Concept Omgevingsvisie Hardinxveld-Giessendam 2025.pdf

Een frisse blik vooruit

concept omgevingsvisie Hardinxveld-Giessendam

COLOFON Initiatiefnemers Gemeente Hardinxveld-Giessendam

Opstellers Gemeente Hardinxveld-Giessendam, TwynstraGudde Buro SRO

Contactpersonen gemeente Hardinxveld-Giessendam Merlijn Timmers en Kees Nieuwenhuizen

Contactpersonen TwynstraGudde Anouk Paris en Cynthia Nijhuis

Contactpersonen Buro SRO John van de Zand en Floor Zandstra

Status & datum Concept 28 april 2025

Voorwoord wethouder Met trots presenteer ik u de omgevingsvisie van onze mooie gemeente. Dit document gaat over onze leefomgeving: de plek waar we wonen, werken, elkaar ontmoeten en waar onze kinderen opgroeien. De omgevingsvisie is een gezamenlijk toekomstbeeld. Hoe willen we dat HardinxveldGiessendam eruit ziet in 2050 en verder? De keuzes die we nu maken, zijn bepalend voor de leefomgeving van de generaties na ons. Ons dorp heeft een hechte gemeenschap waarin saamhorigheid centraal staat. Onze sportverenigingen, kerken en nog veel meer initiatieven dragen dagelijks bij aan het welbevinden van onze inwoners. Diezelfde saamhorigheid zien we ook terug in de gesprekken die we de afgelopen tijd hebben gevoerd met ondernemers, inwoners, verenigingen en andere partners. Tijdens verschillende bijeenkomsten en via enquêtes, zowel online als offline, hebben veel betrokken Hardinxveld-Giessendammers hun stem laten horen. Ik ben oprecht dankbaar voor deze belangrijke bijdrage aan de omgevingsvisie.

Tegelijkertijd staan we met elkaar voor grote uitdagingen, zoals het vinden van ruimte voor nieuwe woningen, het omgaan met klimaatverandering en het verbeteren van bereikbaarheid en leefbaarheid. We realiseren ons dat de tijdgeest vraagt om aanpassingsvermogen, maar we geloven in de kracht van onze nuchterheid en samenwerking. Samen kunnen we de uitdagingen van deze tijd het hoofd bieden en de kansen grijpen die zich voordoen. De omgevingsvisie is een uitnodiging om met elkaar in gesprek te blijven over wat we belangrijk vinden. Om samen verder te bouwen aan een Hardinxveld-Giessendam dat klaar is voor de toekomst. En toch helemaal zichzelf blijft. Jan Nederveen Wethouder omgevingsvisie

Wethouder Jan Nederveen

4

Inhoudsopgave Voorwoord wethouder

3

Samenvatting

7

1.

9

2.

3.

4.

Een omgevingsvisie voor Hardinxveld-Giessendam

1.1 1.2

Inleiding Hoe is de omgevingsvisie tot stand gekomen?

Hardinxveld - Giessendam in 2025

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Achtergrond en historie Cultuurhistorie Onze gemeente en de regio Kwaliteiten en kenmerken Trends en ontwikkelingen​

9 11

15

15 15 17 17 25

Hardinxveld - Giessendam 2050

29

Werken met de omgevingsvisie​

61

3.1 3.2 3.3

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Onze visie Visiebeeld De vijf ontwikkelopgaven

Strategische uitvoeringsagenda​ Programma’s en omgevingsplan Fasering ambities en ontwikkelopgaven: 2030 – 2040 – 2050 Milieueffectrapportage Regionale samenwerking

4.6 4.7 4.8

Flexibele en adaptieve omgevingsvisie​- sturing, monitoring, evaluatie en actualisatie​ 63 Sturingsfilosofie, kostenverhaal ​en grondbeleid 63 Waar moet een initiatief aan voldoen?​ 64

