Programmabegroting 2026-2029.pdf
Tekst van het document
Daarin is preventief handelen van waarbij leidinggevenden en collega’s goed in verbinding moeten staan
www.hardinxveld-giessendam.nl
23
met de medewerkers. Hierbij past de kanttekening dat we als organisatie een relatief laag ziekteverzuim hebben, en daar ook een dalende trend zien ten opzichte van voorgaande jaren. We zijn ook kwetsbaar voor verloop in personeel; niet alleen vanwege de omvang van de organisatie (onvoldoende carrièreperspectief) maar ook dat minder medewerkers hun werkzame leven bij één werkgever blijven. De omvang van onze organisatie biedt juist ook kansen als het gaat om goed werkgeverschap. Zo zijn de lijnen kort en liggen er doorgaans kansen medewerkers ruimte te bieden voor talentontwikkeling en het verbreden van de expertise. We zullen de komende jaren rekening moeten houden met een uitstroom vanwege pensionering; dit vraagt om hier tijdig op in te spelen. In samenwerking met Bedrijfsvoering Drechtsteden zetten we in op innovatie en doorontwikkeling van de bedrijfsvoering. In een wereld die steeds verder digitaliseert is ook de opkomst van Artificiële Intelligentie (AI) een ontwikkeling die steeds meer doorwerkt in de organisatie. Dat heeft op termijn ook invloed op de arbeidsmarkt en op de vaardigheden die van medewerkers worden verwacht. Een andere belangrijke ontwikkeling is de realisatie van het Huis van de Gemeente. Naast dat de omvang en functie van het gemeentehuis uitgebreid wordt, vraagt dit deze ontwikkeling in ook een andere manier van werken van de medewerkers.
Bijvoorbeeld als het gaat om hybride werken. Hoewel hybride werken sinds de ‘corona-jaren’ meer gebruikelijk is dan daarvoor zal van medewerkers meer flexibiliteit gevraagd worden dan in de huidige situatie. Dat vraagt gewenning, maar levert een meer efficiënt gebruik van faciliteit en middelen op. Facilitair Als het gaat om faciliteiten is de transitie naar het Huis van de Gemeente het meest van belang. De realisatiefase zal het nodige vragen van de medewerkers, waarbij werkzaamheden niet altijd in het gemeentehuis gedaan kunnen worden. Daarbij wordt zo pragmatisch mogelijk aan oplossingen gewerkt, onder andere door meer werkplekken te realiseren in het kantoor van de buitendienst, thuiswerken te stimuleren en werktijden indien nodig aan te passen. Als het gaat om faciliteiten is ook het in toenemende mate data gestuurd werken een aandachtspunt. De verschillende beleids- en werkterreinen vragen doorgaans andere systemen, die niet altijd goed met elkaar te koppelen zijn. Dat levert niet alleen een relatief groot aantal softwarepakketten op waarmee gewerkt moet worden, dat vraagt ook het nodige: kosten voor licenties stijgen en medewerkers moeten de juiste vaardigheden hebben om te werken met de programma’s. Daarbij moet steeds getoetst worden of de gekozen werkwijze past binnen wettelijke kaders, waaronder de AVG.
Rechtmatigheid Rechtmatigheid is een belangrijk onderwerp binnen de bedrijfsvoering. Naast de verantwoordelijkheid die hiervoor door elke medewerker gedragen wordt is er een aantal instrumenten ingericht om de rechtmatigheid te waarborgen. Allereerst zijn er regelmatig budgetgesprekken tussen de financieel consulenten en de budgetbeheerders, waar een belangrijke controlefunctie van uit gaat. Daarnaast zijn er met regelmaat steekproeven vanuit de accountant. Maar ook het groeiende bewustzijn rondom het belang van tegenspraak, het werken vanuit opdrachtgever- en opdrachtnemerschap en het aanbrengen van meer sturing binnen de organisatie dragen bij aan de rechtmatigheid.
www.hardinxveld-giessendam.nl
24
2.6 Paragraaf Lokale Heffingen Algemeen De paragraaf lokale heffingen heeft betrekking op de heffingen waarvan de besteding zowel gebonden als ongebonden is. Voorbeelden van heffingen waarvan de besteding gebonden is, zijn onder andere de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Heffingen waarvan de besteding ongebonden is zijn onder andere de onroerende zaakbelasting en de hondenbelasting. Deze paragraaf bevat een uiteenzetting van de beleidsvoornemens voor de lokale heffingen, de gemeentelijke inkomsten voor zover deze uit de in Hardinxveld-Giessendam ingevoerde belastingen en retributies voortkomen, een overzicht op hoofdlijnen van de diverse belastingen en heffingen, een aanduiding van de lokale lastendruk, een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid en een overzicht van de kostendekkendheid van de verschillende tarieven. Beleidsvoornemens lokale heffingen De heffing en invordering van belastingen en retributies wordt door de GR SVHW (Gemeenschappelijke Regeling Samenwerkingsverband Vastgoed-informatie Heffing en Waardebepaling) verzorgd. Deze gemeenschappelijke regeling wikkelt ook aanvragen om kwijtschelding af. De heffing en invordering van de leges zoals o.a. de bouwleges wordt door de gemeente zelf verzorgd.
In onze gemeente zijn buiten de algemene uitkering uit het gemeentefonds de onroerendzaakbelasting en de rioolheffing en afvalstoffenheffing de belangrijkste inkomsten. De belastingtarieven zijn voor 2026 geïndexeerd en zullen vertaald worden naar de verordeningen die in de raad van december 2025 ter besluitvorming voorliggen. Overzicht gemeentelijke belastingopbrengsten Op grond van artikel 219 van de gemeentewet worden in 2026 in Hardinxveld-Giessendam de volgende belastingen geheven:
www.hardinxveld-giessendam.nl
25
bedragen x € 1.000
Omschrijving
Jaarrekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Zuivere belastingen Onroerend zaakbelastingen eigenaren
3.810
4.609
5.534
Onroerend zaakbelastingen gebruikers
846
1.040
1.232
Hondenbelastingen
86
94
94
Precariobelasting
9
24
24
4.751
5.767
6.885
Afvalstoffenheffing
2.390
3.031
3.157
Rioolheffing
1.622
1.826
1.906
Subtotaal heffingen
4.012
4.857
5.063
Leges bouwvergunningen
315
405
383
Leges burgerlijke stand
128
229
248
Begrafenisrechten
362
230
271
Havengelden
32
34
73
Marktgelden
28
31
31
Reclameopbrengsten
38
38
38
Subtotaal retributies
903
967
1.043
Overige pachten
55
59
57
Overige leges en andere rechten
67
1
1
Subtotaal incl overige retributies
1.025
1.028
1.101
TOTAAL lokale heffingen
9.788
11.652
13.048
Subtotaal zuivere belastingen Heffingen
Retributies
Onroerende zaakbelastingen De (on)roerende zaakbelastingen zijn ondergebracht bij de GR SVHW (SVHW staat voor het Samenwerkingsverband Vastgoedinformatie Heffing en Waardebepaling). De GR SVHW verzorgt niet alleen de oplegging en inning van de aanslagen maar houdt tevens de bestanden in verband met de wet WOZ up-to-date. Regelmatig vindt de afdracht van de ontvangen belastingbedragen aan de gemeente plaats. Bij het bepalen van het percentage is rekening gehouden met de waardeontwikkeling van de onroerende zaken. Hondenbelasting Basis voor deze heffing vormt het bezit van een hond, waarbij voor het bezit van meerdere honden een progressief tarief van toepassing is. Evenals de onroerendezaakbelastingen verzorgt de GR SVHW de heffing, invordering en actualisering van de bestanden van de hondenbelasting voor ons. De controle is nog wel in handen van de gemeente en geschiedt door een jaarlijkse huis-aan-huis controle met daarnaast een hondenpenningcontrole op straat. Precariobelasting Voor het hebben van materialen op (boven en onder) voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond wordt een bedrag geheven van de gebruikers van die grond.
www.hardinxveld-giessendam.nl
26
Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing wordt geheven ter dekking van de kosten voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval, waarbij uitgangspunt is dat dit kostendekkend gebeurt. Het SVHW verzorgt de heffing, invordering en actualisering van de bestanden voor ons. Het inzamelen en verwerken van het huisvuil wordt gedaan door de gemeenschappelijke regeling reinigingsdienst Waardlanden. Rioolheffing De rioolheffing is gerelateerd aan de hoeveelheid afgevoerd afvalwater en geldt uitsluitend ter dekking van de kosten voor de uitvoering van het Gemeentelijk Rioleringsplan. De oplegging, invordering en het bijhouden van het bestand wordt verzorgd door het SVHW. Leges In onze gemeente worden leges geheven op grond van de vigerende legesverordening. De tarieventabel wordt jaarlijks aangepast. De leges hebben onder andere betrekking op de Algemeen Plaatselijke Verordening, rij- en reisdocumenten, burgerlijke stand en de Omgevingswet. Begrafenisrechten Voor het begraven van stoffelijke overschotten op de begraafplaatsen in de gemeente heft de gemeente leges. Ook voor de aankoop van graven en het afkopen van het onderhoudsrecht wordt een tarief in rekening gebracht. Havengelden De havengelden bestaan uit liggelden, kadegelden en walstroom.
