en (2) zorgen voor doelmatige verwerking van ingezameld hemelwater (wettelijke zorgplicht). Overtollig hemelwater wordt door gemeente, waterschap en perceeleigenaren gezamenlijk ingezameld en verwerkt. Deze verantwoordelijkheid delen we, zodat maatregelen op de beste plek worden genomen. De perceeleigenaar verwerkt of bergt het hemelwater in principe op eigen terrein. De gemeente doet dit voor de openbare ruimte en voor de perceeleigenaren die het hemelwater zelf niet kunnen verwerken. Voor de verwerking van hemelwater volgen we de trits vasthouden-bergen-afvoeren. We houden het water zoveel mogelijk vast in het gebied waar het gevallen is, zodat we naastgelegen gebieden geen problemen geven en water bufferen om droogte tegen te gaan. Als dit niet (meer) mogelijk is, bergen we het water tijdelijk op plekken waar dit geen overlast geeft. Om dit mogelijk te maken, moet water bovengronds de ruimte krijgen. Als bergen niet mogelijk is, voeren we water (vertraagd) af naar het regionale watersysteem. Op deze manier voorkomen we schade waar mogelijk en beperken we wateroverlast. Schade ontstaat door water dat vanuit de openbare ruimte panden in stroomt. Een aantal panden liggen lager dan het wegpeil, hier kan dit niet altijd voorkomen worden.

Niet onderheide woningen zakken jaarlijks 0-3 mm. Hierdoor komen deze woningen steeds lager te liggen ten opzichte van de straat. Het risico op schade neemt hierdoor toe. Overlast, bijvoorbeeld water dat tijdelijk op straat staat, accepteren we. Inwoners over hemelwater Uit de enquête komt naar voren dat overlast van overtollig (regen)water het meest wordt ervaren op straat of in en rond de woning.

56% van de inwoners heeft één of meer keer overlast ervaren van overtollig water in hun wijk, straat of bij hun huis. 15% heeft op minimaal een van de plekken vaak overlast ervaren. 46% af en toe of vaak. Door het grote aandeel particuliere grond binnen de gemeente, geldt deze trits ook voor particulier terrein. De gemeente stimuleert particulieren om hemelwater af te koppelen door het nemen van boven- en/of ondergrondse maatregelen. Denk hierbij aan regentonnen, infiltratiekratten en vergroenen van de tuin.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 12/82

Voor de verwerking van hemelwater volgen we de trits schoonhouden-scheiden-zuiveren. Bij voorkeur houden we het schone hemelwater schoon en houden het ter plekke vast in de bodem. Wanneer dit niet mogelijk of doelmatig is voeren we het hemelwater met een gescheiden stelsel af om het op een andere plaats te bergen. Pas als dat ook niet lukt voeren we het hemelwater gemengd met stedelijk afvalwater af naar de zuivering. In onze projecten dragen we bij aan het ontvlechten van de waterstromen (hemelwater en huishoudelijk- of bedrijfsafvalwater). Wanneer we gemengde riolering aanpakken, koppelen we het hemelwater op openbaar terrein waar mogelijk af en verwerken we het met behulp van een hemelwaterstelsel in de directe omgeving. Daarbij nemen we ook aangelegen bedrijven en woningen mee om ze (doelmatig) af te koppelen. We stimuleren perceeleigenaren in onze gemeente om op eigen terrein hemelwater af te koppelen en te verwerken.

2.2.1

Klimaatadaptatie

Door klimaatverandering wordt de neerslag steeds heviger. De hevige buien passen niet in het ondergrondse rioolstelsel. Daarom heeft het water ook een plek nodig in de openbare ruimte, die moet daarop ingericht zijn. Voorbeelden hiervan zijn verwijderen van verharding, plaatsen van regentonnen, infiltratie in de aanleg van plantvakken en wadi’s. Ook passen we ondergrondse maatregelen toe zoals bijvoorbeeld infiltratiekratten en lava-pakketten. We willen zoveel mogelijk voorkomen dat hevige neerslag tot overlast en schade leidt, daarom maken we meer ruimte voor water in de leefomgeving. Bij hevige neerslag kunnen we het water dan bergen op plaatsen waar het geen of zo min mogelijk schade veroorzaakt. Inwoners over klimaatverandering Vanuit de respondenten op de enquête is gebleken dat inwoners zich zorgen maken over de veranderingen in het klimaat. Deze zorgen gaan over de intensiteit van de hevige neerslag in de vorm van hoosbuien en over de langdurige perioden van droogte. Inwoners vragen zich ook af of er nog voldoende drinkwater beschikbaar zal zijn in de toekomst en wat het effect is van de klimaatveranderingen op de waterkwaliteit. Het creëren van ruimte voor water nemen we bij de inrichting van de openbare ruimte mee. In het groenbeleidsplan is hiervoor een minimale gewenste ruimte voor groen in ontwikkelplannen opgenomen.

Ook particulieren hebben een taak op eigen terrein. Quick wins op het gebied van hemelwater zijn het nemen van eenvoudige maatregelen door eigenaren van grondgebonden woningen, zoals aanleggen van een meer groene (minder verharding) tuin. Ook het van het rioolstelsel afkoppelen van de regenpijp kan, onder voorwaarden eraan bijdragen dat het water in de tuin gebufferd en daarna afgevoerd kan worden. Bij laaggelegen woningen, die niet aan oppervlaktewater grenzen is dit niet mogelijk.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 13/82

Inwoners over water op straat Uit de enquête komt naar voren dat twee vijfde van de inwoners het een goed idee vindt dat de straten zo worden aangelegd dat (tijdelijk) water op straat kan blijven staan; één vijfde van de inwoners vindt dit een slecht idee.

