Onderzoek jeugdhulp - Eindrapport.pdf
Tekst van het document
Rekenkamerrapport Onderzoek naar de doeltreffendheid van preventie in het jeugdhulpbeleid in Hardinxveld-Giessendam
1
Colofon Datum: Juni 2023 Directeur Heleen van Rijnbach-de Groot Onderzoekers: N. (Nick) Woudstra MSc nick@necker.nl P.J. (Job) van Meijeren MSc job@necker.nl M. (Manon) Deterd Oude Weme MA manon@necker.nl
2
Inhoud Colofon ................................................................................................................................................................... 2 Bestuurlijke nota .................................................................................................................................................... 5 Aanleiding .................................................................................................................................................................. 6 Definities en afbakening ............................................................................................................................................ 6 Verloop van het onderzoek ....................................................................................................................................... 9 Leeswijzer .................................................................................................................................................................. 9 Conclusies en aanbevelingen ................................................................................................................................ 11 Conclusies ................................................................................................................................................................
11 Aanbevelingen ......................................................................................................................................................... 14 Reactie van college van B&W ............................................................................................................................... 16 Nawoord rekenkamer .......................................................................................................................................... 18 Nota van Bevindingen .......................................................................................................................................... 19 1.
Preventief jeugdhulpbeleid in Hardinxveld-Giessendam ............................................................................. 21 1.1. Regionale en plaatselijke context .................................................................................................................. 21 1.1.1. Transformatie ....................................................................................................................................... 21 1.1.2. Regionale samenwerking ...................................................................................................................... 22 1.2. Lokaal beleid .................................................................................................................................................. 24 1.2.1. Visie op preventie ................................................................................................................................. 24 1.2.2. Het Sociaal Team .................................................................................................................................. 25 1.2.3. De Maatschappelijke Agenda (MAG) .................................................................................................... 25 1.2.4. Indicatoren van resultaten en doelen .................................................................................................. 26 1.2.5.
Samenwerkingspartners ....................................................................................................................... 29
2.
Uitvoering en doelbereik ............................................................................................................................. 30 2.1. Van beleid naar uitvoering ............................................................................................................................. 30 2.1.1. Jeugdhulp naar de voorkant ................................................................................................................. 30 2.1.2. Vroegsignalering ................................................................................................................................... 31 2.1.3. Toeleiding en centrale toegang ............................................................................................................ 31 2.2. Sturing, monitoring en evaluatie.................................................................................................................... 32 2.2.1. Interne organisatie ............................................................................................................................... 32 2.2.2. Monitor Sociaal..................................................................................................................................... 32 2.2.3. Sturing en monitoring van en door StuwKR8 en de MAG-doelen ........................................................ 33 2.2.4.
Sturing en monitoring op jeugdhulp naar voren .................................................................................. 33 2.2.5. Raadsinformatie ................................................................................................................................... 34 2.3. Doelbereik ...................................................................................................................................................... 34 2.3.1. Kwalitatief doelbereik ........................................................................................................................... 34
3
3
2.3.2. 3.
Kwantitatief doelbereik ........................................................................................................................ 34
Samenwerking met maatschappelijke partners........................................................................................... 36 3.1. De grondslag van de samenwerking .............................................................................................................. 37 3.1.1. Bekostiging ........................................................................................................................................... 37 3.2. Het functioneren van de samenwerking ........................................................................................................ 38 3.2.1. Betrokkenheid partners bij de gemeente ............................................................................................. 38 3.2.2. Kwaliteit van diagnostiek ...................................................................................................................... 38 3.2.3. Concrete afspraken............................................................................................................................... 39 3.2.4. Zorg zonder gaten ................................................................................................................................. 39
Bijlage 1.
Lijst van bronnen................................................................................................................................ 40
Bronnen ................................................................................................................................................................... 40 Gesprekspartners .................................................................................................................................................... 40
4
Bestuurlijke nota
5
5
Onderzoeksverantwoording Aanleiding Sinds de decentralisaties in het sociaal domein zijn gemeenten op zoek naar manieren om kosten in de hand te houden en de jeugdzorg zo effectief mogelijk te organiseren met als doel om de hulp te kunnen bieden die nodig is. Met name om wachtlijsten in de toekomst te voorkomen en de kosten te verlagen, zet de gemeente Hardinxveld-Giessendam in op preventie. De gemeente wil door grote inzet aan de voorkant (preventieve) hulpvragen ondervangen, met als doel een gezond opvoedklimaat en basisvoorzieningen die doorverwijzing naar zwaardere zorg voorkomen. Hardinxveld-Giessendam is daarvoor mede afhankelijk van maatschappelijke partners die in deze gemeente veelal zijn georganiseerd in de Maatschappelijke Agenda. Voor de uitvoering van het preventiebeleid zijn organisaties werkzaam zoals Servanda, de bibliotheek, Jeugdgezondheidszorg, JongJGZ en anderen. Na een gesprek met de begeleidingscommissie over mogelijke onderzoeksonderwerpen heeft de rekenkamercommissie een onderwerp gekozen.. Landelijk staat de jeugdzorg onder druk en de problematiek die voortkomt uit de decentralisaties gaat niet aan Hardinxveld-Giessendam voorbij. De kosten voor de jeugdhulp zijn fors en nemen toe. Als gemeenten al niet fors in de kostenoverschrijding zitten, kijken ze vaak aan tegen prognoses die wel in die richting wijzen.
Deze landelijke trend is ook in Hardinxveld-Giessendam zichtbaar. Uw raad is gebaat bij inzicht in de doelen die de gemeente wil dienen op het gebied van preventie, en duidelijkheid in de realisatie daarvan. De Lokale Visie Sociaal Domein uit 2020 geeft aan dat het Sociaal Team doorontwikkeld zal worden om ondersteuning dichter bij de inwoners te organiseren en een lokale toegangspoort te worden. Hardinxveld-Giessendam is in de regio één van de weinige gemeentes waar toegang zo dichtbij wordt georganiseerd en dit is een interessant uitgangspunt voor rekenkameronderzoek.
Definities en afbakening Dit onderzoek richt zich daarom op het werkveld: welke toegangsroutes tot jeugdzorg zijn er, welke organisaties spelen een rol spelen bij de preventie, hoe is de samenwerking vormgegeven en komen gemeente en partners samen tot maatschappelijke resultaten? Het onderzoek richt zich dan ook niet alleen op de gemeentelijke organisatie, maar ook op de samenwerking met maatschappelijke partners. In dit kader is het belangrijk te vermelden dat het onderzoek niet oordeelt over de kwaliteit of professionaliteit van maatschappelijke partners, maar dat het zwaartepunt ligt bij de samenwerking met de gemeente en (de mogelijkheid tot) het boeken van maatschappelijke resultaten. In dit onderzoek hanteren we de volgende definities voor jeugdbeleid, jeugdhulp, jeugdzorg, preventie en vroegsignalering:
6
Begrip
Definitie
Jeugdbeleid
Alles wat de gemeente, samen met maatschappelijke partners, doet voor jeugd in haar gemeente
Jeugdhulp
Alle vormen van hulp en ondersteuning variërend van hulp bij psychische problemen en opvoedvraagstukken, jeugdhulp zonder verblijf (vanuit wijkteams, op school of thuis) tot en met intensieve, gespecialiseerde zorg met verblijf (bijvoorbeeld in een pleeggezin of instelling)
Jeugdzorg
De gehele jeugdhulp en daarnaast ook jeugdbescherming en jeugdreclassering
Preventie
Preventie in de jeugdhulp richt zich op het vroegtijdig voorkomen en signaleren van jeugdproblematiek, het bevorderen van de opvoedkundige vaardigheden en het opvoedkundig klimaat en het versterken van het eigen probleemoplossend vermogen om (gespecialiseerde) jeugdhulp te voorkomen
Vroegsignalering Het zo vroeg mogelijk signaleren en onderkennen van dreigende risico’s op diverse terreinen en deze ook doorgeven/oppakken, zodat er tijdig gehandeld wordt. Vroegsignalering is breder kijken dan de hulpvraag en vraagt een integrale blik.
