Raadsinformatienota Ruimtelijke Strategie Smart Delta met bijlagen.pdf

•

• • •

• • •

• •

• •

32

De regio heeft vier grote maritieme clusters, namelijk Oude Maas/ Kil, De Noord, De Merwede en Hardinxveld-Werkendam. Deze vier clusters hebben alle vier een eigen (maritiem) profiel. We zorgen dat bedrijven binnen dezelfde ‘waardeketen’ in de juiste cluster vestigen, waardoor bedrijven elkaar versterken. Oeverlocaties in de maritieme clusters worden vrijgespeeld voor bedrijven in de maritieme maakindustrie door terreinen actief aan te kopen voor herontwikkeling. De regio besluit gezamenlijk wat de meest kansrijke locaties zijn en waarvoor grip op uitgifte nodig is. De vier maritieme clusters krijgen met prioriteit de kwaliteitsimpuls die wordt verwacht bij de status van een hoogwaardige cluster. Dit vraagt om een aantrekkelijke buitenruimte met veel meer groen, beleving, voorzieningen. De clusters overlappen in bepaalde zones met het Regionale Landschapspark, wat kansen biedt voor de kwaliteitsimpuls in deze clusters. Dit vraagt om maatwerk. De vier clusters maar ook andere bedrijventerreinen zetten in op duurzamere transport en op duurzame mobiliteit. Bedrijven die een betere bereikbaarheid nodig hebben worden geclusterd waardoor milieuruimte deelbaar is of circulair afval en grondstoffen uitgewisseld kunnen worden. Dit maakt de logistiek efficiënter.

De Drechtstedenring en versterking van de regionale spoorzones bieden een duurzaam alternatief voor de auto voor werknemers en werkgevers. We zetten in op maritieme energietransitieprojecten, zoals de laad-haveninfrastructuur. Bedrijventerreinen met een hoge milieuzonering die toekomstbestendig zijn door hun ligging en vestigingsfactoren worden behouden en daadwerkelijk gebruikt door bedrijven met de daadwerkelijke milieucategorie. Bedrijven met lage milieucontouren bieden kansen voor gemixte gebieden met woningen en voorzieningen. Onderwijs, startups en bedrijfsleven worden in een beperkt aantal regionale campussen samengebracht, die een ecosysteem vormen voor kennisontwikkeling en innovaties in duurzame en schone maakindustrie. Onderwijsaanbod wordt niet verder versnipperd over de hele regio. Smart Campus Leerpark Dordrecht is het hart van dit netwerk. Bovenstaande campussen moeten goed te bereiken zijn te voet, per fiets en met het OV. De extra ruimte die nodig is voor de ontwikkeling naar een circulaire economie is nog onbekend maar vraagt wel om regionale regie. Voor circulaire op- en overslag voor de rest van de provincie Zuid-Holland gaat de regio daarentegen geen ruimte vrijmaken.

Gebiedsprogramma

Gebiedsprogramma

REGIONALE MARITIEME CLUSTERS Regionaal worden de clusters van de maritieme maakindustrie verbonden met uitwisseling van kennis, innovaties en educatie en afstemming en uitruil van beschikbare (watergebonden) ruimte voor circulaire economie, logistiek, grondstoffen en energiehubs. Door kennis te delen en toe te passen blijft de regio innoveren, draagt het bij aan de nationale duurzaamheidsdoelen en versterkt het onze internationale concurrentiepositie.

33

REGIONA AL ENERGIESYSTEEM

Gebiedsprogramma

Gebiedsprogramma

REGIONAAL ENERGIESYSTEEM Doorzetten op het realiseren van een robuust decentraal energiesysteem waardoor duurzame energie voor iedereen beschikbaar en betaalbaar is. Hiermee geven we invulling aan de nationale klimaatdoelstelling, dragen we bij aan de bestaanszekerheid van onze inwoners én verstevigen we het regionale vestigingsklimaat.

36

KEUZES EN AANDACHTSPUNTEN VOOR HET REGIONAAL ENERGIESYSTEEM •

•

•

•

• • • •

•

38

Het realiseren van één warmtenet in 2050, met een omvang van 60.000 woningen is van groot belang om verdere netcongestie tegen te gaan. Hoe meer huizen zijn aangesloten, hoe kleiner de elektriciteitsvraag. Zo snel mogelijk uitbreiden en verzwaren vraagt om fors meer ruimte en locaties voor elektriciteits-, warmte- en trafostations bovengronds en extra kabels en leidingen ondergronds. Dit heeft echter ook invloed op de ruimtelijke kwaliteit van de regio en verdere verrommeling van het landschap. Daarom wordt vroegtijdig in planvorming gekeken naar slimme oplossingen, zoals inpassing in het landschap en dubbelgebruik. De potentie van het opwekken en opslaan van duurzame energie in de buffers langs snelwegen wordt onderzocht. Doordat deze buffers veel beperkingen hebben voor andere functies, zijn ze zeer kansrijk voor een combinatie van energie en groen. De Drechtsteden willen 0,37 TWh aan duurzame elektriciteit opwekken in het jaar 2030, goed voor 1,1% van de Nederlandse opwek. De energiewegen leveren al 0,16 TWh. De regio heeft grote potentie als waterstofhub met tank- en laadstations langs snelwegen en haventerreinen voor de verduurzaming van zwaar transport en scheepsvaart. Gezien de huidige negatieve gezondheidseffecten op onze inwoners van zwaar transport via weg, spoor en het water, is het belangrijk deze kans te verzilveren.

Zonneparken worden verkend in de gemeenten Zwijndrecht, Hardinxveld-Giessendam, Sliedrecht en Dordrecht. Energienetwerken van opwek, opslag en gebruik moeten zo kort mogelijk zijn. Elektrificatie van logistiek kan ondersteunend worden door snellaadinfrastructuur bij bedrijventerreinen en multimodale knooppunten. Naast de vijftien bestaande energiehubs in de regio worden nog meer energiehubs toegevoegd. Door bedrijven lokaal energie met elkaar te laten delen worden zij minder afhankelijk van het elektriciteitsnet, wat leidt tot minder congestie en minder verzwaring van het energienet. Lokaal geproduceerd groen gas kan op verschillende manieren worden ingezet, bijvoorbeeld voor de flexibiliteit van ons energiesysteem, door energieproductie en energievraag beter op elkaar aan te laten sluiten.

THEMATISCHE OPGAVEN Sommige opgaven zijn niet gekoppeld aan een specifiek gebied maar komen terug in de gehele regio. Ook deze thematische opgaven verdienen aandacht:

Regionaal woningbouwprogramma De regiogemeenten staan voor de uitdaging 16.000 woningen te bouwen voor de autonome en acute behoefte tot 2035. Rekening houdend met het landelijk beleid om 67% betaalbare woningen te realiseren in nieuwe plannen (waaronder 30% sociaal) is er noodzaak om in gezamenlijkheid stevige regionale regie te voeren op de woningbouwprogrammering met als doel een divers, evenwichtig en samenhangend woningbouwprogramma. Als je regionaal niet tot programmeren komt, kom je lokaal niet tot realiseren. Voor de woningbouwprogrammering betekent dat gezamenlijk wordt ingezet op een uitwerking van een gezamenlijke volkshuisvestelijke programmering met 30% sociaal en 2/3 betaalbaar voor de regio als geheel. Het programma is vertaald naar locaties waar dit al vastligt (korte termijn, en of die plannen daadwerkelijk in ontwikkeling komen) en waar dit nog niet vastligt. We maken ook afspraken over hoe we toewerken naar meer betaalbaar programma: definities, beleidsregels en instrumentarium (ook voor aanpassing bestaande plannen). Ook betekent dit het maken van afspraken over wat het voor elkaar betekent (solidariteit) als we hier (nog) niet aan komen.