Daarbij wordt verder aangegeven dat 1 à 2 uur wateroverlast in hun eigen straat men nog aanvaardbaar vindt (onder voorwaarden). Een halve dag of hele dag wordt aanzienlijk minder geaccepteerd. De voorwaarden die hierbij waren aangegeven zijn voornamelijk dat het niet om te veel water moet gaan en dat de weg moet begaanbaar blijven, de woningen moeten hier geen last van ondervinden en het water moet binnen een aangegeven tijd ook weer weg zijn. Uit de enquête komt naar voren dat bijna drie van de vijf inwoners hun water (op eigen grond) afvoeren via het riool (via een putje of regenpijp).

Daarnaast is ook gevraagd in hoeverre inwoners bereid zijn om de regenpijp aan te passen zodat dit niet meer via het riool afwatert maar de grond in gaat via de eigen onverharde grond. Drie op de vijf inwoners met regenpijp die op het riool afwatert zijn (onder voorwaarden) bereid deze aan te passen zodat deze niet meer op het riool afwatert.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 14/82

Ondanks dat veel bewoners al bezig zijn met de veranderingen in het klimaat, wil de gemeente dit meer onder de aandacht brengen bij bewoners. We betrekken inwoners wanneer we maatregelen treffen om hemelwater te verwerken. Daarnaast bieden we praktische tips voor omgang met de weersveranderingen en de veranderingen in het beleid van de gemeente ten aanzien van water op straat.

2.3 Grondwater Doel: Zorgen dat (voor zover mogelijk en doelmatig) het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert (wettelijke zorgplicht). Wat is grondwater? Grondwater is al het water dat zich in de bodem bevindt. Het grondwater wordt gevoed met hemelwater en vanuit het oppervlaktewater. In dit watertakenplan hebben we het over het ondiepe grondwater in het stedelijk gebied. Dit is het grondwater dat zich boven de eerste niet waterdoorlatende grondlaag bevindt. Grondwater is lokaal lastig te beïnvloeden, maar kan grote invloed hebben op de functie van een locatie.

Een overschot maar ook een tekort aan grondwater kan problemen geven voor landgebruik, gebouwen en natuur. We kunnen het grondwater maar beperkt sturen. Het grondwater in onze gemeente is onderdeel van een regionaal systeem. De fysieke kenmerken en opbouw van de bodem in Hardinxveld-Giessendam en de omliggende regio is bepalend voor het grondwater. Onze gemeente ligt in het rivierengebied met een ondergrond die voornamelijk bestaat uit rivierklei en veen en kent hoge grondwaterstanden en locaties met kwel vanuit de rivier. We laten het grondwater zoveel mogelijk op een natuurlijke manier fluctueren. Als er structurele problemen zijn, zoeken we samen met betrokkenen naar doelmatige oplossingen. Dit doet de gemeente door maatregelen te treffen in het openbaar gemeentelijke gebied voor zover deze doelmatig zijn en niet tot de zorg van de (grondwater)beheerder of de provincie behoort.

Inwoners over grondwater Uit de enquête komt naar voren dat vier van de tien inwoners de afgelopen 5 jaar wel eens overlast hebben ervaren van hoog grondwater bij de huidige woning. Daarnaast kwam naar voren dat bij zeven van de tien inwoners die overlast ervaren, de overlast bestaat uit vocht of water in kelders, kruipruimtes of souterrains.

De zorgplicht voor grondwater ligt in eerste instantie bij burgers en bedrijven zelf. De gemeente kan wel maatregelen treffen of meedenken over maatregelen. De gemeente spant zich in om structureel nadelige gevolgen van grondwateroverlast te voorkomen in de openbare ruimte. We faciliteren inwoners door aan te geven wat zij zelf kunnen doen om grondwateroverlast te voorkomen.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 15/82

2.3.1

Klimaatadaptatie

Grondwater wordt sterk beïnvloedt door het klimaat. Voornamelijk droge perioden kunnen grote gevolgen hebben voor het grondwater. Een belangrijk middel om droogte tegen te gaan is het vasthouden van water. Hierover worden afspraken gemaakt over het op peil houden van de polders, waardoor de grondwaterstand beter gereguleerd kan worden. Inwoners over grondwater In de vragenlijst is gevraagd wat men het belangrijkst vindt om aan te pakken of te verbeteren in Hardinxveld-Giessendam de komende jaren. Het belangrijkst om aan te pakken is volgens inwoners water opslaan in de wijk voor droge tijden, gebruik duurzame (milieuvriendelijke oplossingen) en beter scheiden van afvalwater en ‘schoon’ regenwater. Het waterschap speelt een belangrijke rol in waterbeheer en -regulatie. Het waterschap heeft de peilbesluiten in 2023 geactualiseerd. Door gezamenlijk in te zetten op het behoud van water en het nemen van passende maatregelen om droogte te bestrijden, kunnen de negatieve effecten van klimaatverandering op het grondwater in Hardinxveld-Giessendam worden verminderd. Een duurzaam waterbeheer is van belang om de balans in de grondwaterstand te behouden en de gevolgen van droogte te beperken.

