Ruimtelijke onderbouwing Energie opslagsysteem Betuwelijn d.d. 10-11-2023.pdf

Ruimtelijke Onderbouwing Energieopslagsysteem bij Zonnepark Betuwelijn

Opdrachtgever: Novar Storage Projecten B.V. Emmasingel 4 9726 AH Groningen

Opdrachtnemer: Eelerwoude Onze vestigingen 088-1471100 info@eelerwoude.nl www.eelerwoude.nl

Projectgegevens: Projectnummer: Datum: Projectleider: Opgesteld: Gecontroleerd: Status: Versie:

205034 10-11-2023 T. Rood T. Rood M. Brakels Definitief 1

© 2023 Eelerwoude Dit rapport is enkelzijdig opgemaakt.

Inhoudsopgave 1

Inleiding...................................................................................................................................................... 5

1.1

Aanleiding ...............................................................................................................................................5

1.2

Ligging en begrenzing plangebied ..........................................................................................................6

1.3

Geldend planologisch regime .................................................................................................................7

1.4

Leeswijzer ...............................................................................................................................................8

2

Planbeschrijving ......................................................................................................................................... 9

2.1

Inleiding ..................................................................................................................................................9

2.2

Aanleiding tot realisatie energieopslagsysteem .....................................................................................9

2.3

Beschrijving plangebied ........................................................................................................................10

2.4

Landschappelijke inpassing ..................................................................................................................11

2.5

Technische installaties ..........................................................................................................................13

2.6

Toegankelijkheid en ontsluiting ............................................................................................................15

3

Beleidskader............................................................................................................................................. 17

3.1

Inleiding ................................................................................................................................................17

3.2

Rijksbeleid .............................................................................................................................................17

3.3

Provinciaal beleid .................................................................................................................................21

3.4

Regionaal beleid ...................................................................................................................................26

3.5

Gemeentelijk beleid..............................................................................................................................26

4

Waardentoets .......................................................................................................................................... 27

4.1

Inleiding ................................................................................................................................................27

4.2

Natuurwaarden ....................................................................................................................................27

4.3

Archeologie ...........................................................................................................................................29

4.4

Cultuurhistorische waarden .................................................................................................................31

4.5

Water ....................................................................................................................................................32

5

Milieuaspecten......................................................................................................................................... 35

5.1

Inleiding ................................................................................................................................................35

5.2

Bodem ..................................................................................................................................................35

5.3

Geluid ...................................................................................................................................................36

5.4

Luchtkwaliteit .......................................................................................................................................37

5.5

Externe veiligheid .................................................................................................................................37

5.6

Bedrijven en milieuzonering .................................................................................................................38

5.7

Verkeer en parkeren .............................................................................................................................39

5.8

Vormvrije m.e.r.-beoordeling ...............................................................................................................39

5.9

Kabels en leidingen ...............................................................................................................................40 Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 3

5.10

Elektromagnetische straling .................................................................................................................40

5.11

Conclusie...............................................................................................................................................41

6

Uitvoerbaarheid ....................................................................................................................................... 42

6.1

Inleiding ................................................................................................................................................42

6.2

Ruimtelijke uitvoerbaarheid .................................................................................................................42

6.3

Maatschappelijke uitvoerbaarheid .......................................................................................................42

6.4

Economische uitvoerbaarheid ..............................................................................................................42

6.5

Conclusie...............................................................................................................................................43

Bijlagen .................................................................................................................................................................. 44

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 4

1 Inleiding 1.1 Aanleiding 1.1.1 Behoefte aan energieopslagsystemen De Nederlandse overheid heeft in juni 2019 het Klimaatakkoord vastgesteld. Het centrale doel binnen dit akkoord is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen met 49% in 2030 ten opzichte van 1990. Voor de elektriciteitssector geldt hierbij een opgave om in eerste instantie in 2030 de CO2-emissies met tenminste 20,2 Mton te verminderen. In het verlagen van deze uitstoot is het van belang om energie op te wekken met hernieuwbare bronnen. In het Energieakkoord is afgesproken dat in 2023 het aandeel hernieuwbare energieopwekking 16% dient te zijn. Daarnaast spelen zich ook andere ruimtelijke vraagstukken af, zoals het spanningsveld tussen landbouw en natuur en het grote beslag op de beschikbare ruimte. Het is wenselijk om deze vraagstukken integraal mee te nemen bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Ook de provincie Zuid-Holland, de RES-regio Drachtsteden en de gemeente Hardinxveld-Giessendam zetten in op de productie van duurzame energie. Hiertoe zijn verschillende initiatieven ingediend voor de opwek van duurzame energie, waaronder Zonnepark Betuwelijn, van initiatiefnemer Novar. Naast het initiatief van Novar is door heel Nederland de afgelopen jaren het aantal initiatieven toegenomen wat zorgt voor een enorme druk op het elektriciteitsnet.

Het elektriciteitsnet in Nederland kan op dit moment de aanvragen voor nieuwe aansluitingen en bijbehorende transport van elektriciteit niet meer aan. In veel regio’s van Nederland is het elektriciteitsnet vol en kunnen nieuwe initiatieven niet worden aangesloten op het elektriciteitsnet wegens een beperkte netcapaciteit. Daarnaast is een vergroting van de capaciteit op het elektriciteitsnet op korte termijn niet mogelijk. Netbeheerders, waaronder TenneT, zijn bezig om het elektriciteitsnetwerk structureel te verzwaren (netverzwaring), maar dat zijn lange procedures, welke komende jaren nog plaatsvinden. Dit mede vanwege het feit dat capaciteitsproblemen met het elektriciteitsnet over bijna heel Nederland spelen. Het kan nog zeker tien jaar duren voordat het elektriciteitsnet verzwaard is. Echter, is het waarschijnlijk dat tegen die tijd de onbalans tussen vraag en aanbod ook weer is toegenomen. Oftewel, met netverzwaring is de oplossing er nog niet helemaal. Een andere mogelijke oplossing is flexibiliteit toevoegen aan het elektriciteitsnet, door bijvoorbeeld de realisatie van energieopslagsystemen (EOS). Energieopslagsystemen worden gebruikt als verlengstuk van het energienet. Duurzaam opgewekte energie wordt opgeslagen voor gebruik op momenten dat er onvoldoende duurzame energie opwek plaatsvindt.

Zodoende kan het geconsumeerde aandeel duurzame energie ten opzichte van de totale energieconsumptie toenemen. Tevens fungeert een batterij als buffer bij tegenvallende opwek van energie, wat kan ontstaan door wisselende weersomstandigheden. De realisatie van extra buffercapaciteit door middel van energieopslagsystemen is procedureel ook sneller dan verzwaring van het elektriciteitsnet. De investeringen worden gedragen door marktpartijen. De diensten die batterijen kunnen leveren, worden vervolgens aangeboden aan de netbeheerders.

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 5

1.1.2 Initiatief voor een energieopslagsysteem De initiatiefnemer is voornemens om bij Zonnepark Betuwelijn een energieopslagsysteem te realiseren, door middel van batterijen. Met het voorgenomen energieopslagsysteem wil de initiatiefnemer extra buffercapaciteit creëren bij het beoogde zonnepark. De realisatie van het energieopslagsysteem vindt plaats binnen het projectgebied Zonnepark Betuwelijn, welke goed ingepast kan worden in het landschap en waar reeds - ten behoeve van de ontwikkeling het zonnepark - een landschappelijk inrichtingsplan voor is opgesteld. Voor de realisatie van het energieopslagsysteem wordt een separate omgevingsvergunning aangevraagd, in afwijking van het bestemmingsplan (op grond van artikel 2.12, eerste lid, sub a, onder 3° Wabo). Daarnaast wordt voor de activiteiten bouwen en het uitvoeren van werkzaamheden tevens een omgevingsvergunning aangevraagd. Deze ruimtelijke onderbouwing is onderdeel van de vergunningaanvraag. Hierin komen alle relevante aspecten vanuit de ruimtelijke ordening voor dit energieopslagsysteem aan bod. Deze ruimtelijke onderbouwing toont aan dat de ontwikkeling van het energieopslagsysteem in overeenstemming is met een goede ruimtelijke ordening.

