groenbeleidsplan 2022-2032, versie 18 januari 2022.pdf

Groenbeleidsplan 2022 - 2032 Hardinxveld-Giessendam

1

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

Status

Concept

Ing. M. van den Bos Contactpersoon gemeente Rapport opgesteld DG Groep® bv Helsinkilaan 6b door 3446 AH Woerden

Opdrachtnummer

Tel. 0172 213460 e-mail info@dggroep.nl internet www.dggroep.nl 469_003

Projectleider/ projectmanager

Ing. A.H. Onderwaater-Keern Ing. M.E. v.d. Ven

Auteurs Datum

Ing. A.H. Onderwaater-Keern en Ing. M. de Wit Concept november 2021

Druk

Eerste druk, DG Groep bv

DG Groep b.v. is niet aansprakelijk voor gevolgschade, alsmede voor schade welke voortvloeit uit toepassing van de resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen van de DG Groep b.v.. Opdrachtgever vrijwaart de DG Groep b.v. voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing. © DG Groep® b.v. Dit rapport is vervaardigd op verzoek van de opdrachtgever hierboven aangegeven en is haar eigendom. Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever hierboven aangegeven en de DG Groep b.v., noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd.

2

Inhoudsopgave 1. Inleiding

5

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding en doelstelling Scope Aanpak en beleidskaders Leeswijzer

5 6 6 6

2. Terugblik groenbeleid

7

2.1 Terugblik groenbeleidsplan 2007 2.2 Belangrijke ontwikkelingen 2.3 Inbreng bewoners – klankbordgroep

7 8 9

3. Huidige benadering Hardinxveld-Giessendam

11

3.1 Groenblauwe structuur 3.2 Uitgangspunten groeninrichting 3.3 Bomenbeleid 2012 - 2021

13 14 15

4. Groenvisie

16

4.1 4.2 4.3 4.4

17 17 18 18

Samen met elkaar Aantrekkelijk dorp Klimaatbestendige gemeente Biodiversiteit binnen en buiten het dorp vergroten

5. Groenbeleid

19

5.1 5.2 5.3 5.4

19 22 25 27

Samen met elkaar Aantrekkelijk dorp Klimaatbestendige gemeente Biodiversiteit binnen en buiten het dorp

6. Beheer

29

6.1 Uitgangspunt beheer 6.2 Gewenste beheeraanpak 6.3 Meten en monitoring

29 33 36

7. Financiële effecten

39

7.1 Scenario’s 7.2 Organisatorische effecten 7.3 Uitvoering beleid en kosten

39 41 42

Bijlagen

43

3

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

Bijlage I. Kaders- en beleidsuitgangspunten Bijlage II. Resultaten Enquête Bijlage III. Streefbeelden Bijlage IV. Afwegingskader zonnepanelen Bijlage V. Voorbeeld uitwerking - Geveltuintjes Bijlage VI. Voorbeeld uitwerking - Adoptie van groen Bijlage VII. Adoptie boom Bijlage VIII. CROW KOR schaalbalken bij inspectie kwaliteit beplantingen Bijlage IX. Resultaten Quickscan Bijlage X. Kansenkaart

4

43 45 68 76 77 78 79 80 84 86

1. Inleiding In het groenbeleidsplan van gemeente Hardinxveld-Giessendam is beschreven hoe de gemeente de aankomende jaren het openbaar groen in de gemeente gaat onderhouden en beheren. Het plan gaat over het bestaande groen, maar ook over het groen dat nog gerealiseerd gaat worden. Bij deze ontwikkelingen is waar mogelijk gekeken naar de samenhang tussen groen en water, zoals vijvers, sloten en de Wetering. Groen en water dragen bij aan een aantrekkelijk, gezond en klimaatbestendig Hardinxveld-Giessendam.

1.1 Aanleiding en doelstelling Het Groenbeleidsplan van gemeente Hardinxveld-Giessendam is verouderd en heeft veel van zijn doelen behaald. We leven echter in een andere tijd waar diverse nieuwe ontwikkelingen, waaronder nieuwe wetgeving, een nieuwe aanpak vragen. Tegenwoordig krijgen actuele thema’s als klimaatadaptatie, biodiversiteit en burgerparticipatie een steeds belangrijkere rol in de openbare ruimte. Om hier vorm aan te geven is het groenbeleid toe aan actualisering voor de komende tien jaar. De gemeenteraad en het college hebben een zestal belangrijke doelen meegegeven voor het actualiseren van het plan. Hierbij zijn de volgende doelen meegegeven: - Doel 1: de bestaande beeldkwaliteit in balans brengen met de beschikbare middelen. - Doel 2: de gemeenteraad keuzes laten maken aan de hand van de gewenste beeldkwaliteit. - Doel 3: in het groenbeleidsplan visie bepalen op welke gebieden de gemeente een bijdrage levert aan biodiversiteit. - Doel 4: in het groenbeleidsplan uitgangspunten formuleren op welke wijze het openbaar groen en het groen op particuliere terreinen een bijdrage kan leveren aan klimaatadaptatie. - Doel 5: beleid formuleren hoe om te gaan met initiatieven van burgers/belangengroepen waardoor onder voorwaarden gemeentegrond mag worden onderhouden of anders worden ingericht(adoptie van groen met spelregels).

- Doel 6: vaststellen normen en afwegingskader groen. Daarnaast is het belangrijk om een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving te behouden, naast het beschermen en ontwikkelen van landschappelijke kwaliteiten, de soortenrijkdom aan planten en dieren (biodiversiteit) te behouden en waar mogelijk te versterken en het groenonderhoud te innoveren met aandacht voor mens en milieu. Ook is er de kans om vanuit ‘groen’ een bijdrage te leveren aan landelijke (en zelfs wereldwijde) opgaven. Het gaat dan onder andere over het omgaan met de gevolgen van klimaatverandering, de overstap naar nieuwe vormen van energie en het vormgeven van een circulaire economie. Met dit groenbeleidsplan geven we invulling aan deze thema’s en genoemde doelen en opgaven. Ook geven we aan hoe we dit precies aanpakken. Dit groenbeleidsplan biedt handvatten om de ontwikkeling van het openbaar groen te sturen op zowel gemeentelijk niveau als wijkniveau. Daarnaast is het belangrijk om beleidsmatig te kunnen sturen en planmatig te beheren, om uiteindelijk gezamenlijk toe te werken naar het gewenste beeld. Het groenbeleidsplan geeft inzicht in de visie op het groen in de openbare ruimte, geeft diverse kaders voor onderhoud en beheer en bevat een overzicht van beleidsinstrumenten in de gemeente Hardinxveld-Giessendam. Het geeft daarmee richting aan een integrale, functionele en leefbare openbare ruimte.

5

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

1.2 Scope Het groenbeleidsplan gaat over al het groen in de gemeente Hardinxveld-Giessendam. Dit betreft o.a. bomen, bermen, gazons, oevers, heesters, hagen en sierplantsoen. Dit groen bevindt zich voornamelijk binnen de bebouwde kom. In het plan worden uitspraken gedaan over gemeentelijk en particulier groen, bomenbeleid, snippergroen en reststroken.

1.3 Aanpak en beleidskaders Voor de aanpak is vanuit de gemeente een ambtelijke werkgroep ingericht, bestaande uit de groenbeheerder en een extern adviesbureau. Om de bewoners naar hun mening over het groen te bevragen is een enquête gehouden, waarbij inwoners aan konden geven verder mee te willen praten. Met verschillende bewoners zijn gesprekken gehouden en enkele hebben zitting genomen in een klankbordgroep en hebben meegedacht over de invulling van het groenbeleid. De klankbordgroep is een aantal keren bij elkaar gekomen om samen door te denken over de invulling van het groenbeleid. Hiervoor zijn verschillende bijeenkomsten georganiseerd, met actieve participatie van de deelnemers. Deze groepen bestonden bijvoorbeeld uit inwoners en belangenorganisaties, zoals de Natuur- en Vogelwacht, Stichting Dorpsbehoud, Bewonerscommissie Apollostraat en de Buurt Bestuurt. Het participatieproces heeft waardevolle suggesties en ideeën opgeleverd, zoals gezamenlijk (gemeentelijke) plantsoenen onderhouden, locaties en ideeën aangedragen waar grijs vervangen kan worden voor groen, aanbieden van regenton om water af te koppelen, waarvan vele in dit beleidsplan zijn verwerkt. Het groenbeleidsplan van gemeente Hardinxveld-Giessendam is niet een op zichzelf staand plan, maar is mede gebaseerd op eerder vastgesteld beleid en leidende wet- en regelgeving.