2.4 Oppervlaktewater Doelen: (1) zorgen voor voldoende afvoer en bergingscapaciteit en (2) zorgen voor waterkwaliteit die past bij de functie van het water Het hemelwater wordt via, sloten, vlieten en boezemstelsel richting het Grootei of Achterwaterschap afgevoerd naar Kinderdijk. Hier wordt het water in de Lek gepompt. Voor een goede verwerking van het hemelwater vanuit het stedelijk gebied is het belangrijk dat de capaciteit en de doorstroming van het oppervlaktewater voldoende is. Over een aantal jaar zal dit via het gemaal naar de Merwede worden geleid. Water wordt steeds zichtbaarder in onze gemeente. We houden het liefst elke druppel zolang mogelijk vast op de plek waar die valt om het water vervolgens vertraagd af te voeren naar de Boezem. Daarmee is water een belangrijk ordenend principe in de openbare ruimte. Wanneer we het water niet meer lokaal kunnen vasthouden en bergen, voeren we het water af via de kleinere watergangen naar de regionale wateren. De watergangen samen vormen het systeem om het overschot aan water vanuit het stedelijk gebied af te voeren naar de regionale oppervlaktewateren. We streven naar een goed functionerend en gezond watersysteem met een goede gebruiks- en belevingswaarde. Dit betekent dat de watergangen voldoende water kunnen afvoeren, een goede uitstraling hebben en bijdragen aan de recreatieve en ecologische kwaliteit.

Zo draagt water bij aan een prettige leefomgeving. Het waterschap draagt zorg voor de waterkwaliteit van het oppervlaktewater. Zij stellen de eis dat de waterkwaliteit niet mag verslechteren ten opzichte van de huidige kwaliteit. Hierin hebben de gemeenten, burgers en bedrijven de taak om zorgvuldig om te gaan met het oppervlaktewater. Door geen lozingen te doen op het oppervlaktewater en producten die niet door het toilet of de gootsteen mogen te spoelen, kan de waterkwaliteit gewaarborgd blijven.

2.4.1

Klimaatadaptatie

In Hardinxveld-Giessendam speelt oppervlaktewater een belangrijke rol in het aanpakken van de uitdagingen van klimaatverandering. Oppervlaktewateren zijn van belang om water te verzamelen, vast te houden en indien nodig af te voeren, waardoor wateroverlast en droogte effectief kunnen worden bestreden.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 16/82

Een strategie om de impact van klimaatverandering te verminderen, is het creëren van een groenblauwe dooradering in het bestaande gemeente- en dorpsgebied. Door deze dooradering worden groene en waterrijke structuren verspreid door de stedelijke omgeving, waardoor de haarvaten van het landschap reiken tot in de centrumgebieden van de bebouwde ruimte. Hierdoor wordt niet alleen de natuur bevorderd, maar wordt ook de leefbaarheid en klimaatbestendigheid van de omgeving versterkt. Daarnaast spelen duikers een belangrijke rol in het behouden van voldoende doorstroming in oppervlaktewateren. Deze doorstroming is van belang voor behoud van de waterkwaliteit, om op deze manier de groei van blauwalg en botulisme te voorkomen. Het verminderen van overstortingen draagt ook bij aan een betere waterkwaliteit. Het is echter van belang om bij het nemen van maatregelen om overstortingen te verminderen, rekening te houden met mogelijke negatieve gevolgen, zoals wateroverlast of schade aan het stedelijke gebied.

2.5 Duurzaamheid Doel: streven naar duurzaam handelen in de waterketen. In de waterketen van gemeente Hardinxveld-Giessendam handelen we duurzaam. Dit betekent dat we bij het inrichten van de waterketen knelpunten in waterkwantiteit en -kwaliteit niet afwentelen op aangrenzende gebieden of op toekomstige generaties. Daarnaast zijn aan bijna alle taken van de gemeente duurzaamheidswensen verbonden. We hebben daarom een Lokale Duurzaamheidsagenda opgesteld. Deze agenda beschrijft de opgaven die wij als gemeente de komende jaren het hoofd moeten bieden op het vlak van duurzaamheid. Daarnaast biedt het kaders waarbinnen de uitvoering van de verschillende duurzaamheidsthema’s moet plaatsvinden. De uitvoering kan dan met inzet van specialistische kennis en expertise worden opgepakt. De gemeente heeft op het gebied van duurzaamheid een voorbeeldrol op zich genomen. Een belangrijk principe waarbij het niet alleen gaat om het geven van het goede voorbeeld ter inspiratie en motivatie. Het laat ook commitment zien ten aanzien van opgaven waar de gemeente voor staat. Maar het is ook van belang om als gemeente zelf ook ervaring op te doen met de keuzes, mogelijkheden en uitdagingen waar je voor staat als het gaat om het duurzamer inrichten van de eigen organisatie. Door deze ervaring kan makkelijker een brug geslagen worden tussen overheid en inwoners, bedrijven, instellingen, kerken, etc.

Het Rijk heeft beleidsdoelen gesteld op de thema’s: energietransitie en transitie naar een circulaire economie. Binnen de waterketen werken we, waar mogelijk, mee om deze te realiseren en zo dragen we bij aan het realiseren van een duurzame leefomgeving.