1.2 Ligging en begrenzing plangebied Het plangebied van zowel het zonnepark als het energieopslagsysteem (hierna: plangebied) is gelegen in het buitengebied ten noorden van Hardinxveld-Giessendam in de provincie Zuid-Holland. Aan de zuid-, west- en oostkant van het plangebied is het Betuwepad gelegen. Dit betreft een calamiteitenpad van ProRail en is enkel toegankelijk voor hulpdiensten. Daarnaast is ten westen van het plangebied de Zwijnskade gelegen en ten oosten de Polderweg. In het noorden grenst het plangebied aan de Giessendamse-Tiendweg. Dit betreft een historisch (beschermd) wandelpad. Het plangebied bestaat in de huidige situatie uit agrarische gronden. Rondom het plangebied bevindt zich eveneens een A-watergang. Het plangebied staat kadastraal bekend als gemeente Hardinxveld-Giessendam, sectie I, percelen 455, 399, 398, 393, 392, 388 en 385. Ten zuiden van de Betuwelijn ligt het nieuwe bedrijventerrein “’t Oog”. Ten oosten van het nieuwe bedrijventerrein worden de komende jaren nieuwe woningen gerealiseerd. Het bestemmingsplan voor de woningen bij ‘t Oog is in september 2022 door de gemeenteraad vastgesteld.

Afbeelding 1. Ligging plangebied ‘Zonnepark Betuwelijn’ (rode lijn) ten opzichte van Hardinxveld - Giessendam met de locatie van het energieopslagsysteem (roze cirkel).

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 6

Afbeelding 2. Weergave plangebied met het energieopslagsysteem.

1.3 Geldend planologisch regime Het plangebied is gelegen binnen de grenzen van het bestemmingsplan ‘Buitengebied’ van de gemeente Hardinxveld-Giessendam, vastgesteld op 28 april 2016. Binnen dit bestemmingsplan kent het plangebied de enkelbestemming ‘Agrarisch met waarden’, de dubbelbestemming ‘Waarde – Archeologische verwachting 5’ en de functieaanduiding ‘specifieke vorm van agrarisch met waarden – ruwvoederteelt’. De realisatie en het gebruik van het energieopslagsysteem met de daarbij horende technische installaties en toebehoren past niet binnen de regels van het geldende bestemmingsplan. De enkelbestemming ‘Agrarisch met waarden’ staat het gebruik van de gronden voor de opslag van energie niet toe. Daarom wordt een omgevingsvergunning aangevraagd, in afwijking van het bestemmingsplan (op grond van artikel 2.12, eerste lid, sub a, onder 3° Wabo).

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 7

Afbeelding 3. Uitsnede bestemmingsplan 'Buitengebied' van de gemeente Hardinxveld-Giessendam (bron: ruimtelijkeplannen.nl).

1.4 Leeswijzer De ruimtelijke onderbouwing is opgebouwd uit zes hoofdstukken. In hoofdstuk 1 worden de aanleiding voor het plan, het projectgebied en het vigerend planologisch regime uitgelicht. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op het voorgenomen plan. In hoofdstuk 3 komt het beleidskader aan bod. In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van het van toepassing zijnde rijks-, provinciaal, regionaal en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan wordt daarbij getoetst aan de verschillende beleidskaders. Hoofdstuk 4 bevat een waardentoets. Hieruit blijkt welke waarden er in het plangebied aanwezig zijn, en zo ja, of deze worden aangetast door de ontwikkeling. In hoofdstuk 5 komen de relevante milieuaspecten aan bod. In hoofdstuk 6 wordt tot slot ingegaan op de ruimtelijke, maatschappelijke en economische uitvoerbaarheid.

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 8

2 Planbeschrijving 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie nader toegelicht en wordt het plan voor het energieopslagsysteem beschreven. Ten behoeve van het zonnepark is reeds een landschappelijk inrichtingsplan opgesteld, waarin de landschappelijke inpassing van het plangebied nader wordt toegelicht en onderbouwd. Deze is als separate bijlage aan de ruimtelijke onderbouwing toegevoegd.

2.2 Aanleiding tot realisatie energieopslagsysteem Energieopslagsystemen hebben een belangrijke rol in de evolutie van zonneparken naar meer efficiënte, betrouwbare en duurzame energiebronnen. Het huidige elektriciteitsnet in Nederland is niet berekend op een fluctuerend aanbod en stijgende vraag. Energieopslagsystemen vormen een schakel in het streven naar een continu aanbod uit zonne-energie, ongeacht de fluctuatie door bijvoorbeeld wisselende weersomstandigheden. Zo zorgt een energieopslagsysteem ervoor dat zonneparken in staat zijn de overproductie effectief te beheren. Tijdens zonnige piekmomenten produceert een zonnepark vaak meer energie, welke niet direct teruggeleverd kan worden op het elektriciteitsnet. Met een energieopslagsysteem kan dit overschot aan duurzaam geproduceerde energie worden opgeslagen voor dalmomenten, wanneer de vraag naar energie groter is dan het aanbod. Dit komt niet alleen de energietransitie ten goede, maar ook de capaciteit en betrouwbaarheid van energielevering vanuit zonneparken. Door de flexibiliteit van een energieopslagsysteem kunnen schommelingen in het elektriciteitsnet worden opgevangen, waardoor een meer constante en stabiele energievoorziening kan worden gegarandeerd.

Klimaatplannen minister Jetten (Klimaat & Energie) Op 26 april 2023 heeft het kabinet haar voorjaarsnota gepresenteerd waarin ruim 416 miljoen euro is gereserveerd voor de verplichting van energieopslag bij zonneparken. De verplichting van energieopslag in de vorm van batterijen is een van de 120 extra maatregelen die minister Jetten in zijn Klimaatpakket heeft gepresenteerd.

2.2.1 Marktpartij neemt het initiatief Novar heeft het initiatief genomen om bij Zonnepark Betuwelijn een energieopslagsysteem te realiseren. Novar is een ervaren ontwikkelaar van verschillende typen zonneparken en grootschalige zonnesystemen en werkt sinds 2023 onder de naam Novar (voorheen: Solarfields). Waar Novar ooit begon bij zon, werken zij inmiddels aan het energielandschap van morgen. Inmiddels werkt Novar aan opslag met batterijen, warmte-, zonthermieen waterstof. En ook aan nieuwe oplossingen voor netcongestie, zoals een eigen distributienetwerk of eigen netstations. De realisatie van opslag met batterijen is tevens van groot belang voor het elektriciteitsnet en de netcongestie, aangezien batterijen onder andere als buffer kunnen dienen voor het elektriciteitsnet. Door de afgelopen jaren heeft Novar met zon ontwikkelingen al meer dan 1.250.000 zonnepanelen aangelegd, waarbij ruim 130.000 huishoudens worden voorzien van groene stroom. Dit resulteert in het verminderen van meer dan 200.000.000 ton aan CO2-uitstoot per jaar. Novar wil in samenwerking met de grondeigenaar en direct omwonenden, bijdragen aan de energietransitie en heeft een plan ontwikkeld voor de realisatie van een grondgebonden zonnepark, Zonnepark Betuwelijn. Bij het zonnepark wordt een energieopslagsysteem gerealiseerd om de piekmomenten van het zonnepark op te kunnen vangen.