Vanuit de Jeugdwet bestaat het preventieve veld uit de volgende onderdelen:
Het voorkomen en de vroege signalering van en vroege interventie bij opgroei- en opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen; Het versterken van het opvoedkundige klimaat in gezinnen, wijken, buurten, scholen en kinderopvang; Het bevorderen van de opvoedvaardigheden van de ouders, opdat zij in staat zijn hun verantwoordelijkheid te dragen voor de opvoeding en het opgroeien van jeugdigen; Het inschakelen, herstellen en versterken van de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen van de jeugdige, zijn ouders en de personen die tot hun sociale omgeving behoren, waarbij voor zover mogelijk wordt uitgegaan van hun eigen inbreng; Het bevorderen van de veiligheid van de jeugdige in de opvoedsituatie waarin hij opgroeit; Integrale hulp aan de jeugdige en zijn ouders, indien sprake is van multipele problematiek; Het tot stand brengen en uitvoeren van familiegroepsplannen en het verlenen van hulp op basis van familiegroepsplannen.
7
7
Doelstelling en vraagstelling Het doel van het onderzoek is om de raad inzicht te bieden in de wijze waarop de gemeente werkt aan het realiseren van doelstellingen uit het jeugdbeleid, die inzetten op preventie. Het onderzoek biedt inzicht in beleid en uitvoering. Gezien de afhankelijkheid en rol van maatschappelijke partners is de samenwerking met maatschappelijke partners ook een centraal thema in het onderzoek. De inzichten die uit dit onderzoek voortkomen kunnen de raad helpen in zijn kaderstellende en controlerende rol. Op basis van de aanleiding en doelstellingen In het licht van het voorgaande heeft de rekenkamer de volgende hoofdvraag geformuleerd:
In hoeverre is de gemeente Hardinxveld-Giessendam in staat om doeltreffend uitvoering te geven aan preventie in de jeugdhulp? De hoofdvraag wordt beantwoord aan de hand van onderstaande deelvragen, verdeeld over verschillende hoofdstukken.
Beleid 1. Wat is de visie op preventie in de jeugdhulp in de gemeente Hardinxveld-Giessendam? 2. Welke resultaten/ doelen wil de gemeente behalen op preventie? 3. Welke organisaties spelen hierbij een rol in de preventieve jeugdhulp? Uitvoering en doelbereik 4. Op welke wijze en in welke mate investeert de gemeente Hardinxveld-Giessendam in preventie in de jeugdhulp en welke afwegingen maakt de gemeente hierbij? 5. Op welke wijze wordt de toeleiding tot het preventieve hulpaanbod gecoördineerd? 6. Op welke wijze worden signalen over lichte problemen gedeeld en gecoördineerd? 7. Op welke wijze en in welke mate heeft de gemeente inzicht in het behalen van doelen? Samenwerking
8
8. In hoeverre worden maatschappelijke partners voldoende in staat gesteld om preventief te handelen? 9. Welke informatiepositie heeft de gemeente over het functioneren van de preventieve jeugdhulp en hoe stuurt de gemeente op het behalen van preventiedoelen? 10. Hoe wordt er gezamenlijk geleerd om de samenwerking te versterken? 11. Welke knelpunten worden door betrokken instanties ervaren met betrekking tot samenwerking en het behalen van doelen op het gebied van preventieve jeugdhulp? 12. Op welke wijze en in welke mate heeft de gemeente inzicht in het behalen van doelen?
Verloop van het onderzoek
Oktober 2021: gesprek met de begeleidingscommissie over mogelijke onderzoeksonderwerpen voor de rekenkamer in 2022 Op 26 juni is de ambtelijke organisatie gevraagd documentatie aan te leveren over het onderwerp. Deze documenten zijn op 2 september 2022 ontvangen. In september – oktober 2022 is een documentenanalyse uitgevoerd van relevante visie- en beleidsdocumenten, begrotingsstukken, rapportages en jaarstukken Op basis van de documentanalyse hebben in november-december 2022 verschillende interviews plaatsgevonden met: o De portefeuillehouder Sociaal Domein o De verantwoordelijke beleidsambtenaren o Diverse medewerkers die betrokken zijn bij beleidsuitvoering van het jeugdpreventiebeleid o De penvoerder van de Maatschappelijke Agenda o Diverse vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties die betrokken zijn bij preventie In januari en februari 2023 is de Nota van Bevindingen tot stand gekomen In maart 2023 is de Nota van Bevindingen voorgelegd aan de ambtelijke organisatie voor feitelijk wederhoor Na reactie hierop zijn de opmerkingen verwerkt worden en de conclusies en aanbevelingen opgesteld. Het geheel is aangeboden voor een bestuurlijke reactie van het college van burgemeester en wethouders. Deze bestuurlijke reactie maakt integraal onderdeel uit van het rapport.
Leeswijzer Dit rapport bestaat uit twee delen: de bestuurlijke nota en de nota van bevindingen. De bestuurlijke nota bevat deze onderzoeksverantwoording, die wordt gevolgd door de centrale boodschap van dit
9
9
onderzoek (inclusief conclusies en aanbevelingen). Daarna is de bestuurlijke reactie van het college integraal opgenomen en het naschrift van de opdrachtgever. In het eerste hoofdstuk van de Nota van Bevindingen wordt een beeld geschetst van het huidige preventiebeleid in de jeugdzorg. Onderverdeeld in landelijke en regionale beleidsontwikkelingen en het lokale beleid. In het tweede hoofdstuk wordt gekeken naar de uitvoering van het jeugdbeleid met een speciale focus op de omzetting van beleid naar uitvoering, gemeentelijke coördinatie, vroegsignalering en evaluatie en monitoring. In het derde hoofdstuk wordt de samenwerking met partners geëvalueerd.
10
Conclusies en aanbevelingen Conclusies De inzet in de jeugdhulp door betrokken medewerkers, hulpverleners en zorgaanbieders in de gemeente Hardinxveld-Giessendam is indrukwekkend. Jongerenwerkers, maatschappelijk werkers, praktijkondersteuners, beleidsmedewerkers en vele anderen zetten zich in om de opgroeiende inwoners van de gemeente van goede hulp te voorzien die aansluit bij de zorgvraag. Zij vinden daarin steun in een krachtige samenleving met hechte verbanden. De korte lijnen die er zijn bieden kansen om net een stapje meer te doen, om snel te komen tot toegepaste oplossingen. Tegelijk gaan de trends en ontwikkelingen in de jeugdhulp die landelijk zichtbaar zijn, zoals de transformatie en de oplopende tekorten, ook aan Hardinxveld-Giessendam niet voorbij. De afgelopen twee jaar hebben laten zien hoe kwetsbaar het stelsel is, en wat de gevolgen hiervan kunnen zijn voor opgroeiende kinderen. Alle reden voor college en gemeenteraad om het gesprek te blijven voeren over de inzet op jeugdhulp in brede zin. Met dit rapport wil de rekenkamerfunctie aanknopingspunten bieden om dit gesprek op korte termijn te kunnen voeren en op langere termijn te bestendigen. Op een aantal punten is er reden tot tevredenheid, maar er zijn ook zorgen voor de toekomst. In de hierna volgende conclusies en aanbevelingen zetten we deze op een rij.
De conclusies zijn geformuleerd langs de lijnen van de drie typen deelvragen: 1) beleid, 2) Uitvoering en doelbereik 3) samenwerking met partners. In de Nota van Bevindingen treft u de achtergrond van de conclusies aan. Beleid
1.