Kwijtschelding van gemeentelijke belastingen Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de lokale lasten. De regels voor het toekennen worden bepaald door de rijksoverheid en staan in de Invorderingswet. Deze regels komen erop neer dat kwijtschelding mag worden verleend aan belastingplichtigen, die een inkomen hebben dat niet hoger ligt dan de bijstandsnorm. Gemeenten mogen hier in die zin van afwijken dat een lager inkomen wordt gehanteerd. De gemeente HardinxveldGiessendam hanteert de zogenaamde 100%-norm, hetgeen betekent dat inwoners van HardinxveldGiessendam met een inkomen op bijstandsniveau in beginsel voor kwijtschelding in aanmerking komen. Gemeenten mogen zelf bepalen voor welke belastingen kwijtschelding wordt verleend. In de gemeente Hardinxveld-Giessendam kan kwijtschelding worden aangevraagd voor: • • •
Afvalstoffenheffing Rioolheffing Hondenbelasting (alleen voor de eerste hond)
De ontwikkeling van de kwijtscheldingen over de afgelopen jaren is als volgt: 2022 W
2023 W
2024 W
2025 B
2026 B
102.362
114.134
102.362
125.000
150.000
Toegekend
205
233
255
p.m.
p.m.
Afgewezen
68
99
67
p.m.
p.m.
Totaal
273
332
322
p.m.
p.m.
Kwijtscheldingsbedragen in € Aantallen kwijtscheldingen
www.hardinxveld-giessendam.nl
27
De laatste jaren geeft een fluctuerend beeld van de kwijtscheldingen. De verwachting is dat het aantal kwijtscheldingsverzoeken toeneemt, dit is gebaseerd op een eerste indicatie over 2025. Heffingen woonlasten (lokale belastingdruk) Algemeen Tot de woonlasten worden gerekend de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Deze belastingen vormen het grootste deel van de opbrengst van de gemeentelijke heffingen. Overzicht tariefontwikkeling in de periode 2022-2025
Soort heffing
2022
2023
2024
2025
0,1101%
0,1048%
0,1054%
0,1077%
0,2677% 0,2010% 0,4687%
0,2663% 0,1999% 0,4662%
0,2852% 0,2141% 0,4993%
0,3444% 0,2617% 0,6061%
Afvalstoffenheffing
319,00
332,00
322,00
367,00
Rioolheffing
217,00
204,00
206,50
221,00
Onroerende zaakbelasting Woningen – eigenarenheffing Niet- woningen -
Eigenarenheffing Gebruikerstarief Totaal niet-woningen
In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de woonlasten (voor meerpersoonshuishoudens) over de laatste vier jaren weergegeven:
2022
2023
2024
2025
OZB-eigenaar*
365,00
407,00
441,00
457,00
Rioolheffing
217,00
204,00
206,50
221,00
Afvalstoffenheffing
319,00
332,00
322,00
367,00
Totaal
901,00
943,00
969,50 1.045,00
% stijging/afname t.o.v. vorig jaar
4,8%
4,7%
2,8%
7,8%
Uit bovenstaande tabel volgt dat de woonlasten in Hardinxveld-Giessendam in 2024 met 7,8% zijn gestegen ten opzichte van het jaar daarvoor. Daarbij is het vaste tarief voor afvalstoffenheffing verlaagd, vanwege de invoering van diftar (gedifferentieerd tarief). Dit laatste is in de woonlasten 2025 niet meegerekend, omdat de afrekening 2025 in de aanslag 2026 wordt meegenomen. OZB in 2026 In hoofdstuk 1 is al aangegeven dat het college het noodzakelijk en verantwoord vindt om de OZB te verhogen. Noodzakelijk omdat de nodige investeringen en onderhoud op de planning staan en deze dragen bij aan de brede welvaart in onze gemeente. Verantwoord omdat deze investeringen direct merkbaar zijn voor inwoners en ondernemers: goede infrastructuur, toekomstbestendige sport- en recreatievoorzieningen, kwalitatief goede schoolgebouwen en ruimte voor nieuwe woningen en bedrijvigheid. Daarnaast zijn de verhogingen gemiddeld genomen goed te dragen voor veel inwoners. De groep die moeite heeft om rond te komen kan kwijtschelding aanvragen. Dit was zo en zal zo blijven.
www.hardinxveld-giessendam.nl
28
Bij de berekening voor het OZB tarief is een aantal stappen gezet: - De inflatie (t-2) van 3,3% is in het nieuwe tarief verrekend met de verwachte waardeontwikkeling in 2026 (9,47% voor woningen en 2,2% voor niet-woningen) - Dat leidt tot een nieuw percentage voor zowel woningen als niet-woningen - Vervolgens is er €487.500 toegevoegd aan de doelopbrengst, verdeeld over woningen (234.750) en niet-woningen (€234.750) en teruggerekend naar de benodigde tariefstijging. - Dit leidt tot een nieuw tarief voor woningen (0,1077% in 2026) en niet-woningen (0,3368% voor eigenaren en 0,2533% voor gebruikers. Let op: dit is exclusief de opslag voor het ondernemersfonds) - De nieuwe tarieven maal de totaal verwachte WOZ-waarde in 2026 (exclusief geprognotiseerde areaaluitbreiding), geven de totale doelopbrengst weer. De genoemde uitgangspunten leiden tot onderstaande rekenvoorbeelden 2:
Woningwaarde 2025
Woningwaarde 2026 bij gemiddelde waardestijging 9,47%
OZB 2025
OZB 2026
Toename per jaar
Toename per maand
€
250.000 €
273.675,00 €
269,25 €
294,87 €
25,62 €
2,14
€
424.506 (2) €
464.706,72 €
457,19 €
500,70 €
43,51 €
3,63
€
750.000 €
821.025,00 €
807,75 €
884,62 €
76,87 €
6,41
€
1.000.000 €
1.094.700,00 €
1.077,00 €
1.179,49 €
102,49 €
8,54
Waarde niet-woning 2025
€ € € €
Waarde 2026 bij gemiddelde waardestijging 2,2%
250.000,00 € 500.000,00 € 1.000.000,00 € 7.500.000,00 €
255.500,00 € 511.000,00 € 1.022.000,00 € 7.665.000,00 €
OZB 2025
1.327,75 € 2.655,50 € 5.311,00 € 39.832,50 €
OZB 2026 ( 3 )
Toename per jaar
1.507,77 € 3.015,53 € 6.031,07 € 45.233,01 €
Toename per maand
180,02 € 360,03 € 720,07 € 5.400,51 €
15,00 30,00 60,01 450,04
Kostendekkendheid Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf lokale heffingen inzicht wordt gegeven in de mate van Kostendekkendheid van de verschillende tarieven. Hiermee wordt beoogd transparantie te bieden in de tarieven waarbij sprake is van kostenverhaal. De toerekening van overhead vindt extracomptabel plaats. Dat betekent dat het overheaddeel op de afzonderlijke programma’s niet aan deze programma’s zijn toegerekend. De volgende overzichten laten zien van welk percentage Kostendekkendheid sprake is. Voor het bepalen van onderstaande Kostendekkendheid percentages is uitgegaan van de vernieuwde ‘Handreiking Kostenonderbouwing paragraaf lokale heffingen’ van het VNG. De Kostendekkendheid is bepaald door de totale baten te delen door de lasten die volgens de handreiking mogen worden toegerekend. Hierin is een opslag voor de overheadkosten opgenomen. Voor het bepalen van het percentage overhead is uitgegaan van de totale lasten aan overhead (taakveld 0.4), welke zijn gedeeld door de totale loonkosten inclusief de kosten van inhuur. Voor de riolering en reiniging is een afwijkend overhead opslagpercentage gehanteerd, namelijk gebaseerd op een percentage van de totale kosten (salarissen en directe lasten). 2 Bij de rekenvoorbeelden van de niet-woningen is het uitgangspunt dat een ondernemer zowel
eigenaar als gebruiker is. Ook is het ondernemersfonds buiten deze berekening gelaten, omdat deze middelen direct terugvloeien naar het ondernemersfonds.