Voorliggende aanvraag voorziet in de realisatie van het energieopslagsysteem. Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 9

2.2.2 Locatiekeuze voor het energieopslagsysteem Het energieopslagsysteem wordt gerealiseerd binnen het plangebied van Zonnepark Betuwelijn. De keuze voor het plangebied, waar voorliggende aanvraag van het energieopslagsysteem onderdeel van is, is zorgvuldig tot stand gekomen. Het plangebied is gelegen binnen het zoekgebied vanuit de Regionale Energiestrategie (RES) Drechtsteden. Deze RES schetst de algemene ambities en uitgangspunten voor de bijdrage aan de energietransitie. Voorliggend plan voor het energieopslagsysteem sluit aan bij de ontwikkeling van het zonnepark Betuwelijn, welke in het zoekgebied langs de spoorweg Betuwelijn vanuit de RES is gelegen. Met name de ligging van het energieopslagsysteem als onderdeel van het zonnepark maakt het een goede locatie voor de opslag van hernieuwbare energie. Hierdoor kan de ter plaatse opgewerkte energie direct worden opgeslagen en kan het energieopslagsysteem opgaan in de landschappelijke inpassing van het zonnepark.

2.3 Beschrijving plangebied 2.3.1 Ligging plangebied in de omgeving Het energieopslagsysteem wordt gerealiseerd binnen het plangebied voor Zonnepark Betuwelijn. Hiertoe wordt in deze paragraaf ingegaan op het gehele plangebied voor het zonnepark en het energieopslagsysteem. De omgeving van het plangebied kenmerkt zich als open slagen- of strokenlandschap (ten noorden van de Giessendamse Tiendweg) en heeft een agrarisch karakter. In de omgeving zijn met name langgerekte graspercelen aanwezig, welke van oudsher onderdeel zijn van Polder Het Middenblok. Het plangebied bestaat uit landbouwgrond en wordt omsloten door A-watergangen, welke eveneens dienen als bluswatervoorziening voor de Betuwelijn. Ten zuiden van het plangebied ligt de Betuwelijn en het bijbehorende calamiteitenpad (Betuwepad). Het plangebied kent in de huidige situatie een zeer open karakter, waardoor de Betuwelijn vanuit het landelijke gebied erg goed zichtbaar is. Het merendeel van het plangebied bestaat uit grasland, met name bestaande uit Engels raaigras. Een deel is gebruikt als maïsland. Vanwege de vorm van het perceel is het plangebied echter slechts beperkt geschikt voor agrarische activiteiten. Het plangebied omslaat circa 9,5 ha., waarvan 5,5 ha. wordt gebruikt voor de opstelling van de pv-panelen. Het oppervlak van het deelgebied is circa 1.200 m2, waarvan het energieopslagsysteem circa 600 m2 betreft.

De rest van het plangebied wordt gebruikt voor de ruimte tussen de panelen en de landschappelijke inrichting van het plangebied. Ten behoeve van Zonnepark Betuwelijn is door Eelerwoude een landschappelijk inrichtingsplan opgesteld waar het gehele plangebied en de omgeving uitgebreid staan beschreven. Hiervoor wordt verwezen naar het ‘Landschappelijk Inrichtingsplan Zonnepark Betuwelijn’, welke als bijlage 1 bij voorliggende ruimtelijke onderbouwing is bijgevoegd.

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 10

Afbeelding 4. Weergave op het plangebied vanaf het Betuwepad.

2.4 Landschappelijke inpassing De landschappelijke inpassing van het plangebied is beschreven in het landschappelijke inrichtingsplan Zonnepark Betuwelijn, welke als bijlage 1 bij de ruimtelijke onderbouwing is opgenomen. Aangezien het energieopslagsysteem gerealiseerd wordt binnen de landschappelijke kaders van Zonnepark Betuwelijn wordt in deze paragraaf beknopt ingegaan op de landschappelijke inpassing van het plangebied. Voor een uitgebreidere uiteenzetting wordt verwezen naar bijlage 1.

2.4.1 Uitgangspunten landschappelijk inpassing Combinatie van functies Het uitgangspunt van de ontwikkeling (het zonnepark en het energieopslagsysteem) is het combineren van meerdere doeleinden. Er wordt ingezet op een combinatie van de opwek en opslag van duurzame energie met agrarisch medegebruik, in de vorm van begrazing door schapen en het toevoegen van kwalitatieve landschappelijke elementen, waarmee wordt bijgedragen aan de lokale biodiversiteit. Om plasvorming te voorkomen wordt drainage aangelegd. Novar streeft daarnaast naar 50% lokaal eigendom. Passende landschappelijke inpassing Door de komst van de Betuwelijn is het karakteristieke slagenlandschap op deze locatie verdwenen. Daarnaast heeft de Betuwelijn de beleving vanaf de Tiendweg wezenlijk beïnvloed. De komst van het zonnepark met een bijbehorend energieopslagsysteem maakt dat nieuwe kansen ontstaan om het zicht op de Betuwelijn (deels) weg te nemen, waardoor het uitzicht vanaf de Tiendweg wordt verzacht en er een geleidelijke overgang ontstaat van de stedelijke omgeving naar het karakteristieke slagenlandschap ten noorden van het plangebied. Hiermee wordt een aantrekkelijk landschapsbeeld gecreëerd: grazende schapen, een verscheidenheid aan grassen, struweelgroepen, rietzones en het zicht op de horizon.

Vergroten biodiversiteit In het plangebied worden verschillende maatregelen genomen om deze aantrekkelijk te maken voor insecten (grote vos, argusvlinder, blauwborst, groene glazenmaker en rugstreeppad). Om dit te bewerkstelligen worden onder andere gebiedseigen struiken toegevoegd en aan de randen van het plangebied bloemrijk en kruidenrijk grasland gerealiseerd, door verschralingsbeheer. Daarnaast worden natte laagtes gerealiseerd die een aantrekkelijk leefgebied vormen voor verschillende soorten amfibieën. Langs de sloten worden natuurlijke rietoevers (ondersteund met opgaande beplanting) voor insecten, amfibieën, vogels, zoogdieren en vleermuizen gerealiseerd. Het hekwerk rondom het plangebied bevat aan de onderkant een opening, zodat deze te passeren is door kleine (zoog)dieren.

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 11

Uitgangspunten diverse stakeholders In het plan moet rekening worden gehouden met verschillende stakeholders. Vanwege de ligging van verschillende watergangen in en rondom het plangebied moet allereerst rekening worden gehouden met de belangen van het waterschap. Zo moet onder andere rekening worden gehouden met de onderhoudspaden vanuit het waterschap. Het doorstromingsprofiel van de watergangen moet daarnaast worden behouden en de oevers moeten worden gehandhaafd. Voor calamiteiten wordt het Betuwepad gebruikt.