39

Voorzieningen • Het draagvlak voor grote regionale voorzieningen, zoals een zwembad, theater of sportcomplex, staat lokaal onder druk. Voorzieningen van regionaal belang worden ook op regionaal niveau afgestemd en gecoördineerd in ontwikkeling, beheer en exploitatie op lange termijn. • Regionale voorzieningen worden geplaatst op strategische locaties, met aandacht voor toegankelijkheid en bereikbaarheid vanuit meerdere gemeenten. Denk hierbij aan stationsgebieden, langs snelle buslijnen en regionale doorfietsroutes. • Ook de nabijheid van dagelijkse voorzieningen staat centraal, zowel in nieuwbouw en herstructurering. Het behouden en versterken van lokale voorzieningen zoals winkels, zorg, ontmoetingsplaatsen en recreatief groen zijn belangrijk voor de leefbaarheid van wijken en dorpen

Waterveiligheid en bodemdaling: • Enkele buitendijkse gebieden, zoals het Maasterras en de Staart in Dordrecht, worden ‘schuillocaties’ waar inwoners naartoe kunnen vluchten bij grote overstromingen en als centrale plek (hub) om noodhulp. • Doorgaande bodemdaling is een probleem op verschillende plekken in de regio en vraagt om een gemeenschappelijke aanpak. • Binnenstedelijk wordt bodemdaling goed geborgd in aanleg en onderhoud van de openbare ruimte om schade en hoge kosten te voorkomen.

40

5. VAN VERHAALKRACHT NAAR DAADKRACHT – EEN REGIONALE INVESTERINGSAGENDA Deze Ruimtelijke Strategie is de opmaat voor een Regionale Investeringsagenda (hierna te noemen: RIA) met een gebiedsgericht projectenportfolio. Het gaat om projecten van regionaal belang en impact die bepalend zijn voor het toekomstperspectief van de Gezonde Maritieme Delta. Hiermee bouwen we voort op het succes van de Regio Deals. Oftewel, we gaan regionaal samenwerken aan strategische projecten en laten daarmee aan het Rijk, provincie en andere partners duidelijk zien dat we serieus zijn in het doorvertalen van onze strategie naar actie. En bovenal leggen we focus op wat écht nodig is.

Doorkijk naar de Regionale Investeringsagenda

Het voorstel voor een gebiedsgerichte en thematisch projectenportfolio is bedoeld als een opmaat voor het vervolgtraject om te komen tot een RIA. Op nationaal niveau wordt regionale samenwerking steeds vaker gezien als de sleutel tot de oplossing voor grote ruimtelijke opgaven. Een RIA is een instrument voor het aanbrengen van focus op benodigde investeringen om de regio leefbaar en competitief te houden. De nadruk komt dan meer te liggen bij projecten en investeringen (tactisch). Hiertoe worden verschillende bovenlokale projecten, plannen, programma’s en geldstromen (zowel publiek als privaat) met elkaar verbonden zodat deze elkaar versterken. Omdat een RIA geen nieuw beleid introduceert, moet er al een basis liggen van een gedeeld perspectief en een vorm van samenwerking. Deze Ruimtelijke Strategie Drechtsteden is daarom een sterke basis. De RIA wordt ook gezien als de opvolger van onze Regio Deals Drechtsteden-Gorinchem die op dit moment lopen.

Een projectenportfolio

Het gebiedsgericht en thematisch samenwerken biedt een stevig kader voor de uitvoering van regionale projecten. Een gebiedsgerichte opgave bestaat uit meerdere kleinere en grotere projecten die vanuit een samenhangend perspectief worden ontwikkeld. Dit zijn deels lopende projecten waarmee we versterkt verdergaan, en deels ook nieuwe projecten die we samen nader willen verkennen en uitwerken. We stellen voor dat iedere grote gebiedsopgave en iedere thematische opgave werkt met een projectenportfolio: een serie concrete projecten - van ruw idee tot ontwikkelplan tot uitvoeringsproject - die in samenhang worden geprogrammeerd, gefaseerd en gemonitord. Het maken van een gedragen projectenportfolio vraagt om een stevige set van uitgangspunten en spelregels.

We onderscheiden drie verschillende fasen in het projectenportfolio: Verkenning Dit is een idee, ‘droom’ of concept. Het vereist verdere studie, analyse, ontwerp en uitwerking om van idee naar concreet project te komen.

Ontwikkeling

Een concreet gedefinieerde bestuurs- of projectopdracht in ambitie, doelstelling en proces dat inhoudelijke ontwikkeling en besluitvorming behoeft.

Uitvoering

Een concreet uitvoerbaar investeringsproject waarvoor nadere besluitvorming en/of (mede) financiering nodig is om tot uitvoering te komen.

41

Voorbeelden van projecten in een projectenportfolio: Verkenning • •

Water in de delta: visie op de Waterveiligheid en bodemdaling in de regio, met aandacht voor dijkversterking en aanpassing van het aan- en afvoersysteem van water. Gebiedsgerichte agenda bedrijventerreinen: verkenning naar kansen en mogelijkheden voor uitruil, kavelruil en herschikking van bedrijven in regionaal verband.

Ontwikkeling • •

Afstemmen van regionale voorzieningen: verkenning naar kansen en mogelijkheden voor samenwerking op grote maatschappelijke voorzieningen tussen gemeenten. Werf van de Toekomst: ontwikkelen van innovaties voor de verduurzaming van de maritieme industrie met digitalisering en robotisering en inzet van duurzame energiebronnen, w.o. waterstof.

Uitvoering • •

Energienetwerk: verzwaring en uitbouw van het elektriciteitsnet en uitbreiding van het warmtenetwerk en lokale energiehubs naar andere woon- en werkgebieden in de regio. Doorfietsroutes: verbeteren en afmaken van doorfietsroutes F15 en F16 - missing links verbeteren.

Afwegingskader voor projectselectie

Het opstellen van een RIA vraagt om een duidelijke keuze voor een selectief aantal projecten. Daarom wordt op basis van de Ruimtelijke Strategie een afwegingskader voor de RIA uitgewerkt. Dit afwegingskader helpt met het inventariseren, beoordelen en prioriteren van projecten die mogelijk een plek moeten krijgen in de RIA. De keuze voor projecten wordt uiteindelijk gebaseerd op hun impact op een aantal criteria, zoals bijdrage aan de gebiedsopgaven, impact op lange termijn, regionale meerwaarde, omvang van bijdrage en de beschikbaarheid van cofinanciering.

42

Spelregels

Samenwerken doen we ook met een verschillende mate van intensiteit. Dat is niet vrijblijvend, maar vraagt om afspraken over het gewenste niveau van intensiteit. Elkaar informeren of met elkaar afstemmen heeft bijvoorbeeld een lager intensiteitsniveau dan samen beleid maken of samen investeren. Hier horen de volgende spelregels bij: • We betrekken vroegtijdig elkaar en andere stakeholders bij planvorming en uitvoering; • We zetten in op samenwerking met verschillende intensiteiten: niet iedereen kan of hoeft mee te doen; • We werken samen in triple-helix allianties rond concrete uitvoeringsprojecten; • We spreken elkaar aan op onze ambities, inzet en betrokkenheid, ook in mindere tijden; • We zetten in op het lokaal doorvertalen van de Ruimtelijke Strategie in gemeentelijke Omgevingsvisies.

Verankering en borging van projecten

Naast het uitvoeren van regionale projecten heeft ook de beleidsmatige afstemming een belangrijke rol in de regionale samenwerking. In het ruimtelijk domein gaat het primair om het afstemmen van de woningbouwprogrammering en van nieuwe gebiedsontwikkelingen (transformatie en uitleg). Ook het afstemmen van werkfuncties en bedrijventerreinen is een belangrijk vraagstuk. Dergelijke vraagstukken vragen ook om het onderlinge afstemmen van de gemeentelijke Omgevingsvisies. Daarnaast vragen de gebiedsprogramma’s met hun projectenportfolio’s om een goede verankering en borging in lokale beleidsplannen en investeringsprogramma’s.

43

BIJLAGEN

VERHAALLIJNEN VAN DE GEZONDE MARITIEME DELTA 2050 In hoofdstuk 2 is het gewenste toekomstbeeld van de Gezonde Maritieme Delta uitgewerkt aan de hand van meerdere verhaallijnen, namelijk: • • • • • •

Een veilige en klimaatbestendige delta Versterking biodiversiteit en gezond groen Robuust decentraal energiesysteem Duurzaam bereikbare regio Wonen en voorzieningen in balans Innovatieve maritieme topregio

In deze bijlage wordt toegelicht wat de achtergrond is van iedere verhaallijn (wat is er aan de hand?) en een verdieping van hoe dit opgepakt gaat worden (wat is onze aanpak?). Per verhaallijn is er ook een voorbeeld opgenomen uit de praktijk. Het laat zien dat deze verhaallijnen niet uit de lucht komen vallen en dat er in deze regio al wordt gewerkt aan deze opgaven.