Hierbij zijn de Regionale Adaptatie Strategie Alblasserwaard en de Structuurvisie Hardinxveld-Giessendam als belangrijke uitgangspunten meegenomen. In bijlage I zijn de betrokken beleidskaders en wet- en regelgeving beschreven welke input geven voor dit groenbeleidsplan.

1.4 Leeswijzer Voor u ligt het groenbeleidsplan 2022-2032. In hoofdstuk 1 starten we met de inleiding, scope en aanpak. In hoofdstuk 2 evalueren we het oude groenbeleidsplan, beschrijven we de huidige ontwikkelingen en de input vanuit de inwoners vanuit de gemeente. Vanuit een overkoepelende visie (H3) kijken we waar groen- en waterstructuren in Hardinxveld-Giessendam aanwezig zijn. We kunnen dan beoordelen wat het belang van deze structuren is of kan zijn. Daarna vertalen wij deze visie naar beleidsonderwerpen (H4). Het hoofdstuk groenvisie formuleert de doelen en ambities die de gemeente de komende jaren wil bereiken. De acties vanuit de groenvisie vertalen we in hoofdstuk 5 per thema naar acties. De uitgangspunten voor beheer zijn beschreven in hoofdstuk 6. Het beleidsplan sluit af met het inzichtelijk maken en de financiële consequenties bij het kiezen voor diverse scenario`s (H7).

6

2. Terugblik groenbeleid In 2007 is het groenbeleidsplan van de gemeente Hardinxveld-Giessendam opgesteld. Door de jaren heen is groen een steeds grotere rol gaan spelen in gemeentelijk beleid. Vooral de laatste jaren wordt in het kader van actuele ontwikkelingen (zoals klimaatadaptatie, de groeiende druk op de leefomgeving en de opkomende plagen) het belang van een goed groenbeleid steeds groter. Hoewel de grote groenstructuren veelal hetzelfde blijven, zorgen nieuwe ontwikkelingen voor nieuwe informatie en kennis ervoor dat we op sommige punten beter met ons groen om leren gaan. Door bepaalde groenstructuren te beschermen en te versterken met de kennis van nu, ontstaat een steeds duurzamer en gebalanceerder groenbeleid. Een beleid waarin de natuur (en daarmee biodiversiteit) wordt versterkt, groenzones behouden blijven en er toch nog ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen.

2.1 Terugblik groenbeleidsplan 2007 Het vorige groenbeleidsplan van de gemeente Hardinxveld-Giessendam is vastgesteld op 27 september 2007. In dit plan ligt de nadruk op de bestaande groenstructuren en hoe deze beheerd en versterkt moeten worden. De gemeente maakt in de groenstructuur onderscheid tussen verschillende schaalniveaus:  Hoofdgroenstructuur,  Wijkgroenstructuren en  Woon- en buurtgroen. In april 2021 is het groenbeleidsplan 2007 geëvalueerd. Bij de evaluatie is gekeken hoe de doelstellingen uit het plan de afgelopen jaren zijn ingevuld. Per doel kwam daar het volgende uit: Evaluatie doelstellingen Herkenbare groenstructuren binnen Hardinxveld-Giessendam De gemeente heeft voor ieder niveau van de groenstructuur herkenbare beplantingsplannen gemaakt. Met een aparte beplantingsopzet voor ruimtelijke eenheden (hoofd, wijk en buurtgroen) uit het groenstructuurplan is meer herkenbaarheid binnen Hardinxveld-Giessendam gerealiseerd. Deze aanpak moet gecontinueerd worden naar de toekomst. Milieuvriendelijk – Ecologisch beheer Langs het fietspad aan de Parallelweg past de gemeente natuurvriendelijk maaibeheer toe. Dit wordt verder uitgebreid naar andere daarvoor geschikte locaties. Ook wordt onkruid chemievrij bestreden.

Daarnaast heeft de gemeente, de afgelopen jaren verschillende locaties vergroend (Wielwijk, Peulenpark) en bermen omgevormd naar fleurige groenperken met vaste planten. Ook deze aanpak moet voortgezet worden. Hondenbeleid - participatie In 2016 is het hondenbeleidsplan vastgesteld. Voorstellen uit het groenbeleidsplan zijn hierin opgenomen. Bij de uitwerking van dit plan is een klankbordgroep betrokken geweest. Aan de hondenbezitters zijn faciliteiten geboden en door de vaststelling en invoering van dit beleid is voor veel partijen duidelijkheid gegeven. Ook dit is als positief ervaren en moet worden voortgezet. Bomenbeleid – Groene kaart Met de vaststelling van het bomenbeleid in 2012 zijn waardevolle structuren en bomen beschermd middels de Groene Kaart. In 2016 heeft een aanpassing van de kaart plaatsgevonden. De bomen die niet op de kaart staan zijn kapvergunningvrij. De bomen die binnen de Groene structuren op de kaart staan zijn veelal behouden en voldoende beschermd. De Groene Kaart is effectief. Op alle punten is continuering gewenst, waarbij de handhaving en controle op de herplantplicht nog beter zou kunnen.

7

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

Beheerniveaus In de visie staan drie beheerniveaus benoemd voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte: intensief, basis en extensief. In de vertaling van visie naar de praktijk is deze op onderdelen niet genoeg geïmplementeerd. Namelijk; de beheerniveaus zijn per deelgebied niet goed vastgelegd waardoor er aan de buitendienst geen duidelijkheid is geboden aan de in het groenbeleidsplan voorgestelde onderverdeling. Het groenbeleid integraal toepassen Voor de uitvoering van projecten heeft het groenbeleidsplan voldoende structuur geboden. Het voorgestelde programma is voor een groot deel uitgevoerd (ca. 85%). De raad is via de P&C-cyclus op de hoogte gehouden over de status en uitvoering van het groenbeleidsplan. Bewoners hebben inspraak gehad bij de uitvoering van diverse projecten. bewoners konden mee beoordelen door inbreng te leveren of vragen te stellen. De gemeente koppelde de vragen en opmerkingen naar de indieners terug. De uitvoering van projecten heeft een positieve invloed gehad op de uitstraling van de openbare ruimte. Karakter van het groenbeleid Met bovenstaande uitgangspunten was het beleid van het groenbeleidsplan 2007 “integraal” en “sober”. Integraal groenbeleid leidt tot een efficiënte werkwijze, tijdige afstemming en een betere, functionele inrichting. Sober was van kracht omdat de gemeente het groenbeheer efficiënt en goedkoop wilde houden.

De middelen voor de uitvoering en de aanpassing in beheer waren niet toereikend om alle ambities te realiseren en projecten mee te kunnen financieren of het beheer uit te kunnen voeren.

2.2 Belangrijke ontwikkelingen Toekomstige ontwikkelingen Klimaatadaptatie Het klimaat verandert en we moeten gezamenlijk actie ondernemen om Hardinxveld-Giessendam klimaatbestendig te laten zijn en blijven. Als we niets doen krijgen we in de toekomst steeds meer last van droogte, hitte en wateroverlast door hevige regenval. Als gemeente kunnen we dit niet alleen. De helft van het grondgebied in het dorp is particulier eigendom. Groen speelt een belangrijke rol in het opvangen van water van piekbuien. Een doordachte groene inrichting kan de negatieve gevolgen van extreem weer dus sterk verminderen. Ruimtelijke adaptatie op klimaatverandering is daarom één van de hoofdthema’s in Klimaat adaptieve agenda 2021-2030. Biodiversiteit Biodiversiteit staat voor soortenrijkdom en voor evenwichtige leefgebieden waarin de verschillende soorten dieren en planten leven in gezamenlijkheid. Biodiversiteit is belangrijk, omdat de grote verscheidenheid aan soorten de natuur in balans houden. Samen vormen de soorten een levende en productieve natuur. Goed voor de landbouw, goed voor iedereen. De rijksoverheid wil de Nederlandse natuur en biodiversiteit behouden en versterken. De burgers van de gemeente Hardinxveld-Giessendam hebben aangegeven het belang van biodiversiteit te onderkennen. Het groenbeleidsplan werkt dit verder uit voor het openbaar groen.