Bijlagen

Bijlage 1 Overzicht beleidsdocumenten Bijlage 2 Participatieverslag

65 65 69

29 31 35

61 61 62 62 62

5

6

Samenvatting Dit is de omgevingsvisie van gemeente Hardinxveld-Giessendam. Deze omgevingsvisie bevat integrale keuzes voor de fysieke leefomgeving voor de komende periode. De fysieke leefomgeving gaat om bijna alles buiten, dus: gebouwen, bodem, water, natuur, lucht, maar ook wegen en duurzame opwek van energie. Met deze omgevingsvisie werpen we als gemeente een frisse blik vooruit naar 2050: hoe behouden we onze maritieme identiteit, versterken we onze economische positie, versterken we onze gemeenschap en ontwikkelen we onze leefomgeving? De uitdagingen en kansen op het gebied van woningbouw, mobiliteit, klimaatadaptatie en economie vragen om een aanpak met een balans tussen ontwikkeling en behoud van onze kernkwaliteiten. Ons dorp kent duidelijke ruimtelijke structuren. De A15, het spoor van de MerwedeLingelijn en de Betuweroute doorkruisen de gemeente. Met drie stations is ons dorp goed bereikbaar over het spoor. De Merwede en de Giessen maken de waterstructuren in ons dorp tastbaar. Het dorpse karakter met onderlinge verbondenheid en de van oudsher aanwezigheid van diverse kerkgenootschappen, maakt de identiteit van Hardinxveld-Giessendam. Ongeveer 19.000 inwoners wonen in onze gemeente en daar komen ieder jaar inwoners bij. De sectoren scheepsbouw, bouw en infra, logistiek en transport zorgen, mede door de ligging aan het water, voor werkgelegenheid.

Vanuit onze huidige kenmerken en kwaliteiten willen we voor de toekomst een aantrekkelijke en duurzame gemeente zijn. Daarbij gaan we uit van een verdere versterking van onze positie in de Drechtsteden, de ligging aan het water en groene kwaliteiten. De goede verbindingen die we nu hebben, waaronder die met de regio maken we toekomstbestendig en aantrekkelijker. We willen in onze eigen en deels regionale woonbehoefte voorzien in een prettige en gezonde leefomgeving. De van oudsher bestaande relatie met het water heeft ons economische welvaart gebracht en dat willen we verder versterken waarbij we aandacht hebben voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving. Ook de voorzieningen in ons dorp dienen voor de toekomst behouden te blijven en afgestemd te zijn op de behoeftes die er zijn binnen een aantrekkelijke omgeving. We zetten in op vijf ontwikkelopgaven voor HardinxveldGiessendam waarmee we de kwaliteiten van de gemeente richting de toekomst behouden en versterken: Groene omgeving en water Duurzame mobiliteit Samen fijn, veilig en gezond wonen Een veerkrachtige economie Toekomstbestendig centrum

We kijken eerst naar het landschap, bodem en watersysteem. Deze kwaliteiten zijn de basis van waaruit de gemeente historisch is gegroeid. De laag van de verbindingen is daaraan toegevoegd: onze mobiliteitsnetwerken. Vervolgens kijken we op welke manier we onze samenleving richting de toekomst versterken, zodat we samen fijn, veilig en gezond wonen. Dat hangt samen met de economie die we veerkrachtig houden richting de toekomst. Tot slot hebben we de ontwikkeling van het centrum als dorpshart uitgewerkt. Voor elk van de ontwikkelopgaven is aangegeven hoe deze effect heeft op een aantal thema’s. Het gaat om het effect op het sociaal, gezond en inclusief samenleven, de functiemix, toekomstbestendig en circulair ontwikkelen, de verbondenheid in ruimtelijke structuren en mobiliteit. De omgevingsvisie van onze gemeente geeft op hoofdlijnen de gewenste ontwikkeling van de leefomgeving weer. Deze visie vormt een uitnodiging om samen te werken aan de opgaven en ambities die staan beschreven. De ontwikkeling van de leefomgeving kan met behulp van verschillende instrumenten en projecten worden uitgevoerd. We zetten met een aantal programma’s in op de stap richting uitvoering. Het gaat onder andere om programma’s voor woningbouw, mobiliteit en de centrumontwikkeling. De omgevingsvisie passen we tussentijds aan als er nieuwe opgaven in beeld komen of ontwikkelingen daarom vragen.