1. WATERVEILIGE EN KLIMAATBESTENDIGE DELTA Wat is er aan de hand?

Als regio staan we voor uitdagingen in waterveiligheid, klimaatverandering, bodemdaling en drinkwater. Overstromingsrisico’s nemen toe door de stijgende zeespiegel en piekbelasting van rivieren, terwijl kwetsbare dijken extra onderhoud vergen. Voortgaande bodemdaling door veenoxidatie verergert dit en maakt infrastructuur kwetsbaar evenals funderingen van gebouwen. Klimaatverandering brengt intensieve regenval en langere perioden van droogte met zich mee. Dit vergroot het overstromingsgevaar, beperkt de beschikbaarheid van zoetwater en bedreigt de waterkwaliteit. Zoutintrusie door stijgend zeewater bedreigt onze zoetwaterbronnen, waardoor de drinkwaterreserves en waterkwaliteit onder druk staat.

Wat is onze aanpak?

We pakken water gerelateerde uitdagingen aan met innovatieve maatregelen die veiligheid en duurzaamheid vergroten, maar niet ten koste van de beleving van water. Ruimte voor rivieren biedt overstromingsruimte en creëert getijdennatuur die piekbelasting opvangen en biodiversiteit bevorderen. Adaptieve klimaatdijken, met natuurvriendelijke oevers en slimme monitoring, zorgen voor een stabiele waterkering en vergroenen het landschap. Natuurlijke waterbergingen vangen regenwater op in groene zones en zorgen voor verkoeling tijdens droge en hete periodes, om wateroverlast en watertekorten tegen te gaan. Daarnaast passen we zoet-zoutwaterfilters toe om zoutintrusie in waterbronnen te beperken. Door verhoogde bouwnormen krijgen gebiedsontwikkelingen water robuuste kenmerken, zoals evacuatieroutes en hogere vloerniveaus en waterbergende tuinen en daken.

Voorbeeld uit de regio - Dordrecht, Zwijndrecht, Papendrecht en Hendrik-Ido-Ambacht

Aanpak en onderzoek bodemdaling openbaar gebied De vier gemeenten werken samen met de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en het waterschap Hollandse Delta in het kader van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie om bodemdaling en klimaatadaptatie aan te pakken in het stedelijk gebied. Hierbij wordt ook gekeken naar de gevolgen van bodemdaling voor funderingen en wateroverlast. De werkregio Drechtsteden heeft onlangs subsidie aangevraagd bij de provincie Zuid-Holland. De aanpak laat zien hoe gemeenten en instanties onderling kunnen samenwerken aan deze opgave en hoe je als regio kan lobbyen.

2. NATUUR: BIODIVERSITEIT EN GEZOND GROEN Wat is er aan de hand?

De natuur in de regio staat onder druk door versnippering en intensiever recreatief gebruik. De biodiversiteit neemt af omdat natuurgebieden kleiner worden en onderling slechter verbonden zijn. Recreatie groeit, wat leidt tot verstoring van kwetsbare soorten, terwijl groene ruimtes juist essentieel zijn voor gezondheid en welzijn. Klimaatverandering zorgt voor hittegolven en extremere weersomstandigheden, terwijl het verlies aan bomen en natuur deze effecten verergert. Stikstofuitstoot en vervuiling door landbouw en industrie leiden tot verarming van flora en fauna. Er is steeds minder ruimte voor natuurlijke klimaatbuffers en biodiversiteitsherstel door concurrerende ruimtelijke claims. Een geïntegreerde aanpak is nodig om natuurbehoud en maatschappelijke behoeften in balans te brengen.

Wat is onze aanpak?

We hanteren een integrale aanpak om de druk op natuur en landschap te verminderen en de biodiversiteit te versterken. De natuur laten we ongestoord haar gang gaan in bepaalde gebieden. Daar staat tegenover dat we de natuur de bebouwde kom intrekken en ecologische verbindingen maken om ook de natuurbeleving te versterken. Daarom werken we aan een regionaal recreatief netwerk met voorzieningen voor bezoekers langs getijden- en stadsparken, sportvoorzieningen, scholen en toeristische trekpleisters. Zo stimuleren we actieve mobiliteit, sporten en spelen in een gezonde en groene leefomgeving. De Nieuwe Dordtse Biesbosch een voorbeeld van hoe natuur en recreatie hand in hand gaan. Dit 530 hectare grote gebied biedt ruimte voor natuurontwikkeling en recreatie, met een duurzaam watersysteem dat bijdraagt aan waterkwaliteit en -berging.

Voorbeeld uit de regio - Papendrecht en Sliedrecht

Groenblauwe verbindingen Dit project is gericht op het realiseren van groenblauwe verbindingen bij gebiedsontwikkelingen in zowel Papendrecht als Sliedrecht. In Papendrecht krijgt de rivieroever een impuls met nieuwe klimaatadaptieve maatregelen, sport, recreatie, evenementen en leisure. Deze ontwikkeling wordt ontsloten naar de polder. In Sliedrecht wordt met een Noord-zuidverbinding als overbrugging van de A15 en een verbinding met Sliedrecht Noord gerealiseerd. Hierbij maken we een groene verbinding tussen de polder van Molenlanden, Sliedrecht en de Merwede/ Biesbosch in samenwerking met de Alblasserwaard.

3. ROBUUST REGIONAAL ENERGIESYSTEEM Wat is er aan de hand?

De transitie van fossiele naar schone en duurzame energie stagneert door de groeiende overbelasting van het elektriciteitsnet. De beschikbaarheid en betaalbaarheid van duurzame energie is in het geding. Zo kampen veel inwoners met hoge energiekosten, kunnen ondernemers niet verduurzamen en groeien, kan laadinfrastructuur niet worden uitgerold en kan netcongestie ruimtelijke ontwikkelingen fors belemmeren. Dat vraagt om uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet. Het gaat hierbij onder meer om 800 extra trafostations en ook nieuwe warmtestations bovengronds, naast zwaardere kabels en leidingen. Daarnaast zijn slimme, innovatieve, lokale oplossingen nodig om de energietransitie verder te brengen bij de lokale industrie en woonkernen.

Wat is onze aanpak?

We zetten in op een flexibel regionaal energiesysteem waarbij vraag en aanbod gekoppeld is: altijd en overal stroom is niet meer de standaard, zeker niet voor bedrijven. We zetten ons proactief en systematisch in om congestieproblemen in het elektriciteitsnet te verzachten door lokale opwek en opslag te stimuleren. We innoveren om slimmer schone energie te transporteren en op te slaan (groene waterstof, regionaal warmtenet, trafohuisjes, grote batterijen) en optimaliseren het gebruik van energie (afstemming in energiecoöperaties en verduurzaming bebouwde omgeving en schone industrie).

Voorbeeld uit de regio - Sliedrecht

De Driehoek De Driehoek is een gebied van ongeveer 12 hectare tussen de Betuweroute, MerwedeLingelijn en de A15. Het gebied wordt ingericht met initiatieven die bijdragen aan duurzaamheidsdoelen van de regio. Er wordt gewerkt aan de realisatie van een geothermiecentrale, een hoogspanningsstation, zonne-energie en een elektrolyse-installatie voor de productie van waterstof. De ontwikkeling vindt plaats door regionale inspanning (Regio Deal) en zorgt voor een betere energiebalans in de regio.

4. DUURZAAM BEREIKBARE REGIO Wat is er aan de hand?

De regio Drechtsteden is een Europese vervoerscorridor voor goederen en mensen. De verkeerscongestie in de regio neemt toe door bevolkingsgroei en toenemende economische activiteit en groot onderhoud van Rijkswaterstaat dat duurt tot 2035. Dit leidt tot langere reistijden en verhoogde uitstoot. Hoofdwegen (A15, A16 en N3) - en gemeentelijke wegen raken overbelast, waardoor de bereikbaarheid en doorstroming van het verkeer verslechteren en de uitstoot van auto’s toeneemt. Het openbaar vervoer is op dit moment geen goed alternatief voor de auto door een langere reistijd, beperkte frequenties en onvoldoende verbindingen, wat leidt tot meer autogebruik. Logistieke activiteiten, economische groei en zwaar vrachtverkeer zorgen voor extra druk op de infrastructuur en verhogen het risico op ongevallen. Milieuproblemen zoals luchtvervuiling en geluidsoverlast hebben negatieve gevolgen voor de gezondheid van inwoners. Voor de inwoners die geen auto hebben en afhankelijk zijn van openbaar vervoer dreigen minder kansen op de arbeidsmarkt, slechter toegang tot voorzieningen en vereenzaming. Verstedelijking en economische groei dreigen deze problemen te verergeren zonder duurzame mobiliteitsoplossingen.