2.6 Participatie Doel: streven naar passende participatie, waarbij inwoners en bedrijven met handelingsperspectief betrokken zijn. De gemeente heeft in december 2021 de Participatienota “Participeren blijven we leren” gepubliceerd. Wij vinden het belangrijk dat lokale kennis en creativiteit een duidelijke en herkenbare rol speelt in de keuzes die gemaakt worden. Als gemeente zijn we soms initiatiefnemer van participatie, soms zijn we partner in het proces of zelfs alleen facilitator. Ongeacht de rol streven we altijd naar een zorgvuldig participatietraject. De basis van participatie is het in contact zijn met elkaar, ongeacht wie de initiatiefnemer is. Het gesprek kan gaan over zowel een nieuw initiatief, alsook over het verleggen van taken en/of verantwoordelijkheden van de overheid naar de inwoners of andersom. In het gesprek verkennen we met elkaar wat er speelt, wat de behoefte is en wie met welk belang betrokken is. We delen verwachtingen met elkaar, zodat eenieder weet wat de ruimte is om te participeren. Door het voeren

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 17/82

en nakomen van de opbrengst van die gesprekken kunnen we als gemeente, inwoners, ondernemers, bedrijven en maatschappelijke instellingen, met elkaar samenwerken en de kwaliteit en uitvoerbaarheid van projecten en beleid vergroten. We stellen participatie meer centraal in onze manier van werken. Bij onderwerpen die de gemeente zelf initieert, betrekken we zoveel mogelijk de inwoners. We stimuleren eigen initiatief bij de inwoners en communiceren vooraf met elkaar wat eenieders rol is in het verdere proces. Voorafgaand aan een participatietraject zorgen we dat de verwachtingen helder zijn voor alle betrokkenen. Participatie blijft altijd maatwerk. Per situatie en onderwerp kijken we naar welk participatieniveau en -vorm het meest passend is.

2.7 Samenwerken Doel: streven naar verlagen kwetsbaarheid, verhogen kwaliteit en doelmatig besteden van de financiële middelen. Water en riolering liggen in de openbare ruimte en raken daarom aan veel vakgebieden. We werken samen met andere vakdisciplines zoals groen, wegen, verkeer, ruimtelijke ontwikkeling en energie. We werken samen in de waterketen en samen met andere vakgebieden in de gemeente. Daarnaast werken we samen in de waterketen met omliggende gemeenten en het waterschap. Dit doen we om het volgende te bereiken:   

Kennisoverdracht: door samen na te denken en ideeën uit te wisselen vergroten we de denkkracht en nemen we elkaars sterke punten over. Doelmatige besteding van financiële middelen: door kennisoverdracht en het samen oppakken van projecten maken we betere en voordeligere keuzes. Kwaliteit: door samen te werken krijgen we meer uniformiteit en vergelijkbaarheid, waardoor we zien waar de kwaliteit kan worden verhoogd.

Bij het behalen van de doelen, streeft de gemeente naar samenwerking met burgers en bedrijven. Door de verbinding te zoeken en samen tot oplossingen te komen, kunnen problemen worden aangepakt.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 18/82

Plan Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 19/82

3. Wie doet wat? 3.1 Wat doet de gemeente? Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor een goede invulling van onze gemeentelijke watertaken. En omdat riolering niet op zichzelf staat, maar onderdeel is van onze gemeentelijke infrastructuur, stemmen we ons beleid af met andere overheden. Zoals in de Wet milieubeheer is aangegeven, is dat in ieder geval de beheerder van de zuiveringen waarop we het door ons ingezamelde (afval)water lozen, voor onze gemeente is dat Waterschap Rivierenland.

Figuur 3 Verantwoordelijkheden in de waterketen

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 20/82

3.2 Wat verwachten wij van onze inwoners en bedrijven? Wij kunnen als gemeente veel regelen en sturen in het functioneren van de riolering, maar kunnen niet alles zelf uitvoeren. Onze inwoners en bedrijven hebben ook een belangrijke invloed op het functioneren van het water en rioolsysteem. Wij willen dat onze inwoners helpen bij het goed laten functioneren van de riolering. Daarom spreken we ook in dit watertakenplan een aantal verwachtingen uit. Wij verwachten: 1. Dat inwoners en bedrijven het riool (vrijverval en mechanisch) verstandig gebruiken (o.a. geen doekjes, verfresten, medicijnresten, zwerfafval of vet door het riool spoelen); 2. Dat rioolaansluitingen zorgvuldig worden aangelegd en onderhouden (o.a. aansluiten op het juiste riool, juiste diepte); 3. Dat inwoners en bedrijven hemelwater van het dak en het eigen perceel zelf opvangen en bergen en verwerken als dat redelijkerwijs mogelijk is; 4. Dat overlast (water-op-straat) vaker, binnen marges, wordt geaccepteerd; 5. Dat inwoners en bedrijven bij grondwateroverlast controleren of hun woning of bedrijf voldoende waterdicht is. In het Bouwbesluit 2012 is opgenomen dat een kelder waterdicht moet zijn als dit een verblijfsruimte is. 6. Dat eigenaren van verzakte woningen een eigen verantwoordelijkheid hebben om maatregelen te nemen tegen wateroverlast.