2.4.2 Het ontwerp De langgerekte vorm met slingerende randen zowel aan noordzijde als zuidzijde vragen om een creatieve opzet van het zonnepark om de combinatie van functies te laten slagen. In plaats van de landschappelijke verkaveling te reconstrueren en hierin de oriëntatie volgend te laten zijn, is er gekozen voor een opzet waarbij de glooiende lijn van de infrastructuur (Betuwelijn) wordt gevolgd. Er is daarbij gekozen voor een licht gedraaide open oost-west-opstelling, met ruimte tussen de panelen, waardoor optimaal licht en water op de bodem kan schijnen/ vallen (vergelijkbaar met een zuid-opstelling). Dit maakt een mooie overgang tussen de lijnen van het slagenlandschap en de lijnen van de Tiendweg en Betuwelijn. Er is gekozen voor een nieuw middenpad welke op het smalle punt afbuigt naar het Betuwepad. Door deze iets noordelijker te situeren liggen ook de bovenste panelen binnen blusbereik (60 meter), zodat er geen dubbele lijnen aan (verharde) onderhoudspaden nodig zijn. De nieuwe landschappelijke kwaliteiten zijn vooral gericht op variatie, met agrarisch medegebruik door de begrazing van schapen tussen en onder de panelen en de natuurlijke inrichting van de randen en het oostelijke perceel. Om het weidse ‘poldergevoel’ te behouden bestaat de landschappelijke inpassing vooral uit struiken en watermaatregelen.

Vanaf ooghoogte en vanaf het Betuwepad en de Tiendweg is middels de inpassing het park grotendeels aan het zicht onttrokken. Voor de machinisten in de goederentrein en auto's boven op de overgang van de Zwijnskade is het park wel zichtbaar. In de huidige situatie vormt de Betuwelijn een harde overgang van de stedelijke leefomgeving naar het landelijk gebied. De voorgenomen ontwikkeling, met bijbehorende inpassing, draagt bij aan het creëren van een geleidelijke overgang.

2.4.3 Inrichtingselementen Droge rietoever Langs vrijwel de gehele west- en noordrand wordt in overleg met het waterschap een grillig ogende rietoever op het droge deel ingericht met een variërende breedte van 2 tot 10 meter. Deze oever wordt buiten het doorstromingsprofiel van de watergang gerealiseerd. Het is hiervoor niet nodig om de oever af te graven. Met goed gefaseerd beheer (bloksgewijs maaien om het jaar en schonen sloot) wordt de gewenste breedte geborgd. Verschillende soorten profiteren van de rietoever, waaronder de blauwborst en roerdomp. Het beheer van de westelijke en noordelijke randen wordt door de initiatiefnemer uitgevoerd. De overige watergangen (zuid en oost) worden beheerd door het waterschap. Zoomvegetatie Aan de kopse kanten van het plangebied, waar ook het energieopslagsysteem wordt gerealiseerd, wordt het zicht op het energieopslagsysteem, het zonnepark en de bijbehorende technische installaties onttrokken door een zoomvegetatie. Door de gelaagde opbouw van lage struiken en erachter hoge struiken is het een dichte gevarieerde rand. Het zicht op het energieopslagsysteem en het zonnepark wordt minder door deze zachte landschappelijke inpassing, het landschappelijke open karakter blijft behouden. Hoe diverser, hoe waardevoller en mooier om te zien.

Doordat het struweel vrij uit kan groeien (in tegenstelling tot een geknipte haag) komt vruchtzetting tot stand en komen de planten tot bloei, wat een grote meerwaarde heeft voor insecten, vogels en kleine zoogdieren. De gekozen struiksoorten komen van nature voor in het gebied en bloeien in verschillende perioden zodat er een zo lang mogelijk aanbod van stuifmeel en nectar is voor insecten (bloeiboog). Om de groenblauwe Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 12

verbinding langs de Giessendamse Tiendweg te versterken komen er buiten de beschermingszone van de watergang, in de resthoeken, enkele kleine struikgroepen van wilgensoorten voor. Deze verzachten daarnaast de aanblik op het plangebied.

Afbeelding 5. Dwarsdoorsnede van het zonnepark met energieopslagsysteem.

2.5 Technische installaties De technische installatie van het energieopslagsysteem bij Zonnepark Betuwelijn bestaat uit diverse technische objecten. Dit betreffen in ieder vier elementen met in totaal 56 batterijracks en een totaal vermogen van 10 MW met een capaciteit van 20MWh, een omvormer, een transformatorstation en een schakelkast. Verder wordt een verzamelstation en container met reserveonderdelen geplaatst. Onderstaande afbeelding geeft de opstelling van het energieopslagsysteem in relatie tot het zonnepark weer.

Afbeelding 6. Ligging energieopslagsysteem binnen Zonnepark Betuwelijn (bron: MUG).

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 13

De batterijopstelling Binnen het energieopslagsysteem wordt gebruik gemaakt van een module-oplossing, welke bestaat uit batterijrekken (racks) met 14 racks per systeem. Hiermee hebben de batterijracks een opslag capaciteit van totaal 20 MWh. De bouwhoogte van de batterijmodule en de transformator bedraagt 3 meter. De bouwhoogte van de omvormer bedraagt 3,8 meter. Hekwerk en camera’s. Vanuit beveiligingsredenen is het noodzakelijk om rondom het energieopslagsysteem en het zonnepark een hekwerk te plaatsen. Het hekwerk wordt circa 2,0 meter hoog en zorgt ervoor dat het plangebied wordt afgeschermd voor onbevoegden. Voor de realisatie van het hekwerk wordt een onopvallend, niet glimmend hekwerk toegepast met een grove maas. Om ervoor te zorgen dat grondgebonden zoogdieren, zoals marters, das, hazen, maar ook reeën, gebruik kunnen blijven maken van het plangebied, zodat zij zich kunnen blijven verplaatsen, wordt het hekwerk circa 15 cm boven de grond gerealiseerd. Eventuele camera’s worden idealiter op de palen van het hekwerk bevestigd en anders op losse palen nabij het hekwerk geplaatst, eveneens aan binnenzijde landschappelijke inpassing (maximale hoogte 3 m).

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 14

2.5.1 Bouw De start van de bouw zal waarschijnlijk in 2026 plaatsvinden, nadat het zonnepark is gerealiseerd. Het precieze moment is afhankelijk van het verkrijgen van de vergunning.

2.6 Toegankelijkheid en ontsluiting Het plangebied wordt ontsloten via het Betuwepad. Binnen het plangebied wordt met name gebruik gemaakt van onverharde paden, behalve voor het middenpad, welke bestaat uit halfverharding. Hierbij wordt rekening gehouden met de veiligheids- en calamiteiteneisen vanuit de veiligheidsregio. Het pad voldoet aan de voorschriften rondom afmetingen en belastbaarheid. Met betrekking tot de toegang tot het plangebied worden duidelijke afspraken gemaakt met andere stakeholders zoals ProRail, Oasen en netbeheerder Stedin.

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 15

De volgende onderdelen zijn van belang voor de ontsluiting en toegankelijkheid van het plangebied: Onderhoudspad op het perceel: grindpad met doorlatende ondergrond in een karrespoor opzet (1 m grindpad, 2 m grasstrook en 1 m grindpad). Nieuwe duiker wordt gebouwd bij de ingang van het park, ook toegankelijk voor brandweervoertuigen. De duiker bij de uitgang van het park wordt geïnspecteerd voor bouw en indien nodig versterkt om tankautospuiten te kunnen dragen.

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 16

3 Beleidskader 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het relevante beleid dat betrekking heeft op het plangebied en de voorgenomen ontwikkeling beschreven. Het wordt benaderd vanuit het rijks-, provinciaal- en gemeentelijk beleid. Het voorgenomen plan, de realisatie van het zonnepark, wordt getoetst aan dit beschreven beleid.