Daarom monitoren en evalueren we elke twee jaar, zodat we tijdig in kunnen zetten op de gevolgen van nieuwe ontwikkelingen. 7

8

1. Een omgevingsvisie voor Hardinxveld-Giessendam 1.1

Inleiding

Gelegen aan de Merwede en de Giessen, heeft Hardinxveld-Giessendam zich eeuwenlang ontwikkeld als het centrum van scheepsbouw en watergebonden bedrijvigheid. Van oudsher waren de inwoners afhankelijk van de griendcultuur met hoepmakerijen en de visserij en later de binnenvaart en scheepsbouw. Hardinxveld-Giessendam groeide uit tot een dorp in de maritieme sector met een sterke traditie van ambachtelijkheid en innovatie. De gemeente maakt onderdeel uit van de zuidelijke Randstad en de verstedelijkte Drechtsteden. Daarnaast heeft HardinxveldGiessendam een strategische ligging ten opzichte van waardevol landelijk gebied en grenst aan de landelijke Alblasserwaard, het Groene Hart en de Biesbosch. De verwevenheid met het water heeft naast het landschap ook de identiteit van de gemeenschap bepaald: ondernemend, verbonden met traditie en gericht op vernieuwing. Waarom en wat is een omgevingsvisie? In deze omgevingsvisie zijn onze ambities voor de lange termijn tot 2050 vastgelegd. Dat is van invloed op keuzes die we maken in de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving gaat om bijna alles buiten,

dus: gebouwen, bodem, water, natuur, lucht, maar ook wegen en duurzame opwek van energie. Deze omgevingsvisie is opgesteld om de keuzes die we maken in de fysieke leefomgeving in samenhang te bekijken. Hierin zijn thema’s als gezondheid, sociale ontwikkelingen en duurzaamheid verweven. Daarmee gaat deze visie over de hele leefomgeving, wat anders is ten opzichte van eerdere visies die we hadden. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is de omgevingsvisie als instrument voor gemeenten opgenomen. De omgevingsvisie geeft de strategische doelen voor de ‘fysieke leefomgeving’ weer. In Hardinxveld-Giessendam hebben 34 actuele beleidsdocumenten gediend als onderlegger voor de omgevingsvisie. Met het uitwerken van de beleidsdocumenten in één visie is een samenhangend beeld op het behoud van kwaliteiten enerzijds en anderzijds de ontwikkeling van de gemeente ontstaan. Dit doen we aan de hand van de zogenaamde lagenbenadering waarbij thema’s als bodem, water, ruimtelijke inrichting, etc. over elkaar heen worden gelegd. Dit helpt met het maken van de ruimtelijke keuzes en het stellen van prioriteiten voor de toekomst. Naast gemeenten, hebben ook provincies en het rijk een omgevingsvisie voor het eigen grondgebied.

Leeswijzer omgevingsvisie

In hoofdstuk 1 is te lezen wat de omgevingsvisie is, waarom de gemeente deze opstelt en welke onderdelen erin terugkomen. Ook staat beschreven hoe de visie tot stand is gekomen. In hoofdstuk 2 staat de beschrijving van de huidige kwaliteiten van Hardinxveld-Giessendam. In dit hoofdstuk is ook uitgewerkt welke trends op de gemeente af komen en welke ontwikkelingen er zijn. In hoofdstuk 3 zijn de vijf ontwikkelopgaven uitgewerkt. Dit zijn de keuzes die we maken voor de toekomst waarin we op basis van de lagenbenadering uitwerken wat voor gemeente we in 2050 willen zijn. In hoofdstuk 4 is tot slot uitgewerkt hoe we uitvoering geven aan de omgevingsvisie.

Lagenbenadering

9

10

De formele plaatsnaam is Hardinxveld-Giessendam. Dit is de enige formele naam van het dorp. Echter, in beleving, bebording en spreektaal zijn er diverse manieren waarop er naar delen van het dorp verwezen wordt. Dit heeft te maken met de ontstaansgeschiedenis; u leest daar meer over in dit hoofdstuk. In deze omgevingsvisie gebruiken we een beperkt aantal aanduidingen, namelijk: ▪ Hardinxveld-Giessendam als het gaat om het

dorp als geheel ▪ Boven-Hardinxveld als aanduiding voor het ge-

bied dat ook met plaatsnaamborden op deze manier is geduid. ▪ Neder-Hardinxveld voor de aanduiding van het gebied ‘anders dan Boven-Hardinxveld’. Giessendam valt in de omgevingsvisie ook onder de benaming Neder-Hardinxveld.