Woningbouwopgave De komende jaren worden extra woningen gebouwd. Door deze woningbouwopgave neemt de druk op de openbare ruimte, en dus ook op het groen, toe. Of er nu binnen of buiten de huidige grenzen van de bebouwde kom gebouwd wordt, het groenbeheer zal telkens proactief moeten inspelen op de nieuwe ontwikkelingen, zodat voldoende groen in en om de woonomgeving beschikbaar is om van te genieten en in te recreëren. Bodemdaling Bodemdaling is in Hardinxveld-Giessendam een probleem. Vooral bomen hebben hier last van, op twee manieren: veel boomsoorten kunnen slecht tegen ophoging van de bodem. Daarnaast zakken de bomen mee

8

met de bodem, waardoor ze in de lagere gebieden met hun wortels steeds verder in het grondwater zakken en op een gegeven moment doodgaan. Voor beide problemen zoekt de gemeente passende oplossingen. In 2022 treedt de Omgevingswet in werking Alle (deel)beleidsplannen en verordeningen krijgen in de nabije toekomst een plaats in het omgevingsplan. De inwoner hoeft dan niet meer afzonderlijke plannen te raadplegen om erachter te komen wat voor afspraken bijvoorbeeld voor groen in een gebied gelden. Deze onderwerpen en uitdagingen vragen meer flexibiliteit en creativiteit van overheden, groene vakspecialisten en inwoners. Tegelijkertijd bieden deze kaders ook kansen om met innovatieve oplossingen te komen en tot een nog betere integrale samenwerking tussen verschillende beleidsvelden te komen. Daarvoor zijn heldere beleidslijnen nodig. Oog voor inwonerparticipatie Afgelopen jaren is de samenleving steeds meer betrokken bij (her)inrichting en projecten. Deze rol wordt dankzij de Omgevingswet in de toekomst alleen maar groter. Om hier goed vorm aan te geven heeft de gemeente participatiebeleid vastgesteld.

2.3 Inbreng bewoners – klankbordgroep Enquête groenbeleidsplan (najaar 2020) De gemeente Hardinxveld-Giessendam heeft een enquête gehouden, om de inwoners te betrekken bij het proces van het opstellen van het groenbeleidsplan en de maatschappelijke wensen en doelen voor groen in beeld te brengen. Daarnaast willen wij de inwoners informeren wat de gemeente voor ogen heeft met het groenbeleid voor de komende jaren.  uitrol van de enquête op 28 september 2021 via Onderzoekscentrum Drechtsteden (sluiting 14 oktober 2021);  communicatie over de enquête via gemeentelijke sociale media (Facebook en Twitter);  aantal deelnemers 462 (compleet ingevuld). De volledige resultaten zijn bekend gemaakt op de gemeentelijke website en gedeeld met de inwoners en opgenomen in bijlage II Resultaten enquête. Op basis van de resultaten en conclusies uit de enquête zijn de belangrijkste thema’s en opgaven binnen het openbaar groen:  Het overgrote deel van de respondenten (47%) is (zeer) tevreden over de hoeveelheid openbaar groen in de gemeente, 26% is niet tevreden noch ontevreden, en 27% is ontevreden. Respondenten geven aan dat ze met name groen in de kernen en woonwijken missen en dat openbaar groen wordt opgeofferd voor bebouwing en bestrating.

 13% van de respondenten is (zeer) tevreden over het onderhoudsniveau van het openbaar groen in de gemeente, (19%) is niet tevreden noch ontevreden, meer dan de helft (63%) is ontevreden.  De respondenten geven veelvuldig aan dat het onderhoud beter moet en ‘alerter’ kan: Maai- en bermbeheer wordt vaak genoemd als aandachtspunt. Men geeft aan dat het onderhoud sterk verschilt per plek. Overlast door onkruid wordt vaak genoemd.  Van de 4 wijken zijn de inwoners van Boven Hardinxveld het meest ontevreden, zij geven het groen gemiddeld een -> 5,2.  Belangrijkste functie: natuur, sport/spel en recreëren en ontmoeting -> dat vraagt om voldoende openbaar groen binnen de wijken.  Belangrijkste thema: Tegen gaan van klimaatverandering, extra inzet op insecten en fleur en kleur. Dat vraagt om verschillende typen groen (afwisseling, divers, plantkeuzes, ecologisch).

9

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

 

30% wil participeren, rest niet. Communicatie richting inwoners over de waarde van groen en functie van groen, helpt bij bewustwording en om participatie in groenonderhoud/adoptie te vergroten. Inwoners stimuleren om op privaatterrein (groen)maatregelen te nemen.

Aanvullende gesprekken met bewoners Conclusies, en hoofdlijnen vanuit gesprekken met bewoners.  Hoeveelheid (waardevol) groen in de wijken is laag.  Dagelijks parkeerprobleem.  Inrichting gemeentelijk groen weinig creatief, meer kleur en fleur, bollen t.g.v. insecten.  Onderhoudsniveau is laag, zeker in zomer veel onkruid (verharding).  Gemeente kapt veel bomen, bomen beter beschermen bij realisatie bouwplannen.  Bewoners willen participeren, als het kan (fysiek).  Moestuintjes  Geveltuintjes  Groene schuttingen  Groene daken (mits er subsidie is)  Onderzoek mogelijkheden voor subsidie van klimaatadaptatie.  Zonnepanelen op dak, maar grote boom voor deur, welke lijn volgt gemeente? Gesprekken met Klankbordgroep  Als gemeente eerder aan tafel bij (Nieuw)bouwplannen, situaties met veel verharding is onwenselijk.  Hoe worden keuzes gemaakt voor boom- en plantensoorten? Denk na over een voorstel in parken inheems en in woonwijken diverser. Mag creatiever.  Onderzoek welke flora en fauna aanwezig is en welke maatregelen je kan nemen of welke soorten je kan planten.  Weinig recreatief groen in gemeente, vaak gecombineerd met spelen.  Bomen niet meer één op één vervangen, kijk bijvoorbeeld eens naar kroonvolume.  Opvallend is de grote hoeveelheid verharding in gemeente. Is dit overal noodzakelijk? Is er verharding te verwijderen? T.g.v.

groen?  Wegen, onderzoek naar parkeerdruk. Denk na over parkeerplaatsen met grasbetontegels.  Boomspiegels niet meer schoffelen, mag verruigen.  Gemeente kan adviserende rol hebben voor klimaatadaptatie tuin, zoek naar mogelijkheden voor subsidie-adoptie zoals sedumdaken, groene schuttingen, geveltuintjes.

10

3. Huidige benadering Hardinxveld-Giessendam Om grip te krijgen op Hardinxveld-Giessendam is het van belang om aandacht te geven aan de verschillende structuren die Hardinxveld-Giessendam herkenbaar maakt. De focus is met name gelegd op de groenblauwe structuren van de gemeente. Landschappelijke structuur Het landschap zegt iets over de ontstaansgeschiedenis van het dorp. Dit Groen-blauw raamwerk van de gemeente Hardinxveld-Giessendam bepaalt het gezicht van het dorp en de aantrekkelijkheid van uiteenlopende woon- en recreatiemilieus. Hardinxveld-Giessendam is gelegen in de Alblasserwaard en aan de rivier de Merwede. Het landschap is onder te verdelen in twee typologieën - het veenweidelandschap en het rivierenlandschap. Gemeente Hardinxveld-Giessendam ligt in de Alblasserwaard en heeft zijn ontstaan te danken aan de ligging aan de Merwede. Kenmerkend aan het veenweidelandschap zijn: Langgerekte smalle kavels, lintbebouwing, De Giessen en de veelvoorkomende knotwilgen. Kenmerkend aan het rivierenlandschap zijn: Oeverwallen, stroomruggen, de Merwede en de talrijke meidoornhagen.