3.2 Rijksbeleid 3.2.1 Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Nederland staat in de komende jaren voor een aantal opgaven van nationaal belang. De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) stelt dat grote en complexe opgaven zoals klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw Nederland flink zullen veranderen. Deze opgaven moeten benut worden om vooruit te komen en tegelijkertijd het mooie van Nederland te behouden. De NOVI biedt perspectief om de grote opgaven aan te pakken. Hierbij is omgevingskwaliteit het kernbegrip: dat wil zeggen ruimtelijke kwaliteit én milieukwaliteit. Vanuit de NOVI geeft het Rijk kaders en richting voor zowel nationale als decentrale keuzes. Centraal bij de afweging van belangen staat een evenwichtig gebruik van de fysieke leefomgeving, zowel van de boven- als van de ondergrond. In de NOVI wordt gesproken over een ‘omgevingsinclusief’ beleid. De NOVI beschrijft enerzijds een toekomstperspectief met ambities en anderzijds de nationale belangen in de fysieke leefomgeving en de daaruit voortkomende opgaven. Deze opgaven zijn het verschil tussen de ambitie en de huidige situatie en verwachte ontwikkelingen. Waar de opgaven vragen om een geïntegreerde benadering, komen deze samen in vier prioriteiten. Op deze vier prioriteiten zijn beleidskeuzes gemaakt. De vier prioriteiten zijn: 1.

Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie. 2. Duurzaam economisch groeipotentieel. 3. Sterke en gezonde steden en regio’s. 4. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Om de beleidskeuze weloverwogen te maken worden drie afwegingsprincipes, die helpen bij het afwegen en prioriteren van de verschillende belangen en opgaven, gehanteerd, namelijk; 1) Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies, 2) Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal en 3) Afwentelen wordt voorkomen. In de NOVI wordt gesteld dat de klimaatdoelstelling in lijn is met de Parijse klimaatdoelstelling: in 2050 vrijwel geheel klimaatneutraal. De ambitie is dat de omslag naar 100 procent circulair in 2050 gerealiseerd is en dat een zo goed mogelijke inpassing van duurzame energie in de leefomgeving is gerealiseerd. In 2050 is Nederland erin geslaagd al deze ontwikkelingen zorgvuldig in te passen of nieuwe landschappen te creëren, met zo min mogelijk hinder of overlast voor mensen en het ecosysteem. De NOVI vindt het van nationaal belang om de internationale afgesproken doelen te behalen. De opgave is dan ook om de broeikasgassen ten opzichte van 1990 te reduceren met tenminste 49 procent in 2030 en met 95 procent in 2050. Een andere opgave is het vervangen van fossiele energiebronnen door duurzame bronnen.

Bovenstaande opgaven manifesteert zich rond een van de vier prioriteiten, namelijk prioriteit 1 ‘Ruimte voor klimaatadaptatie energietransitie’. In beleidskeuzes van deze prioriteit wordt benoemd dat overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties samenwerken aan het bijtijds halen van doelstellingen, die in het Klimaatakkoord zijn bepaald. Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 17

Het Nationaal Programma RES vormt een platform voor onderling samenwerken, vergelijken, leren en uitdagen. De energietransitie kan een hefboom zijn voor kwaliteitsverbetering, zowel ruimtelijke als bijvoorbeeld voor ecologische, economische of sociale verbeteringen. Zonneparken kunnen bijvoorbeeld economische dragers voor het landelijk gebied worden. Daarnaast moeten zonneparken in het landschap worden ingepast. De afwegingsprincipes van de NOVI leiden tot een voorkeur voor zonnepanelen op daken en gevels van gebouwen. Vanuit diezelfde principes hebben daarna onbenutte terreinen in bebouwd gebied de voorkeur. Om aan de gestelde energiedoelen te voldoen, kan blijken dat ook locaties in het landelijk gebied nodig zijn. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Met voorliggend plan, de realisatie van een energieopslagsysteem bij Zonnepark Betuwelijn, wordt een bijdrage geleverd aan de ambities uit de NOVI. Zonnepark Betuwelijn draagt bij aan de opwekking van duurzame energie door middel van zonne-energie en draagt hiermee bij aan een reductie van de uitstoot van broeikasgassen. Het energieopslagsysteem draagt bij aan de doelstellingen door de borging van een leveringszekerheid v.w.b. duurzaam opgewekte energie. Het plangebied wordt landschappelijk en ecologisch ingepast waarmee tevens een bijdrage wordt geleverd aan de biodiversiteit in de omgeving van het plangebied.

Zo worden onder andere rietranden, kruidenrijke stroken, argusvlinderdammen, zoomvegetatie en poelen met flauwe oevers aangelegd.

3.2.2 Klimaatakkoord 2019 Het Klimaatakkoord is vastgesteld op 28 juni 2019. In het Klimaatakkoord heeft het kabinet de landelijke ambities en doelstellingen vastgelegd. Centraal hierin staat het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen met 49% ten opzichte van 1990. Het kabinet pleit in Europa voor een broeikasgasreductie van 55% in 2030. Voor de elektriciteitssector geldt hierbij een opgave om in eerste instantie in 2030 de CO2-emissies met tenminste 20,2 Mton te verminderen. Dat is onderdeel van de algemene 49% reductiedoelstelling van het kabinet voor Nederland, zoals ook in de NOVI is opgenomen. Dit alles vraagt om een stevige groei van het aandeel elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. Concreet wordt hierbij gestreefd naar het opschalen van de elektriciteitsproductie uit hernieuwbare bronnen tot 84 TWh (terawattuur). De productie wind op zee moet worden uitgebreid, maar ook de productie zon en wind op land. In de hoofdlijnen staat als doel beschreven dat in 2030 via windenergie en zonne-energie op land 35 TWh wordt gerealiseerd. De transitie naar een duurzaam elektriciteitssysteem stelt het bestaande elektriciteitssysteem en alle betrokken spelers voor nieuwe uitdagingen. In essentie gaat het om drie elementen: 1. De productie van hernieuwbaar opgewekte elektriciteit kent grotendeels een gevarieerd patroon.

Eenvoudig gesteld zijn zon en wind variabele, weersafhankelijke bronnen. Om vraag en aanbod onder alle omstandigheden op elkaar af te stemmen zal een groter beroep gedaan worden op flexibiliteit van het systeem. Flexibiliteit zal moeten komen van alle mogelijke vormen van buffering in zowel tijd als omvang: opslag, demand side response, hybride elektrificatie, regelbare productie en flexibiliteit uit het buitenland via interconnectie. Grotere weersafhankelijkheid van het aanbod een elektriciteit leidt tot een grotere behoefte aan korte en lange termijn flexibiliteit. 2. De transitie zal de vraag naar elektriciteit in volume en profiel doen veranderen. Elektrificatie is voor de industrie, gebouwde omgeving en mobiliteit een mogelijke route voor verduurzaming. De omvang en snelheid van elektrificatie hebben een grote invloed op de werking van het elektriciteitssysteem. Het toepassen van hybride oplossingen, inclusief allerlei vormen van buffering, kan significant bijdragen aan de benodigde flexibiliteit. 3. Hernieuwbaar opgewekte elektriciteit zal ingevoegd en onttrokken moeten kunnen worden op het net. Dat stelt netbeheerders voor de uitdaging om tegen zo laag mogelijke kosten nieuwe bronnen en additionele elektrificatie te faciliteren door o.a. toereikende netcapaciteiten te bieden. Het stelt overheden voor de taak om dit ruimtelijk goed in te passen.