Verplichte onderdelen in de omgevingsvisie Elke gemeente moet uiterlijk 1 januari 2027 één visie voor haar grondgebied vaststellen. Deze moet volgens de Omgevingswet een beschrijving bevatten van: 1. De (gewenste) kwaliteit van de leefomgeving; 2. De geplande ontwikkeling, gebruik, beheer en bescherming van het grondgebied; 3. Het samenhangend beleid van de leefomgeving. Daarnaast hebben we een aantal beginselen uit te werken, waar in de omgevingsvisie rekening mee gehouden moet worden. Deze onderdelen zijn vertaald naar de leefomgeving van de toekomst.

Deze beginselen zijn: 1. Het voorzorgsbeginsel; 2. Het beginsel van preventief handelen; 3. Het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron bestreden moeten worden; 4. Het beginsel dat de vervuiler betaalt.

De omgevingsvisie 2050 is anders dan de toekomstvisie Naast de omgevingsvisie hebben we het in HardinxveldGiessendam ook over de toekomstvisie. De visies overlappen in het doel om te kijken naar de toekomst van Hardinxveld-Giessendam. Maar de omgevingsvisie gaat over de fysieke leefomgeving en de wijze waarop het dorp zich ontwikkelt. De toekomstvisie richt zich op de politiek-bestuurlijke, organisatorische en financiële aspecten van de gemeente.

Status omgevingsvisie en instrumenten Omgevingswet

samenhang

Eén van de doelen van de Omgevingswet is om meer ruimte te geven aan maatschappelijke initiatieven. Vandaar dat we de gemeente samen verder ontwikkelen. De omgevingsvisie is een uitnodiging aan de samenleving om de ambities en doelen uit de visie gezamenlijk te realiseren. Naast de omgevingsvisie, beschrijft de Omgevingswet het programma en het omgevingsplan als instrumenten voor gemeenten. De ambities en opgaven uit de omgevingsvisie, worden in programma’s

concreter uitgewerkt. Dit kan themagewijs of gebiedsgericht. Het programma omschrijft welke maatregelen de gemeente Hardinxveld-Giessendam neemt en met wie de ambities en doelen uit de visie worden uitgewerkt. In de omgevingsvisie en het programma staan geen regels die juridisch bindend zijn voor inwoners en ondernemers in de gemeente. Die legt de gemeenteraad vast in het omgevingsplan. Daarmee is duidelijk welke ontwikkelingen en mogelijkheden er zijn in de leefomgeving. In het omgevingsplan staan de regels over wat per locatie wel en niet mag. Om als gemeente sturend te zijn op de toekomstige ontwikkeling is met de invoering van de Omgevingswet gekozen om de omgevingsvisie als bindend instrument te gaan hanteren. De omgevingsvisie is uitsluitend bindend voor de gemeenteraad bij de uitoefening van zijn bevoegdheden. Dit wordt ‘zelfbinding’ genoemd. De inhoud van deze omgevingsvisie is dus niet bindend voor de inwoner. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en overheid zijn wel samen verantwoordelijk voor het realiseren van de ambities en opgaven uit de omgevingsvisie. We zoeken daar een effectieve samenwerking in binnen de gemeente en in de regio. Gezamenlijke verantwoordelijkheid vraagt om een andere rolverdeling tussen overheid en samenleving. De omgevingsvisie is de basis voor uitwerking en uitvoering van toekomstige ontwikkelingen. 11

Jongerenparticipatie

Participatiedag ‘De straat op’

“Niet bouwen in de polder, groen houden!”

Datum: 29 november 2024 | 2 locaties

Datum: 10 februari 2025 | 68 jongeren

Locatie 1: Centrum Hardinxveld-Giessendam | Primera | Stickers 47

12

15

16

17

Enquête 35

“Er dient meer naar de veiligheid van fietsers en wandelaars gekeken te worden”

38 25 5

“Wij willen meer activiteiten in het dorp”

Respondenten totaal 512

Totale opkomst 85-100 personen

“Ik ben erg tevreden over het wonen in Hardinxveld-Giessendam”

14

Leeftijd

Kaartjes 33

Geen inwoner

“Bedrijven zijn belangrijk, maar er is veel vrachtverkeer”

Locatie 2: Boven-Hardinxveld | Hoogvliet | Stickers 21 Wonend in: Neder-Hardinxveld Boven-Hardinxveld Elders