De gemeente Hardinxveld-Giessendam heeft (meer dan de regio) de toegang tot jeugdhulp in eigen beheer. Dit geeft regie, maar maakt ook kwetsbaar. Anders dan regiogemeenten heeft Hardinxveld-Giessendam jeugdprofessionals en consulenten zelf in dienst in het Sociaal Team. Andere gemeenten in de regio Zuid-Holland Zuid hebben dit extern belegd bij SJT. Hardinxveld-Giessendam neemt enkel een aantal bovenlokale diensten af bij SJT. Dat maakt, zeker in het geval van ziekte en/of ondercapaciteit, de gemeente kwetsbaar. Uitbreiding van de flexibele schil is daarom gewenst. Tegelijkertijd geeft dit meer regie om te sturen op de inzet van jeugdzorg.
2.
De gemeente Hardinxveld-Giessendam is er in geslaagd om regie te voeren op toegang Waar veel gemeenten worstelen met de toegankelijkheid van de jeugdhulp, voert de gemeente Hardinxveld-Giessendam regie via het Sociaal Team. Ook huisartsen (medisch verwijzers) wijzen in het grootste deel van de verwijzingen door naar het Sociaal Team. Dit zou moeten leiden tot een meer doelmatige inzet van de jeugdhulp. Het heeft in de afgelopen jaren echter ook gezorgd voor toenemende wachtlijsten en irritatie bij
11
11
jeugdzorgprofessionals. Een voorwaarde bij het voeren van strakke regie, is het functioneren van de toegang aangezien de andere opties voor doorverwijzing beperkt zijn. 3.
De MAG stimuleert samenwerking op vraagstukken in de samenleving tussen inwoners, verenigingen, vrijwilligersorganisaties en professionele maatschappelijke organisaties. De professionele partners in de MAG lijken zich niet altijd thuis te voelen in de gekozen structuur. Cruciaal onderdeel van de inrichting van de preventie in Hardinxveld-Giessendam is de Maatschappelijke Agenda (ofwel MAG). De MAG is een innovatieve manier van samenwerking op vraagstukken in de samenleving tussen inwoners, verenigingen, vrijwilligersorganisaties en professionele maatschappelijke organisaties. De diversiteit van partners in de MAG zorgt ervoor dat niet iedereen zich prettig voelt in de structuur. Vooral de bureaucratie en focus op vrijwillige inzet leidt tot wrevel. Tegelijkertijd heeft de MAG wel de potentie om te zorgen voor een meer doelmatige inzet in het preventief jeugddomein, zeker gezien de stimulering door de penvoerder van samenwerking en vrijwillige inzet.
4.
Het sterke maatschappelijke vangnet in Hardinxveld-Giessendam is waardevol, maar maakt ook dat jeugdigen met een hulpvraag minder snel in beeld komen. Dit vraagt blijvende inzet van de gemeente richting vroegsignaleringsplekken, zoals de geloofsgemeenschappen. In het gehele sociale domein is een nadrukkelijke rol weggelegd voor de samenleving, de Maatschappelijke Agenda (MAG) is daar een goed voorbeeld van. In de gemeente Hardinxveld-Giessendam is van oudsher een sterk maatschappelijk vangnet aanwezig. Betrokkenen zien deze sterke maatschappelijke relaties als een kans, maar soms ook als een probleem. Het duurt vaak lang voordat mensen aan de bel trekken bij problemen, wat een (te voorkomen) verergering ervan tot gevolg kan hebben. Daarom moeten er voldoende plekken van vroegsignalering en laagdrempelige ondersteuning zijn, zodat deze kinderen op tijd hulp aangeboden kunnen krijgen. De gemeente is hier actief mee bezig, bijvoorbeeld samen met een diaconaal maatschappelijk werker. Deze inzet is van cruciaal belang voor het succesvol uitvoeren van jeugdhulppreventiebeleid.
Uitvoering en doelbereik
5.
Wachtlijsten worden in de gemeente Hardinxveld-Giessendam niet per se als probleem gezien. Uit alle gesprekken blijkt de impliciete bestuurlijke beleidskeuze dat wachtlijsten niet altijd een probleem vormen. In zekere zin zorgen wachtlijsten voor een natuurlijke vorm van filtering. In deze visie staat de gemeente niet alleen. In steeds meer gemeenten worden wachtlijsten ingezet om te normaliseren en inwoners vanuit het eigen netwerk problematieken te laten oplossen. In theorie gaat het hier uiteraard niet over casussen waarin het evident is dat professionele hulpverlening benodigd is. Om dit te toetsen wordt er wekelijks gesproken over binnengekomen casussen. Voor de lichte casussen geldt het
12
centraal stellen van eigen netwerk en eigen kracht. Dat is ook onderdeel van de Visie Sociaal Domein. Het is de rekenkamercommissie echter niet duidelijk of de gevolgen van deze impliciete beleidskeuze voor de raad helder zijn. 6.
De opgelopen (en inmiddels voornamelijk ingelopen) achterstanden binnen het sociaal team hebben ook forse invloed gehad op het functioneren van het preventieve veld. De gevolgen hiervan kunnen zich komende jaren nog openbaren. De gemeente Hardinxveld-Giessendam heeft de afgelopen periode hard gewerkt aan het wegwerken van achterstanden in het Sociaal Team. Hoewel het lijkt alsof het Sociaal Team bijgewerkt is, kunnen de jaren van achterstanden nu nog gevolgen hebben. Uit gesprekken blijkt dat er, bij gebrek aan professionele hulpverlening, veel druk is ontstaan op organisaties in het preventieve veld. Waar zij in de meest wenselijke situatie lichte hulpvragen ondervangen, werden zij afgelopen periode geconfronteerd met zwaardere hulpvragen die door het Sociaal Team niet konden worden opgepakt. De gevolgen hiervan zijn nog niet duidelijk, maar dit kan in de toekomst nog leiden tot een groter gebruik van jeugdhulpvoorzieningen. Daarbij gaat dit rechtstreeks tegen de Visie Sociaal Domein in, waarin ‘naar de voorkant’ centraal staat.
7.
De gemeente Hardinxveld-Giessendam is innovatief in het verbeteren van de jeugdhulp en hulpverleners krijgen veel ruimte. Hulpverleners in de gemeente Hardinxveld-Giessendam krijgen de ruimte om op zoek te gaan naar het zelf oplossend vermogen bij de cliënt. De medewerkers krijgen de ruimte om verder te kijken dan de hulpvraag en brede ondersteuning te bieden. Daarnaast neemt de gemeente Hardinxveld-Giessendam de ruimte om met pilots de werkwijze in de gemeente te verbeteren.
Samenwerking met partners
8.
De kaders voor een goedwerkende structuur zijn aanwezig. De samenwerking berust nog te vaak op de professionaliteit van de medewerkers. Hardinxveld-Giessendam is een hechte gemeenschap waarin ook professionals elkaar snel en goed weten te vinden. Ondanks de moeizame periode in het Sociaal Team heeft de rekenkamer ook veel vertrouwen gemerkt tussen de verschillende organisaties. Echter, alle organisaties spreken uit dat de samenwerking te vaak gebaseerd is op de bekendheid van individuen. De gemeente zou hierin meer kunnen faciliteren, door bijvoorbeeld bijeenkomsten te organiseren voor alle betrokkenen in het voorveld.
13
13
Aanbevelingen 1.
De arbeidsmarkt is (zeker in het jeugddomein) krap. Werk daarom een plan uit waarmee toekomstige capaciteitsproblemen binnen het Sociaal Team worden voorkomen. Het Sociaal Team speelt een cruciale rol in de jeugdhulp in de gemeente HardinxveldGiessendam. Er is de afgelopen periode hard gewerkt aan het inlopen van achterstanden. De kinderen en hun ouders in Hardinxveld-Giessendam verdienen het niet om nogmaals tegen een muur aan te lopen. Werk daarom een plan uit (met daarin een flexibele schil) voor het geval er oplopende wachtlijsten ontstaan door capaciteitstekorten/verzuimen en/of toenemende vraag en ga verder met het inlopen van de huidige achterstand.