We streven naar lokale maatwerkoplossingen voor optredende problemen. Toezicht en handhaving op naleving van de regels is uitbesteedt aan de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ). Inwoners over gebruik van het riool Om na te gaan hoe goed inwoners weten wat ze door de gootsteen, het toilet of de afvoerput mogen spoelen, is een aantal producten voorgelegd. Gevraagd is of deze producten weggespoeld mogen worden en of men dit zelf wel eens doet. Inwoners zijn niet goed op de hoogte wat er door de gootsteen, toilet of afvoerput gespoeld mag worden. 73% van de inwoners spoelt wel eens producten weg, die niet in het riool thuishoren. Bijvoorbeeld dikke zuivelproducten, vuil van terras, koffieprut, vochtig toiletpapier en medicijnresten. 36% van de inwoners bevestigt correct de producten die weggespoeld mogen worden. En slechts 12% weet alle producten die niet weggespoeld mogen worden correct als zodanig te benoemen. Vanuit bovenstaand kader blijkt dat de inwoners nog onvoldoende weten wat wel en niet door het toilet of de gootsteen mag. Hier wil de gemeente graag op acteren door regelmatig op sociale media en via het Kompas voorlichting te geven. Deze voorlichting gaat over wat wel en niet door het toilet of de gootsteen mag, maar ook over de taken van de gemeente t.a.v. stedelijk (afval)water.

3.3 Zorgplicht lozers (burgers en bedrijven) In het Besluit lozing afvalwater huishoudens (Blah) en het Activiteitenbesluit zijn zogenaamde zorgplichtbepalingen opgenomen die zich richten op de lozers op riolering. Wanneer de Omgevingswet van kracht wordt zullen deze regels deels overgaan in het besluit activiteiten leefomgeving (BAL) en de bruidsschat van gemeente en waterschap.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 21/82

Het Blah bevat een zorgplichtbepaling die is gericht op Besluit lozing afvalwater het voorkomen van nadelige gevolgen voor het milieu huishoudens artikel 4 lid 1: Degene door maatregelen te treffen (art. 4). Dit betreft ook de die loost en weet of redelijkerwijs had bescherming van de doelmatige werking van de kunnen weten dat door het lozen voorzieningen voor het beheer van afvalwater nadelige gevolgen voor het milieu (waaronder riolering) en het doelmatig beheer van ontstaan of kunnen ontstaan, die niet of afvalwater (Blah artikel 4 lid 2). Volgens de toelichting onvoldoende worden voorkomen of op het Blah betekent deze zorgplicht onder meer dat beperkt door naleving van de bij of bij een gescheiden rioolstelsel de beide krachtens dit besluit gestelde afvalwaterstromen op het goede stelsel moeten voorschriften, voorkomt die gevolgen of aansluiten. Dit met het oog op de doelmatige werking beperkt die voor zover voorkomen niet van de stelsels. Ook het doorspoelen van toiletdoekjes mogelijk is en voor zover dit of frituurvet is in strijd met de zorgplicht. Toiletdoekjes redelijkerwijs van hem kan worden horen in de vuilnisbak en frituurvet moet worden gevergd. gerecycled of ook met het vaste afval worden weggegooid. Ook hoort hemelwater niet op mechanische riolering te worden geloosd, dat verstoort de werking.

De zorgplichtbepaling geeft de gemeente de mogelijkheid maatwerkvoorschriften vast te stellen voor de te nemen maatregelen of om rechtstreeks handhavend op te treden. Net als het Blah bevat het Activiteitenbesluit een zorgplichtbepaling (art. 2.1). De zorgplichtbepaling voor afvalwaterlozingen op de riolering komt neer op:  

de bescherming van de doelmatige werking van de voorzieningen voor afvalwaterbeheer (zoals de openbare riolering); doelmatig afvalwaterbeheer.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 22/82



Programma Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 23/82

4. Evaluatie 4.1 Geplande en uitgevoerde werkzaamheden Het voorgaande GRP had een looptijd van 2011-2020, en is een aantal jaren verlengd. In het voorgaande plan hebben we een aantal werkzaamheden beschreven. Hieronder is aangegeven of deze zijn uitgevoerd. Actie Onderzoek Periodiek bijwerken van de revisiegegevens (vervanging van de riolering)

Uitgevoerd

Toelichting/evaluatie

Ja

Bij vervanging van riolering worden revisie en inspectiegegevens aangeleverd aan de beheerder. Deze gegevens worden gecontroleerd en in het beheerpakket geladen. In de nieuwe planperiode zal dit ook de werkwijze zijn. Actie om alle rioolgegevens (ook van huisaansluitingen) op orde te maken is wel gewenst. Bij nieuw aangelegde riolering worden revisie en inspectiegegevens aangeleverd aan de beheerder. Deze gegevens worden gecontroleerd en in het beheerpakket geladen. In de nieuwe planperiode zal dit ook de werkwijze zijn. Nieuwe inspectiegegevens worden toegevoegd aan beheerpakket, oude gegevens die niet toegevoegd kunnen worden.

Toevoegen van nieuw aangelegde riolering (nieuwbouw)

Ja

Invoeren van inspectie- en reinigingsgegevens in het beheerprogramma

Ja

Inventariseren van verhard oppervlak ten behoeve van herberekeningen Bijhouden van meldingen en storingen

Ja

De berekening is gemaakt in het BasisRioleringsPlan.

Deels

Opzetten van een peilbuizenmeetnet

Nee

Grondwatermodelonderzoek

Nee

De meldingen en storingen komen bij de buitendienst binnen en hier wordt op geacteerd. Deze meldingen worden niet gearchiveerd. Hier gaat de rioolbeheerder wel actief mee aan de slag. Door de meldingen toe te voegen aan het risicogestuurde beheerplan. De gemeente ziet geen noodzaak om een peilbuizennet aan te leggen. De gemeente ziet geen noodzaak om een grondwatermodellenonderzoek uit te voeren.