Wat is onze aanpak?

In de Ruimtelijke Strategie zetten we in op duurzame en actieve mobiliteitsopties en in het kader van het STOMP principe geven we voorrang aan openbaar vervoer, fietsen, wandelen en deelmobiliteit. In het kader van minder transport- en verkeersbewegingen werken we samen met bedrijven en onderwijs om locaties met passende mobiliteitsopties te vinden: scholen, kantoren en voorzieningen plaatsen we nabij stations of we realiseren een station; werklocaties met kades maken we vrij voor watergebonden bedrijven. We investeren in regionale doorfietsroutes, we zetten in op verdubbeling van de MerwedeLingelijn en ontwikkelen een regionale spoorzone waar woningbouw en andere functies rondom ov-knooppunten worden gerealiseerd met lagere parkeernormen voor een betere benutting van het spoor. We maken een hubstrategie om OV (trein, bus en vervoer over het water), deelmobiliteit en first en last mile voorzieningen te verbeteren en de snelwegen te ontlasten. Hierbij leggen we ook een koppeling met energieopwek en -opslag en de elektrificatie van mobiliteit en voorzieningen.

Voorbeeld uit de regio

STOMP-principe: regionale fietspaden Er wordt regionaal ingezet op het verbeteren van de bereikbaarheid op de fiets. Twee fietspaden lopen al langs de A15 en A16 om de verschillende gemeenten te verbinden. Daarnaast wordt een derde fietspad aangelegd die ook de fietsbare verbinding van Dordrecht naar Rotterdam maakt, genaamd de Metropolitane Fietsroute. Door de regio beter bereikbaar te maken door te trappen (de T van STOMP) wordt duurzame mobiliteit versterkt, met positieve effecten op de leefbaarheid van wijken en de gezondheid van inwoners.

5. WONEN EN VOORZIENINGEN IN BALANS Wat is er aan de hand?

Diverse en toekomstbestendige woningvoorraad De regio wil verder groeien en heeft naast het huidige tekort, veel meer woningen nodig. De autonome woningbehoefte is in acht jaar tijd met 60% gegroeid. Woningen moeten in een hoger tempo en in een hoger aantal gebouwd worden dan tot nu toe het geval is geweest. De ruimte voor en betaalbaarheid van woningen is in het gedrang. Veel huizen zijn verouderd, hebben funderingsproblematiek en zijn niet energiezuinig. De maatschappij is constant aan verandering onderhevig: er komen meer eenpersoonshuishoudens en ouderen die langer zelfstandig blijven wonen. Daarnaast is de woningvoorraad ten aanzien van woningtypologie en voor diverse doelgroepen niet evenwichtig verdeeld over de regio. Evenwichtig aanbod van voorzieningen Ontmoetingsplekken en (zorg)voorzieningen zijn belangrijk om eenzaamheid tegen te gaan en dragen bij aan een gezonde samenleving. Toch zien we in de regio dat voorzieningen steeds vaker onder druk staan. Verouderde voorzieningen zorgen voor stijgende vaste lasten, terwijl vervanging of renovatie steeds duurder wordt. Door een daling van de gemiddelde woningbezetting (het aantal mensen per woning) de laatste decennia, is er minder draagvlak in sommige wijken. Naast dagelijkse voorzieningen staan ook regionale voorzieningen zoals zwembaden, bioscopen en theaters onder druk.

Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak, waarbij de bereikbaarheid en toegankelijkheid van grote voorzieningen centraal staat.

Voorbeeld uit de regio - Zwijndrecht

Gebiedsontwikkeling Spoorzone Zwijndrecht De Spoorzone in Zwijndrecht wordt een stedelijke en duurzame woon- en werkomgeving. Er komen zo’n 1.500 nieuwe woningen en moderne voorzieningen. Het stationsgebied wordt een economisch knooppunt met kantoren en werkplekken. Mobiliteit verbetert door betere OV-verbindingen en minder autoverkeer. Groen, energiezuinig bouwen en sociale verbindingen staan centraal.

Wat is onze aanpak?

Diverse en toekomstbestendige woningvoorraad De woningbouwopgave vraagt om grote binnenstedelijke herstructurering met oog voor het historische karakter, gezonde leefomgeving, nabijheid van dagelijkse voorzieningen en actieve mobiliteit. Binnen onze dagelijkse wereld - het daily urban system - hebben kernen en wijken verschillende kenmerken die huishoudens in verschillende stadia aantrekken, zoals reuring of rust, nabijheid van natuur, voorzieningen en/ of OV etc. Deze elementen vragen om een sterkere sturing op de woningbouwopgave. De regio maakt werk van het realiseren van de woningbouwplannen die nu al hard zijn en goedgekeurd door de provincie, goed voor zo’n 9.000 woningen. De harde plannen worden aangevuld met nieuwe zachte plannen voor 3.000 woningen (binnen de plancapaciteit van 12.000 woningen) en hiervoor spreken we af 67% betaalbaar te bouwen en 30% sociaal. Bovenop deze 12.000 woningen worden ook nog afspraken gemaakt voor 4.000 woningen waaraan een acuut tekort is, in lijn met de uitkomsten van het RIGO-onderzoek (2024) Evenwichtig aanbod van voorzieningen We werken toe naar een '15-minutenregio, waarbij alle belangrijke bestemmingen in het dagelijkse leven te voet of fiets bereikbaar zijn binnen 15 minuten van huis.

Regionale voorzieningen worden op elkaar afgestemd en geplaatst op plekken die te voet, per fiets en openbaar vervoer en eventueel per deelvervoer en auto bereikbaar en toegankelijk zijn. Dat zijn onder andere: stationsgebieden, bushaltes, waterbushaltes en regionale fietsroutes. Gemeenten verkennen samen welke regionale voorzieningen (zoals een zwembad of sporthal) eventueel gezamenlijk ontwikkeld en beheerd kunnen worden. Hierdoor is het mogelijk om een kwalitatief betere voorziening neer te zetten voor minder geld.

Voorbeeld uit de regio - Dordrecht/Papendrecht

Dordrecht en Papendrecht – Impuls Gezonde Wijken en Inwoners Zowel wijken in Dordrecht als Papendrecht hebben opgaven als het gaat over de bestaanszekerheid en de gezondheid van inwoners. Om de bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid van inwoners in Dordrecht en Papendrecht impuls te geven wordt in een aantal wijken in deze gemeentes gewerkt aan een gezonde leefomgeving (Papendrecht), gezondheid door meer sporten en bewegen van zowel jongvolwassenen en ouderen (Crabbehof en Krispijn) en positief en gezond ouder worden (Sterrenburg). Hier wordt op ingezet door het initiëren van innovatielabs waarin bewoners, professionals en kennisinstellingen uit verschillende domeinen samenwerken aan vraagstukken om de leefstijl, leefomgeving en levensverwachting van bewoners in de wijken in Dordrecht en Papendrecht te verbeteren.

6. INNOVATIEVE MARITIEME TOPREGIO Wat is er aan de hand?

De maritieme sector en (technologische) maakindustrie zijn van oudsher sterk geworteld in onze regio. Het is in het belang van de regio dat de maritieme maakindustrie daarom toekomstbestendig is. Dit is een flinke uitdaging door buitenlandse concurrentie en de noodzaak om stevig te verduurzamen. Er is daarnaast een aanhoudend tekort aan gekwalificeerd personeel in de maritieme maakindustrie. Deze sector is sterk afhankelijk van technisch geschoolde werknemers, en de vergrijzing van het personeel vormt een extra uitdaging. Tegelijkertijd liggen er kansen door het nieuwe Europese beleid gericht op strategische autonomie, als reactie op recente geopolitieke ontwikkelingen. We willen onze koploperpositie in de maritieme economie versterken, daarom werken we aan de transitie naar schone hightech en circulaire maakindustrie. Daarvoor is innovatiekracht en ruimte op bedrijventerreinen en aan het water nodig.

Wat is onze aanpak?