Infrastructuren voor het transporteren, converteren en opslaan van elektriciteit, aardgas, biogas, waterstof, CO2 en warmte zullen ook op elkaar afgestemd moeten worden. Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 18

Met deze uitdagingen zal gedurende de transitie de leveringszekerheid op het huidige hoge niveau dienen te blijven. Een energieopslagsysteem levert een bijdrage aan de transitie naar een flexibel elektriciteitssysteem. Energie-infrastructuur is voor de energietransitie sterk voorwaardenscheppend. De energie-infrastructuur (elektriciteit, (groen)gas en andere energiedragers) zal verder ontwikkeld moeten worden, opdat tijdig voldoende capaciteit beschikbaar is. Tijdige en integrale ruimtelijke planning, waarbij ook infrastructuur vanaf de start wordt meegenomen, is belangrijker dan ooit. Het realiseren van een passende energie-infrastructuur met voldoende capaciteit en het realiseren van opslagsystemen (buffering) die flexibiliteit in het elektriciteitsnet bieden gaat dus hand in hand met de energietransitie. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Zonnepark Betuwelijn zal circa 12 miljoen kWh per jaar opwekken, daarmee draagt de ontwikkeling significant bij aan de doelstellingen in het Klimaatakkoord en wordt een bijdrage geleverd aan de reductie van broeikasgassen. Daarnaast zorgt de realisatie van het energieopslagsysteem voor het borgen van de leveringszekerheid van energie uit hernieuwbare bronnen. Tevens draagt het energieopslagsysteem bij aan de buffering van energie, doordat het energieopslagsysteem tussen het zonnepark en het elektriciteitsnet wordt aangesloten.

Dit zorgt ook voor meer flexibiliteit in het elektriciteitsnet. Duurzaam opgewekte energie hoeft niet eerst via het elektriciteitsnet naar het energieopslagsysteem getransporteerd te worden. De combinatie van een zonnepark met een energieopslagsysteem draagt bij aan de energietransitie.

3.2.3 Routekaart Energieopslag 2023 In juni 2023 is de Routekaart Energieopslag gepubliceerd, inclusief Kamerbrief. In de Kamerbrief wordt aangegeven dat in het energiesysteem van de toekomst elektriciteit de belangrijkste energiedrager is, vervult waterstof een belangrijke systeemrol en vult decentrale duurzame warmtevoorziening een groot deel van de warmtevraag in. De energieproductie in een duurzaam energiesysteem komt vrijwel volledig uit variabele bronnen als wind en zon. De potentiële verschillen tussen vraag en aanbod zullen daardoor groter zijn dan in het vroegere energiesysteem dat vooral bestond uit regelbare elektriciteitscentrales op basis van kolen en gas en verwarming met aardgas. Dit vergroot het zogenaamde ‘flexibiliteitsvraagstuk’: om het energiesysteem in balans te houden is flexibiliteit nodig, dat in verschillende vormen kan worden geboden: flexibele vraagsturing, (CO2-vrij) regelbaar vermogen, interconnectie (met andere landen), conversie en energieopslag. Energieopslag heeft de afgelopen jaren steeds meer aandacht gekregen. Enerzijds omdat het al geruime tijd een cruciale rol speelt in ons energiesysteem, denk bijvoorbeeld aan het vullen van de Nederlandse gasopslagen in 2022 waarmee de levering van gas in de winter 2022/2023 is verzekerd.

Anderzijds omdat het tot onze verbeelding spreekt: de ontwikkelingen gaan snel en de grenzen zijn nog lang niet bereikt. Zo is in oktober 2022 de grootste batterij van Nederland geopend in Lelystad (GIGA Buffalo, 24 MW/48 MWh) terwijl er inmiddels voor 2023 twee grotere batterijen zijn aangekondigd in Vlissingen. Deze batterijen spelen een belangrijke rol in het balanceren van vraag en aanbod op het elektriciteitsnet. Energieopslag is geen doel op zich, maar kan meerdere doelen dienen, waaronder het balanceren van vraag en aanbod, het bedienen van de warmtepiekvraag, het ondersteunen van elektriciteits-, gas- en warmtenetten, het verlichten van netcongestie en het bieden van strategische voorraden. Deze doelen zijn essentieel voor het functioneren van ons huidige energiesysteem, voor het mogelijk maken van de energietransitie en voor de ontwikkeling van het energiesysteem van de toekomst. De Routekaart Energieopslag brengt in kaart welke acties ondernomen moeten worden om energieopslag te bevorderen, passend bij de verwachte rol ervan in het toekomstige energiesysteem, tot aan 2035 en daarna. In de Routekaart Energieopslag wordt gekeken naar alle vormen van energieopslag, onderverdeeld in elektriciteits-, moleculen- en warmteopslag. Samengevat stelt de Routekaart Energieopslag dat zowel elektriciteits-, moleculen- als warmteopslag nodig (zullen) zijn in ons energiesysteem.

Ten eerste omdat ze vraag en aanbod binnen de op zichzelf staande Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 19

energieketens bij elkaar brengen. Zo kan elektriciteitsopslag zorgen voor meer opwek van wind- en zonneenergie en is warmteopslag cruciaal voor geo- en zonthermie. Ten tweede omdat ze elkaar uitstekend en noodzakelijk aanvullen in termen van vermogen en opslagduur (systeemintegratie c.q. uitwisseling tussen de ketens). Omdat de aard en huidige staat van technische ontwikkelingen tussen elektriciteits-, moleculen- als warmteopslag wezenlijk verschilt, is het van cruciaal belang zo te sturen dat enerzijds de verschillende technieken uiteindelijk op een vergelijkbaar niveau komen en anderzijds conversie tussen technieken (bijvoorbeeld van elektriciteit naar warmte) effectief benut kunnen worden. Behalve de overheid kunnen ook andere partijen (waaronder netbeheerders en de energieopslagsector) hierin een belangrijke rol spelen. TenneT verwacht ongeveer 10GW aan batterijen nodig te hebben in 2030 om de betrouwbaarheid van het hoogspanningsnet te garanderen, waarvan 9GW stand-alone op basis van het huidige kabinetsbeleid waarin in 2030 centrales geen kolen meer mogen verstoken. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De realisatie van het energieopslagsysteem, middels een energieopslagsysteem bij Zonnepark Betuwelijn, speelt in op de maatschappelijke behoefte aan energieopslagsystemen, waarbij aangemerkt dat het in dit geval niet om een stand-alone opslagsysteem gaat.

Het voorgenomen energieopslagsysteem wordt direct aangesloten op het zonnepark, waarbij de batterij een buffer vormt tussen het zonnepark en het elektriciteitsnet.

3.2.4 Barro en Bro Het Besluit algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) is op 30 december 2011 in werking getreden. In het Barro worden een aantal projecten die van rijksbelang zijn met name genoemd en met behulp van digitale kaartbestanden exact ingekaderd. Per project worden vervolgens regels gegeven, waaraan ruimtelijke plannen moeten voldoen. Binnen het Barro worden de volgende onderdelen besproken: • Project Mainportontwikkeling Rotterdam. • Kustfundament. • Grote rivieren. • Waddenzee en waddengebied. • Defensie. • Erfgoederen van uitzonderlijke universele waarde. In oktober 2012 is het besluit aangevuld met de ruimtevraag voor de onderwerpen veiligheid op rijkswegen, toekomstige uitbreiding van infrastructuur, de elektriciteitsvoorziening, Ecologische Hoofdstructuur (EHS), veiligheid van primaire waterkeringen, reserveringsgebieden voor hoogwater, maximering van de verstedelijkingsruimte in het IJsselmeer en is het onderwerp duurzame verstedelijking in regelgeving opgenomen. Per 1 juli 2016 zijn er nog enkele wijzigingen van de Barro van kracht geworden. Deze wijzigingen hebben geen directe invloed op de voorgenomen ontwikkeling. Ladder voor duurzame verstedelijking In de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) wordt de ladder voor duurzame verstedelijking geïntroduceerd.