Figuur 1 Landschapsstructuurkaart

Stedenbouwkundige- en groenstructuur De ruimtelijke opbouw van de gemeente Hardinxveld-Giessendam is voornamelijk historisch bepaald. De ruimtelijke opbouw van de gemeente wordt naast de bebouwingsblokken met name bepaald door een aantal groene structuren en elementen in het landschap. De lintbebouwing langs het riviertje de Giessen is een herkenbare structuur voor Hardinxveld-Giessendam. De wijken in Hardinxveld-Giessendam zijn grotendeels omsloten door de oudere bebouwingslinten. Het groen is op willekeurige plaatsen in bebouwingslinten geconcentreerd en is in de jaren 90 aangeplant. Het groen langs de hoofdontsluitingswegen draagt bij aan een grotere herkenbaarheid en zorgt voor een verbindende en begeleidende functie tussen de woonwijken.

11

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

Figuur 2 Groenstructuurkaart

Wegenstructuur Hardinxveld-Giessendam is goed bereikbaar via de hoofdontsluitingswegen met belangrijke doorstromende functies. De wegen die de verschillende gebiedstypen ontsluiten zijn goed verbonden met de hoofdontsluitingswegen. De hoofdontsluitingswegen worden veelal begeleid door een groenstructuur en hebben een verbindende functie.

Figuur 3 Wegenstructuurkaart

12

3.1 Groenblauwe structuur De groenblauwe structuurkaart maakt voor de gemeente Hardinxveld-Giessendam inzichtelijk wat de belangrijkste groen- en waterelementen en structuren zijn. Groene en blauwe elementen zijn bepalende factoren voor het leefbaar en aantrekkelijk houden van de openbare ruimte. Juist in deze combinatie ontstaat toegevoegde waarde en de kans voor ontwikkeling van een diversiteit aan natuurwaarden. De groenblauwe structuur is een samenhangend stelsel van verschillende groene ruimtes en routes die dorp en land met elkaar verbinden. Onderstaande afbeelding geeft de groenblauwe structuur aan. Wat meteen opvalt zijn de vele watergangen die kenmerkend zijn bij het veenlandschap en rivierenlandschap, ook de Merwede neemt een groot deel van het wateroppervlak in. De groenstructuur bestaat in veel gevallen uit belangrijke toegangs- en parallelwegen voor de gemeente. Rondom deze wegen zijn vaak groenstroken en bomenrijen aanwezig waardoor ze belangrijke elementen vormen voor de groenstructuur. Echter zijn er een aantal missende schakels in de groenstructuur, met name in het buitengebied en langs de lintbebouwing. Bomen zijn in de bebouwingslinten op de oevers van de Giessen weinig aanwezig (bijvoorbeeld: de Rivierdijk, Buitendams en de Peulenstraat). Waar ze staan vormen ze een groene onderbreking van de bebouwingsrand.

Hierdoor dragen de bomen sterk bij in de recreatieve waarde van de rivier. Bomen staan hier meestal op particuliere grond.

Figuur 4. Groenstructuurkaart

Er ligt een opgave om deze structuur te behouden en waar nodig te versterken, zodat er voldoende ruimte is voor groen en water binnen de stedelijke omgeving. En er voldoende verbindingen zijn met groen en water naar het landelijk gebied. Wanneer een weg of gebied heringericht moet worden kijken we naar het ontbrekende groen en proberen we dit zo goed mogelijk in te passen. Daarnaast is het belangrijk om bewoners van de gemeente te overtuigen om meer groen, zoals bomen op particulier terrein te planten.

13

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

3.2 Uitgangspunten groeninrichting De groenstructuurkaart (zie figuur 4 Groenstructuurkaart) maakt voor Hardinxveld-Giessendam als geheel en op wijkniveau inzichtelijk wat de belangrijkste groenelementen zijn. Dit is ingedeeld naar hoofdgroen en nevengroen. Behoort het hier niet toe, dan valt het onder ‘overig groen’ en staat het niet op de kaart. De indeling van het groen binnen de verschillende groentypen is een actualisatie van de groenstructuurkaart uit 2007. De indeling is verder aangescherpt, er zijn nieuwe ontwikkelingen vastgelegd en verschillende nuances gemaakt. Hierbij is onder andere antwoord gegeven op vragen als:  Hoe bepalend is de groeninrichting voor het realiseren van de visie op het groen?  Is het groen identiteitsbepalend of slechts lokaal kijkgroen?  Is het groen van betekenis voor alle inwoners of alleen voor een buurt?  Wordt burgerparticipatie gestimuleerd of juist niet? Kenmerken groenstructuur De groenstructuurkaart maakt inzichtelijk welk groen voor de lange termijn behouden blijft en waar kansen liggen voor het ontwikkelen en/of versterken van (ecologische) verbindingen. De groene structuur verbindt visueel onze gemeente met buurgemeenten, de kern met het buitengebied en zorgt voor een logische verbinding tussen de wijken en straten. De groenstructuur vormt daarom een stedenbouwkundige functie.

Naast deze functie is het een groen netwerk voor vogels, vleermuizen, eekhoorns, insecten en andere dieren. Het zijn de ‘groene wegen’ van Hardinxveld-Giessendam. Het is als ware de kleinste schaal van het Natuur Netwerk Nederland (de landelijke groenstructuur), die Nederland verbindt met Europa en de rest van de wereld. Daarom is het zo belangrijk om generatie op generatie zorg te blijven dragen voor de instandhouding hiervan. Zowel gemeentelijke als particuliere bomen dragen bij aan de groenstructuur. Hoe meer de groeninrichting past bij de visie op groen in Hardinxveld-Giessendam, hoe belangrijker het is om deze inrichting in de toekomst te behouden en als dat kan te verbeteren. Onderwerp

Hoofdgroenstructuur

Wijkgroen

Ambitie

Behouden, versterken en Behouden en versterken ontwikkelen.

Inrichting

Het groen is cruciaal voor de inrichting van de openbare ruimte en heeft een begeleidende en verbindende functie.

Beheer en onderhoud

Conform de afgesproken beheerkwaliteit waarbij de functie van het groen als uitgangspunt dient.

Vervanging

Altijd vervangen wanneer dit nodig is en actief zoeken naar kansen voor verbetering.

Altijd vervangen wanneer dit nodig is, met behoud van de bestaande kwaliteit. Bij uitval van beplantingen zorgen voor een gelijkwaardige vervanging.

Altijd vervangen wanneer dit nodig is. In samenspraak met direct aanwonenden.

Burgerparticipatie (in beheer en onderhoud)

Nee

Uitgangspunt ja, tenzij… Afspraken worden vastgelegd in de beheerovereenkomst.

De gemeente daagt inwoners uit initiatieven aan te reiken, passend binnen de nog vast te stellen kaders.

14

Buurtgroen Behouden

Ondersteunt de inrichting Groen heeft alleen een van de openbare ruimte duidelijke meerwaarde en levert een bijdrage op buurt, straatniveau. aan het doel en functie van een plek.

Verkoop / bruikleen groen

Komt niet voor verkoop in aanmerking.

Kan voor verkoop, verhuur in aanmerking komen mits de directe aansluiting heeft met het grondgebied van de inwoner.

3.3 Bomenbeleid 2012 - 2021 Het bomenbeleid is vastgesteld in 2012, en loopt tot 2021. In dit groenbeleidsplan doen wij een voorzet voor uitwerking. 

   

 



  

 

Met de vaststelling van het bomenbeleid in 2012 zijn waardevolle structuren en bomen beschermd middels de Groene Kaart. De bomen die niet op de kaart staan zijn kapvergunningvrij. De Groene structuren op de kaart zijn behouden en voldoende beschermd. De Groene Kaart is effectief. Dit kan worden geïmplementeerd bij de Omgevingswet. Voor waardevolle bomen op particuliere grond is een bijdrage beschikbaar gesteld. Dit kan worden voortgezet. Het aantal kapvergunningaanvragen is afgenomen van 11 in 2018 naar 5 in 2020. Het beoogde doel, verlaging van administratieve taken en verplichtingen voor burgers en gemeente, is behaald. De gemeente (her)plant nu bomen één op één. Het is wenselijk om in de toekomst bijvoorbeeld te kijken naar het opleggen van herplant in de vorm van kroonvolume van de gekapte boom Om te voldoen aan de inrichtingsvereisten van groeiplaatsen van bomen maakt de gemeente gebruikt van Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen. Hierdoor worden aanvullende inrichtingseisen gesteld waardoor de bomen kunnen uitgroeien tot volwassen exemplaren. Hierdoor zijn de bomen waardevoller voor de klimaatadaptatie en biodiversiteit. Voor communicatie met de bevolking met betrekking tot kap en onderhoud maakt gemeente gebruik van gebruikelijke media: haar website, nieuwsbrieven, inspraak- en informatieavonden.