We blijven inzetten op een sterke samenwerking van het praktijk- en hoger onderwijs en het bedrijfsleven in de verschillende samenwerkingsverbanden die de regio telt. We investeren in de benodigde infrastructuur en ruimte voor innovatieve projecten. Zo verstevigen we onze koploperspositie in de hightech maakindustrie in Nederland en Europa. Deze samenwerking op het gebied van innovatie strekt zich niet alleen uit tot de maritieme- en maakindustrie, maar omvat ook de energietransitie en de zorgsector. We werken aan de duurzame energietransitie, bouwen aan een circulaire economie van grondstoffen en diensten en clusteren bedrijven die elkaar kunnen ondersteunen in logistieke en energieketens.

Voorbeeld uit de regio - Hardinxveld-Giessendam

Voorbeeld uit de regio - Alblasserdam

Innovatieve scheepsbouw (Werf van de Toekomst)

Verplaatsing Peute-Nedstaal

In Hardinxveld-Giessendam zijn scheepswerven toonaangevend door innovaties in de scheepsbouw, zoals het produceren van emissieloze (werk)schepen, smart shipping en het verduurzamen van de schepen. De regio heeft al verschillende allianties die werken aan het verduurzamen en schoner maken van de maritieme industrie. Als regio blijven we deze initiatieven ondersteunen.

In 2023 is recyclebedrijf Peute Group verhuisd van Dordrecht naar het Nedstaalterrein in Alblasserdam. Hierdoor heeft het bedrijf meer ruimte gekregen om de geprojecteerde groei te realiseren. Zo is de watergebonden bedrijvigheid en het goederenvervoer over water versterkt. Daardoor zorgt de verplaatsing voor een jaarlijkse afname van bijna 30.000 vrachtwagens en dus minder files op de A15/N3.

COLOFON De Ruimtelijke Strategie is opgesteld in opdracht van de Smart Delta Drechtsteden in nauwe samenwerking met de gemeenten, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Tevens zijn private en maatschappelijke partners via de ‘Zomergesprekken’ geconsulteerd. De strategie is een nadere uitwerking van de Groeiagenda en de Verbindende Gebiedsstrategie. Het werkproces is ondersteund door UUM | Unlimited Urban Management met inhoudelijke uitwerkingen, verbeelding en procesbegeleiding. Bestuurlijke consultaties: Maarten Burggraaf Frederik de Gier Arjan Meerkerk Jauharina Oelfke Arno Janssen Roelant Bijderwieden Robert Kreukniet

Gemeente Dordrecht - voorzitter Bouwen & RO Gemeente Alblasserdam Gemeente Hardinxveld-Giessendam Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Gemeente Papendrecht Gemeente Sliedrecht Gemeente Zwijndrecht

Deelnemers Werkplaatsen: Alwin Notenboom Arjan Boersma Astrid Spek Bart Mol Berry Gersonius Daan Willems Dana Huibers Danli Sheng Elisabeth de Nooijer Ellen Kelder Erwin Blanker Frenkie van den Broek Hilbert de Jong Janine veenstra Jan-Peter Hoste Jory Rombouts Krijn Janssen Lars van der Kaa Lars van Genderen Lauran Cornax Ludmilla van Doorn Mariëlle Overboom Mark van Oosterhout Martijn Noorland Melanie Lopes Carrilho Patricia Kramers

Gemeente Alblasserdam Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Waterschap Hollandse Delta Gemeente Dordrecht Waterschap Rivierenland Gemeente Dordrecht Gemeente Papendrecht Waterschap Rivierenland Gemeente Dordrecht Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Gemeente Sliedrecht Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Gemeente Sliedrecht Gemeente Papendrecht Smart Delta Drechtsteden Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht Gemeente Papendrecht Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Gemeente Dordrecht Waterschap Hollandse Delta Gemeente Dordrecht/Smart Delta Drechtsteden Gemeente Dordrecht Gemeente Sliedrecht Gemeente Alblasserdam Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid

René Ritmeijer Reza Alkaabi Richard Boot Rick Aarnoudse Rico Hakkers Rudolf Verver Sjako Janse Thom van der Boon Wouter Ramp Xander Linthorst Yari Baars Yvonne de Knecht

Gemeente Sliedrecht Gemeente Papendrecht Gemeente Alblasserdam Gemeente Papendrecht Gemeente Zwijndrecht Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid Gemeente Hardinxveld-Giessendam Gemeente Alblasserdam Gemeente Dordrecht Gemeente Zwijndrecht Gemeente Alblasserdam Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

Kernteam Smart Delta Drechtsteden: Nicole Op de Laak Bram Kraaieveld Luut Schneider

Programmamanager Bouwen & RO, Regio Deals Programma Bouwen & RO Programma Bouwen & RO, Regio Deals

Bas Pijl Gerard de Jong Riëtte van der Werff

Gemeente Zwijndrecht – stedenbouwkundige Gemeente Hardinxveld-Giessendam – strategie Gemeente Papendrecht – strategie

Werkteam:

Edwin van Uum Anke van Eijk Rick Groeneveld

UUM - procesmanager/planoloog UUM - stedenbouwkundig ontwerper UUM - stedenbouwkundige/planoloog

GROEIAGENDA DRECHTSTEDEN 2030

JAARVERANTWOORDING OVER HET JAAR

2024

INLEIDING Voor u ligt de jaarverantwoording van het Programma Smart

verder versterkt. Dat heeft geleid tot verschillende belangrijke

Delta Drechtsteden, gericht op de uitvoering van de regionale

innovatietrajecten die een impuls geven aan verduurzaming

Groeiagenda Drechtsteden 2030 over het jaar 2024. Wij werken

van de sector. De samenwerking met hen en andere triple-

als gemeenten in de regio Drechtsteden succesvol samen met

helixpartners heeft een grote bijdrage geleverd aan het succes

partners uit het regionale bedrijfsleven en onderwijs aan het

van deze initiatieven. Een concreet voorbeeld hiervan is de

versterken van onze ruimtelijke en economische positie. Ook

ontwikkeling van de Werf van de Toekomst, die een belangrijke

dit jaar hebben we samen belangrijke stappen gezet om onze

rol speelt in de innovaties binnen de sector. Naast economische

ambities te realiseren en de regio verder te ontwikkelen.

en infrastructurele ontwikkelingen kende 2024 ook een bijzondere gebeurtenis: een officieel bezoek van Zijne Majesteit

Zo is de Regionale Bouwtafel officieel verankerd, waardoor

de Koning aan de regio. Dit bezoek onderstreepte de nationale

samenwerking tussen gemeenten, ontwikkelaars

erkenning voor de innovatieve en duurzame initiatieven binnen

en woningcorporaties effectiever verloopt. Het

Smart Delta Drechtsteden.

versnellingsdashboard, ontwikkeld door studenten van de Hogeschool Rotterdam, heeft niet alleen lokaal impact gehad,

Kortom, het sterke partnerschap tussen overheid, bedrijfsleven

maar wordt nu ook landelijk toegepast als instrument om de

en onderwijsinstellingen leidde tot vele nieuwe initiatieven

woningbouwproductie beter te monitoren. Dit is hard nodig

die bijdragen aan de welvaart en het welzijn in onze regio.

omdat de woningbouwproductie in onze regio achterblijft.

Een belangrijk succes voorkomend uit deze samenwerking is natuurlijk dat we in 2024 er voor de tweede keer in geslaagd zijn

Op het gebied van infrastructuur en mobiliteit hebben we ons

een grote Regio Deal, van 25 miljoen euro, met Drechtsteden-

sterk ingezet om de bereikbaarheid van de regio te verbeteren.