www.hardinxveld-giessendam.nl
29
Overheadopslag voor loonkosten
81,0%
Overheadopslag voor totale lasten
14,4%
Legesverordening Algemene dienstverlening: Hoofdstuk 1 Directe lasten Loonkosten Saldo Overheadopslag voor loonkosten Totale lasten Totale baten Kostendekkendheid
Hoofdstuk 3 Directe lasten Loonkosten Saldo Overheadopslag voor loonkosten Totale lasten Totale baten Kostendekkendheid
Hoofdstuk 9 Directe lasten Loonkosten Saldo Overheadopslag voor loonkosten Totale lasten Totale baten naturalisatie Totale baten Verklaring omtrent gedrag Kostendekkendheid
Hoofdstuk 14 Directe lasten Loonkosten Saldo Overheadopslag voor loonkosten Totale lasten Totale baten Kostendekkendheid
www.hardinxveld-giessendam.nl
Burgelijke stand Hoofdstuk 2 25.431 Directe lasten 95.192 Loonkosten 120.623 Saldo 77.123 Overheadopslag voor loonkosten 197.746 Totale lasten 16.000 Totale baten 8% Kostendekkendheid
Rijbewijzen Hoofdstuk 4 38.409 Directe lasten 82.974 Loonkosten 121.383 Saldo 67.224 Overheadopslag voor loonkosten 188.607 Totale lasten 76.000 Totale baten 40% Kostendekkendheid
Overige publiekszaken Hoofdstuk11 13.500 Directe lasten - Loonkosten 13.500 Saldo - Overheadopslag voor loonkosten 13.500 Totale lasten 15.000 Totale baten 3.000 133% Kostendekkendheid
Reisdocumenten 229.254 167.281 396.535 135.527 532.062 383.306 72%
Verstrekkingen uit basisregistratie 22.257 160.417 182.674 129.966 312.640 2.500 1%
Huisvestingswet 21.731 144.021 165.752 116.683 282.435 1.000 0%
Markten 21.801 14.422 36.223 11.684 47.907 37.700 79%
30
Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/omgevingsvergunning
Hoofdstuk 3 Directe lasten Loonkosten Saldo Overheadopslag voor loonkosten Totale lasten Totale baten Kostendekkendheid
Omgevingsvergunningen 865.191 169.825 1.035.016 137.589 1.172.605 376.280 32%
Titel 3: Dienstverlening vallend onder Europese Richtlijn TB 1: hoofdstuk 16 TB 3: hoofdstuk 1 TB 3: hoofdstuk 2
TB 3: hoofdstuk 7 Directe lasten Loonkosten Saldo Overheadopslag voor loonkosten Totale lasten Totale baten Kostendekkendheid
kansspelen horeca organiseren evenementen of markten niet benoemde vergunningen 9.048 85.330 94.378 69.133 163.511 5.250 3%
Havengelden, begraafplaatsen, riolering en afval Havengelden Directe lasten Loonkosten Saldo Overheadopslag voor loonkosten Totale lasten
Begraafplaatsen 30.654 Directe lasten 32.918 Loonkosten 63.572 Saldo 26.669 Overheadopslag voor loonkosten 90.241 Totale lasten
Totale baten Kostendekkendheid
29.224 Totale baten 32% Kostendekkendheid
www.hardinxveld-giessendam.nl
254.577 414.948 669.525 336.182 1.005.707 430.800 43%
31
Afval
Riool
Directe lasten Loonkosten Saldo Overheadopslag Gecompenseerde BTW Totale lasten
2.735.000 Directe lasten 126.017 Loonkosten 2.861.017 Saldo 18.208 Overheadopslag 275.600 Gecompenseerde BTW 3.154.825 Totale lasten
1.345.425 328.078 1.673.503 47.403 202.383 1.923.289
Totale baten Kostendekkendheid
3.157.000 Totale baten 100% Kostendekkendheid
1.909.235 99%
2.7 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Deze paragraaf geeft inzicht in (mogelijke) risico’s voor de gemeente en de mate waarin deze risico’s kunnen worden opgevangen (weerstandscapaciteit). De relatie tussen de risico’s en de weerstandscapaciteit zegt iets over de financiële robuustheid van de gemeente HardinxveldGiessendam: het weerstandsvermogen. Beleid Bij raadsbesluit van 16 december 2021 is de Financieringsvisie vastgesteld. De nota reserves en voorzieningen is vastgesteld door de gemeenteraad op 16 december 2021. Deze nota geeft een overzicht van de reserves en voorzieningen, evenals richtlijnen hoe hiermee wordt omgegaan. Er is voor gekozen om geen afzonderlijke nota samen te stellen inzake het weerstandsvermogen en de risico’s. In deze paragraaf wordt hiervan een uiteenzetting gegeven. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om tegenvallers op te vangen. Het gaat hierbij om de ‘vrij besteedbare’ middelen, zoals de algemene reserve, de onbenutte belastingcapaciteit en de stille reserves. Per 1 januari 2026 bedraagt de weerstandscapaciteit: Bedragen x € 1.000
Weerstandscapaciteit exploitatie Onbenutte belastingcapaciteit - OZB Totaal onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien Weerstandscapaciteit exploitatie
p.m. 0 25 25
Weerstandscapaciteit vermogen Vrij aanwendbaar deel algemene reserve Vrij aanwendbaar deel reserve sociaal domein Stille reserves Weerstandscapaciteit vermogen Totale weerstandscapaciteit
4.575 1.989 p.m. 6.564 6.589
Onbenutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit bestaat uit de extra structurele middelen die gegenereerd kunnen worden door de tarieven van de gemeentelijke belastingen te verhogen tot het wettelijk toegestane
www.hardinxveld-giessendam.nl
32
maximum. De onbenutte belastingcapaciteit ten aanzien van de onroerendezaakbelastingen is bepaald op basis van het verschil tussen onze OZB-percentages en het normpercentage-OZB voor toelating tot artikel 12 van de financiële verhoudingswet (Fvw). Het Rijk heeft met de VNG afgesproken dat vanaf 2020 een benchmark woonlasten wordt ingevoerd om jaarlijks de ontwikkeling van de lokale lasten inzichtelijker te maken. Daarmee komt een einde aan het monitoren met de macronorm OZB. De onbenutte belastingcapaciteit voor de overige onderdelen (riool- en afvalstoffenheffing, leges en overige heffingen) is op nul gezet. Dit omdat bij de gemeentelijke belastingen en retributies zoveel mogelijk wordt gestreefd naar meer kostendekkendheid, conform opgave Perspectiefnota 2026-2029. Onvoorzien Ter dekking van onvoorziene begrotingsuitgaven in de loop van het jaar is in de begroting 2026 een bedrag opgenomen van € 25.000. Algemene reserve De omvang van de algemene reserve bedraagt € 12.269.796 per 31 december 2025. In de algemene reserve is € 925.558 gelabeld voor specifieke uitgaven, € 6.768.686 nog te bestemmen uit opbrengsten Eneco en is € 4.575.552 vrij aanwendbaar. Reserve Sociaal Domein Voor het sociaal domein is een aparte reserve gevormd. Deze wordt gezien als onderdeel van de weerstandscapaciteit.