Deze ladder is per 1 oktober 2012 als motiveringseis in het Besluit ruimtelijke ordening opgenomen. Op 1 juli 2017 is het Besluit ruimtelijke ordening gewijzigd, waarbij ook een nieuwe "Laddersystematiek" wordt toegepast. Deze nieuwe regeling is opgenomen in artikel 3.1.6 Bro. De ladder voor duurzame verstedelijking is van toepassing op bestemmingsplannen, uitwerkings- en wijzigingsplannen en omgevingsvergunningen. De toepassing van de ladder voor duurzame verstedelijking houdt in dat:

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 20

'De toelichting bij een bestemmingsplan dat een nieuwe stedelijke ontwikkeling mogelijk maakt, bevat een beschrijving van de behoefte aan die ontwikkeling, en, indien het bestemmingsplan die ontwikkeling mogelijk maakt buiten het bestaand stedelijk gebied, een motivering waarom niet binnen het bestaand stedelijk gebied in die behoefte kan worden voorzien'. De realisatie van een energieopslagsysteem is geen nieuw stedelijke ontwikkeling. Op basis van eerdere uitspraken van de Raad van State1 blijkt dat soortgelijke projecten die niet tot leegstand van bestaande bebouwing leiden, niet als een nieuwe stedelijke ontwikkeling in de zin van het Bro kunnen worden aangemerkt. Voorbeelden hiervan zijn de aanleg van een weg, windpark of een hoogspanningsleiding. Een toets aan de Ladder is daarom niet van toepassing.

3.2.5 Conclusie rijksbeleid De voorgenomen ontwikkeling past binnen de gestelde beleidskaders van het Rijk, zowel op het gebied van duurzame energieopwekking- en opslag als op het gebied van landschappelijke inpassing en de versterking van biodiversiteit. Vanuit deze beleidsdocumenten en regelgeving zijn geen randvoorwaarden of uitgangspunten die rechtstreeks doorwerken op het voorgenomen plan. Daarnaast draagt de ontwikkeling bij aan het behalen van de vastgelegde doelstellingen in het Klimaatakkoord en de NOVI.

3.3 Provinciaal beleid 3.3.1 Omgevingsvisie Zuid-Holland De geconsolideerde Omgevingsvisie Zuid-Holland is vastgesteld op 1 februari 2023 en in werking getreden. In de Omgevingsvisie Zuid-Holland wordt het beleid op het gebied van zonne-energie voor de provincie ZuidHolland omschreven. Met de omgevingsvisie geeft de provincie Zuid-Holland richting en ruimte aan het verbeteren van ruimtelijke kwaliteit. Ruimtelijke kwaliteit speelt een rol bij vrijwel alle ontwikkelingsgerichte ambities, beleidskeuzes, opgaven en programma's van de provincie. De ruimte in Zuid-Holland is beperkt en het aantal nieuwe ontwikkelingen met een ruimteclaim is groot. Om een aantrekkelijke leefomgeving te creëren is het van belang zorgvuldig om te gaan met de ruimte. Hierbij is de essentie dat initiatieven enerzijds inspelen op de aanwezige kwaliteiten en anderzijds specifieke kwaliteiten toevoegen aan de omgeving die te maken hebben met de samenleving van vandaag. De provincie Zuid-Holland geeft daarnaast richting en ruimte aan een optimale wisselwerking tussen ruimtelijke ontwikkelingen en omgevingskwaliteit. Hierbij stuurt de provincie op ‘de juiste ontwikkeling op de juiste plek’, aangezien de ruimtelijke kwaliteit het fysieke resultaat is van menselijk handelen, natuurlijke processen en de daarbij horende wisselwerking. De gebiedsidentiteit is de basis voor nieuwe ontwikkelingen.

Deze identiteit is ontstaan door eeuwenlange ingrepen in de ruimte. Daarbij zijn een aantal lagen te onderscheiden. Ruimtelijk kwaliteitsbeleid Om inzichtelijk te maken wat de verschillende lagen op locatieniveau betekenen heeft de provincie een ruimtelijk kwaliteitsbeleid opgesteld. De provincie geeft richting en ruimte aan een optimale wisselwerking tussen ruimtelijke ontwikkelingen en omgevingskwaliteit. In de gehele provincie Zuid-Holland, zowel in het stedelijk gebied als in het landelijk gebied, beoogt het kwaliteitsbeleid een ‘ja, mits-beleid’: ruimtelijke ontwikkelingen zijn mogelijk, met behoud of versterking van de ruimtelijke kwaliteit.

1

Zie: ABRvS 18 februari 2015, ECLI:NL:RVS:2015:448, ABRvS 24 februari 2016, ECLI:NL:RVS:2016: 465. ABRvS 16 maart 2016, ECLI:NL:RVS:2016:708. Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 21

Het ruimtelijk kwaliteitsbeleid bestaat uit een viertal kwaliteitskaarten, samengevat in één integrale kwaliteitskaart, bijbehorende richtpunten en een aantal bepalingen in de verordening. Doel van de kaart is om nieuwe ontwikkelingen binnen de provincie op een logische en aantrekkelijke manier te verbinden aan een plek in Zuid-Holland. De vier kwaliteitskaarten zijn: 1. Laag van de ondergrond. 2. Laag van de cultuur- en natuurlandschappen. 3. Laag van de stedelijke occupatie. 4. Laag van de beleving. Om te kunnen bepalen of een ruimtelijke ontwikkeling passend is, is de ruimtelijke impact van belang. De gebiedsprofielen ruimtelijke kwaliteit bieden handvatten om te bepalen hoe groot de ruimtelijke impact in specifieke gevallen is. In dit licht wordt onderscheid gemaakt in drie soorten ontwikkeling: inpassing, aanpassing en transformatie. De kwaliteitskaart is voor de provincie een belangrijk instrument om ruimtelijke ontwikkelingen zodanig te sturen dat ze een bijdrage leveren aan de ruimtelijke kwaliteit. Voor alle vier de lagen zijn per laag de kenmerken benoemd en uitgewerkt in zogeheten richtpunten. Deze richtpunten beschrijven op welke manier kwaliteit in een gebied behouden of versterkt kan worden bij nieuwe ontwikkelingen. Hieronder wordt per laag (m.u.v.

van de lagen van de beleving en stedelijke occupatie, welke niet van toepassing is op het plangebied) beknopt ingegaan op de richtpunten in relatie tot de voorgenomen ontwikkeling. Laag van de ondergrond De laag van de ondergrond gaat over de grondslag van de provincie en natuurlijke (landschapsvormende) processen. De laag bestaat uit de bodem, de geomorfologische kenmerken en het water. Binnen Zuid-Holland is daarbij grofweg een driedeling te maken tussen het complex van de kust (strand, duinen, strandwallen en strandvlakten), de natte veengronden en plassen ten oosten hiervan en de kleicomplexen en wateren van de delta. Ieder complex stelt zijn eigen eisen aan ontwikkelingen. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plangebied is gelegen in de laag ‘rivierklei en veen’. Dit betreffen de komgronden en oeverwal gebieden van het rivierengebied in (met name het oosten) van Zuid-Holland. Deze gronden zijn vermengd met de veengrond en de oeverwallen vormen plaatselijk hogere en drogere delen binnen het veengebied. Ontwikkelingen in het rivierengebied houden het verschil tussen komgronden en oeverwallen herkenbaar. Het plangebied van de voorgenomen ontwikkeling voegt zich naar de bestaande landschappelijke structuren en met de landschappelijke inpassing worden deze zoveel mogelijk versterkt.