13

Inwoner

“Ik zie graag verbetering van het openbaar vervoer”

Online enquête via Onderzoekscentrum Drechtsteden Data: 4 t/m 23 december 2024

“Ik heb geen last van de snelweg en het spoor”

“Bouwen van woningen moet vooral voor starters en ouderen”

Totaal enquete 334

Samenwerkingspartners (experts)

Leeftijd

Datum: 28 januari 2025 | 25 organisaties Fien Wonen | De wonderwijzer | Partou | Calvijn college | Hagi in Bloei | Waterschap rivierenland | Platform Sociaal Domein | Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid | Smaak Vastgoed Ontwikkeling | Gebroeders Blokland (ontwikkelaar) | Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid | De Kerk met de Beelden | Servanda Sociaal Werk | Historische Vereniging | Stichting Dorpsbehoud | Bouwberaad | Stichting OVO | LTO-Noord | SSV Prins Hendrik | Jeugdouderling | Huurdersraad | Verkeerscommissie | Bibliotheek | Bedrijfskern | Ondernemend Hardinxveld

12

“Het dorpse gevoel zorgt voor de saamhorigheid”

Compleet

Incompleet

19-39 (30) 46-60(101) 76-90(22)

246

2 Inwoner

4

55

Werknemer Ondernemer Inwoner en werknemer

31-45(90) 61-75(90)

23 Inwoner en ondernemer

1.2 Hoe is de omgevingsvisie tot stand gekomen?

De omgevingsvisie is tot stand gekomen in de zomer van 2024 t/m het najaar van 2025. Gedurende het traject om tot de omgevingsvisie te komen, zijn gesprekken gevoerd met de samenleving. De gesprekken hebben informatie opgeleverd voor de ontwikkeling van de leefomgeving. Deze informatie heeft de basis gevormd voor de afwegingen die in deze omgevingsvisie zijn gemaakt. De uitkomsten van deze gesprekken zijn te vinden in bijlage 2. De omgevingsvisie is de uitkomst van een interactief proces met inwoners, jongeren van 12-18 jaar, ondernemers, maatschappelijke organisaties, ketenpartners (zoals buurgemeenten, de veiligheidsregio en het waterschap), medewerkers van de gemeente, college van B&W en gemeenteraad. Allereerst is verkend welke opgaven een plek moeten krijgen in de omgevingsvisie. Het toekomstbeeld en de mogelijke ontwikkelopgaven zijn in een participatietraject voorgelegd aan de samenleving. Vervolgens hebben we met elkaar toegewerkt naar een toekomstbeeld en ontwikkelopgaven. Deze zijn in maart 2025 besproken in de gemeenteraad. Daarin is de koers van de omgevingsvisie beschreven. In de uiteindelijke omgevingsvisie staat ook de kwaliteit van de leefomgeving beschreven, waarbij bestaand beleid als basis is gebruikt. 13

Historische ontwikkeling

14

1575

1875

1960

2025

2. Hardinxveld - Giessendam in 2025 2.1 Achtergrond en historie

De geschiedenis van onze gemeente en onze rol in de regio is gevarieerd. Hardinxveld-Giessendam heeft zich door de eeuwen heen ontwikkeld van een agrarische gemeenschap naar een moderne, stedelijke omgeving. Onze historische wortels en eigenheid zijn daarbij behouden gebleven. Onze geschiedenis gaat terug tot de vroege Middeleeuwen. De eerste schriftelijke vermelding van de naam “Hardinxveld” dateert uit de 12e eeuw. De naam wordt vaak in verband gebracht met het oude woord “veld”, wat een open ruimte of land aanduidt. Het gebied was oorspronkelijk een moerassig land waar landbouw werd bedreven, voornamelijk voor veeteelt en akkerbouw. Giessendam, is genoemd naar de rivier de Giessen, die door de regio stroomt. De naam Giessen kan verwijzen naar de “giessen” of zijtakken van de rivier. Gedurende de 16e en 17e eeuw heeft de regio zich verder ontwikkeld. De dorpen Hardinxveld en Giessendam waren voor die tijd relatief klein en bestonden voornamelijk uit landbouwgemeenschappen. De ligging aan de rivier de Giessen speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de lokale economie, aangezien waterwegen cruciaal waren voor transport en