Bij herplant kunnen bewoners inspraak hebben in de vorm van keuze uit drie door de gemeente geselecteerde boomsoorten. In woonbuurten hebben bewoners ook zeggenschap over de locatie, bij doorgaande routes niet. Door de (landelijke) toename van ziektes en aantastingen laat het bomenbestand een afnemende conditie zien. Bijstelling van ambities dan wel onderhouds- en investeringsbudgetten is onontkoombaar. Diversiteit in het bomenbestand vermindert de kwetsbaarheid voor ziektes en aantastingen. Het biologische middel Xentari wordt ingezet voor bestrijding Eikenprocessierups. Aandachtspunt is dat het middel ook rupsen van andere vlinders dood. We investeren in bomen in de hoofdstructuur en worden (innovatieve) maatregelen genomen om de standplaats te verbeteren. Bij de evaluatie van het bomenbeleidsplan zijn beschermde zones in de bebouwingslinten smaller gemaakt. Om de herkenbaarheid van de bebouwingslinten te vergroten wordt deze beschermde zone weer breder gemaakt. Vanuit gesprekken met inwoners is de vraag gekomen hoe (particuliere) bomen beter kunnen worden beschermd, en dan met name bij bouwprojecten. Bomen op deze terreinen zijn veelal onbeschermd. Als gevolg van de beschikbare ondergrondse en bovengrondse ruimte en de aan de groeiplaats gestelde eisen lukt het helaas niet overal om in de openbare ruimte een boom te planten.

Om ook in de dichtere bebouwde gebieden te ont-stenen, het tegengaan van hittestress en andere klimaatdoelen, de groene uitstraling te krijgen en te behouden is het bomen-adoptieplan opgesteld. De inwoners van de gemeente kunnen een gratis boom krijgen (en de gemeente hoeft geen grond te kopen om bomen te planten). De voorwaarden voor de adoptie van de boom zijn opgenomen in de bijlage VII Adoptie boom.

15

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

4. Groenvisie Met het formuleren van een visie plaatst de gemeente Hardinxveld-Giessendam een stip op de horizon. In deze Groenvisie staat wat we de komen jaren willen bereiken. Dit biedt ruimte voor een gezonde, leefbare, aantrekkelijke en daarmee ook toekomstbestendige woon- en werkomgeving. De Groenvisie gaat uit van koesteren en verbeteren van het huidige en het nieuwe groen met al haar waarden voor het dorp en haar inwoners. Wij geven daarbij zelf het goede voorbeeld om zo onze inwoners te inspireren. De visie is verdeeld in vier thema’s, waaraan doelen zoals geformuleerd in de startnotitie zijn gekoppeld. Dit geactualiseerde groenbeheerplan kent vier hoofdopgaven:  Samen met elkaar; samenwerking met de inwoners, versterken door communicatie, educatie en participatie  Aantrekkelijk dorp, meer en beter groen  

Klimaatbestendig dorp, groen beter bestendig maken tegen (nadelige) klimaatverandering Biodiversiteit binnen en buiten het dorp vergroten, biodiversiteit bevorderen, behouden en beschermen van waardevol groen

Een aantal ambities horen niet thuis bij één, maar bij meerdere van deze hoofdopgaven. De overkoepelende ambities voor 2032 zijn:  Het beheer en onderhoud is aanvullend. Als blijkt dat het beheer en onderhoud op een andere manier beter kan bijdragen aan de vier hoofdthema`s, dan wordt hierop ingezet.  Waar mogelijk inzetten op duurzame materialen, middelen en beheer en onderhoud. Om deze ambities te bereiken, stellen we jaarlijks het investerings- en uitvoeringsprogramma op voor groen, het Meerjaren Groenprogramma. Daarin geven we aan welke doelen en resultaten we met welke projecten willen bereiken. Doel 8 zoals geformuleerd in de startnotitie (Jaarlijks een uitvoeringsplan opstellen om de continuïteit van de uitvoering te waarborgen en te kunnen inspelen op vragen en initiatieven van burgers) wordt zo geborgd. Deze visie is samen met inwoners en klankbordgroepen gemaakt door ideeën op te halen via een online enquête en videobijeenkomsten. Inwoners van Hardinxveld-Giessendam vinden hun leefomgeving steeds belangrijker. Over het algemeen waarderen onze inwoners onze groene gemeente, maar het kan altijd groener. Onze inwoners wensen meer diversiteit in het groen, meer kleur en fleur. Daarnaast willen de inwoners dat het groen inspeelt op de klimaatbestendigheid van de gemeente, voorziet in de behoefte om te recreëren en er goed uitziet.

16

4.1 Samen met elkaar We willen het dorp vergroenen en daarmee een verhoogde aantrekkelijkheid, klimaatbestendigheid, biodiversiteit en gezonde leefomgeving te bereiken. Een groot deel van Hardinxveld-Giessendam bestaat uit private buitenruimte: (voor)tuinen, binnentuinen, daken, bedrijventerreinen etc. Ook die plekken kunnen we samen groener en prettiger maken, zodat we daar zelf en ook de dieren in het dorp van kunnen genieten. Samenwerking met de inwoners, versterken door communicatie, educatie en participatie Doelen:  Bewonersinitiatieven en faciliteren van bewonersparticipatie, waarin de waarde van groen voor biodiversiteit, milieu, klimaat, gezondheid, bewegen en sporten de ruimte krijgt, worden gepromoot.  De kwaliteiten van ons groen worden gepromoot en uitgedragen op scholen (educatie).  Er is voldoende toegankelijk groen voor alle bewoners in de woonomgeving, de werkomgeving, ook bij (zorg)instellingen en scholen.  Steeds meer bewoners beheren een stukje groen in hun buurt. Bijvoorbeeld samen een plein groener maken of een moes- of geveltuin aanleggen. Dit om de inrichting en onderhoud van de openbare ruimte meer divers te maken, de kwaliteit van de openbare ruimte te verhogen en betrokkenheid van bewoners met hun leefomgeving te vergroten.

Doel 5 zoals geformuleerd in de startnotitie (beleid formuleren hoe om te gaan met initiatieven van burgers /belangengroepen waardoor onder voorwaarden gemeentegrond mag worden onderhouden of anders worden ingericht(adoptie van groen met spelregels) wordt verder uitgewerkt bij acties.

4.2 Aantrekkelijk dorp Naast dat de gemeente schoon, heel en veilig is willen wij bijdragen aan een gezonde openbare ruimte, waar het prettig verblijven is. Door groen te beschermen, behouden en waar mogelijk te versterken in combinatie met blauw. Meer en beter groen Doelen:  Bescherming van bestaand groen en blauw, de landschappelijke structuren en cultuurhistorische terreinen en lanen blijven behouden en worden versterkt.  De openbare ruimte als parken kennen een beweeg- en sportvriendelijke groene inrichting, inclusief recreatieve verbindingen. Waar mogelijk zoeken we mogelijkheden om extra verbindingen te realiseren.  Bomen kunnen vitaal oud worden met voldoende boven- en ondergrondse groeiruimte. Waardevolle bomen krijgen daar een bijzondere plaats in.  Bij reconstructies zoeken naar mogelijkheden om verharding te vervangen voor groen (of water).  De groene identiteit willen we opvallender maken, door creatieve en kleurrijke vormen van groen toe te passen. Denk aan opvallende accenten door kleur of vorm op bijzondere locaties.  Toepassen van differentiatie in beheer. Intensief in centrumgebieden, extensief waar het meer natuurlijke ontwikkeling past.  Ecologisch beheer waar het kan.

17

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

Doel 7 zoals geformuleerd in de startnotitie (Groenbeleidsplan moet kaders meegeven of en op welke wijze groenstructuren worden versterkt of ontwikkelt) wordt zo geborgd en verder uitgewerkt bij acties. .