Gorinchem te sluiten. Deze samenwerking krijgt bovendien een

De structurele filedruk op de A15 en A16 en de uitdagingen

vervolg in een verdere verkenning van de samenwerking met

binnen het openbaar vervoer leidden al tot grote uitdagingen op

Gorinchem.

bereikbaarheid. Daarbij komen ook de geplande werkzaamheden aan de Van Brienenoordbrug en de Papendrechtse brug. Dit

Wij spreken onze waardering uit voor alle bestuurders,

zal tot een forse toename van reistijden leiden. Dit vraagt

medewerkers en partners die zich in 2024 hebben ingezet voor

om continue doortastende actie. Door actieve lobby en

de versterking van de regio. De resultaten van dit jaar laten

samenwerking met het Rijk en de provincie zijn de eerste extra

zien dat de Drechtsteden gemeenten zich gezamenlijk blijven

investeringen toegezegd voor duurzame mobiliteitsoplossingen,

onderscheiden als een innovatieve en veerkrachtige regio.

waaronder betere ov-verbindingen en de verdere ontwikkeling van fietsinfrastructuur. Tegelijkertijd erkennen wij dat

De noodzaak tot samenwerking en regionale investeringen

deze toezeggingen nog onvoldoende zijn om de groeiende

blijft echter onverminderd groot. De uitdagingen op ruimtelijk-

mobiliteitsproblematiek in de regio structureel op te lossen.

economisch vlak overstijgen bestuurlijke grenzen en een gezamenlijke inzet op tenminste de thema’s van de Groeiagenda

Voor wat betreft energietransitie stond 2024 onder andere in

is voorwaardelijk voor maatschappelijke impact. In 2024

het teken van de toenemende impact van (de afgekondigde)

zijn wij gestart met een doorontwikkeling in de bestuurlijke

netcongestie. Met de oprichting van regionale Taskforce Aanpak

samenwerking om onze slagkracht te bestendigen en

Netcongestie en diverse energiecoöperaties zijn in onze regio

strategische positie te versterken. Dit vergt de komende

concrete stappen gezet om de capaciteit van het elektriciteitsnet

periode wederom veel inzet en samenwerkingskracht van al

te versterken en slimmer te benutten. Voor wat betreft de

onze partners. Met vertrouwen kijken we uit naar de verdere

energiecoöpaties verdienen de ondernemersverenigingen

voortzetting van deze positieve lijn in 2025.

expliciete erkenning voor hun rol en inzet. Daarnaast hebben we volop geïnvesteerd in energiebesparing en duurzame energieoplossingen zoals de uitbreiding van regionale

Peter van der Velden

warmtenetten.

Voorzitter Smart Delta Drechtsteden

In 2024 is verder gebouwd aan de economische kracht van

Jan de Vries

de regio. Binnen de maritieme sector is de samenwerking

Vicevoorzitter Smart Delta Drechtsteden

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2024

2

INHOUDSOPGAVE

Bouwen 4 Ruimtelijke Ontwikkeling

6

Wonen en Volkshuisvesting 9 Werken en Economie

12

Bereikbaarheid en Mobiliteit

17

Energietransitie 22 Public Affairs en Lobby

26

Communicatie en Events 28 Regio Deal(s) 32 Financiële jaarverantwoording

35

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2024

3

BOUWEN Wat willen we bereiken? •

Versnellen van de woningbouw (passende woningen)

Onze kernopgaven Wij bouwen met snelheid en een duidelijke visie. Onze koers blijft

contributie gevraagd aan de deelnemers. Dit draagt niet alleen bij aan een sterker commitment, maar verlaagt tegelijkertijd de kosten voor de regio. Daarnaast is aansluiting gezocht bij vertegenwoordigers van de Landelijke Versnellingstafel, om kennis en ervaringen breder te delen en de samenwerking te versterken.

vast, waarbij we realistische plannen maken die standhouden, zelfs in tijden van crisis. We houden hierbij altijd rekening met

Een belangrijke ontwikkeling binnen de regio is de

andere opgaven, zodat onze aanpak in samenhang blijft met

totstandkoming van een versnellingsdashboard, ontwikkeld door

bredere ontwikkelingen.

studenten van de Hogeschool Rotterdam. Dit prijswinnende dashboard, bekroond als ‘Beste project van het jaar’, helpt bij

Daarnaast zetten we ons in voor het creëren van

het monitoren van de voortgang en het delen van inzichten.

onderscheidende woonmilieus die niet alleen aansluiten bij de

Het succes ervan heeft zelfs het landelijke beleid beïnvloed:

behoeften van vandaag, maar ook recht doen aan onze rijke

inmiddels zijn alle regio’s verplicht een versnellingsdashboard in

historie en unieke ligging aan het water. Door deze elementen

te richten. In 2025 zal het verder worden doorontwikkeld, zodat

te combineren, zorgen we voor leefomgevingen die zowel

ook ontwikkelaars en woningcorporaties hun data hierin kunnen

karaktervol als toekomstbestendig zijn.Een ander speerpunt

opnemen, wat de effectiviteit en transparantie verder vergroot.

in onze aanpak is het versterken van de verbinding tussen woonwijken en het omringende landschap. We maken bewuste

Het invoeren van een voortgangsmonitor conform de bestuurs-

keuzes om groene verbindingen te realiseren, zodat natuur en

opdracht ‘Monitoring van de woningbouwprogrammering en

bebouwing elkaar versterken en bewoners kunnen genieten van

productie’ is echter een uitdaging gebleken. De complexiteit van

een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

de dataverzameling maakt het lastig om relevante en bruikbare

Wat hebben we bereikt?

gegevens te genereren. Om hierin verbetering te brengen, heeft een van de vier studenten die betrokken waren bij de

De Regionale Bouwtafel is formeel ingesteld. Dit jaar heeft de

ontwikkeling van het versnellingsdashboard, zijn stageopdracht

provincie hiervoor subsidie verstrekt en voor het eerst is er ook

bij ons uitgevoerd. Hij heeft in kaart gebracht welke data wél

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2024

4

nodig zijn voor een effectieve monitoring. Een nieuwe groep van

Bestuurlijke opdracht Monitoring van de

vier studenten zal voortbouwen op zijn werk, met een specifieke

woningbouwprogrammering

focus op de dataverzameling bij ontwikkelaars.

De gemeenten in de Drechtsteden hebben een grote ambitie op het gebied van woningbouw. In 2030 willen we dat er nog

In 2024 zijn in de zeven Drechtsteden tezamen 766 nieuwe

ongeveer 20.000 woningen zijn gebouwd in onze gemeenten, in

woningen gerealiseerd en 192 overige toevoegingen. Er werden

de afgelopen jaren (vanaf 2016) zijn er zo’n 6.000 gerealiseerd.

253 woningen gesloopt. Per saldo een toevoeging van 628

We constateren echter dat de woningbouwproductie op dit

woningen. Het aantal verleende bouwvergunningen was 1345,

moment onvoldoende is om deze doelstelling te kunnen halen.

verdeeld over 400 huur en 945 koop. Dat ligt in lijn met de

Er zijn twee belangrijke verbeterpunten, die vorig jaar ook

eerdere verwachting en zorgt voor een verwachte oplevering

geconstateerd zijn door onderzoeksbureau Brink. Te weten

van 1345 woningen in 2025. In de praktijk blijkt dat alleen de

het opstarten van een regionale bouwtafel en zorgen voor een

aanbevelingen uit het rapport van Brink niet voldoende zijn. Er

betere monitoring van planningen, zodat tijdig kan worden

zijn regionale afspraken nodig en extra lokale uitvoeringskracht.

bijgestuurd en tijdig besluiten worden genomen.

Wat hebben we daarvoor gedaan?

Invoeren van de monitor conform bestuursopdracht Monitoring

Regionale Bouwtafel/ Versnellingstafel

van de woningbouwprogrammering en productie is een lastige

In 2022 is gestart met een verkenning naar de behoefte aan een

gebleken. Gemeenten hebben moeite met de werkwijze die in

regionale bouwtafel/versnellingstafel, eveneens een aanbeveling

Dordrecht wordt gevolgd, waardoor er minder relevante data

uit het rapport van Brink. Eind van dat jaar is bevestigd dat dit de

kunnen worden gegenereerd. Via een stageopdracht wordt hier

spijker op z’n kop slaat. De deelnemers aan dit overleg hechten

een nieuwe impuls aan te geven. Er wordt ondertussen gewerkt

veel belang aan de bijeenkomsten en het aantal deelnemers

aan de inrichting van digitale systemen waarmee alle informatie

en partijen breidt zich in de loop van het jaar steeds verder uit.

in de toekomst makkelijker is op te halen en de meerwaarde

Naast woningcorporaties, ontwikkelaars, bouwers, beleggers

voor de gemeenten zelf ook groter is.

en makelaars is het onderwijs (mbo en hbo), waterschappen, omgevingsdiensten en investeerders aangesloten. Met het

Samenhang met andere opgaven

faciliteren van de Versnellingstafel uit de Regionale Realisatie

Samenhang met Wonen & Volkshuisvesting

Agenda (RRA) zijn daar ook de provincie en het ministerie van

Wonen heeft de focus op beleid en stuurt op de kwaliteit die

BZK/ VRO bijgekomen, en uiteraard vertegenwoordiging vanuit

we moeten bouwen in de regio: woningtype, prijssegment en

de regio door de voorzitters van de programma’s Bouwen en

eigendomsverhouding (koop/huur). Dit vormt de basis voor de

Wonen. Het speelveld is daarmee goed vertegenwoordigd.

versnelling van de bouw en de gebiedsontwikkelingen.