Onderhoud Jaarlijks 20% van alle rioolstelsels reinigen en inspecteren

Nee

Beoordelen van inspectieresultaten

Ja

De gemeente heeft het meer structureel reinigen en inspecteren opgepakt in een bestek met nog drie andere Drechtsteden. Daarnaast gaat de gemeente meer naar risicogestuurd beheer (inclusief onderhoud), wat ook betekent dat minder belangrijke rioolstrengen, minder frequent geïnspecteerd zullen worden. De inspectieresultaten die binnenkomen worden beoordeeld. Voor grotere datadumps wordt een externe partij

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 24/82

ingeschakeld om de inspectiegegevens te beoordelen. Actualisatie basisrioleringsplan

Ja

Het BRP is geactualiseerd en de aandachtspunten uit het BRP worden meegenomen in dit plan. BRP moeten we op onderdelen aanscherpen. Model en werkelijkheid controleren.

Onderhoud waterdoorlatende verharding

Nee

Opstellen baggerplan

Ja

Uitvoeren baggerplan

Deels

De gemeente is voornemens om het onderhoud van de waterpasserende verharding te onderzoeken en mee te nemen in dit plan Opgesteld in 2020 en door de raad benodigde financiële middelen beschikbaar gesteld. Peilgebied Neder- en Boven Hardinxveld uitgevoerd in winter/voorjaar van 2022 Waterschap heeft in winter/voorjaar 2023 de Awatergangen in peilgebied Neder- en Boven Hardinxveld gebaggerd (ontvangstplicht gemeente)

Peilgebied Giessendam wordt gebaggerd in najaar 2023 Inrichten depot om als depot te gebruiken

Vervangen Vervanging m/e deel gemalen en drukriolering voor € 253.000 Vervanging onderdelen vacuümriolering voor €118.000 Vervanging/reparatie van vrijvervalriolering voor €4.500.000

Nee

Inrichten van depot voor opslag van slootvuil, bagger en grond. Beoogde locatie aan de Rijshaak is afgevallen. Nog geen andere locatie beschikbaar

Ja

Gemalen en drukriolering zijn wanneer nodig vervangen. Onderdelen van vacuümriolering zijn wanneer nodig vervangen. Vrijvervalriolering is wanneer nodig gerepareerd of vervangen.

Ja Ja

Daarnaast zijn er in de loop van de tijd een aantal onderzoeken en maatregelen uitgevoerd die niet in het GRP waren opgenomen. We hebben onder andere de volgende onderzoeken gedaan en maatregelen getroffen:  Er is een onderzoek uitgevoerd naar wateroverlast in de Prins Bernhardstraat. Maatregelen zijn uitgevoerd.  Er is een onderzoek uitgevoerd naar de capaciteit van gemaal de Blauwe Zoom. Het gemaal is overgedragen aan het waterschap Rivierenland.  Er is een onderzoek uitgevoerd naar het realiseren van een nieuw boezemgemaal. In de huidige situatie wordt het water vanuit Hardinxveld-Giessendam afgevoerd naar Kinderdijk waar het op de boezem wordt geloosd. Met het plaatsen van het nieuwe gemaal, is het mogelijk om het water vanuit Hardinxveld-Giessendam op de Beneden-Merwede te lozen.  Gemeente Hardinxveld-Giessendam heeft meegedaan aan het NK tegelwippen in 2022. Hierbij is het doel om samen met inwoners zoveel mogelijk tegels te verwijderen en te vervangen voor groen. Hierbij is een tegeltaxi ingezet om tegels op te halen.  Subsidieregelingen voor groene daken en regentonnen stimuleren inwoners om maatregelen te nemen.  Er is een beheer- en onderhoudsplan watergangen 2019-2028 opgesteld. Hierin staat beschreven waar de watergangen aan moeten voldoen en hoe deze onderhouden worden. De

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 25/82



baggerwerkzaamheden zijn grotendeels uitgevoerd, alle gemeentelijke en particuliere Bwatergangen zijn gebaggerd. Onderzoek is gedaan naar de maaivelddaling in de Alblasserwaard, er is een plan opgesteld om bodemdaling tegen te gaan.

4.2 Ontwikkeling van de rioolheffing De ontwikkeling van de rioolheffing voor een gemiddeld huishouden (categorie 0-500 m3) de afgelopen jaren is in onderstaande grafiek weergegeven.

rioolheffing voor een gemiddeld huishouden € 250 € 200

€ 227

€ 227

€ 231

€ 237 € 217

€ 204

€ 150 € 100 € 50 €2018

2019

2020

2021

2022

2023

Figuur 4 ontwikkeling rioolheffing 2018-2023

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 26/82

5. Wat gaan we doen? In dit hoofdstuk beschrijven we welke voorzieningen er in Hardinxveld-Giessendam aanwezig zijn, waar we naar streven, hoe de huidige voorzieningen functioneren en wat we de komende planperiode gaan doen.

5.1 Functionele eisen, maatstaven en meetmethoden Aan de doelen in de waterketen zoals beschreven in hoofdstuk 2 koppelen we functionele eisen, maatstaven en meetmethoden. Hiermee maken we de rioleringszorg toetsbaar. We hebben in bijlage 1 een set van functionele eisen, maatstaven en meetmethoden opgenomen waaraan het rioolstelsel en de rioleringszorg dient te voldoen. Ook hebben we een aantal voorwaarden aangegeven, die nodig zijn om effectief te kunnen sturen.