De achterliggende reden is dat in de bepaling van de risico’s het sociaal domein is betrokken. De omvang van de reserve sociaal domein bedraagt € 1.988.637 per 31 december 2025. Stille reserves Om een reëel inzicht te hebben in de omvang van het eigen vermogen dienen ook stille reserves in beeld te worden gebracht. Deze reserves vormen immers één van de elementen waarmee tegenvallers bekostigd zouden kunnen worden. De gemeente heeft stille reserves wegens aandelenbezit Stedin en BNG welke zijn gewaardeerd tegen historische kostprijs. Ook de gemeentelijke eigendommen bevatten stille reserves die bij verkoop te gelde kunnen worden gemaakt. De stille reserves zijn PM geraamd omdat deze niet direct inzetbaar zijn voor weerstandscapaciteit. Risico-analyse De risico’s die relevant zijn voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet op een andere manier zijn ondervangen, dus waarvoor geen voorziening is gevormd of waarvoor geen verzekering is afgesloten. Organisatie breed heeft een risico-inventarisatie plaatsgevonden. Deze is als volgt opgebouwd: • Korte beschrijving van het risico • Het financiële effect / kans / risicobedrag Om tot een kwantificering van de risico’s te komen zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: Kans De kans dat een risico zich daadwerkelijk voordoet is afhankelijk van meerdere factoren waaronder de frequentie.
De frequentie alleen is op zich al moeilijk te bepalen. Om toch te komen tot een schaalverdeling is bij de risicoanalyse binnen de gemeente Hardinxveld-Giessendam gekozen voor drie categorieën, te weten: • Groot (80%); • Gemiddeld (50%); • Klein (20%).
www.hardinxveld-giessendam.nl
33
Impact De impact geeft de financiële invloed aan die een risico kan hebben op de gemeentelijke exploitatie. De percentages (standaardklassen) die worden gehanteerd zijn 1%, 5%, 10%, 25% en 50%. Daarbij heeft het kleinste percentage financieel gezien de minste impact, terwijl het grootste percentage juist een grote impact heeft. In onderstaande tabel geven we een overzicht van de risico’s, gevolgd door een korte beschrijving van elk risico. Risicomatrix Kans Program m a
Risico's
Im pact
Bedrag
Groot
Gem iddeld
Klein
80%
50%
20%
Totaal
2
PFOA
20%
250.000
3
Leerlingenvervoer
50%
410.000
103.000
103.000
3
Participatiew et (incl. inkomensvoorz.)
10%
5.967.000
298.000
298.000
3
WMO
10%
5.886.000
294.000
294.000
3
Jeugdw et
10%
5.776.000
289.000
289.000
Bedrijfsv
Eenmansposten
10%
13.123.666
656.000
656.000
Fin en dek
Algemene uitkering
5%
38.353.000
959.000
959.000
Fin en dek
Rentelasten
10%
1.008.000
50.000
Overigen
Overig (niet kw antificeerbaar)
40.000
40.000
50.000 1.000.000
40.000
2.649.000
0
3.689.000
Programma 2: PFOA De aanwezigheid van de PFOA in (water)bodem leidt tot meerkosten op projecten. In alle gevallen is bodemonderzoek nodig waarbij ook onderzocht wordt op PFOA. De afzetmogelijkheden van de grond bepalen hierna de omvang van de meerkosten. Problemen zijn er vooral als gesaneerd moet worden, waarbij er ook PFOA als bijvangst aangetroffen wordt. Daarnaast kan PFOA ook stagnatie(kosten) tot gevolg hebben. In de ramingen van de projecten wordt geanticipeerd op dit risico en daarom wordt het risico op budgetoverschrijding hoog geacht (80%) en impact op de ramingen in de begroting op beperkt (20%). Programma 3: Leerlingenvervoer Het leerlingenvervoer is een openeinderegeling. In de eerste helft van 2025 is de nieuwe Europese aanbesteding afgerond. De verwachting is dat de nieuwe aanbesteding leidt tot een behoorlijke verhoging van het tarief. De aanbesteding is langjarig. 5 jaar en tweemaal een optie om 1 jaar te verlengen. De aanbesteding op zowel prijs als kwaliteit gegund. Het belang van deze groep kwetsbare kinderen verdient ook kwaliteit in het vervoer. Ondanks dat er twee pijlers (prijs en kwaliteit) waren voor de beoordeling, is de gunning gegaan naar de goedkoopste aanbieder. Daarmee is zowel de goedkoopste optie als de kwaliteit geborgd. De nieuwe tarieven gaan met ingang van september 2025 gelden.
Ongewis blijft altijd het aantal leerlingen dat een beroep doet op een voorziening Leerlingenvervoer. De gemeente Hardinxveld-Giessendam voert de verordening vrij strak uit. Dit houdt in dat er niet onnodig Taxivervoer wordt ingezet maar dat andere alternatieven als OV en eigen vervoer nadrukkelijk worden aangereikt als (enig) alternatief. Zo wordt de instroom in het Taxivervoer zoveel als mogelijk beperkt. Gelet op bovenstaande uiteenzetting wordt het risico op budgetoverschrijding gemiddeld geacht (50%). De impact op de ramingen in de begroting wordt op 50% ingeschat. Programma 3: Participatiewet De Participatiewet kenmerkt zich door een vast rijksbudget binnen de algemene uitkering. Dit is het participatiebudget dat onderdeel is van het sociaal domein. Naast het participatiebudget is er een specifieke uitkering die als inkomensdeel door het Rijk separaat wordt uitbetaald. Beide budgetten
www.hardinxveld-giessendam.nl
34
worden neutraal in de begroting opgenomen. Het toereikend zijn van het budget hebben wij niet geheel in eigen hand. Gemeenten hebben te maken met verlaagde inkomsten. De SDD voert voor onze gemeente de Participatiewet uit. We zetten in op het versterken van de bestaanszekerheid van inwoners, onder andere via inkomensondersteuning, minimaregelingen en schuldhulpverlening. Daarnaast zetten we instrumenten in om inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt zo veel mogelijk te laten participeren naar vermogen. De laatste jaren zien we een veranderde doelgroep in de bijstand. De afstand tot de arbeidsmarkt is relatief groter geworden. Voor gemeenten heeft dit tot gevolg dat de investering en ontwikkeling om inwoners richting werk te bewegen meer vraagt, zowel in tijd als in geld. Bovendien is de instroom in de bijstand niet altijd goed te voorspellen. In een kleine gemeente als Hardinxveld-Giessendam kan bijvoorbeeld een klein aantal verhuizingen van bijstandsgerechtigden naar onze gemeente al tot een groot financieel effect leiden. De verantwoordelijkheid voor de inburgering van asielstatushouders en gezinsmigranten ligt bij gemeenten. Van het Rijk ontvangen we het budget, een specifieke uitkering (SPUK) voor inburgeringsvoorzieningen, de maatschappelijke begeleiding en de PVT's.
Deze onderdelen worden door de gemeenten uitgevoerd en ingekocht, overige taken wordt door de SDD uitgevoerd. De beschikbare middelen worden bepaald aan de hand van de voorlopige taakstelling en is de basis voor de berekening van de hoogte van het budget. Er zit wel enige risico op het maken van een inschatting van de taakstelling, zeker gezien de huidige beweging van het aantal asielzoekers dat zich meldt. In 2024 was de opgelegde taakstelling hoog. De taakstelling van 2024 is in onze gemeente niet gehaald door een tekort aan huisvesting. Dit kan leiden tot een teruggave van SPUK-gelden als we het tekortkomende jaren niet inlopen. Door de hogere taakstelling, indexatie van personeelskosten, de Spreidingswet en de komst van AZC's in de regio, is de verwachting dat de kosten van de SDD en Vluchtelingenwerk komende jaren nog verder stijgen. De budgetten van de participatiewet worden nauwlettend gevolgd. Gelet op bovenstaande uiteenzetting wordt het risico op budgetoverschrijding gemiddeld geacht (50%). De impact op de ramingen in de begroting is beperkt (10%). Programma 3: WMO De Wmo is een ‘openeinderegeling’: de kosten in enig jaar zijn sterk afhankelijk van het beroep dat op de regeling wordt gedaan. Alleen al daarom brengt het de nodige risico’s met zich mee.