2.
Overweeg intensivering van het preventieve veld, zeker gezien het werkzaamheden van het voorveld de afgelopen periode. In de Visie Sociaal Domein van de gemeente Hardinxveld-Giessendam is een grote rol weggelegd voor preventie. We hebben echter bemerkt in het onderzoek dat de afgelopen jaren vooral in het teken hebben gestaan van middel- tot middelzware problematiek. Om het voorveld de ruimte te geven om een poortwachter te zijn van de geïndiceerde jeugdhulp, is intensivering te overwegen. Dit vraagt in ieder geval een stevige vinger aan de pols bij de uitvoering van preventieve werkzaamheden in het jeugddomein. Het is te overwegen om de doeltreffendheid van preventie vaker te laten terugkomen, ook buiten de rapportages van de MAG.
3.
Betrek partners in het voorveld meer bij een integrale probleemanalyse en behoeftenonderzoek om de doeltreffendheid van het jeugdbeleid te optimaliseren De kennis bij partners in het voorveld is waardevol. Toch blijkt dat deze kennis niet altijd wordt benut. De rekenkamercommissie adviseert in te zetten op een integrale aanpak waarin ook betrokkenen uit het voorveld een rol krijgen. Dit draagt bij aan de doeltreffendheid van de analyse en leidt tot beter passende hulpverlening aan de kinderen.
4.
Betrek de passendheid van de MAG voor professionele organisaties bij de evaluatie. De professionele organisaties in de MAG geven aan zich niet altijd thuis te voelen in de huidige structuur. De rekenkamer kan op basis van dit onderzoek niet stellen of de MAG desondanks de samenwerking, doelmatigheid en doeltreffendheid van de maatschappelijke ontwikkeling heeft verbeterd. Betrek daarom dit signaal van de professionele organisaties bij de evaluatie.
14
5.
Investeer in het institutionaliseren van de samenwerking tussen organisaties werkzaam in het jeugdpreventiedomein en biedt hier ook ruimte toe. De organisatie van de jeugdzorg is uitermate complex en vereist samenwerking tussen een grote groep organisaties. De gemeente dient een rol te spelen in het bestendigen van de samenwerking tussen organisaties. De rekenkamer adviseert de gemeente haar regierol te versterken en in overleg te gaan met partners over de invulling hiervan. In een hechte gemeenschap als Hardinxveld-Giessendam vinden veel contacten informeel plaats. Dit kan als gevolg hebben dat samenwerking tussen organisaties, afhankelijk wordt van personen die elkaar kennen. Om dit voorkomen, adviseert de rekenkamer om contacten structureel te faciliteren, bijvoorbeeld via periodieke brede bijeenkomsten. Blijf investeren in kwantitatieve en kwalitatieve monitoring en zoek daarbij de juiste balans tussen administratieve druk en sturing.
15
15
Reactie van college van B&W
16
17
17
Nawoord rekenkamer Voor u ligt een rekenkamerrapport over toegang en preventie in de jeugdhulp. Wij willen alle ambtenaren, extern betrokkenen en het college van B&W bedanken voor hun medewerking. De rekenkamer hoopt u met dit rapport handvatten te geven om het beleid in uw gemeente doelmatig en doeltreffender te maken. De rekenkamer had dit rapport eerder willen publiceren, maar de uitvoering van het onderzoek heeft vertraging opgelopen door een combinatie van factoren (van zowel de kant als de rekenkamer als de gemeente). Desondanks zijn onze aanbevelingen en conclusies nog steeds actueel. In de bestuurlijke reactie wordt een groot deel van onze aanbevelingen overgenomen door het college. Daar zijn wij blij mee. Wij hopen dat u als raad in gesprek gaat met het college over dit rapport en de aanbevelingen en conclusies uit het rapport overneemt, maar vooral meeneemt in de evaluatie en vorming van beleid.
Heleen van Rijnbach, directeur Rekenkamer Hardinxveld-Giessendam
18
Nota van Bevindingen
19
19
20
1. Preventief jeugdhulpbeleid in Hardinxveld-Giessendam In dit hoofdstuk brengen we in kaart wat de visie van de gemeente Hardinxveld-Giessendam is op preventie in de jeugdhulp. Allereerst schetsen we de context door landelijke en regionale ontwikkelingen uiteen te zetten. Vervolgens gaan we in op het gemeentelijke beleid rond preventie in de jeugdhulp en hoe dit beleid zich heeft ontwikkeld in de afgelopen jaren. Tenslotte is er aandacht voor de maatschappelijke organisaties waar de gemeente mee samenwerkt in de uitvoering van het beleid rondom preventie in de jeugdhulp. In dit hoofdstuk worden de volgende deelvragen beantwoord: Beleid 1. Wat is de visie op preventie in de jeugdhulp in de gemeente Hardinxveld-Giessendam? 2. Welke resultaten/doelen wil de gemeente behalen op preventie? 3. Welke organisaties spelen hierbij een rol in de preventieve jeugdhulp?
1.1. Regionale en plaatselijke context 1.1.1. Transformatie Het is inmiddels acht jaar geleden dat de jeugdzorg werd gedecentraliseerd. Het idee achter de decentralisaties in de jeugdzorg was dat het dichterbij de inwoner organiseren van de dienstverlening ertoe zou leiden dat er minder zware zorg verleend zou hoeven worden en dat daarmee de jeugdzorg goedkoper zou worden. In de praktijk blijkt dat deze transformatie nog niet voldoende op gang komt: het aantal ontvangers van jeugdhulp blijft stijgen en de duur van trajecten wordt steeds langer. 1 Ook in Hardinxveld-Giessendam is een verandering in de geïndiceerde trajecten te zien. Over het algemeen nemen ook de kosten nemen toe, waardoor vrijwel alle gemeenten zich zorgen maken om de druk die jeugdzorg op hun begroting legt. Ook de gemeente Hardinxveld-Giessendam zet in op de transformatie in de jeugdhulp, en ziet dit als de meest prangende uitdaging. Net zoals de meeste gemeenten moet Hardinxveld-Giessendam meer jeugdhulp leveren met minder budget. In de afgelopen jaren zijn de tekorten in het sociaal domein opgelopen, een tendens die verder is versterkt door de coronacrisis.2 Anders dan andere gemeenten 1
Uit cijfers van het CBS blijkt dat het aantal jeugdhulpontvangers blijft stijgen: van 363 duizend in 2015 naar 461.000 in 2021: Landelijke Jeugdmonitor CBS (2022). 2 Lokale Visie Sociaal Domein Gemeente Hardinxveld-Giessendam (2020).
21
21
heeft Hardinxveld-Giessendam veel aspecten van de jeugdhulp naar de gemeente gehaald: waar andere gemeenten binnen de regio een gezamenlijke toegang hebben, heeft Hardinxveld-Giessendam dit op lokaal niveau georganiseerd. Het Sociaal Team is ingericht om alle hulpvragen voor inwoners van 0-100 jaar te kunnen behandelen in samenwerking met de maatschappelijke organisaties uit het voorveld voor eenvoudige hulpvragen. Om via preventie bij te dragen aan de beoogde transformatie heeft het Sociaal Team enkele pilots georganiseerd, zoals de Jeugdmodule met de huisartsen en de Crisiswoning om tijdelijk rust te bieden in gespannen situaties.3 Pilot: Jeugdmodule In 2019 vond er een pilot van de Jeugdmodule plaats, waarin de jeugdprofessional GGZ als afvaardiging van het Sociaal Team samenwerkte met de huisarts. In de praktijk voerde de jeugdprofessional laagdrempelige gesprekken met jeugdigen en/of ouders. Dit ontlaste de huisarts, en zorgt voor snellere triage en op- of afschaling. Regionaal werd de Jeugdmodule niet opgepakt. Inmiddels is dit onderdeel van de vaste werkwijze van het Sociaal Team in Hardinxveld-Giessendam. De jeugdprofessional GGZ is het lokale aanspreekpunt in GGZ-trajecten. 1.1.2.