Doelen Een korte en bondige formulering van de belangrijke thema's

Functionele eisen Een vertaling van de doelen in systeemeisen

Maatstaven Een formulering van hetgeen verwacht wordt

Meetmethoden Een uitleg hoe kan worden bepaald of de maatstaf behaald wordt Figuur 5 DoFeMaMe

5.2 Stedelijk afvalwater 5.2.1

Wat hebben we

We hebben veel voorzieningen in beheer om het stedelijk afvalwater in te zamelen en te transporteren: Tabel 1 objecten stedelijk afvalwater

Voorziening Vrijvervalriolering

Type Gemengd Gescheiden

Omvang

DWA HWA*

37 km 47 km 19 km 28 km

Drukleiding Drukrioolunits Persleiding Gemalen

15 km 163 stuks 5 km 20 stuks

Vacuümleiding Vacuümpompen

12 km 8 stuks

  Druk- en persriolering

Vacuümriolering

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 27/82

Bufferputten

214 stuks

Overstorten Bergbezinkvoorziening (2 stuks)

34 stuks 728 m3

Rioolvoorzieningen

*het HWA is een hemelwatervoorziening, maar deze beschrijven we onder vrijvervalriolering. Vrijvervalriolering In de kernen voeren we het afvalwater en een deel van het hemelwater af met vrijvervalriolering. We hebben in totaal 89 km vrijvervalriolering.

Figuur 6 Type vrijvervalstelsels Hardinxveld-Giesendam

Van het vrijvervalrioolstelsel bestaat uit gemengde riolering en (verbeterd) gescheiden riolering. In een gemengd riool worden beide waterstromen in dezelfde buis afgevoerd. In gescheiden riolering wordt het hemelwater en stedelijk afvalwater in verschillende buizen ingezameld en verwerkt. In een verbeterd gescheiden stelsel gaat het eerste deel van het hemelwater naar de zuivering en wordt de rest gescheiden verwerkt, omdat het eerste deel van het afstromende hemelwater vaak vuil van het straatoppervlak bevat. De oudste riolen zijn aangelegd in 1960 en liggen in De Peulen-West, De Peulen-Oost, Wijk over 't Spoor en Wielwijk. De afgelopen decennia is het rioolstelsel uitgebreid en vernieuwd. In onderstaande grafiek is de leeftijdsopbouw van Figuur 7 type stelsels (bron: Stichting het vrijvervalstelsel weergegeven. Sinds de jaren ‘90 worden bij uitbreidingen alleen nog gescheiden stelsels aangelegd. Verder is Rioned) een aantal stelsels omgebouwd van gemengd naar gescheiden riolerin. Dat betekent dat het aandeel gescheiden stelsels in de loop der jaren steeds groter is geworden.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 28/82

aanlegperiode vrijvervalriolering 35 30

km riool

25 20 15 10 5 0 1960-1969

1970-1979

Gemengd riool

1980-1989

1990-1999

Hemelwaterriool

2000-2009

Overstortriool

2010-2019

onbekend

Vuilwaterriool

Figuur 8 aanlegperiode vrijvervalriolering

Druk-, vacuüm- en persriolering In het buitengebied en langs de oude (dijk)linten van de gemeente Hardinxveld-Giessendam hebben we drukriolering en vacuümriolering. Om de afvalwaterstromen naar de zuivering te transporteren hebben we persriolen. Op onderstaande kaart zijn de leidingen weergegeven.

Figuur 9 type drukstelsels Hardinxveld-Giessendam

Het ingezamelde afvalwater transporteren we naar drie rioolwaterzuiveringsinstallaties: -

RWZI Hardinxveld-Giessendam – stedelijk afvalwater uit Hardinxveld-Giessendam RWZI Gorinchem – stedelijk afvalwater uit Boven Hardinxveld. RWZI Sliedrecht – stedelijk afvalwater uit Blauwe Zoom

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 29/82

5.2.2

Uitwerking waar streven we naar

We zamelen het stedelijk afvalwater binnen onze gemeente bij voorkeur in via vrijvervalriolering. In het buitengebied en langs oude (dijk)linten zijn de afstanden waarover het afvalwater moet worden afgevoerd zo groot dat we hier kiezen voor een druk- of vacuümstelsel. In enkele gevallen kiezen we ervoor om het afvalwater lokaal te behandelen. Wanneer het niet doelmatig is om een aansluiting naar de riolering te maken, of de riolering niet voldoende capaciteit heeft om het afvalwater te kunnen afvoeren kijken we naar mogelijkheden voor decentraal zuiveren. Dit doen we in goed overleg met het waterschap. Door te inspecteren weten we wat de staat is van de objecten in de waterketen. Voor de korte termijn bepalen we op basis van de inspecties welke werkzaamheden nodig zijn. Voor de lange termijn gaan we uit van de geschatte levensduren van de riolering. We hanteren op basis van ervaringscijfers een gemiddelde levensduur van 60 jaar voor vrijvervalriolering. Van de riolen die aan vervanging toe zijn vervangen we 98% en relinen we 2%. Bij het relinen van een riool wordt er een nieuw buis in de bestaande buis gemaakt. De liner wordt via de putten in de oude buis gebracht, waardoor er niet gegraven hoeft te worden. De liner wordt op zijn plek gebracht en uitgehard, waardoor een nieuwe buis in de oude buis ontstaat die weer decennia mee kan.