4.3 Klimaatbestendige gemeente Groen beter bestendig maken tegen (nadelige) klimaatverandering Doelen:  Terug dringen hittestress in gemeente door aanplanten van bomen, struiken en ander groen. Groen, met name bomen zorgen voor schaduw, absorberen koolstofdioxide, geven zuurstof en frisse lucht af en zorgen voor een verkoelend effect. Bladverliezende bomen zijn ideaal voor stedelijke gebieden omdat ze het gebied in de zomer afkoelen en tijdens de winter geen warmte blokkeren. Parken zijn door het effect van verdamping en door hun schaduw, koele plekken.  We hanteren een groennorm die voor bestaande en nieuwe buurten geldt. Op basis van die norm gaan we aan de slag voor nieuw en/of beter groen. Nieuwe buurten worden vanaf de aanleg ingericht op basis van de groennorm.  Groenblauwe kwaliteitsimpuls (verharding omvormen naar groen (of blauw). In een openbare ruimte met veel groen kan regenwater beter wegzakken in de bodem. Bomen zorgen voor het opnemen van teveel aan water, zorgen schaduw en koelte op hete zomerdagen. Vogels, vlinders en bijen hebben meer leefruimte.  Groenblauwe kwaliteitsimpuls privaat terrein (Operatie Steenbreek, NK tegelwippen).  Pleinen, schoolpleinen en tuinen én ruimtes bij maatschappelijke instellingen (zorginstellingen), bedrijventerreinen waar mogelijk meer groen realiseren.

Doel 3 (in groenbeleidsplan visie bepalen op welke gebieden de gemeente een bijdrage levert aan biodiversiteit) en doel 4 (in het groenbeleidsplan uitgangspunten formuleren op welke wijze het openbaar groen en het groen op particuliere terreinen een bijdrage kan leveren aan klimaatadaptatie) uit de startnotitie worden zo geborgd en verder uitgewerkt bij acties.

4.4 Biodiversiteit binnen en buiten het dorp vergroten Biodiversiteit bevorderen, behouden en beschermen van waardevol groen Doelen:  Biodiversiteit is vergroot door veel variatie in de inrichting en het beheer van groen en blauw. Groen en blauw zijn meer verbonden zodat dieren zich veiliger kunnen verplaatsen.  Bomen(boomstructuren) zijn beschermd middels de groene kaart, en blijven behouden.  Het beheer is afgestemd op het gewenste eindbeeld en de gebruiksfunctie van een groengebied.  Groen dient een algemeen belang, vanwege de waarde van groen voor de bewoners (o.a. gezondheid, sporten en bewegen) en voor de herkenbaarheid (landschap en cultuurhistorie), de biodiversiteit (wet Natuurbescherming), het milieu en het klimaat.  Balans in waardevolle natuur met mooie inheemse soorten en onze waardevolle (groen)cultuur met een grote diversiteit aan prachtige en/of functionele uitheemse soorten. Doel 3 (in groenbeleidsplan visie bepalen op welke gebieden de gemeente een bijdrage levert aan biodiversiteit) en doel 4 (in het groenbeleidsplan uitgangspunten formuleren op welke wijze het openbaar groen en het groen op particuliere terreinen een bijdrage kan leveren aan klimaatadaptatie) uit de startnotitie worden zo geborgd en verder uitgewerkt bij acties.

18

5. Groenbeleid Om concreet invulling te geven aan de visie (H4) is er beleid nodig. De visie is opgebouwd aan de hand van vier hoofddoelstellingen. De consequenties van de gemaakte keuzes zijn vertaald naar concrete uitwerkingen (wat willen we bereiken) en op welke manier hieraan invulling gegeven wordt (wat gaan we hiervoor doen). Hiervoor zijn kansenkaarten opgesteld (Bijlage X Kansenkaart), om de doelstellingen in beeld te brengen en waar mogelijk te realiseren. Gemeente Hardinxveld-Giessendam wil een leefbare gemeente zijn voor haar inwoners. Belangrijk speerpunt daarvoor is het gezamenlijk invulling geven aan de koers voor het groen voor de komende jaren. Nadat de ambtelijke en bestuurlijke organisatie van de gemeente hebben aangegeven zich in de kaders van het groenbeleidsplan te kunnen vinden wordt de nadere invulling en uitwerking samen met bewoners verder vormgegeven. Groenbeleid en omgevingsvisie Het groenbeleid sluit aan bij het bestaande en het nieuwe beleid, zoals dat onder andere is omschreven in het Hondenbeleid (2016), Bomenbeleidsplan (2012), Beleidsnota snippergroen en reststroken (dec 2015), de Regionale Adaptie Strategie (RAS) Alblasserwaard – Vijfherenlanden, op weg naar een klimaatbestendige en robuuste regio (juli 2021), Contouren LAS 2021. De gemeente is bezig met de voorbereidingsfase voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet.

Na 1 juli 2022 start de transitiefase van medio 2022-2029. De gemeente heeft tot 1 januari de tijd om 2024 de omgevingsvisie vast te stellen. In de omgevingsvisie zullen de strategische doelen van dit groenbeleidsplan worden verwerkt. - Vastleggen robuuste groenblauwe raamwerk - Evenwichtige verdeling groen.

5.1 Samen met elkaar Samen met de inwoners maken we Hardinxveld-Giessendam nog groener en mooier. Een groene gemeente is méér dan alleen het groen dat wij beheren in de openbare ruimte. Met de klimaatopgaven waarvoor we met z’n allen staan, is groen al lang niet meer alleen een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Onze kijk op groen is: ‘Groen doen we samen’. We stimuleren vergroening van tuinen, particuliere terreinen, speelpleinen, gevels en daken. Particulieren kunnen zelf een bijdrage leveren aan het groen houden van de gemeente en het verbeteren van de waterafvoer. We gaan daarvoor de maatschappelijke betrokkenheid bij het groen en de natuur vergroten. We stimuleren burgerparticipatie en ondersteunen burgerinitiatieven. De gemeente hanteert daarbij de participatieladder. Bij burgerparticipatie vragen we groepen burgers om mee te denken of mee te doen. Er zijn diverse tredes: 1.informeren, 2. raadplegen en 3. Adviseren (coproduceren, (mee)beslissen en loslaten zijn de volgende tredes. Bij een burgerinitiatief wachten burgers niet op onze uitnodiging, maar proberen op eigen houtje invloed te krijgen op de inrichting en/of het beheer van natuur en landschap. Het is daarbij van belang dat initiatieven de waarden van het groen (landschap, cultuurhistorie biodiversiteit, gezondheid, waterbuffering, koelte) niet aantasten, maar versterken.

Als een initiatief een nieuwe invulling van het groen betekent, dan moet het onderhoud wel binnen de bestaande middelen kunnen worden uitgevoerd, of moet het door extra fondsen worden bekostigd. Wanneer bewoners of groepen (een deel van) het beheer overnemen, dan blijven deze gebieden gemeentebezit en openbaar toegankelijk.

19

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

Samen met elkaar willen wij:

Een duurzame instandhouding voor de invulling van participatie. kaders en uitgangspunten zijn bepaald in het in december 2021 vastgestelde participatiebeleid. Dit kan per locatie verschillend zijn. De gemeente hanteert daarbij de participatieladder. Bewustwording creëren bij inwoners over het effect en de waarde van groen en wat zij kunnen doen. Communicatie; informatie voorziening over groenprojecten, educatie enz.

Groenadoptie; onderhouden en inrichten van stukje gemeentelijk groen.

Wat willen we? Uit inventarisatie (o.a. enquête najaar 2021) blijkt dat er behoefte is aan meer burgerparticipatie. Inwoners willen betrokken worden bij planvorming, buurtprojecten samen invulling geven of op individueel niveau een stukje groen adopteren. De gemeente Hardinxveld-Giessendam wil in deze behoefte voorzien. Dit wordt bereikt door voor elk (groen)project in de buitenruimte altijd eerst af te vragen of en op welke wijze burgerparticipatie invulling kan krijgen. Hierin gaat het in eerste instantie om ingrepen die in de buitenruimte lokaal een belangrijke functie vervullen en/of beeldbepalend zijn. De gemeente borgt niet alleen de betrokkenheid van inwoners bij haar eigen projecten, maar staat positief tegenover ideeën en initiatieven die door inwoners worden aangereikt. Dit door tijd en inhoudelijke kennis beschikbaar te stellen. Hiermee heeft de initiatiefnemer snel inzicht in de (financiële) haalbaarheid van het aangereikte initiatief. Waar mogelijk reikt de gemeente concrete handvatten aan, zoals bijvoorbeeld door te verwijzen naar bestaande subsidiegelden. De gemeente gaat een financiële bijdrage beschikbaar stellen voor het realiseren van groene initiatieven van burgers. Initiatieven kunnen zonder dat ze een stichting of vereniging zijn, jaarlijks in aanmerking komen voor ondersteuning tot € 500.