In de eerste bijeenkomst van 2024 is de Regionale Bouwtafel

Externe betrekkingen en lobby

formeel ingesteld. Daarna is de Regionale Bouwtafel in

Voor de versnelling van de woningbouwopgave is een pleidooi

2024 nog vier keer bij elkaar geweest. Binnen de Regionale

gehouden over onze ambitie en de randvoorwaarden die

Bouwtafel hebben we ons gericht op het oplossen van kritische

daarvoor moeten worden ingevuld tijdens de bijeenkomst in

succesfactoren en het voeren van inhoudelijke gesprekken met

Nieuwspoort voor Kamerleden in oktober.

onze belangrijkste stakeholders. Om de Regionale Bouwtafel verder te versterken, hebben we belangrijke stappen gezet om

Communicatie

de regionale Versnellingstafel als integraal onderdeel hiervan

In alle communicatie uitingen lag de focus op samenwerken

te laten functioneren. Daarnaast hebben we meer focus

en de gezamenlijke doelen voor de bouwopgave in de regio.

aangebracht in de uitvoering van de Woondeal door het opstellen

Via onze eigen communicatiekanalen, waaronder LinkedIn en

van een uitvoeringsagenda.

de maandelijkse nieuwsbrief van Smart Delta Drechtsteden hebben we laten zien wat er allemaal gebeurt in de regio en

In 2023 is gestart met het maken en inrichten van een

hebben we inspirerende verhalen laten vertellen door partners.

‘Versnellingsdashboard’ door studenten van de Hogeschool.

Zo blijven de belangrijkste stakeholders betrokken en op de

Uiteraard zijn de studenten door ons begeleid om tot een

hoogte. Ook stonden we stil bij de formele instelling van de

succesvol eindproduct te kunnen komen. Vanuit de voorzitter

Regionale Bouw- & Versnellingstafel Drechtsteden en hebben we

en de secretaris van de Versnellingstafel is overleg met andere

aandacht besteed aan de ontwikkeling van het dashboard om de

Versnellingstafels uit de samenwerkende regio’s van de

woningbouw in de Drechtsteden beter te kunnen monitoren.

Woondeal, de provincie en vertegenwoordigers van de landelijke Versnellingstafel om kennis en ervaringen uit te wisselen.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2024

5

RUIMTELIJKE ONTWIKKELING

Wat willen we bereiken?

Daarnaast is in juni een tweedaagse bijeenkomst georganiseerd

•

Gezonde, groene en veilige leefomgeving door het

in Eindhoven, waarbij bestuurders op het gebied van Bouwen &

samenbrengen van de opgaven die ruimte nodig hebben.

RO en Wonen & VHV samenkwamen. Deze inspirerende sessie

Onze kernopgaven Wij hebben een helder inzicht in de ruimtevraag die voortkomt

heeft onder ander tot de opdracht geleid om een verkenning te starten naar de mogelijkheden om voorzieningen in de regio met een bovenlokale functie slim samen te organiseren.

uit onze opgaven en ambities. Omdat de beschikbare ruimte in de regio beperkt is, maken we samen weloverwogen en integrale

Naast de ruimtelijke strategie is er een start gemaakt met het

keuzes. Zo zorgen we ervoor dat elke vierkante meter optimaal

in kaart brengen van regionale voorzieningen. Hiervoor is een

wordt benut en in balans blijft met de bredere ontwikkelingen en

bestuurlijke opdracht opgesteld met als doel inzicht te krijgen

behoeften van de regio.

in welke voorzieningen regionaal van belang zijn. Op basis van

Wat hebben we bereikt? Het afgelopen jaar hebben we intensief gewerkt aan de

deze inventarisatie kan vervolgens worden bepaald hoe deze voorzieningen efficiënter en effectiever kunnen worden ingezet, zodat ze beter aansluiten op de behoeften van de regio.

Ruimtelijke Strategie Drechtsteden, de opvolger van de Handreiking Ruimtelijke Puzzel. Deze strategie richt zich op de

Tegelijkertijd blijven we nauw betrokken bij de herziening van

lange termijn en biedt een gezamenlijke koers voor de ruimtelijke

het omgevingsbeleid van de provincie Zuid-Holland. Dit beleid

ontwikkeling van de regio. Door bestuurlijke bijeenkomsten,

wordt jaarlijks aangepast in modules per beleidsterrein. Om

ambtelijke werkplaatsen en een raadsoploop hebben we breed

extra werkdruk bij gemeenten te voorkomen en een consistente

draagvlak gecreëerd bij gemeenten. Daarnaast zijn in elke

regionale afstemming te waarborgen, dient Smart Delta

gemeente ‘Zomergesprekken’ gevoerd met triple helix-partners,

Drechtsteden jaarlijks een gebundelde zienswijze in. Dit zorgt

zorgvuldig geselecteerd door de gemeenten zelf. Hierdoor is

voor een efficiënte en uniforme belangenbehartiging richting de

niet alleen de inhoud van de strategie versterkt, maar is ook de

provincie.

betrokkenheid van verschillende belanghebbenden vergroot.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2024

6

Een belangrijke ontwikkeling op regionaal niveau is de

•

Voorontwerp Nota Ruimte en Ruimtelijk Arrangement

NOVEX ZR (Zuidelijke Randstad). Deze samenwerking

•

NOVEX Zuidelijke Randstad (ZR) en Haven Industrieel

biedt de mogelijkheid om NOVEX beter af te stemmen op

Complex.

andere programma’s die relevant zijn voor de regio, zoals de Verstedelijkingsalliantie en de Ruimtelijke Strategie. Hierdoor

De NOVEX ZR is rond de zomer van 2024 verbreed van de acht

ontstaat een samenhangend geheel waarin ruimtelijke plannen

gemeenten van de Verstedelijkingsalliantie naar 31 gemeenten.

en investeringen op elkaar worden afgestemd, met als doel

Voor onze regio betekent dit, dat naast Dordrecht nu ook

een sterke en toekomstbestendige ontwikkeling van de

Zwijndrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Papendrecht hiertoe

Drechtsteden.

behoren. Voor de NOVEX ZR is in 2024 een Ontwikkelperspectief

Wat hebben we daarvoor gedaan?

opgesteld dat aan de betreffende colleges is voorgelegd. De insteek en doelstellingen van dit Ontwikkelperspectief sluiten

Ruimtelijke Strategie

goed aan bij de Ruimtelijke Strategie. Vanuit de regio zijn we

Het kabinet heeft in de Ruimtelijke Ordeningsbrief van

deelnemer in het Strategisch kernteam voor de NOVEX ZR en

december 2022 drie nationale perspectieven met opgaven en

houden we alle gemeenten aangesloten via het Ambtelijk- en

enkele oplossingsrichtingen opgesteld met als basis, ‘water

Bestuurlijk Overleg.

en bodem sturend’. De provincies hebben de taak gekregen om met ruimtelijke voorstellen te komen. Dit is de input voor

Samenhang met andere opgaven

een nieuwe Nota Ruimte, waarvan de contouren nog door het

Voor de Ruimtelijke Strategie is de ruimtevraag van alle regionale

demissionaire kabinet moesten worden uitgewerkt. Vanuit Smart

programmalijnen meegenomen in het proces, evenals de

Delta (Drechtsteden en Gorinchem) hebben we in 2023, onder

lokale coalitieakkoorden en omgevingsvisies. Richting andere

tijdsdruk van de planning van het Rijk, een handreiking voor het

overheden en voor onderlinge verdeelvraagstukken hebben we

ruimtelijk arrangement van provincie en Rijk opgesteld. Het is

een lange termijn visie nodig waarin het gedeelde verhaal staat

onze gezamenlijke input, naar Rijk en provincie waarin gezocht

en dat de basis is voor het verdelen van de schaarste.

is naar een balans tussen de ruimtelijke functies in ons gebied. De kwaliteit van leven en brede welvaart zijn daarbij leidende

Samenhang met Werken en Economie

principes.