Regionale samenwerking Toen de decentralisaties rond waren en gemeenten zelf verantwoordelijk werden voor de jeugdhulp ontstond er een trend waarin gemeenten meer samen gingen werken om de uitdagingen op te vangen. Zowel in het zware kader, met meer specialistische jeugdhulp, als in het meer ambulante kader was er behoefte om samen te werken. Zeventien gemeenten in de regio richtten samen Stichting Jeugdteams op vanuit waar alle jeugdhulp geregeld zou worden. De ontwikkeling regionaal, en zeker in HardinxveldGiessendam, is de laatste jaren verschoven richting meer gemeentelijke regie. Financiële solidariteit binnen de regio is afgeschaft en gemeenten betalen nu naar eigen gebruik. Daarom hebben gemeenten ook de behoefte om vaker aan tafel te zitten bij contractgesprekken van inkooporganisatie Serviceorganisatie Jeugd, en dit gebeurt ook steeds vaker. 4 In de regio Zuid-Holland Zuid werkt de gemeente formeel met de tien andere gemeenten samen via de Gemeenschappelijke Regeling Dienst Gezondheid & Jeugd (GR DG&J). Onder die regeling vallen twee onderdelen: de Dienst Gezondheid en Jeugd (voor gezondheid en leerplicht) en de eerder genoemde SOJ5 ). De SOJ is opgericht als overkoepelend orgaan voor de inkoop van specialistische jeugdhulp. Dit biedt schaalvoordelen ten opzichte van individueel ingekochte jeugdhulp door gemeenten.
De gemeente Hardinxveld-Giessendam is, ondanks de gedeeltelijke ontvlechting, nog onderdeel van de SOJ. In het regionale meerjarenperspectief ‘Duurzaam investeren in onze jeugd’, geschreven door de Serviceorganisatie Jeugd, hebben de gemeenten van Zuid-Holland Zuid een gezamenlijke, overkoepelende visie vastgesteld voor 2018 - 2022. De regiogemeenten stelden vast dat de Rijksbijdragen voor jeugdhulp niet toereikend zouden zijn in die jaren, en schetsten een perspectief en agenda om de jeugdhulp toch binnen de Rijksbijdragen te kunnen uitvoeren. Daartoe stelt de SOJ interventies voor die voor gemeenten vooral op het terrein van preventie, het voorkomen van instroom
3 Bijlage 11 Uitvoeringskader MAG 0.9 2022 4 Interview ambtelijk 5 Bijlage 11 Uitvoeringskader. Pag. 1
22
en het mogelijk maken van uitstroom zitten. Op het niveau van de regionale zorgmarkt stelt het document interventies voor die door de SOJ worden uitgevoerd en zich richten op contracten en inkoopvoorwaarden. De bedoeling was dat die interventies door SOJ gingen helpen met het sturen op duur en intensiteit van de jeugdhulp. Het doel van deze interventieniveaus gezamenlijk is het terugdringen van het aantal kinderen dat gespecialiseerde jeugdhulp ontvangt vanuit de regionale zorgmarkt. Het meerjarenperspectief voorzag ook in het onafhankelijker maken van gemeenten in hun afspraken met Stichting Jeugdteams (SJT). Regionaal was vastgelegd op welke wijze de toeleidings- en toegangstaak door gemeenten werd uitgevoerd, maar voor de invulling van de andere kerntaken van SJT, gezinsregie en ambulante hulp, konden gemeenten en SJT vanaf 2022 zelf afspraken maken.6 Anders dan regiogemeenten heeft Hardinxveld-Giessendam jeugdprofessionals en -consulenten zelf in dienst in het Sociaal Team. Andere gemeenten in de regio Zuid-Holland Zuid hebben dit extern belegd bij SJT.7 Hardinxveld-Giessendam neemt enkel een aantal bovenlokale diensten af bij SJT. In het onderstaand schema wordt weergegeven hoe de structuur is vormgegeven. Aanvullend op dit schema zijn er uiteraard ook andere partners en zorgaanbieders actief. Organisatie
Rol
Lokaal/ regionaal
HardinxveldGiessendam
Serviceorganisatie De Serviceorganisatie sluit de contracten Jeugd ZHZ (SOJ) met de zorgaanbieders en beheert het budget voor de jeugdhulp in dit gebied.
Regionaal
De gemeente neemt deel.
Veilig Thuis
Bij Veilig Thuis Zuid-Holland Zuid kun je terecht wanneer je advies zoekt of melding wil doen over huiselijk geweld en/of kindermishandeling.
Regionaal
De gemeente neemt (verplicht) deel.
Leerplicht en voortijdig schoolverlaten
LVS houdt toezicht op naleving van de Leerplichtwet en ondersteunt en begeleidt schoolverlaters naar onderwijs, arbeidsmarkt of een andere plek.
Regionaal
De gemeente neemt deel.
GR DG&J
6 7
SOJ meerjarenperspectief jeugdhulp ZHZ.pdf blz 12 Gemeente – Jeugdteams ZHZ
23
23
GGD
De GGD ZHZ is de gemeenschappelijke dienst voor publieke gezondheid. Het overgrote deel van de taken die de GGD ZHZ uitvoert is door de Wet publieke gezondheid (Wpg) ingekaderd.
Regionaal
De gemeente neemt (verplicht) deel.
Stichting Jeugdteams
SJT bestaat uit jeugdzorgprofessionals die laagdrempelige ondersteuning bieden aan ouders en kinderen. Per gemeente verschillen de taken. SJT biedt een aantal bovenlokale diensten, zoals het Expertteam Passende hulp. Dit is een verplichting vanuit het rijk om als gemeente deel te nemen aan een regionaal expertteam.
Regionaal
In de gemeente voert Stichting Jeugdteams niet de ingang/toegang uit. De gemeente neemt wel enkele diensten af.
Lokaal
Eigen ambtenaren van de gemeente
Gemeente Hardinxveld-Giessendam
Sociaal Team
Het Sociaal Team in HardinxveldGiessendam is de gemeentelijke toegang voor jeugdhulp en biedt laagdrempelige ondersteuning.
1.2. Lokaal beleid 1.2.1. Visie op preventie Het Coalitieakkoord van Hardinxveld-Giessendam geeft het al aan: de basis in het sociaal domein in de gemeente is inzetten op preventie en voorkomen dat inwoners in problemen raken waardoor zware zorg nodig is. Deze visie is eerder vormgegeven in de Lokale Visie Sociaal Domein. De gemeente is van mening dat inwoners in de eerste plaats zelf verantwoordelijk zijn voor hun gezondheid en welbevinden: de gemeente gaat uit van de (veer)kracht in iedere inwoner om zelf regie te voeren over het eigen leven. Daarom wordt ingezet op het normaliseren van problematiek in de vorm van terughoudendheid met
24
labelen en onnodige doorverwijzingen. Hardinxveld-Giessendam is een hechte gemeenschap met een sterke sociale basis waardoor veel inwoners goed mee kunnen komen: mensen zorgen voor elkaar. Inwoners die het, ondanks deze basiscondities, toch niet redden, worden geholpen door het Sociaal Team waar hulpverleners en consulenten in dienst zijn die ondersteuningsvragen behandelen. In het voorveld worden algemene voorzieningen ingezet om de doelgroep te ondersteunen. De Lokale Visie Sociaal Domein geeft weer dat het Sociaal Team een doorontwikkeling moet krijgen richting een lokale toegangspoort. De visie is dat alle inwoners met een ondersteuningsvraag passende hulp moeten ontvangen en dat het lokaal organiseren van die hulp daarbij helpt. Ook in het preventieve veld moeten interventies aansluiten bij wat passend is voor de inwoner. Om aan te sluiten bij de leefwereld, en zorg en ondersteuning dichtbij te organiseren, is volgens de Lokale Visie verbreding nodig van het Sociaal Team. Bij het Sociaal Team horen sinds 2015 ook de diaconaal maatschappelijk werker en schoolmaatschappelijk werk. Voor laagdrempelige ondersteuning wordt het netwerk in het voorveld ingezet als dat mogelijk is (meer over het voorbeeld in 1.2.3. Samenwerkingspartners).8 1.2.2. Het Sociaal Team Het Sociaal Team is de brede toegang tot sociale ondersteuning in de gemeente HardinxveldGiessendam.