Laag van de cultuur- en natuurlandschappen De laag van de cultuurlandschappen is de laag van het zichtbare landschap en het (grondgebonden) nut. Het agrarisch landschap is beeldbepalend in het buitengebied van Zuid-Holland. Naast de cultuurlandschappen worden delen van de provincie gekenmerkt door natuurlandschappen. Deze gebieden kennen geen agrarisch gebruik en hebben een (relatief) natuurlijk karakter. Deze diversiteit aan landschapstypen wordt als een belangrijke kracht van Zuid-Holland beschouwd. Voorkomen moet worden dat de verschillen langzaamaan verdwijnen. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt aandacht gevraagd voor de kenmerken en waarden van de verschillende landschapstypen in de provincie. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling Het plangebied is gelegen in het veen(weide)landschap. In het oosten van de provincie Zuid-Holland is het veengebied vermengd met oeverwallen en kommen van het rivierenlandschap. De structuur in deze gebieden is sterk bepaald door de rivieren, veenstromen en de op enige afstand daarvan aangelegde Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 22

ontginningsbasissen. Het landschap heeft doorgaans een agrarisch karakter en kenmerkt zich door de weidsheid, smalle kavels en regelmatige verkavelingspatronen. Richtpunten voor ontwikkelingen in het veen(weide)landschap: Bewaren diversiteit aan verkavelingspatronen. Lengtesloten zijn beeldbepalend en worden behouden. Ontwikkelingen houden rekening met het behoud van kenmerkende landschapselementen. Ontwikkelingen dragen bij aan het behoud van de maat en weidsheid van de poldereenheden. Nieuwe bebouwing en bouwwerken worden geplaatst binnen de bestaande structuren/ linten en niet in de veenweidepolders. Nieuwe agrarische bedrijven liggen aan bestaande ruilverkavelingslinten of op een zeer goed bereikbare locatie voor zwaar verkeer. Ze vormen visuele eilanden in het veenweidelandschap door stevige, passende beplanting en een ligging op ruime afstand van elkaar. Met de landschappelijke inrichting van het plangebied wordt het kenmerkende verkavelingspatroon behouden, waarbij de landschapselementen behouden blijven. Zie hiervoor tevens het separaat bijgevoegde landschappelijk inrichtingsplan voor Zonnepark Betuwelijn in bijlage 1. Zonne-energie De provincie wil het gebruik van zonne-energie actief faciliteren en ondersteunen, omdat zonne-energie een groeiende bijdrage levert aan de productie van hernieuwbare energie.

Eerst wil de provincie inzetten op het benutten van daken en overige geschikte functies voor multifunctioneel ruimtegebruik. Hoewel de provincie niet zomaar medewerking kan verlenen aan het realiseren van zonneparken in de schaarse open ruimte, zijn op bepaalde plekken onder voorwaarden ook zonneparken mogelijk. In een aantal RES-regio’s zijn in de RES1.0 zoekgebieden voor zon opgenomen. De aard, omvang en mate van uitwerking van deze zoekgebieden verschilt per RES-regio. Ook verschilt de basis waarop tot de keuze van een zoekgebied is gekomen en ligt er nog niet altijd een integrale afweging met andere ruimtelijke opgaven aan het zoekgebied ten grondslag. In het omgevingsprogramma, maatregel ‘RES zoekgebieden zon en wind’ heeft de provincie haar aanzet voor de uitwerking van de zoekgebieden opgenomen. Deze zoekgebieden zijn op de volgende afbeelding weergegeven.

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 23

Afbeelding 7. RES-zoekgebieden met ligging plangebied (rode cirkel).

In de Omgevingsvisie biedt de provincie Zuid-Holland daarnaast ook andere kaders met betrekking tot zonneparken. Afhankelijk van de identiteit en structuur van het landschap, de locatiekeuze, omvang en landschappelijke inpassing van het zonnepark, ziet de provincie zonneparken als een vorm van aanpassing of transformatie van het landschap. Daarom is meervoudig ruimtegebruik een zeer belangrijk aandachtspunt voor alle zonneparken. Dit houdt in dat de provincie inzet op een zorgvuldige locatiekeuze, vormgeving en inrichting, waarbij een bijdrage wordt geleverd aan het behouden en versterken van de biodiversiteit ter plaatse. Daarnaast dient er sprake te zijn van een goede landschappelijke inpassing en mag de bodemkwaliteit niet negatief worden beïnvloed. Als aanvulling hierop wordt gezocht naar meekoppelkansen met andere functies als recreatie, klimaatadaptatie en landbouw. Het omgevingsbeleid en ruimtelijk kwaliteitsbeleid van de provincie met de daarin opgenomen regels voor beschermingscategorieën (NNN, weidevogelgebieden, etc.) bepalen daarnaast waar zonneparken uitgesloten zijn. Daarnaast hecht de provincie veel waarde aan het benutten van de bestaande netcapaciteit. Aansluitingsmogelijkheden op de bestaande of geplande energie infrastructuur wegen daarom mee in de locatiekeuze.

In het kader van circulariteit moeten zonneparken die niet meer in gebruik zijn worden verwijderd. Relatie met de voorgenomen ontwikkeling De voorgenomen ontwikkeling voor de realisatie van een energieopslagsysteem bij Zonnepark Betuwelijn sluit aan bij de ambities van de provincie Zuid-Holland, om hernieuwbare energie op te wekken door middel van zonne-energie. Het plangebied voor het zonnepark met een energieopslagsysteem is gelegen in één van de zoekgebieden (locaties langs de Betuwelijn) die door de provincie Zuid-Holland zijn aangewezen, op basis van de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 van de RES-regio Drechtsteden. Daarnaast wordt nadrukkelijk ingezet op meervoudig ruimtegebruik door onder andere maatregelen te nemen voor de biodiversiteit (zoals de aanleg van argusvlinderdammen, rietoevers, een poel en flauwe oevers) en agrarisch medegebruik door begrazing van

Energieopslagsysteem | Eelerwoude | 24

schapen. De ontwikkeling doet geen afbreuk aan bestaande landschapselementen zoals de watergangen rondom het plangebied. Daarmee sluit het plan aan bij de Omgevingsvisie van de provincie Zuid-Holland.

3.3.2 Omgevingsverordening Zuid-Holland In de omgevingsverordening wordt ingegaan op de specifieke regels over het beschermen en benutten van de fysieke leefomgeving. Het gaat hierbij om regels op het gebied van ruimtelijke ordening, milieu, water, verkeer en bodem. De meest recente versie van de Omgevingsverordening is op 1 februari 2023 in werking getreden. In de Omgevingsverordening wordt het ruimtelijk beleid nader uitgewerkt in specifieke regels. Onderstaand zijn de artikelen opgenomen die van toepassing zijn op voorliggend plan. Artikel 6.9a Beschermingscategorie 3 Buitengebied 1 Een bestemmingsplan voor een locatie binnen buitengebied waarvan de plaats geometrisch is verbeeld op kaart 14 in bijlage II kan voorzien in een ruimtelijke ontwikkeling mits de openheid en het groene karakter van het landschap niet onevenredig wordt aangetast, blijkens een afdoende motivering die tevens ingaat op de keuze voor een locatie buiten bestaand stads- en dorps gebied. 2 In de motivering worden de volgende kwaliteiten betrokken: 1.