De relatie tussen werkgelegenheid, woningbouw en ruimtelijke ordening kent twee belangrijke aspecten. Enerzijds vraagt de

In 2024 hebben we dit onderwerp verder opgepakt en een

beroepsbevolking van de toekomst om een woningaanbod

proces ingericht waarin ruimte was om vanuit de gemeenten en

dat aansluit op hun behoeften, zoals huisvesting voor young

andere partners inbreng te leveren op een Ruimtelijke Strategie

professionals. Dit is essentieel om de regio aantrekkelijk en

voor de regio. We hebben drie verschillende ‘Werkplaatsen’

bereikbaar te maken en te houden als vestigingsplaats voor

georganiseerd met en voor de ambtelijke experts van alle

werkenden.

gemeenten en de programmalijnen van de regio. Hier zijn inhoudelijke fundamenten gelegd voor de Ruimtelijke Strategie.

Anderzijds brengt de woningbouwopgave een

Hiernaast hebben we in alle zeven gemeenten afzonderlijk

verstedelijkingsdruk met zich mee, doordat er vooral binnen

zogenoemde ‘Zomergesprekken’ gevoerd waarin we lokaal

de bestaande verstedelijkingscontouren wordt gebouwd.

in gesprek gingen met vertegenwoordigers van bedrijven,

In veel gevallen kan de economische functie goed worden

kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties, tezamen

gecombineerd met woonfuncties, zoals bij diensten, zorg,

met de wethouder van de gemeente. Bovendien hebben we 10

detailhandel en horeca. Bij gezoneerde industrie, waar

september 2024 een brede ‘Raadsoploop’ georganiseerd waarbij

milieucontouren van toepassing zijn, ligt dit complexer en

we met raadsleden uit de regio in dialoog zijn geweest over

kunnen er conflicterende belangen ontstaan. Dit vraagt om

diverse aspecten van deze strategie. Het is tevens in bestuurlijke

een zorgvuldige afweging van waar transformatie naar wonen

overleggen met wethouders uit de regio volop aan de orde

wenselijk is en waar bedrijvigheid behouden of verplaatst moet

geweest.

worden.

Provinciaal– en Rijksbeleid

Samenhang met Bereikbaarheid en Mobiliteit

We volgen nauwlettend de ontwikkeling van relevant beleid

Een belangrijke pijler binnen de ruimtelijke strategie is het

op het gebied van RO en wonen informatiebijeenkomsten en

bouwen en verdichten rondom hoogwaardig openbaar vervoer

werksessies bij. Waar nodig worden in samenwerking met de

(HOV). Dit wordt onder andere toegepast in het Oude Lijn-

gemeenten zienswijzen voorbereid en hoorzittingen voorbereid.

traject, waar de Spoorzone Dordrecht-Zwijndrecht onder valt,

In 2024 waren onderstaande ontwikkelingen het meest relevant:

evenals de MerwedeLingelijn die als feeder voor de Oude Lijn

•

6e herziening omgevingsbeleid

fungeert. Ook de waterbushaltes en HOV-buslijnen spelen

•

Start integrale herziening omgevingsbeleid

hierin een cruciale rol, zodat mobiliteit naadloos aansluit op de

•

Ruimtelijk Voorstel PZH

woningbouwontwikkelingen.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2024

7

Daarnaast wordt het STOMP-principe toegepast, waarbij lopen, fietsen en openbaar vervoer centraal staan, voordat er naar de auto wordt gekeken. Dit draagt niet alleen bij aan de bereikbaarheid, maar verbetert ook het vestigingsklimaat en de luchtkwaliteit. Deze aanpak sluit goed aan bij de bredere focus op gezondheid binnen de Ruimtelijke Strategie en versterkt de leefbaarheid in de regio. Samenhang met Energietransitie De energietransitie is een van de meest bepalende factoren voor ruimtelijke ontwikkelingen, waarbij netcongestie een grote uitdaging vormt. Om de woningbouw en andere ruimtelijke ontwikkelingen te kunnen blijven realiseren, is nauwe afstemming met de energieopgave noodzakelijk. Bij nieuwbouw streven we ernaar om deze energieneutraal of energieleverend te ontwikkelen, zodat deze bijdraagt aan de verduurzaming van de regio. Tegelijkertijd vraagt de beperkte ruimte om een efficiënte verdeling tussen de woningbouwopgave en de energieopgave. Dit vereist zorgvuldige planning en integratie van duurzame oplossingen in ruimtelijke ontwikkelingen. De impact van nieuwbouw op het elektriciteitsnet wordt daarbij meegenomen in de netimpactanalyse en geborgd binnen de Regionale Energiestrategie, zodat de energievraag en ruimtelijke groei in balans blijven.

Externe betrekkingen en lobby De lobby op de sectorale programma’s raken ook de integrale ruimtelijke opgave.

Communicatie Voor Ruimtelijke ordening hebben nog geen specifieke communicatieacties plaatsgevonden.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2024

8

WONEN EN VOLKSHUISVESTING Wat willen we bereiken?

Wat hebben we bereikt?

We werken aan een passende woningvoorraad waarin we de

In de afgelopen periode hebben we belangrijke stappen gezet

(toekomstige) inwoners van onze regio kunnen huisvesten. Dit

in het realiseren van onze woningbouwambities. Als voorzitter

betekent dat we enerzijds een stevige inspanning leveren om

van de Woondeal regio Zuid-Holland Zuid zijn we een directe

bij te dragen aan het wegwerken van het grote woningtekort

gesprekspartner geworden voor zowel de minister als de

en anderzijds een impuls geven aan de regionale woningmarkt,

gedeputeerde. Dit heeft ertoe geleid dat er een subsidie van

zodat deze beter aansluit bij de vraag van verschillende

€ 100.000 is toegekend voor de uitvoering van de Woondeal.

doelgroepen. Ons woningaanbod moet zowel nieuwe bewoners

Daarnaast heeft de provincie Zuid-Holland ons regionale

aantrekken, die bijdragen aan een gezonde balans op de

woningbouwprogramma goedgekeurd en extra ruimte gecreëerd

woningmarkt, als de huidige bewoners helpen om binnen de

binnen de regionale woningbouwprogrammering voor het plan

regio de juiste verhuisbewegingen op gang te brengen. Om deze

Maasterras in Dordrecht.

uitdagende doelstelling te realiseren, brengen we meer focus aan in wat we bouwen en voor wie we bouwen.

Onze kernopgaven

Om de ontwikkelingen op de woningmarkt goed te kunnen volgen en gericht te kunnen sturen op de woningbouwopgave, beschikken we nu over een actueel en volledig overzicht van

De kernopgave binnen de woningbouwopgave is het

de woningmarkt. Dit is mogelijk gemaakt door het Realstats-

creëren van een woningmarkt die beter aansluit op de

onderzoek, dat inzicht biedt in de particuliere huurvoorraad,

behoeften van onze regio. Dit vraagt om een actieve

en het Rigo-onderzoek, dat in samenwerking met de

sturing op de woningbouwopgave, een versterking van de

corporaties is uitgevoerd. Daarnaast hebben we de regionale

samenwerking tussen betrokken partijen en het stimuleren van

huisvestingsverordening geactualiseerd met nieuwe afspraken

innovatieve oplossingen die bijdragen aan een duurzaam en

over de huisvesting van inwoners die een maatschappelijke

toekomstbestendig woningaanbod.

instelling verlaten. Dit is een belangrijke stap in de verdeling van schaarse, goedkopere woningen.

Groeiagenda Drechtsteden 2030 | Jaarverantwoording 2024

9

Verder hebben we de basis gelegd voor een gezamenlijke

Daarnaast is er een sterke link met de opgave Werken en

bestuurlijke ambitie binnen de regio door een 24-uurs

Economie. Het bouwen van voldoende passende woningen is

inspiratiereis naar Eindhoven te organiseren. Tijdens deze reis

essentieel voor het aantrekken en behouden van de toekomstige

is gewerkt aan een gedeelde visie op woningbouw en de manier

beroepsbevolking.

waarop we deze opgave gezamenlijk kunnen oppakken

Wat hebben we daarvoor gedaan?

De energietransitie heeft eveneens een grote impact op de woningbouwopgave. Niet alleen voor nieuwbouwprojecten die

De uitvoering van de Woondeal is in 2024 sterk beïnvloed door

moeten worden aangesloten op duurzame energiesystemen,

de ambities van toenmalig minister De Jonge en gedeputeerde

maar ook voor de bestaande woningvoorraad, waar