handel. Gedurende deze periode kwam er ook enige invloed van de opkomende industriële revolutie, die voor de omliggende regio van belang zou worden. In de 19e eeuw werd de agrarische samenleving verder versterkt door de opkomst van de vlasindustrie, die zich ook in de regio begon te vestigen. Deze industrie had een aanzienlijke impact op de economische ontwikkeling van Hardinxveld-Giessendam. In de 20e eeuw, met de opkomst van de industrialisatie en de uitbreiding van transportinfrastructuren, zoals spoorwegen en autosnelwegen, begon de gemeente een meer verstedelijkte en geïndustrialiseerde uitstraling te krijgen. De gemeente Hardinxveld-Giessendam werd in 1957 officieel gevormd door de samenvoeging van de twee dorpen Hardinxveld en Giessendam. Het gebied groeide snel in de tweede helft van de 20e eeuw en in de 21e eeuw, voornamelijk vanwege de gunstige ligging in de Randstad en de nabijheid van grotere steden zoals Rotterdam, Dordrecht en Utrecht. Tegenwoordig is onze gemeente een dynamische gemeente met een mix van landelijke aantrekkelijkheid en stedelijke voorzieningen. Het

is een gewaardeerde woonplek vanwege de rustige omgeving, goede verbindingen met de omliggende grote steden en de landelijke uitstraling die het behoudt.

2.2 Cultuur en erfgoed

Cultuur is een breed begrip dat niet alleen kunst en erfgoed omvat, maar het zijn ook normen en waarden, tradities en gedragingen. Het heeft invloed op de maatschappij, zoals het welzijn van individuen en de sociale cohesie binnen wijken. Mensen krijgen met cultuur de mogelijkheid om zichzelf uit te drukken, verbinding te maken met anderen en zich te verdiepen in verschillende perspectieven. Voor kinderen is cultuur een manier om hun creativiteit en probleemoplossend vermogen te ontwikkelen. Volwassenen zoeken vaak kunst en cultuur voor ontspanning, inspiratie of om hun mentale gezondheid te verbeteren. Jaarlijks worden diverse lokale evenementen en activiteiten georganiseerd, zo krijgen inwoners en bezoekers de kans om cultuur in de gemeente te ervaren en te waarderen. Het cultureel erfgoed van onze gemeente bestaat uit 11 rijksmonumenten en 35 gemeentelijke monumenten. Deze omvatten zoal diverse boerderijen, dijkwoningen, gemalen, een watertoren en een molen. Bij diverse panden 15

Hardinxveld-Giessendam en de regio

16

staan monumentale bomen die het aanzicht versterken. Daarnaast zijn er historische waarden zoals dijken, kaden en wegen, die onder andere langs de Giessen, de Merwede en in het buitengebied ten noorden van de Betuweroute te vinden zijn. Het behoud van deze monumenten en historische structuren is belangrijk om de culturele identiteit van onze gemeente te waarborgen.

2.3 Onze gemeente en de regio

Smart Delta Drechtsteden is een regio in beweging. De gemeenten in deze regio zijn zich ervan bewust dat sommige opgaven niet stoppen bij de regiogrens. Daarom vindt er steeds nauwere samenwerking plaats met Gorinchem, maar ook de gemeenten Molenlanden en Altena zijn op sommige thema’s relevante samenwerkingspartners. HardinxveldGiessendam vervult hierin vanwege de geografische ligging een belangrijke rol als schakelpunt tussen regio’s en gemeenten binnen deze regio’s. Gelegen aan de Merwede en de A15 ligt onze gemeente strategisch voor verschillende soorten bedrijven, zoals de scheepvaart, logistiek en (maak)industrie. De Merwede biedt onder andere mogelijkheden voor de scheepsbouw, reparatie en onderaannemers, wat bijdraagt aan de economische ontwikkeling van Hardinxveld-Giessendam en de regio. Dit trekt bedrijvigheid aan en brengt werkgelegenheid. Met de ligging aan de MerwedeLingelijn zijn wij ook per spoor goed bereikbaar voor werknemers en onze inwoners.