Het Sociaal Team is in 2015 opgericht voor alle inwoners van de gemeente. Inwoners kunnen zich melden bij het Sociaal Team voor allerlei ondersteuningsbehoeften (denk hierbij aan schulden en armoedeproblematiek, geestelijke problemen, jeugdhulp etc.). In het Sociaal Team worden verschillende expertises gecombineerd waardoor ondersteuning dichterbij inwoners georganiseerd kan worden. Onderdeel van de doorontwikkeling is ook het versterken van de verbinding met het voorveld. Het idee hierachter is dat er minder snel doorverwezen wordt naar dure specialistische zorg en helpt om de kosten te beheersen. Met het Sociaal Team als toegangspoort hoopt de gemeente meer grip op instroom en daarmee ook op de kosten te krijgen. In het verlengde hiervan werkt de gemeente aan het vergroten van kostenbewustzijn en versterken van casusregie bij de medewerkers. Voldoende capaciteit, goede bereikbaarheid en de vindbaarheid van het Sociaal Team zijn belangrijke randvoorwaarden. Het is lastig om het succes van preventief beleid te bepalen. Over het algemeen zal er bij succesvolle preventie zal er sprake zijn van lichtere problematiek (omdat jeugdigen sneller in beeld geraken) en minder casussen (omdat er genormaliseerd en ondersteund wordt in het voorveld). Daarnaast heeft preventie alleen zin, als de volgende stap in de hulpverlening ook functioneert.
Als hulpbehoevende casussen niet opgepakt worden door het Sociaal Team, blijft hulpverlening hangen in het voorveld. Deze capaciteit gaat dan ten kosten van preventie werkzaamheden. 1.2.3. De Maatschappelijke Agenda (MAG) Cruciaal onderdeel van de inrichting van de preventie in Hardinxveld-Giessendam is de Maatschappelijke Agenda (ofwel MAG). De MAG is een innovatieve manier van samenwerking op vraagstukken in de samenleving tussen inwoners, verenigingen, vrijwilligersorganisaties en professionele maatschappelijke organisaties. De partners, onderdeel van de MAG, zijn divers.
8 Bijlage 14 Lokale Visie Sociaal Domein, pag. 5
25
25
De MAG werkt langs twee thema’s: ‘Met en voor elkaar’ en ‘Actief en gezond’. Binnen de MAG zijn vijf uitgangspunten voor de samenwerking en uitvoering geformuleerd: 1. De vraag van de inwoner staat centraal: Alle voorzieningen, initiatieven en activiteiten die in Hardinxveld-Giessendam worden georganiseerd zijn bedoeld om inwoners te faciliteren en te ondersteunen. Ze vormen geen doel op zich. Niet het aanbod of het belang van een organisatie staat centraal, maar de vraag of behoefte van de inwoner. 2. Samen bouwen en elkaar vertrouwen: Binnen de MAG versterken de deelnemers elkaar doormiddel van een open en actieve houding. Er wordt continu gezocht naar nieuwe, slimme combinaties van samenwerken. 3. Voorkomen is beter dan genezen: De inzet in allereerst gericht op het helpen van inwoners om op de eigen benen te staan. Zijn er toch problemen? Dan worden deze zo vroeg mogelijk herkend en opgelost. 4. Dichtbij de inwoners: De activiteiten die vanuit de MAG worden bekostigd vinden zo dichtbij mogelijk plaats. Daarmee wordt de drempel verlaagd. 5. De eigen kracht en mogelijkheden van inwoner(s) staan voorop: Inwoners moeten zoveel mogelijk zelf regelen. De MAG sluit aan bij wat nodig en mogelijk is. Van professionele partijen wordt gevraagd of zij zich dienstbaar willen opstellen aan het maatschappelijk initiatief.
Op deze manier ontstaat een beweging van professionele inzet naar meer vrijwillige inzet is het idee. Het behalen van de doelen van de MAG is de verantwoordelijkheid van de gemeente en de MAGpartners. De gemeente gaat niet langer meer over de uitvoering van activiteiten, maar stuurt op het realiseren van effecten. Een penvoerder, StuwKR8, stuurt de uitvoering van activiteiten en de samenwerking tussen initiatiefnemers. Samen met de partners die willen bijdragen aan de MAG, stelt de penvoerder een gezamenlijk plan op per thema. De penvoerder krijgt één budget per jaar om de MAG doelen te realiseren doormiddel van activiteiten. De penvoerder stelt vervolgens een uitvoeringsplan op. 1.2.4. Indicatoren van resultaten en doelen De gemeente en de MAG-partners hebben gezamenlijk een startfoto gemaakt, op basis waarvan de maatschappelijke vraagstukken die de komende jaren meer aandacht verdienen zijn bepaald. Deze vraagstukken zijn ondergebracht bij overkoepelende thema's en er is een aantal doelen bij opgesteld. Sommige wettelijke taken/regionale afspraken (voor zover raakvlak met MAG-doelen) vallen onder de MAG. Na het opstellen van de doelen, is overlegd hoe deze gemeten zullen worden. Dit is gedaan door een aantal kwantitatieve indicatoren op te stellen, waardoor de voortgang met behulp van cijfers eenvoudig is te meten (tellen).
Om de cijfers van inhoud te voorzien, wordt aan de partners om verantwoording gevraagd over de inzet, om over hun ervaringen te vertellen. Binnen de twee centrale thema’s in de MAG zijn enkele subthema’s gedefinieerd. Deze subthema’s zijn telkens opgesteld aan de hand van de actuele ontwikkelingen, het beeld van de gemeente, de doelen en monitoringsindicatoren. In het overzicht hieronder zijn de doelen en de monitoringsindicatoren opgenomen.
26
Thema
Doel
Indicatoren
Inwoners leven respectvol met elkaar samen in Hardinxveld-Giessendam.
Omzien naar elkaar
In Hardinxveld-Giessendam staan inwoners voor elkaar klaar.
Het percentage inwoners dat actief is in de eigen buurt.
Vrijwillige inzet
Inwoners van HardinxveldGiessendam zetten zich vrijwillig in.
Het aantal vrijwilligersvacatures per jaar. Het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet bij een vereniging of organisatie.
Mantelzorg
Mantelzorgers ervaren een goede balans tussen zorg voor zichzelf en voor de ander.
Het percentage inwoners dat mantelzorg verleent. Het percentage mantelzorgers dat bekend is met mantelzorgondersteuning. Het percentage mantelzorgers dat gebruikmaakt van mantelzorgondersteuning.
Met en voor elkaar
Samenleven
Het percentage inwoners dat zich wel eens onveilig voelt. De sociale cohesie in de buurt. Het percentage verblijfsgerechtigden dat het traject maatschappelijke begeleiding succesvol heeft doorlopen.
Actief en gezond
Opgroeien en ontwikkelen
Kinderen en jongeren in Hardinxveld-Giessendam kunnen hun talenten ontwikkelen.
Het aantal peuters dat een traject voor voorschoolse educatie volgt. Het percentage jongeren dat zonder diploma het onderwijs verlaat.
27
27
Sport en bewegen
Gezonde levensstijl
Het percentage kinderen dat in armoede leeft.