Daarnaast hebben demografische ontwikkelingen, arbeidsmarktontwikkelingen en de ontwikkeling van kostprijzen van producten en diensten grote impact op de uitgaven van de Wmo. De Sociale Dienst Drechtsteden (SDD) voert voor onze gemeenten het grootste deel van de Wmo-taken uit. De SDD benut hiervoor een groot deel van de Wmo-budgetten van de gemeente. Zowel de uitvoeringskosten als de apparaatskosten worden verrekend op basis van werkelijk gebruik. De realisatiecijfers van de afgelopen jaren vormen de basis voor de komende jaren waarmee de budgetten herijkt kunnen worden. Hierbij is ook een marge ingebouwd. De realisatiecijfers van de volgende jaren bieden een verdere basis voor betrouwbaardere prognoses. We zien kostenstijgingen op vrijwel alle maatwerkvoorzieningen. Dit komt door de combinatie van twee factoren: De stijgende vraag naar ondersteuning. Dit komt onder andere door de vergrijzing en doordat mensen steeds langer en met zwaardere problematiek thuis blijven wonen (ambulantisering en extramuralisering);
www.hardinxveld-giessendam.nl
35
De kostprijs/tarieven van maatwerkvoorzieningen neemt toe. Deze stijging vloeit voort uit de forse stijging van de grondstofprijzen en recente CAO-ontwikkelingen, die ook binnen de zorgsector tot forse loonsverhogingen heeft geleid. Dit zien we met name bij de huishoudelijke ondersteuning en vervoer. De SDD stuurt op het beperken van de kosten via, onder andere, scherpe sturing op de contracten en afschaling naar lichtere vormen van ondersteuning als dat mogelijk is. Door meer in te zetten op het normaliseren van ondersteuning ('goed is goed genoeg') en meer focus te leggen op zelfredzaamheid (wat kan de inwoner nog of weer zelf) proberen we de toename in indicaties af te remmen, zodat we in de toekomst de ondersteuning kunnen blijven leveren aan mensen die het echt nodig hebben. Het budget voor het organiseren van algemene voorzieningen zit lokaal en zit voor een groot deel in de Maatschappelijke Agenda (MAG) en het budget van het Sociaal Team (het Sociaal Team is een algemene voorziening). De budgetten voor de Wmo worden nauwlettend gevolgd. Het risico op forse budgetoverschrijding wordt gemiddeld geacht (50%). Programma 3: Jeugdwet De uitvoering van de Jeugdwet is een taakveld binnen het sociaal domein. De bekostiging maakt met ingang van 1 januari 2019 geen deel meer uit van de integratie uitkering sociaal domein van de algemene uitkering van het Rijk.
Deze gelden zijn als zodanig algemeen dekkingsmiddel geworden. De taken vanuit de Jeugdwet zijn gedelegeerd en gemandateerd aan de Gemeenschappelijke Regeling Dienst Gezondheid & Jeugd. De Service Organisatie Jeugd (SOJ) Zuid-Holland Zuid is de uitvoeringsorganisatie. De werkzaamheden die horen bij de uitvoering van de wet zijn voor een groot deel ondergebracht bij de Service Organisatie Jeugd (SOJ). De SOJ stelt jaarlijks een begroting op, waarin zij de te verwachte kosten presenteren. Het betreft hier een open ‘einde regeling’ Voor de SOJ ligt er een risico rond de voorspelbaarheid van de kosten. Het afgelopen jaar zijn er hervormingen in het sociaal team doorgevoerd waardoor er kritisch naar de inzet en afbakening van jeugdhulp wordt gekeken. De kostenontwikkeling wordt nauwlettend gevolgd en geëvalueerd om deze zo veel mogelijk beheersbaar te houden. Het sociaal team biedt inmiddels meer jeugdhulp zelf aan en kijkt kritischer naar in te zetten specialistische jeugdhulp, daarbij wordt de verantwoording vooral bij ouders neergelegd aangaande uitdagingen in de opvoeding. Deze maatregel hebben bijgedragen aan besparingen. De forecast van augustus 2025 voor de SOJ laat een begrotingsbijdrage voor 2026 zien van € 5.514.561 voorgesteld voor de gemeente Hardinxveld-Giessendam. Eerder was de begrotingsbijdrage voor 2026 € 5.674.754.
De gemeente Hardinxveld-Giessendam is vanwege zijn geringe omvang gevoelig voor een gering aantal casussen dat vanwege de complexiteit kan leiden tot forse kostenstijging. Het is niet onrealistisch dat 3 tot 5 casussen tot budgetoverschrijdingen komen, gemiddeld geacht 10 – 20 %. Bedrijfsvoering: Eenmansposten De organisatie van de gemeente Hardinxveld-Giessendam is relatief beperkt van omvang. Daardoor is er op meerdere plekken sprake van eenmansposten. Het werk kan bij (langdurige) afwezigheid vaak niet door collega’s worden opgevangen. Daardoor volgt meestal een beroep op derden om de voortgang van zaken niet in het gedrang te laten komen. De kans dat zich dit voordoet is gelet op het relatief grote aantal eenmansposten gemiddeld (50%). De kosten welke gemoeid zijn met externe inhuur betreffen vaak openstaande vacatureplaatsen. Daardoor kunnen als eerste de bijbehorende vacaturegelden worden ingezet in combinatie met/of het concernbudget voor externe inhuur voordat aanvullende middelen nodig zijn. Het op peil hebben en houden van de ambtelijke organisatie vormt een uitdaging op zich. Als kleinere gemeente zijn we doorgaans minder sterk gepositioneerd in de arbeidsmarkt. Het werven van nieuw personeel is een uitdaging en daarmee een risico. Door de toenemende krapte op de arbeidsmarkt bestaat het risico dat
www.hardinxveld-giessendam.nl
36
voor langere termijn beroep op externe inhuur moet worden gedaan, waardoor mogelijk extra aanvullende middelen nodig zijn. De impact is bepaald op 10%. Financiering & Dekking: Algemene uitkering De jaarlijkse groei (positief of negatief) van de algemene uitkering wordt uitgedrukt in een percentage. Dat wordt het accres genoemd, een Frans woord voor groei. Het accres wordt over de gemeenten verdeeld via de uitkeringsfactor. Uitgangspunt is dat het gemeentefonds meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bruto binnenlands product (bbp) volgt. De indexatie is gesplitst in een volumedeel en een prijsdeel. - Volume accres Het volume accres wordt vanaf 2024 gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde (t-9 t/m t-2) van de ontwikkeling van het bbp. In de septembercirculaire 2024 is een nieuwe raming voor het accres 2025 en verder opgenomen. Deze raming is gebaseerd op de actuele raming van de ontwikkeling van het bbp door het Centraal Planbureau (CPB). Voor de jaren 2025 tot en met 2029 is de raming van het volume deel neerwaarts bijgesteld. - LPO-accres De indexatie voor inflatie volgt de prijs bbp van het lopende jaar. Voor 2025 is de raming voor de prijs bbp omhoog bijgesteld. De ramingen voor de ontwikkeling van de prijs bbp lijkt structureel te laag te zijn. De verwachting is dat de uitkeringen voor het sociaal domein de komende jaren onder druk blijven staan.
Extra middelen die gemeenten in de meicirculaire 2025 hebben ontvangen van het Rijk voor jeugd hebben gezorgd voor een demping/terugval van het gemeentefonds. De stijgende inflatie, een lagere economische groei en daarbij behorende verminderende uitgaven van het Rijk, zijn risico's die op voorhand moeilijk zijn in te schatten. De kans wordt op gemiddeld (50%) ingeschat, de impact op 5%. Financiering & Dekking: Rentelasten De gemeente kent een financieringsbehoefte. In de financieringsbehoefte wordt voorzien door het aantrekken van lang- en kortlopende leningen. Vanaf 2022 is sprake geweest van stijgende rentes, waardoor ook de rentelasten op nieuwe leningen (langlopend en kasgeld) stegen. Inmiddels is sinds langere tijd sprake van een redelijk stabiel renteniveau, welke echter ruim hoger ligt dan de jaren voor 2022. Recente ontwikkelingen duiden op een mogelijke verlagingstabilisering van de rente, waarbij de rente voor kortere perioden (tot 20 jaar) lager liggen dan voor langere perioden (groter dan 20 jaar). De hoogte van de rente op het moment van investering is bepalend voor de toekomstige rentelast. Het risico bestaat dat bij het herfinancieren van leningen dan wel aantrekken van nieuwe leningen een hoger rentepercentage geldt ten opzichte van de huidige verwachtingen.