Om de sociale cohesie in de buurt te bevorderen en kleine initiatieven te steunen mogen de totale projectkosten niet hoger dan € 10.000 zijn. Hiervoor heeft de gemeente de MAG-agenda opgesteld. Zie hiervoor de MAG-spelregels https://www.stuwkr8.nl/mag-aanvraag/. Een gezond en veilig Hardinxveld-Giessendam is in eerste instantie een verantwoordelijkheid van de gemeente. Ook in de toekomst. Uit inventarisatie blijkt dat inwoners dit zo ook ervaren. Maar zij willen hier zelf aan meewerken. Het is alleen vaak niet duidelijk wat hiervoor nodig is en waar te beginnen. De gemeente wil werken aan kennisdeling over vergroenen en klimaatadaptief inrichten van de particuliere buitenruimte. Dit door samen te werken met bestaande initiatieven zoals de klankbordgroepen en de Buurt Bestuurt maar ook via de digitale media. Burgerparticipatie is ook elkaar aanspreken als particulier groen overhangt langs wegen of paden. Of overlast ervaren wordt van afval en hondenpoep. Waar nodig en passend voorziet de gemeente in extra voorzieningen (denk aan meer afvalbakken), maar kiest ervoor in beginsel voor om waar te nemen, aan te spreken en hierop te handhaven.

20

Door met bewoners hun buurt te vergroenen op een manier dat zij er ook de meerwaarde van zien maakt dat het een gezamenlijk ‘eigendom’ wordt. De gemeente staat daarop open voor adoptie van groen. Onder adoptiegroen wordt verstaan een stukje openbaar groen dat bewoners in overleg met de gemeente opknappen en waarvan ze het onderhoud overnemen. Spelregels voor adoptiegroen worden vastgesteld door de gemeente, soms in overleg met de bewoners. Denk hierbij aan de vrijheid in soortkeuze, afspraken over termijnen en minimale inspanning die een bewoner doet. Ook spelregels over ingrijpen als het niet gaat zoals afgesproken zijn vaak onderdeel van de voorwaarden. Doorgaans worden de voorwaarden vastgelegd in een overeenkomst. Adoptie van de rotondes loopt dit jaar af, de rotondes komen weer in eigendom en beheer van de gemeente. De gemeente zal deze opnieuw inrichten, indien er interesse is zal dit in samenspraak met inwoners en/of Stichting Dorpsbehoud gebeuren. Het uitganspunt voor de inrichting is meer kleur en fleur.

Acties Samen met elkaar.  Groenadoptie wordt gestimuleerd en gefaciliteerd door duidelijke spelregels (zie bijlage VI).  Beschikbaar maken van personele inzet en kennis voor het stimuleren van groene initiatieven. Waar mogelijk ook met een financiële ondersteuning. Dit met als doel dat een gerealiseerd initiatief uiteindelijk geheel zelfstandig kan blijven bestaan.  Benutten van bestaande initiatieven (denk aan Stichting Dorpsbehoud) om inwoners gericht te informeren over de mogelijkheden waarom zij een bijdrage kunnen leveren aan een groener en Klimaatadaptief Hardinxveld-Giessendam.  Jaarlijks in gesprek gaan met de uiteenlopende stakeholders (waterschap, RWS) in het buitengebied om samen te werken aan behoud van natuurwaarden en mogelijkheden tot natuurontwikkeling te stimuleren.  Via verschillende media worden inwoners geïnformeerd waarom er op een bepaalde manier wordt beheerd of ingericht, bijvoorbeeld vanwege de biodiversiteit of klimaatbestendigheid.  Verstrekken van voorlichting over het effect van keuzes van inwoners op het klimaat, ideeën aanreiken over een natuurvriendelijke inrichting en passend onderhoud van de tuin.  Gemeente initieert jaarlijks een buurtschouw met bewoners en ondernemers om met elkaar in gesprek te gaan.  Bewoners kunnen meehelpen met het creëren van geveltuintjes en groene daken op particulier terrein.

Ook met het NK Tegelwippen vergroenen we de openbare ruimte en creëren we bewustwording bij de inwoners van onze gemeente.

Welke uitwerking geven we hieraan? 1. Uitwerking geveltuintjes spelregels (zie bijlage V Geveltuintjes voor eerste opzet voorbeeld uitwerking). Aanvragen via de gemeente;  Een geveltuin is een smalle groenstrook direct tegen een gevel, muur of afscheiding van maximaal 45 cm breed (anderhalve tegel).  Het trottoir naast de geveltuin moet minimaal 1,20 meter breed zijn – i.v.m. de toegankelijkheid voor rolstoelen en scootmobielen.  Door te kiezen voor vogel- en vlindervriendelijke klimmers en planten wordt de stedelijke biodiversiteit vergroot. 2. Spelregels adoptie van groen opstellen.  Het openbare en groene karakter moet blijven.

21

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

 Het gebied moet toegankelijk blijven voor iedereen.  Het bomenonderhoud blijft bij de gemeente.  Chemische bestrijdingsmiddelen zijn niet toegestaan.  Als bewoners nalatig zijn, kan de gemeente het in onderhoud terug nemen.  Belangrijke gebieden uit de hoofdgroenstructuur blijven in beheer bij de gemeente.  Nadere afspraken zijn overeengekomen in de overeenkomst. 3. Inrichting van rotondes, welke terug in beheer komen o Samen met inwoners, Stichtingen inrichting oppakken o Toepassen met meer kleur en fleur om biodiversiteit (aantrekking insecten) te bevorderen 4. Bewoners voorlichten over hoe zij kunnen bijdragen met hun tuin of buurt om bij te dragen aan het klimaatbestendig en natuurvriendelijk te maken. Door bijvoorbeeld:  Tegel eruit, plantje erin  Regenpijp afkoppelen, regenton plaatsen voor opvang  Open goot  Hoogte verschillen in de tuin  Groene erfafscheiding  Beplanting plaatsen / behouden  Regenwater vijvers  Groene daken  Grindstroken i.p.v. tegels  Water passerende bestrating  Schuil- en voederplekken.

5.2 Aantrekkelijk dorp We zetten ons in voor een groene openbare ruimte die gezond, is en waarin het prettig leven en vertoeven is. De openbare ruimte gebruiken we met elkaar. De openbare ruimte is daarom bij uitstek een instrument voor het bereiken van meerdere (sociale) doelstellingen. Zo ook het groen in de openbare ruimte. Groen levert een belangrijke bijdrage aan de identiteit van de gemeente en bijzondere beeldbepalende plekken. Zoals cultuurhistorie een kernwaarde is van Hardinxveld-Giessendam, is de ligging in het veenweidelandschap en het rivierenlandschap dat ook. Deze natuurwaarden willen we meer de gemeente binnen halen. Hierdoor ontstaat een grotere diversiteit en worden monoculturen voorkomen. Dit komt ten goede aan het voorkomen en beheersen van ziektes en plagen. Onder andere de watermerkziekte, iepziekte, wilgenhoutrups, essentaksterfte en eikenprocessierups zijn ziektes en plagen waar Hardinxveld-Giessendam mee te maken heeft bij haar bomenbestand. Helemaal voorkomen dat ziektes en plagen impact hebben op de groenstructuur kan niet, wel kunnen we de impact hiervan verminderen door te kiezen voor grotere variatie in soorten en de ontwikkelingen hierin meenemen in onze assortimentskeuze.

Behouden, beschermen en uitbreiden van bestaand groen (of blauw), historische boomstructuren, zichtlijnen en monumentale bomen.

Behouden van bestaand groen en zoeken naar mogelijkheden hoeveelheid groen te vergroten.