Inwoners van HardinxveldGiessendam zijn actief in beweging.
Het percentage volwassenen dat niet sport. Het percentage volwassenen dat voldoet aan de norm voor gezond bewegen.
Inwoners van HardinxveldGiessendam leven gezond.
Geestelijke gezondheid
Inwoners van HardinxveldGiessendam zitten lekker in hun vel.
Het percentage kinderen en jongeren dat gezond eet. Het percentage inwoners met overgewicht. Het percentage kinderen en jongeren dat alcohol drinkt en/of drugs gebruikt.
Het percentage inwoners met (een verhoogde kans op) psychosociale problematiek. Het percentage inwoners dat geen regie heeft over eigen leven. Het percentage inwoners dat zich eenzaam voelt.
Aangezien we in dit onderzoek focussen op preventie in het jeugddomein zijn de thema’s waarin jeugdigen een prominente positie innemen het meest voorliggend om te bekijken. Een veilige thuissituatie, met gezonde opvoeding, is echter ook essentieel in de preventie van jeugdzorg. De rapportage over de doelen en indicatoren is belegd bij de penvoerder van de MAG. StuwKR8 verzamelt de data en levert de jaarrapportage op waarin het doelbereik aan het college wordt gerapporteerd. Betreffende de toegang en toeleiding tot jeugdhulp heeft de gemeente andere indicatoren opgesteld. In het Implementatieplan Jeugdhulp naar de voorkant, dat gemaakt is om ervoor te zorgen dat beleid weer dichterbij de gemeente komt te liggen, is een aantal indicatoren opgesteld waarmee gestuurd kan worden op de voortgang van het Sociaal Team. Daarbij wordt gemeten of de caseload in het preventieve aanbod opbouwt, en de instroom in de regionale zorgmarkt wordt afgebouwd. De indicatoren richten zich daarmee op de ontwikkeling van het voorveld, de afname van indicaties en de samenhang daartussen. Ondersteuning moet dichterbij de inwoners worden georganiseerd. Er is een overgang gaande naar een overkoepelend clientdossiersysteem, waar er eerder werd gewerkt met twee systemen.
28
Deze overgang stelt de gemeente in de gelegenheid om te herijken welke informatie belangrijk is om te registreren zodat die gebruikt kan worden als sturingsinformatie. Hieraan gekoppeld zit een lijst met KPI’s.9 1.2.5. Samenwerkingspartners Partners in de Maatschappelijke Agenda Veel samenwerkingspartners van de gemeente Hardinxveld-Giessendam worden gesubsidieerd vanuit de Maatschappelijke Agenda, de MAG. StuwKR8 voert sinds 2018 namens de gemeente HardinxveldGiessendam het penvoerderschap uit van de MAG en beslist daarmee over bijdragen aan bewonersinitiatieven en subsidiëring van vaste MAG-partners. De gemeente stelt jaarlijks een budget voor de MAG beschikbaar. Een deel van dit budget is vast, bijvoorbeeld voor het uitvoeren van wettelijke taken of regionale afspraken. StuwKR8 bepaalt de verdeling van het budget over de diverse initiatieven. De bibliotheek, Humanitas Home-Start Jong JGZ en Servanda zijn vaste, grote MAG-partners. Er zijn zo’n 80 aanvragen per jaar waar de penvoerder over beslist. Bij gesprekken tussen StuwKR8 en partners zit vaak een beleidsmedewerker van de gemeente omdat in veel aanvragen een deel van de financiering via de MAG gaat (zoals basisondersteuning van mensen met een status) en een deel via de gemeente (vaste budgetten voor statushouders en bureau Halt).
Zowel vrijwilligers als professionals maken onderdeel uit van de MAG; dit is een constructie die in andere gemeenten niet vaak voorkomt. Andere samenwerkingspartners (geen onderdeel van de MAG) Andere samenwerkingspartners in het preventieve domein zijn:
Huisartsen Kerken Juridische keten (politie, OM etc.) Onderwijs
De gemeente heeft geen overleg structuur over jeugd waar deze partners bij betrokken zijn. Het contact is belegd bij de individuele medewerkers. Ook blijkt het overleg tussen professionals (zorgorganisaties, JongJGZ etc.) niet geïnstitutionaliseerd te zijn.
9
Antwoorden aanvullende vragen Rekenkameronderzoek, 23 dec
29
29
2. Uitvoering en doelbereik In dit hoofdstuk brengen we in kaart op welke wijze er concreet uiting wordt gegeven aan de visie en het beleid op het gebied van preventie in de jeugdhulp. Allereerst kijken we naar de praktische invulling van beleid, centrale toegang en het jongerenwerk. Dan wordt er aandacht besteed aan sturingsmogelijkheden van de gemeente en hoe dit vorm is gegeven in het beleid. Tenslotte is er aandacht voor het doelbereik, zowel kwalitatief als kwantitatief. In dit hoofdstuk worden de volgende deelvragen beantwoord: Uitvoering en doelbereik 4. Op welke wijze en in welke mate investeert de gemeente Hardinxveld-Giessendam in preventie in de jeugdhulp en welke afwegingen maakt de gemeente hierbij? 5. Op welke wijze wordt de toeleiding tot het preventieve hulpaanbod gecoördineerd? 6. Op welke wijze worden signalen over lichte problemen gedeeld en gecoördineerd? 7. Op welke wijze en in welke mate heeft de gemeente inzicht in het behalen van doelen?
2.1. Van beleid naar uitvoering 2.1.1. Jeugdhulp naar de voorkant Hardinxveld-Giessendam werkt in een integraal Sociaal Team. Alle disciplines zijn daarin bij elkaar gezet, deels in dienst van de gemeente en deels afgenomen van aanbieders en in dienst van de gemeente gekomen om zorg zo dichtbij de inwoner mogelijk te organiseren. Een groot deel van het ondersteuningsaanbod wordt lokaal aangeboden via het Sociaal Team waar andere gemeenten gebruik maken van de regionale zorgmarkt (de ‘achterkant’).10 Daarbij zet de gemeente in op gebiedsgebonden voorzieningen en een sociale opvoedomgeving. De afgelopen jaren zijn er meerdere pilots uitgevoerd, zoals de Jeugdmodule, een samenwerking tussen het Sociaal Team en huisartsen. In deze pilot bood een jeugdprofessional zelf laagdrempelig GGZ-ondersteuning in de thuissituatie. Met de pilot Crisiswoning werd een tijdelijk thuis gecreëerd voor kwetsbare inwoners om verlichting te bieden in een bijnacrisissituatie. In interviews werd bevestigd dat de gemeente op de achtergrond altijd bezig is met preventie: als er jeugdhulp wordt ingezet, bijvoorbeeld in de vorm van een zorgboerderij-indicatie, wordt overwogen hoe die indicatie zo snel en goed mogelijk effectief kan worden ingezet zodat mensen daarna ook weer op
10
Lokale Visie sociaal domein
30
eigen kracht verder kunnen en problematiek wordt genormaliseerd. Ook uit het bestuurlijk gesprek blijkt een belangrijk deel van de visie op het sociaal domein breed hierop gebaseerd. 2.1.2. Vroegsignalering De gemeente heeft als doel om via preventieve interventies problemen vroegtijdig te signaleren. Dit doet de gemeente om in een vroeg stadium relatief lichte hulp en ondersteuning te kunnen bieden als de ondersteuningsbehoefte nog klein is.11 Organisaties in het voorveld hebben hierin verantwoordelijkheden. Als de vrijwilliger (bijvoorbeeld van Servanda) daar een opkomend probleem signaleert, kan Servanda met deze melding naar het Sociaal Team.12 Organisaties zijn bezig met het herkenningsvermogen van vrijwilligers te ontwikkelen. Daarnaast is bij alle activiteiten een professional aanwezig. Het contact met het Sociaal Team vanuit de organisaties wordt over het algemeen als professioneel en prettig ervaren. Door drukte bij het Sociaal Team blijkt het echter steeds lastiger om casussen vroegtijdig in de keten te krijgen. Dit heeft als gevolg dat een groot deel van de casussen niet vroegtijdig worden opgeschaald, maar ‘blijven hangen’ in het voorveld. Dit draagt niet bij aan de doelstellingen van de gemeente en is niet gewenst voor de kinderen. Dit beeld blijft hangen uit meerdere gesprekken met betrokkenen. 2.1.3.