Door actief te sturen op de liquiditeitsbehoefte wordt getracht om het risico op rentestijgingen te beperken Gelet op de toekomstige investeringen is de verwachting dat wij in de komende jaren nieuwe leningen aan moeten gaan trekken. In de begroting hebben we rekening gehouden met het huidige beeld van de rentelasten (3,5%). Het blijft de vraag of het rentepercentage waar wij rekening mee hebben gehouden afdoende is. De kans op een hoger rentepercentage wordt ingeschat op 50% (kans gemiddeld). De impact is bepaald op 10%. Overigen: Vennootschapsbelasting Uit de uitgevoerde inventarisatie van potentieel belastingplichtige activiteiten is geconcludeerd dat we geen risico's lopen op het gebied van de vennootschapsbelastingplicht. Tot en met het jaar 2024 hebben we dan ook nul-aangiftes gedaan. Het is wel van belang om de kritische onderdelen goed in beeld te
www.hardinxveld-giessendam.nl
37
blijven houden en ook alert te blijven bij toekomstige wijzigingen in beleid en/of tariefstellingen. We schatten het risico in op € 0. Overigen: Overig (niet kwantificeerbaar) Naast voornoemde risico’s (kwantificeerbaar) is sprake van zogenaamde niet kwantificeerbare risico’s. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan een grote calamiteit. Inschatting van de directe en de vervolgschade is niet of nauwelijks te bepalen, omdat in het geval van een grote calamiteit dit onder andere afhankelijk is van het gebied waar het zich voordoet en anderzijds van de mogelijke bijdragen in de kosten door derden (Rijk, Provincie, Waterschap etc.). Voor de overige risico’s is daarom een totaalbedrag gerekend van € 1 miljoen. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is opgebouwd uit de relatie tussen de risicoscore en de weerstandscapaciteit. Deze relatie drukken we uit in een verhoudingsgetal: Ratio weerstandsvermogen =
Weerstandscapaciteit Risicoscore
De weerstandscapaciteit bedraagt € 6.589.000. Het totaal aan risico’s wordt ingeschat op € 3.689.000. Hiermee komt de ratio weerstandsvermogen uit op 1,8 voor 2026. Deze ratio is ruim voldoende en ligt in het verlengde van de ratio in de begroting 2025 (1,7). In de Perspectiefnota 2026-2029 is daarnaast een bedrag opgenomen van jaarlijks € 600.000. In de Perspectiefnota is toegelicht waarvoor deze bedrag is opgenomen. Voor 2026 is dit bedrag naar € 300.000 bijgesteld. Grondexploitaties Voor het afdekken van de risico's bij de grondexploitaties hebben we een afzonderlijke reserve. De reserve afgezet tegen de verwachte risico's laat het volgende beeld zien. De reserve grondexploitaties bedraagt per 31 december 2024
€
775.000
Het risicobedrag voor exploitaties in uitvoering bedraagt
€
160.000
Het saldo bedraagt
€
615.000
In paragraaf 2.11 wordt een nadere toelichting op de grondexploitaties gegeven. Kengetallen Rekening 2024
Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle vertrekte leningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Gemeentelijke belastingcapaciteit
24% 23% 41% 23% 1% 109%
Begroting 2025 61% 61% 38% 22% 0% 98%
Begroting Meerjaren Meerjaren Meerjaren 2026 raming 2027 raming 2028 raming 2029 50% 60% 65% 60% 50% 60% 65% 60% 37% 35% 34% 35% 20% 21% 22% 16% 1% 1% 1% 2% 99% 99% 99% 99%
Totaalbeoordeling De gemeente Hardinxveld-Giessendam is voldoende weerbaar. Er zijn voldoende buffers om de risico’s en/of onvoorziene tegenvallers op te vangen. Het weerstandsvermogen en de weerstandsratio zijn ruim boven de norm. De ratio weerstandsvermogen is met 1,8 ruim voldoende. Daarnaast is de gemeente
www.hardinxveld-giessendam.nl
38
Hardinxveld-Giessendam eind 2025 voldoende flexibel, financieel wendbaar. Dit laat de netto schuldquote zien. Netto schuldquote & de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de medeoverheid ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Omdat bij leningen er onzekerheid kan bestaan of ze allemaal terug worden betaald wordt bij de berekening van de netto schuldquote onderscheid gemaakt door het kengetal te berekenen, zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Op die manier wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast. In zijn algemeenheid kan worden gezegd dat de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90% zou moeten liggen. Als de netto schuldquote tussen 100% en 130% ligt, is de gemeenteschuld hoog, hij moet niet verder stijgen. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente in de gevarenzone. De schuldquote van de gemeente Hardinxveld-Giessendam (50%) valt binnen de reguliere marges.
Het percentage ligt bij de jaarrekening lager dan bij de begroting was voorzien, dit wordt veroorzaakt door uitgestelde uitvoeringen bij de investeringen hierdoor zijn er minder financieringsmiddelen aangetrokken dan voorzien. De solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de medeoverheid in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het totale balanstotaal. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat volgens artikel 42 van het BBV uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserves) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. Als signaalwaarde voor de solvabiliteitsratio geldt een percentage van 20%. Bij een solvabiliteitsratio lager dan 20% bevindt de gemeente zich op glad ijs. Met 37% ligt het de ratio van de gemeente Hardinxveld- Giessendam boven de signaalwaarde. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Voor de berekening van dit kengetal worden de bouwgronden in exploitatie (inclusief faciliterend deel – onder overlopende activa) gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting of jaarstukken (ingevolge artikel 17, onderdeel c, van het BBV) en uitgedrukt in een percentage.
De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant moet ieder jaar beoordelen of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. Het kengetal laat nagenoeg dezelfde zien als bij het opstellen van de jaarrekening 2024. Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt thans het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten (zie artikel 17, onderdeel c, van het BBV) en uitgedrukt in een percentage. Dit percentage is vooral van belang bij de begroting. Een niet structureel sluitende begroting kan gevolgen hebben voor het provinciaal toezicht.
www.hardinxveld-giessendam.nl
39
Voor de berekening van het structureel exploitatieresultaat wordt verwezen naar paragraaf 3.5. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht hoe de belastingdruk in de provincie of gemeenten zich verhoudt ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Gemeente Hardinxveld-Giessendam zit onder het landelijk gemiddelde. Een hoog gemiddeld OZB-tarief ten opzichte van het landelijk gemiddelde geeft aan dat de gemeente beperkt is in het verkrijgen van extra inkomsten.
www.hardinxveld-giessendam.nl
40
2.8 Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen Algemeen Kapitaalgoederen zijn eigendommen van de gemeente, zoals wegen, rioleringen, bruggen en gebouwen die door de gemeente duurzaam in stand gehouden moeten worden. Zij worden beheerd op basis van beheerplannen. In deze beheerplannen staat op welke wijze het reguliere en het periodieke onderhoud plaatsvindt. De beheerplannen worden periodiek geactualiseerd. Kaderstelling Met deze paragraaf heeft de raad bij de vaststelling van de begroting de mogelijkheid kaders te stellen voor het onderhoud van de materiële vaste activa (bijvoorbeeld gebouwen, wegen, riolering, etc.). Dit is van belang omdat in veel programma’s kosten zijn opgenomen voor het onderhoud van kapitaalgoederen, waarvoor op basis van meerjarenonderhoudsplannen reserves en voorzieningen zijn gevormd. De materiële vaste activa zijn begroot per einde 2026 op € 67.574 miljoen. De specificatie hiervan luidt als volgt (x € 1.000): Bedragen x € 1.000
Materiële Vaste Activa Economisch nut Gronden en terreinen Bedrijfsgebouwen GWW-Werken; Economisch nut zonder heffing Vervoermiddelen Machines, apparaten en installaties GWW-Werken; Economisch nut met heffing Overige materiële activa
Begroting 2026 13.399 16.562 48 571 3.241 100 962 34.882
Investeringen met een economisch nut, waarvoor heffingen geheven Machines, apparaten en installaties
13.848 13.848
Investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut Grond-, weg en waterbouwkundige werken Machines, apparaten en installaties Overige materiële activa Totaal
18.197 535 113 18.845 67.574
Periodiek onderhoud Het periodiek onderhoud is het jaarlijkse programma voor groot onderhoud en voor renovaties, waarmee we zorgen dat onze kapitaalgoederen hun beoogde levensduur kunnen bereiken of waarmee de levensduur wordt verlengd. In de beheerplannen is aangegeven wat de levensduur is en hoe we omgaan met het periodieke onderhoud. Ook staat aangegeven op welk moment vervanging nodig is. Voor vervangingen worden in de begroting specifieke investeringen benoemd. De diverse reserves en voorzieningen worden gevoed door een jaarlijkse dotatie ten laste van de exploitatie. Hieronder worden de verschillende beheerplannen kort toegelicht en is tevens aangegeven welk beslag op de middelen eruit voortvloeit. Bij meerdere kapitaalgoederen is sprake van bestemde reserves ter dekking van de afschrijvingslasten. De bedragen zijn opgenomen in eenheden van € 1.000.