Het open polderlandschap als onderdeel van de Alblasserwaard en het Groene Hart biedt aantrekkelijke plekken voor recreatie en verblijf. Voor stedelijke voorzieningen maken we gebruik van de omliggende plaatsen Gorinchem, Sliedrecht en Dordrecht. Op grotere afstand liggen Rotterdam en Utrecht. Omgekeerd bieden wij de regio ruimte voor onder andere recreatie, werkgelegenheid en functies als het voortgezet en beroepsonderwijs. Het noordelijk deel van onze gemeente ligt binnen het Groene Hart en de Alblasserwaard. Beide vormen een overwegend open groengebied. We onderscheiden ons binnen de regio door onze ligging aan de oostzijde van de Drechtsteden. De overgang van dorp naar het open landschap is een kenmerkende kwaliteit die bijdraagt aan het gevoel en de beleving van dorps, landelijk en ruim wonen. Het Groene Hart heeft de beschermde status van Nationaal Landschap. Aan de overkant van de Merwede ligt het Nationaal Park De Biesbosch. Dit is een beschermd natuurgebied en het grootste zoetwatergetijdengebied van Europa.

2.4 Kwaliteiten en kenmerken

Hardinxveld-Giessendam kenmerkt zich door een hechte, betrokken gemeenschap met een sterk historisch besef en een overwegend christelijke signatuur. De sociale structuur is overzichtelijk, met een hoge mate van onderlinge verbondenheid, waarin verenigingsleven, kerken en vrijwilligerswerk een centrale

rol spelen. Cultureel staat de gemeente bekend om haar scheepsbouwtraditie en nuchtere mentaliteit, met een sterke focus op gezin, arbeidsethos en gemeenschapszin. De directe nabijheid van diverse grotere plaatsen en de ligging tussen stad en landschap zien we als belangrijke kernkwaliteit. Op regionaal niveau zijn wij onderdeel van de maritieme topregio met een directe relatie met het water. De openheid van de polder Alblasserwaard en de nabijheid van de natuur van de Biesbosch en Merwelanden bepalen mede onze bijzondere positie. We vormen een schakel- en/of overgangszone tussen stad en landschap. De A15, de rivier Merwede en de MerwedeLingelijn met drie stations dragen bij aan de bereikbaarheid. Onze gemeente kenmerkt zich door harde infrastructurele doorsnijdingen. In oost-westelijke richting zijn dit de Merwede, de A15, de Merwede-Lingelijn en de Betuweroute. In noord-zuidrichting zijn dit de Giessen met haar karakteristieke (agrarische) lintbebouwing en het Kanaal van Steenenhoek. De beleving van de linten en het water kan beter. Het onderscheid tussen de kernen Neder-Hardinxveld en Boven-Hardinxveld zien we als kwaliteit. De identiteit die er nu is behouden en koesteren we. Bij ontwikkelingen richting de toekomst is dit een belangrijk uitgangspunt. 17

Bodem, water en landschap

18

Bodem, water en landschap De bodem in Hardinxveld-Giessendam bestaat voornamelijk uit klei- en veengronden, die veel voorkomen in het westen van Nederland. Met de aanwezigheid van de rivieren de Merwede en de Giessen is de bodem beïnvloed door sedimentatie. De gronden in deze gebieden zijn vaak vruchtbaar, maar kan ook wateroverlast veroorzaken. Daarnaast bestaat onze gemeente uit polders en deels uit veengronden. Deze gronden zijn gevoelig voor bodemdaling als gevolg van ontwatering.

van wateroverlast. Hoewel het waterbeheer in onze gemeente goed is georganiseerd, zijn er ook uitdagingen. Bodemdaling (door veenafbraak) en verzilting (door kwellen en verdamping) zorgen voor problemen voor de landbouw en het milieu. Daarnaast hebben we te maken met klimaatverandering, wat zorgt voor extremere regenval en daardoor voor wateroverlast. Hier gaan we in de toekomst beter mee om door water als belangrijk thema te zien bij ontwikkelingen en herinrichting van onze gemeente.

De rivieren de Merwede en de Giessen, beide belangrijke waterwegen, hebben een grote invloed op het watersysteem in de regio. Daarbij is de Merwede een belangrijk scheepvaartroute die een verbinding vormt tussen de Rijn en het havengebied van Rotterdam. De Giessen daarentegen is een kleine rivier die met name van belang is voor de afwatering van het (polder)gebied. De aanwezigheid van deze waterwegen maakt dat het gebied kwetsbaar kan zijn voor overstromingen, maar tegelijkertijd zorgt het voor een gevarieerd ecosysteem, landbouwgrond en mogelijkheden voor recreatie langs het water.