Toeleiding en centrale toegang In Hardinxveld-Giessendam komen meldingen binnen bij het Sociaal Team. Op de website van de gemeente is dat ingericht via een aanmeldformulier voor inwoners. Kinderen kunnen ook door scholen en schoolmaatschappelijk werk, huisartsen of welzijnsorganisaties bij het Sociaal Team worden aangemeld. De aanmelding wordt besproken in het aanmeldteam. Vervolgens wordt de prioriteit bepaald. Als er meer nodig is dan een preventieve interventie, het Sociaal Team lichte problematiek opvangen of wordt de jeugdige doorverwezen naar een zorgaanbieder. Die gespecialiseerde jeugdhulp wordt regionaal ingekocht door SOJ. Momenteel zijn de jeugdprofessionals voornamelijk bezig met multiple-probleem-gezinnen: door onderbezetting in het Sociaal Team moet het team zich met name richten op gezinnen die in crisis komen en vaak al hulp van Veilig Thuis nodig hebben. Die casussen worden op volgorde van aanmelding opgepakt. Er is nu vooral veel focus op jeugdhulp, en er is niet veel tijd voor aandacht op preventie. Het afgelopen jaar stond in het teken van de doorontwikkeling naar een Sociaal Team dat ondersteuning biedt voor alle inwoners van de gemeente. Hierbij wordt gewerkt met volwassenwerkers en jeugdprofessionals. De jeugdprofessionals waren voorheen gedetacheerd vanuit Stichting Jeugdteams.
Doordat de samenwerking met Stichting Jeugdteams stopte moesten er nieuwe collega’s worden aangenomen en opgeleid. Dit zorgde voor een beperkte formatie, en in combinatie met ziekte voor een flinke achterstand. Om te zorgen dat de wachtlijsten worden weggewerkt zijn er tijdelijke krachten ingehuurd. Daarnaast is de expertise van twee zorgaanbieders (Enver en Eddee) ingekocht. Zij zijn onderdeel van het Sociaal Team en hebben als doel de casuïstiek op te pakken, welke in intensiviteit en/of zwaarte minder passend 11 12
Lokale Visie Sociaal Domein Interview penvoerder MAG
31
31
zijn voor jeugdprofessionals binnen het Sociaal Team zelf, maar waardoor een verwijzing naar zwaardere, gespecialiseerde jeugdhulp wordt voorkomen. In de praktijk worden minder zware casussen niet opgepakt vanwege de achterstand en wachtlijst. Er wordt inmiddels gewerkt aan het inlopen van de wachtlijst. In onderstaand overzicht is de reguliere cyclus opgenomen die cliënten en hun kinderen doorlopen bij een aanvraag in het Sociaal Team. Momenteel is er een wachtlijst bij het onderzoek door de medewerkers van het Sociaal Team.
Plan maken om ondersteuning in het doorverwijzing naar eigen netwerk op te gespecialiseerde pakken hulp-verlening
Aanmelding via formulier, telefonisch, per mail of fysiek
Gesprek met aanmelder om behoefte verder te verdiepen
Behoeftenonderzoek door het Sociaal Team in de vorm van een huisbezoek
Doorverwijzen naar voorziening in het voorveld Hulpverleningstraject binnen het Sociaal Team Doorverwijzing naar gespecialiseerde hulpverlening
2.2. Sturing, monitoring en evaluatie 2.2.1. Interne organisatie Bij de invoering van de MAG is een groot deel van het preventiebeleid te verschuiven van de gemeente naar de inwoners en organisaties. De afgelopen jaren maakten maatschappelijk partners hun eigen plan. De gemeente wil nu vanuit het coalitieakkoord met de partners gaan bepalen welke koers er gevaren gaat worden.13 2.2.2. Monitor Sociaal Vanuit het Onderzoekcentrum Drechtsteden wordt iedere twee jaar de Monitor Sociaal gepubliceerd. Dit is een grootschalig onderzoek onder inwoners over hoe zij uiteenlopende sociale onderwerpen ervaren. Daarbij wordt een infographic geleverd die goed inzichtelijk maakt welke aandachtspunten er zijn voor de gemeente. In 2017 en 2021 zijn grote metingen gedaan, en in 2019 een tussenmeting. Hierin wordt bijvoorbeeld de bekendheid van voorzieningen gemeten. Daarin is te zien dat ten opzichte van 2019 in 2021 de bekendheid van het Sociaal Team is gegroeid van 51% naar 53%. Ook wordt gemeten in 13
Ambtelijk interview
32
hoeverre het probleemoplossend vermogen van inwoners is ontwikkeld en wordt gemeten hoeveel ‘eigen kracht’ inwoners hebben. 2.2.3. Sturing en monitoring van en door StuwKR8 en de MAG-doelen De sturing en verantwoording van het preventiebeleid is op afstand gezet naar de MAG waardoor indicatoren niet meer bij de gemeente liggen: StuwKR8 verzorgt de doelstellingen en de rapportage. De gemeente zit middenin een ontwikkeling om dit meer naar zichzelf toe te trekken en de data bij elkaar te brengen, en vanuit daar te bepalen welke plannen er gemaakt moeten worden. Er is een beleidsmedewerker met een achtergrond in data aangenomen om dieper in de data te kunnen duiken, en de realisatie van doelen te kunnen duiden. Jaarlijks wordt door de gemeente de voortgang van de MAG-doelen gemonitord. Eens per twee jaar wordt de MAG geëvalueerd in zijn geheel, en wordt bepaald of inhoudelijke bijstelling en/of aanvulling van de MAG gewenst is. In het document Uitvoering Collegeprogramma 2018-2022 geeft de wethouder aan dat betere aansluiting tussen de MAG en het Sociaal Team nodig is: een versterking van het voorveld via de MAG, zodat afschaling in het Sociaal Team mogelijk wordt gemaakt.14 StuwKR8 levert halfjaarlijks een rapportage op over de voortgang van MAG-initiatieven en MAGpartners.
Daarin wordt in het algemeen besproken hoe de voortgang van partners in het algemeen is, en wordt de voortgang van grotere MAG partners expliciet opgeschreven. In die rapportage wordt ook vooruitgekeken naar de speerpunten van het daaropvolgende half jaar.15 Per partij verschilt hoe de financiering en de uitvoering van initiatieven worden gecontroleerd en verantwoord, afhankelijk van het subsidiebedrag. De grootste partijen moeten zich verantwoorden met prestatie-indicatoren. Bij kleinere partijen volstaat soms het inleveren van bonnetjes en het doorgeven van aantallen deelnemers. Servanda bijvoorbeeld levert jaarlijks de jaarrekening aan StuwKR8. De penvoerder analyseert en presenteert de resultaten de halfjaarlijkse- en de jaarrapportage.16 Voorbeeld: Techloods De Techloods is een initiatief van Servanda en is een technieklokaal waar jongeren zelf aan de slag kunnen met techniek. MAG-aanvragen van Servanda worden door StuwKR8 beoordeeld. Er is een standaard aanvraag die ieder jaar door Servanda wordt gedaan. Extra activiteiten, zoals de Techloods, zitten niet in het standaard budget. Medewerkers wordt dan gevraagd om de aanvraag zelf te doen. Hier komt veel werk bij kijken, om alle uitgaven te verantwoorden. De Techloods is in 2023 nog niet gestart. 2.2.4.