www.hardinxveld-giessendam.nl
41
BEHEERPLAN WEGEN Vastgesteld door raad
Looptijd Doel Investeringen en ambitieniveau
Planning actualisatie
20 juni 2014 Evaluatie opgesteld in 2017. Aanvulling in 2018 – voetpaden wel/niet Bniveau. 2014-2020 Onderhouden van het wegareaal op het door de gemeenteraad gekozen onderhoudsniveau beeldkwaliteit C. In het beheerplan wegen 2014-2020 zijn de lopende en geplande investeringen opgenomen. De investeringsplanning is zodanig opgesteld dat het onderhoud op het beoogde kwaliteitsniveau C kan plaatsvinden. Op basis van de opgestelde evaluatie in 2017 is besloten het kwaliteitsniveau van de fietspaden te verhogen naar niveau B. Om meerjarig de onderhouds- en afschrijvingslasten te kunnen egaliseren is een reserve wegenbeheer gevormd. In april 2018 is besloten dat het beheer van de voetpaden voorlopig op C-niveau blijft, met een extra inspanning op risicolocaties. Actualisatie beheerplan in 2025. De beheergegevens (data) zijn verwerkt in het beheerpakket. De vertaalslag naar beleids- en beheerplan moet nog gemaakt worden. Daarbij worden ook de projecten uit het mobiliteitsplan betrokken. Het doel daarvan is om groot onderhoud en gewenste aanpassingen vanuit het mobiliteitsplan op elkaar af te stemmen. Kanttekening hierbij is dat door personele omstandigheden de vaststelling van het wegenbeheerplan opgeschoven is naar medio 2026.
Beheerplan Wegen
(bedragen x € 1.000) Begroting Begroting 2028 2029
Begroting 2026
Begroting 2027
865
865
865
865
642
855
862
930
Product wegen, straten en pleinen
Programmakosten en -baten Kapitaallasten (afschrijvingen en rente) Mutatie voorzieningen Toerekeningen programma Bedrijfsvoering
0
0
0
0
901
903
902
901
2.408
2.623
2.629
2.696
Dotaties
575
-175
-175
-175
Onttrekkingen afschrijvingslasten, rentecompensatie
-454
-551
-565
-620
Mutatie reserve
121
-726
-740
-795
2.529
1.897
1.889
1.901
Saldo programmalasten Bestemmingsreserve Wegen
Totaal lasten wegenbeheerprogramma
Uit bovenstaande tabel blijkt dat de onderhouds- en afschrijvingslasten worden geëgaliseerd via de reserve Wegen.
www.hardinxveld-giessendam.nl
42
De afschrijvingstermijnen voor reconstructies/herinrichting zijn 40 jaar, voor asfaltering 20 jaar, voor een geluiddempende toplaag 6 jaar en voor herstraten 10 jaar. BRUGGEN Vastgesteld door raad Looptijd Doel
Investeringen en ambitieniveau Planning actualisatie
Geen raadsbesluit; B&W 11 oktober 2001; Commissie OWB november 2001. 5 jaar (versie 2001 is in 2004 geactualiseerd). De civiele kunstwerken (o.a. bruggen, kades e.a.) zijn geïnventariseerd, op basis hiervan is het planmatig onderhoud begroot. De te nemen maatregelen zijn in een meerjarenbegroting opgenomen. In het nog op te stellen beheerplan kunstwerken worden de ambities en bijbehorende middelen opgenomen. Er is een inventarisatie en beoordeling uitgevoerd van alle civiele kunstwerken. De verdere uitwerking en besluitvorming staat gepland voor 2026.
(bedragen x € 1.000)
Bruggen
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
52
48
40
44
kapitaallasten Lasten programma 4
OPENBARE VERLICHTING Vastgesteld door raad Looptijd Doel
September 2017. 2017-2026 Het beheerplan is een uitwerking van de in het beleidsplan openbare verlichting (2017-2026) vastgelegde beleidsuitgangspunten. In het beheerplan wordt beschreven welk beheer en onderhoud uitgevoerd moet worden om de installatie en de verlichting op een gewenst kwaliteitsniveau te brengen of te houden en welke financiële middelen daarvoor nodig zijn. In 2026 zal er een nieuw beheer- en beleidsplan openbare verlichting worden opgesteld. In het najaar 2026 zal dit nieuwe plan ter vaststelling aan de gemeenteraad worden aangeboden
Investeringen en ambitieniveau Planning actualisatie
De jaarlijkse kapitaallasten worden gedekt uit de reserve. Gepland voor het najaar 2026.
www.hardinxveld-giessendam.nl
43
(bedragen x € 1.000)
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Programmakosten en -baten Kapitaallasten (afschrijvingen en rente) Mutatie voorzieningen Toerekeningen programma Bedrijfsvoering
233
218
218
218
80
75
77
61
0
0
0
0
0
0
0
0
Saldo programmalasten
312
292
295
279
Beheerplan Openbare verlichting Product Openbare Verlichting
Bestemmingsreserve Openbare Verlichting
Dotaties
64
64
64
64
Onttrekkingen afschrijvingslasten, onderhoud
-81
-76
-79
-63
Mutatie reserve
-16
-11
-14
1
Totaal lasten beheerprogramma OV
296
281
281
280
Investeringen in straatverlichting worden in 15 jaar afgeschreven. De afschrijvingslasten worden geëgaliseerd via de reserve Openbare Verlichting. BAGGERPLAN Vastgesteld door raad Looptijd Doel
Investeringen en ambitieniveau
Planning actualisatie
2019 / 2020 2019 - 2029 Uitvoeren reguliere baggerronde inclusief de acceptatiekosten voor baggerwerkzaamheden van het waterschap. Zorgdragen voor een goede afstroming van het regenwater. In 2019 is het baggerplan gereedgekomen. Deze is in 2020 vastgesteld door het college en betreft de baggercyclus van 2021-2024. In het plan zijn het ambitieniveau en de benodigde middelen opgenomen. Ter dekking van onderhoudsen afschrijvingslasten is een bestemmingsreserve Waterbeheerplan in het leven geroepen. 2029.
Voor egalisatie van de kosten over de jaren heen is een reserve ‘waterbeheerplan’ (voorheen reserve ‘baggeren’) gecreëerd.
www.hardinxveld-giessendam.nl
44
(bedragen x € 1.000)
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Programmakosten en -baten Kapitaallasten (afschrijvingen en rente) Mutatie voorzieningen Toerekeningen programma Bedrijfsvoering
52
39
39
39
49
50
48
49
0
0
0
0
0
0
0
0
Saldo programmalasten
101
89
87
88
Baggeren Product Waterlossingen en sloten
Bestemmingsreserve Waterbeheerplan Dotaties
25
25
25
25
Onttrekkingen afschrijvingslasten, onderhoud
-51
-37
-35
-37
Mutatie reserve
-26
-12
-10
-12
Totaal lasten Baggeren
75
77
76
76
WATERTAKENPLAN Vastgesteld door raad Looptijd Doel Investeringen en ambitieniveau
Planning actualisatie
2023 10 jaar De exploitatielasten en investeringen zijn gebaseerd op het Watertakenplan. De voorziening riolering is bedoeld voor tariefegalisatie. Deze worden in het Watertakenplan aangegeven en zijn gericht op de inzameling en transport van afvalwater, de inzameling, berging en afvoer van hemelwater, het doelmatig omgaan met grondwater en oppervlaktewater Om de doelen te concretiseren zijn hieraan functionele eisen en maatstaven gekoppeld. De huidige toestand van de riolering en gemeentelijke watergangen wordt aan deze doelen getoetst, maatregelen worden opgesteld en er is een strategie uitgewerkt hoe de maatregelen - technisch en financieel - in de tijd gerealiseerd kunnen worden. Het watertakenplan is breder dan het voormalige vGRP. In het watertakenplan heeft de riolering een plaats, maar ook het watersysteem daar omheen. Riolering, opvang en afvoer van hemelwater, oppervlaktewater en grondwater hangen immers nauw met elkaar samen. In 2022 is het BRP geactualiseerd, waarin het gehele rioolstelsel op zijn functioneren wordt berekend en wat mede als basis dient voor de actualisatie van het watertakenplan. Klimaatadaptatie, duurzaamheid en participatie zijn onderwerpen die meegenomen zijn in het opgestelde plan. In 2024 is een start gemaakt met de uitvoering van de genoemde projecten en maatregelen in het Watertakenplan.