22

Een aantrekkelijke leefomgeving wordt bereikt met juiste inrichting. Toepassen van kleur en fleur, diversiteit in hoogte en bloeiperiode.

Vergroten recreatieve aantrekkelijkheid, kwaliteiten als sport, spel en recreëren versterken.

Wat willen we? De komende jaren willen we het groen(blauw)areaal verbeteren, vergroten en onderling verbinden. Groenblauwe verbindingen zorgen ervoor dat de gemeente gezond en aantrekkelijk blijft en gereed is voor het veranderende klimaat. Meer ruimte voor groen (inclusief bomen) en water betekent minder ruimte voor verharding en bebouwing óf toepassing van multifunctioneel ruimtegebruik. Meer beplanting, bomen, water en hogere diversiteit. Een aantrekkelijke leefomgeving wordt ook bereikt met juiste inrichting. Dat betekent dat kwalitatief, bij de locatie passend materiaal wordt gebruikt en dat de juiste plant- en boomsoorten op de juiste plek worden geplant. Een juiste inrichting, vakkundig beheer en juist gebruik van de openbare ruimte zorgen samen voor een positieve beleving van de gemeente, wijk en buurt. Inwoners recreëren graag in de natuur dat blijkt wel uit de fiets-, wandel- en vaarverbindingen. Langs dit netwerk bevinden zich verschillende typen speel- en beweegplekken. Onze parken nodigen uit tot bewegen, en willen wij dan ook wanneer de mogelijkheid zich voordoet onderling verbinden. In samenspraak met andere disciplines investeren we in recreatief groter wijkgroen en herkenbare wandel- en fietsroutes naar het buitengebied (bijv. inrichten Groenste fietsnetwerk langs de A15).

Aanleggen van een strook van streekeigen bloemen, planten en bomen, welke een bron van voedsel zijn voor vlinders, bijen en andere insecten en op die manier de biodiversiteit in de gemeente vergroten

Acties Aantrekkelijk dorp  Groen geeft structuur aan de stad en daar hechten inwoners waarde aan, denk aan parken, bomenlanen en monumentale bomen. o Historische structuren behouden en waar mogelijk versterken (met Landschappelijke sfeer in parken handhaven en versterken o Opvallende landschappelijke elementen gebruiken voor de inrichting van de buitenruimte  Groenstructuren beschermen middels groene kaart en opnemen in Omgevingsplan.  Bij herontwikkeling van openbare ruimten wordt speciaal gekeken naar de mogelijkheden voor vergroting van het groenoppervlak  Meer kleurrijke en bloeiende planten deze dragen bij aan de biodiversiteit. Doordat ze bijen en vlinders aan trekken. Tevens geeft het de openbare ruimte een fijnere beleving voor bewoners. Jaarlijks minimaal één locatie/gebied aanleggen met vaste planten van minimum oppervlak van 300m2.  Verbeteren recreatieve verbindingen tussen parken en routes vanuit de wijk en richting de dijken meer met elkaar verbinden  Duidelijke ‘spelregels’ ten aanzien van bomen en eigentijdse vormen van duurzame energiewinning, waaronder het toepassen van zonnepanelen op daken.

23

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

Welke uitwerking geven we hieraan? 1. Waardevolle (historische) boomstructuren behouden en waar mogelijk versterken 2. Bij (herplanten) van bomen: Biodiversiteit van boomsoorten toepassen, soms zelfs meerdere soorten per straat/laan. 3. Vaste planten en gavarieerd struweel toepassen bij nieuwe inrichting van beplantingsvakken, om kleur en fleur uit te breiden. Bijvoorbeeld locaties zoals: Parken, Wetering, Wielwijk 4. Verbinden van Parken onderling. Denk hierbij aan het verbinden van het Peulenpark, de parkstrook Merwedestraat, het Park Baijensweer en benut mogelijkheden tot vergroening. 5. Bij versterken van groen niet alleen kijken naar het één op één vervangen van bomen maar kijk wat er mogelijk is voor het toenemen van kroonvolume. (Bijvoorbeeld i.p.v. 4 kleine bomen, 1 grote boom). 6. Versterken van hoofdstructuur bijvoorbeeld in de Koningin Wilhelminalaan, Nieuweweg Noord en de Stationsstraat.

24

5.3 Klimaatbestendige gemeente Door klimaatverandering stijgt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Stortbuien en langdurige neerslag veroorzaken wateroverlast. De riolering kan zulke zware regenbuien niet verwerken. Daar komt bij dat het verharde oppervlak de laatste jaren is toegenomen, waardoor niet al het water kan wegzakken in de bodem. Door verharding en bebouwing blijft minder ruimte over voor groen en water. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat groen en blauw substantiële bijdragen leveren aan bijvoorbeeld het afvangen van fijnstof (bomen), het temperen van hittestress en het welbevinden van mens en dier. Vooral bomen vervullen deze belangrijke functies voor de gemeente in grote mate. Om optimaal te kunnen bijdragen is het van belang dat de bomen en het groen goed worden onderhouden. De komende jaren worden extra woningen gebouwd. Door deze woningbouwopgave neemt de druk op de openbare ruimte, en dus ook op het groen, toe. Om te voorzien in de klimaatbestendigheid van de gemeente we leggen we bij nieuwe inrichtingen een minimale groen norm op. Bij renovaties of herinrichtingen willen zo veel als realistisch mogelijk ontharden. Een groen en leefbaar dorp maak je met vele handen. De gemeente slaat graag de handen ineen met bewoners, ondernemers, woningbouwcorporaties, kennisinstellingen en andere organisaties, waaronder andere overheden.

We moedigen bewoners, bedrijven en organisaties aan hun eigen buitenruimte, zoals binnentuinen en daken, groener te maken en te beheren. Voor de openbare ruimte geeft de gemeente duidelijke kaders voor aanleg, onderhoud en beheer.

Samen aan de slag, gezamenlijk met inwoners, ondernemingen en organisaties aan de slag om de gemeente klimaatbestendiger te maken.

Groenblauw; Versterken van groenstructuren en de samenwerking tussen groen en water.

Inrichting van nieuw en bestaand groen minimale groennorm opleggen.

Klimaatbestendig onderhoud, groen beheren op basis van functie en zonering.

Wat willen we? Om in de toekomst klimaatneutraal of klimaatbestendig te zijn moet geïnvesteerd worden in het groen. De waarden die groen heeft voor onder andere een prettig woon- en werkklimaat, het tegengaan van wateroverlast, hittestress en verdroging moeten beter benut worden. We streven een klimaat adaptieve openbare ruimte na. Waarin hitte, droogte, wateroverlast, bodemdaling beheersbaar zijn en blijven.

25

Groenbeleidsplan 2022 – 2032 Hardinxveld-Giessendam

De gemeente hanteert als beleidsuitgangspunt dat de aanwezigheid van zonnepanelen (zie bijlage IV Afwegingskader zonnepanelen) of de wens om tot plaatsing daarvan over te gaan, op zich geen reden is voor het vellen van bomen. Het openbaar groen is waardevol voor de gemeente en dient bovendien een groot maatschappelijk belang. Bomen dragen bij aan de verbetering van het leefklimaat en aan een prettige leefomgeving. Bomen zorgen onder andere voor vermindering van hittestress in de stedelijke omgeving. Voor nu en in de toekomst. Dat betekent dat: Acties Klimaatbestendige gemeente  We informeren onze inwoners over de meerwaarde van meer groen en minder verharding in de tuin. Groene tuinen met minder verharding kunnen bijdragen aan een vermindering van de opwarming van de omgeving op hete dagen, zorgen ervoor dat het riool minder belast wordt tijdens piekbuien en bieden vogels en andere kleine dieren meer leefgebieden (operatie Steenbreek).  Aanbieden van regentonnen, om water op te vangen in particuliere tuinen  Bij grootschalige ruimtelijke ontwikkelingen (denk aan uitbreiding met nieuwe woonwijk) tenminste 1 boom, en 120 m2 per woning (of 48m2 per inwoner) openbaar groen (incl. water) binnen de grenzen van de ontwikkellocatie of het hiertoe te rekenen areaal als ambitie opnemen. Investeren in juiste groeiomstandigheden.