Bij vervanging van gemengde riolering wordt steeds de afweging gemaakt of het bestaande gemengde riool vervangen moet worden door een gescheiden stelsel. Het principe is daar waar mogelijk en doelmatig een gescheiden riool terug te brengen. Hiervoor worden middelen opgenomen in de raming voor reconstructie.

5.2.3

Huidige functioneren

Alle percelen zijn aangesloten op de riolering of een IBA. In het basisrioleringsplan is onderzocht of het huidige stelsel voldoet aan de milieutechnische en hydraulische eisen (bijlage 1). Hierbij rekening houdend met particuliere verharding. Er komen een aantal hoge overstortvolumes en -frequenties uit de modelberekeningen. Deze worden in de planperiode gecontroleerd en waar nodig worden er maatregelen getroffen.

5.2.4

Wat gaan we doen

Onderhoud We beheren de objecten, in onderstaande tabel is de reinigings- en inspectiefrequentie weergegeven: Tabel 2 beheer objecten stedelijk afvalwater

Object Vrijvervalriolering Gemalen Persleidingen Drukunits Vacuümpompen Bufferputten Drukleidingen Vacuümleidingen Straatvegen*

Reinigen Risicogestuurd (zie figuur 10) 1 x per 2 jaar Bij calamiteit 1 x per 2 jaar 1 x per 2 jaar 1 x per 2 jaar Bij calamiteit Bij calamiteit Wijkgericht

Inspecteren Risicogestuurd (zie figuur 10) 1 x per 2 jaar Bij calamiteit 1 x per 2 jaar 1 x per 2 jaar 1 x per 2 jaar Bij calamiteit Bij calamiteit n.v.t

*We vegen de straten voor een schoon straatbeeld, om te voorkomen dat vuil de afstroming van water beperkt en om te voorkomen dat vuil trottoir- en straatkolken verstopt. Daarom rekenen we de kosten van straatvegen deels door aan de rioolheffing.

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 30/82

Risicogestuurd beheer Voor het professionaliseren van het rioleringsbeheer is een risicobewust inspectie en reinigingsplan voor het vrijvervalriool een duurzame keuze. Dit plan gaat over de periode 2023 tot 2028. Er wordt niet meer geïnspecteerd en gereinigd op basis van herhalingstijd, maar alleen daar waar het reinigen en inspecteren het gewenste effect heeft. Voordat er maatregelen genomen gaan worden, dient eerst het functioneren van het stelsel en de kwaliteit van de objecten te worden onderzocht. Hier zijn meetgegevens en meldingen van belang om een onderbouwde prioritering te maken. We kiezen op basis hiervan het beste moment voor vervanging, reparatie en/of renovatie van het riool. We houden daarin rekening met de functie van verschillende leidingen in het systeem. Levensduur verleningen van een hoofdrioolleiding brengt meer risico's met zich mee dan bij een kleine rioolleiding. Ook wordt de afweging gemaakt voor relinen i.p.v. vervangen. Risicogestuurd beheer (inclusief onderhoud) zorgt, naar verwachting, voor een gemiddeld langere levensduur en hierdoor ook vermindering in de rioollasten. Belangrijke aandachtspunten bij onderhouds- en vervangingswerkzaamheden zijn: Oplossen van knelpunten; Gevolgen bij het riool langer laten liggen; Acceptabele risico's; Locaties; Samenwerken met andere beleids- en vakdisciplines; Moment om riool én de weg te vervangen.

De afweging tussen risico's en doelen is van belang en deze afweging zorgt voor bewustwording van acceptabele risico's en moment van ingrijpen. Ook bij veroudering van het rioolstelsel en beperkt onderhoudsbudget helpt risicogestuurd beheer bij het maken van de juiste keuzes. Met behulp van de beschikbare gegevens uit het beheerpakket, meldingen en de revisies kan het risiconiveau worden ingeschat. Het proces om tot een risico-gestuurde aanpak te komen gaat volgens vijf stappen: 1. Inventarisatie huidige stand van zaken; 2. Inventarisatie van mogelijke risico's; 3. Koppelen van relevante risico's aan objectgegevens; 4. Vertalen van risico's naar uitvoeringstermijnen; 5. Opstellen van inspectie- en reinigingsplanning voor de komende 5 jaar. Figuur 10 Risicogestuurd beheer

Onderzoek Onderstaande tabel geeft een overzicht van de maatregelen die de komende jaren op de planning staan. De onderzoeken worden gedekt vanuit de exploitatie. Tabel 3 onderzoeken stedelijk afvalwater

Onderzoek O1 O2 O3 O4 O5 O6 O7

Beschrijving Vormgeven risicogestuurd beheer volgens stappen benoemd in 5.2.4. De Aansluitingsverordening (inclusief tarieven) updaten. Komt uit 2005. De meldingen uit Fixi en Mcmain documenteren en op acteren wanneer bepaalde gebieden/rioolstrengen vaker voorkomen (doorlopend proces). De foutaansluitingen mechanische riolering opsporen en hierop acteren (afspraken maken met bewoners en waar nodig Recht van Opstallen afsluiten) Herzien van de Omgevingsverordening Toepassen van de nieuwe VNG modelverordening Riool- en Waterzorgheffing Onderzoek naar exploitatielasten m.b.t. mechanische riolering

Sweco | Watertakenplan Hardinxveld-Giessendam 2024-2033 Projectnummer 51007474 31/82

O8

Plan opstellen voor voorlichting en communicatie richting bewoners en bedrijven m.b.t. verwachtingen, lozingen en verplichtingen.