De uitvoering staat beschreven in het jaarlijkse uitvoeringsplan van het Watertakenplan.
www.hardinxveld-giessendam.nl
45
(bedragen x € 1.000)
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Programmakosten en -baten
486
486
486
540
Kapitaallasten (afschrijvingen en rente)
712
702
732
792
Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Product Pompen en riolen
Toerekeningen programma Bedrijfsvoering Saldo programmalasten
397
397
397
396
1.596
1.585
1.616
1.729
1.906
1.927
1.948
1.968
-1.906
-1.927
-1.948
-1.968
0
0
0
0
Voorziening Riolering
Lasten GRP (incl btw en overig toe te rekenen) Baten (legesopbrengsten) Mutatie voorziening Riolering
Ten aanzien van de rioolheffing is sprake van 100% Kostendekkendheid. Bij de uit het rioolheffing te dekken kosten wordt ook rekening gehouden met de toerekenbare btw en een deel van de kosten van straatreiniging. Het verschil tussen de totale kosten en de opbrengst uit de rioolheffing wordt verrekend met de voorziening Riolering. GROENBELEIDSPLAN Vastgesteld door raad Looptijd Doel
Investeringen en ambitieniveau
Planning actualisatie
21 april 2022 10 jaar Strategisch plan op gemeentelijk- en wijkniveau voor het beleidsmatig sturen en planmatig beheren van groen. Geeft met zijn uitgangspunten en richtlijnen richting aan de ontwikkeling van het openbare groen. Geeft inzicht in de groenstructuren, zonering en groentypen, beheer-, onderhoud- en inrichtingsmaatregelen en financiële en organisatorische consequenties. Investeringen zijn gebaseerd op groenbeleidsplan en worden vastgelegd in een uitwerkingsplan. Onderhoud wordt uit exploitatie bekostigd. Voor uitgaven op grond van het nieuwe groenbeleidsplan is jaarlijks € 61.000 opgenomen. In april 2022 is het geactualiseerde groenbeleidsplan door de raad vastgesteld. Looptijd van het plan is tot 2032.
(bedragen x € 1.000)
Groenbeleidsplan
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
389
389
389
389
12
11
11
11
Product Openbaar groen
Programmakosten en -baten Kapitaallasten (afschrijvingen en rente) Mutatie voorzieningen Toerekeningen programma Bedrijfsvoering
0
0
0
0
1.210
1.212
1.210
1.207
Saldo programmalasten
1.610
1.612
1.611
1.607
Totaal lasten Groenbeleidsplan
1.610
1.612
1.611
1.607
www.hardinxveld-giessendam.nl
46
VASTGOEDBEHEER Vastgesteld door raad Looptijd Doel Investeringen en ambitieniveau
Planning actualisatie
Het Meerjaren onderhoudsplan gebouwen (MJOP Gebouwen) is op 25 maart 2021 vastgesteld door de raad. 5 jaar Het in stand houden van het gemeentelijk vastgoed. De financiering voor de instandhouding van het vastgoed is gebaseerd op het meerjaren onderhoudsplan. Voor financiering van het planmatig onderhoud is een voorziening Onderhoud Gebouwen gevormd. Door de ontwikkeling van onder andere het Huis van de Gemeente, project Pietersweer, Sporthal De Wielewaal, het zwembad De Duikelaar de herberekening van de voorziening en exploitatie is er een nieuwe inspectie uitgevoerd en een MJOP opgesteld. De geactualiseerde inspectie en MJOP worden onderbouwd in een beheerplan gemeentelijk vastgoed en de vaststelling hiervan wordt in 2026 verwacht. Het beheerplan gemeentelijk vastgoed 2026-2029 heeft een looptijd van 4 jaar.
(bedragen x € 1.000)
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
1.001
992
1.277
1.480
220-50 Werkplaats (vastgoed)
-1 13 113 24 9 4 9 15 8 15 194 0
Dotaties aan voorziening tlv exploitatie
403
-1 13 113 24 9 4 9 15 8 15 194 0 403
-1 0 113 24 9 4 0 15 8 15 134 0 321
-1 0 113 24 9 4 0 15 8 15 134 0 321
-412 992
-118 1.277
-118 1.480
-118 1.684
Vastgoedbeheer Voorziening MJOP Gebouwen Saldo 1/1 070-50 KDV Bellefleur 6-8 (vastgoed) 075-00 Bibliotheek (vastgoed) 085-20 Zwembad De Duikelaar (vastgoed) 085-30 Sporthal De Wielewaal (vastgoed) 085-30 Sporthal De Appelgaard (vastgoed) 125-00 De Keet, Boorstraat (vastgoed) 125-00 Ducdalf, Scheldestraat 1 (vastgoed) 140-10 Afvalbrengstation (vastgoed) 150-00 Aula's begraafplaatsen (vastgoed) 205-00 Stelposten begroting 220-10 Gemeentehuis (vastgoed)
Onttrekkingen aan voorziening Totaal bestedingen Saldo 31/12
www.hardinxveld-giessendam.nl
47
SPEELRUIMTEN Vastgesteld door raad Looptijd Doel Investeringen en ambitieniveau
Planning actualisatie
De gemeenteraad heeft in zijn vergadering van 26 januari 2012 het Speelruimteplan 2012-2021 vastgesteld. 10 jaar. Komen tot een weloverwogen, praktisch en breed gedragen speelruimtebeleid voor de komende 10 jaar. In het door het college van burgemeester en wethouders vastgestelde uitvoeringsplan voor 2012 en volgende jaren is invulling gegeven aan de opdracht uit bovengenoemd raadsbesluit om de uitvoering en de kosten te spreiden over de onderdelen reguliere vervanging en onderhoud, achterstand en aanpassing/vernieuwing. Jaarlijks wordt een uitvoeringsplan opgesteld waarin de planning wordt gevolgd en eventuele afwijkingen hierop worden gemotiveerd. Het accent ligt de komende jaren op de eerste twee onderdelen. Jaarlijks wordt gemonitord of de planningen worden gehaald. In 2024 is een start gemaakt met de herziening van het speelruimteplan door de evaluatie en een plan van aanpak te presenteren. Het herziene plan is in 2025 aan de raad gepresenteerd en voorgelegd ter vaststelling. (bedragen x € 1.000)
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Programmakosten en -baten Kapitaallasten (afschrijvingen en rente) Mutatie voorzieningen Toerekeningen programma Bedrijfsvoering
28 87 0 0
28 93 0 0
28 99 0 0
28 105 0 0
Saldo programmalasten
115
121
127
133
Beheerplan Speelplaatsen Product Speelplaatsen
Bestemmingsreserve speelplaatsen
Toevoegingen Onttrekking afschrijvingslasten
58
58
58
58
-72
-78
-84
-90
Mutatie reserve Speelplaatsen
-14
-20
-26
-32
Totaal lasten beheerprogramma Speelplaatsen
101
102
102
102
Investeringen in speelruimten worden in 15 jaar afgeschreven.
www.hardinxveld-giessendam.nl
48
BEGRAAFPLAATSEN Voor de begraafplaatsen is er op dit moment nog geen beheerplan. Het beleidsplan begraafplaatsen is op 23 april 2015 door de raad vastgesteld. Er wordt gewerkt aan de hervorming van het product begraafplaatsen middels een vastgestelde actiepuntenlijst. Door aanpassingen van de plannen bij begraafplaats Spindermolen waarbij in- en uitbreidingen zijn vastgesteld is de vaststelling van dit beheerplan voorzien voor 2026 (bedragen x € 1.000)
Begroting 2026
Begraafplaatsen
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Product Begraafplaatsen Programmakosten en -baten
-96
-93
-93
-93
Kapitaallasten (afschrijvingen en rente)
124
124
125
124
8
8
8
8
Toerekeningen programma Bedrijfsvoering