Het landschap van onze gemeente wordt gekenmerkt door het van oorsprong moerassige landschap. De rivieren en veenstromen hebben het veenweidegebied gevormd. Aan de noord- en oostzijde van onze gemeente is dit veenpolderlandschap te ervaren. Het noordelijk deel van onze gemeente kent een open polderlandschap met lintbebouwing en agrarische activiteiten. Het oostelijk deel kenmerkt zich ook door (binnendijks) polderlandschap met een kleinschaliger karakter. In het buitendijkse deel is natuurgebied met bos te vinden dat onderdeel is van het NatuurNetwerk Nederland (NNN-gebied).

Hardinxveld-Giessendam maakt deel uit van een uitgebreid afwateringssysteem, waarbij boezemkanalen en gemalen worden gebruikt om overtollig water af te voeren en het waterpeil op een constant niveau te houden. Dit is van belang voor zowel landbouw als voor het voorkomen

Ons stedelijk landschap wordt gekenmerkt als onderdeel van de stedenband Drechtsteden ontstaan en gelegen langs de Merwede. Woningbouw en bedrijvigheid hebben zich ontwikkeld langs de Merwede en de Giessen. Met de komst van de A15, MerwedeLingelijn en de Betuweroute, die in de

loop van de tijd zijn aangelegd, heeft ons stedelijk gebied zich meer richting het noorden ontwikkeld. De Betuweroute vormt in 2025 een min of meer kunstmatige begrenzing tussen het ‘stedelijk’ gebied en het open polderlandschap.

Omgevingsveiligheid Omgevingsveiligheid is van belang voor de kwaliteit van de leefomgeving, vooral in gebieden waar risicobronnen aanwezig zijn. In onze gemeente ligt de nadruk op het waarborgen van de veiligheid van kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen, zoals basisscholen, kinderdagverblijven, kerken en verzorgingstehuizen. Het creëren van voldoende afstand tussen risicobronnen, zoals tankstations, propaantanks en aardgasleidingen, en deze gebouwen is dan ook een randvoorwaarde voor ontwikkelingen. Onze gemeente kent diverse risicobronnen, waaronder spoorwegen, rijkswegen, bedrijventerreinen, laagvliegroutes en verschillende leidingtracés. De integrale benadering van omgevingsveiligheid in Hardinxveld-Giessendam richt zich niet alleen op het vermijden van risico’s door fysieke afstand, maar ook op het nemen van weloverwogen besluiten wanneer risico’s niet te vermijden zijn. De samenwerking met de Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid speelt hierin een cruciale rol. Dit heeft te maken met de veiligheid in de regio die nauw verbonden is met bredere landelijke risico’s, zoals de toekomstige mogelijke transitie naar waterstof als brandstof. 19

Omgevingsveiligheid

20

In Hardinxveld-Giessendam wordt omgevingsveiligheid gewaarborgd door een integrale aanpak die verschillende aspecten van veiligheid en leefbaarheid dekt. We werken hierbij nauw samen met diverse partners, zoals de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) en de GGD. Iedere vier jaar stellen we een Integraal Veiligheidsplan (IVP) op.

Leefomgeving en gezondheid Onze gemeente kenmerkt zich door de nuchterheid, verbinding en het samen doen. De sociale samenhang is onderdeel van onze cultuur en het sterke verenigingsleven. Wel verandert onze bevolkingssamenstelling en kennen we een trend van veroudering van de bevolking en toename van het aantal alleenstaanden. Onze gemeente wordt voor met name het stedelijk gebied gekenmerkt door een minder gezonde leefomgeving. De aanwezigheid van onder andere de A15, industrie en de beperkte beschikbare ruimte dragen hieraan bij. Dit vraagt om verbetering van de inrichting van de fysieke leefomgeving. Dit is nodig om mogelijke achterstanden in gezondheid te verkleinen, druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen te verlagen en inwoners vitaal ouder te laten worden. Het verenigingsleven en dan met name de sport is onderdeel van onze gemeenschap evenals bewegen van onze gezonde samenleving. Binnen onze gemeente is er een aanbod van zowel binnen- als buitensport. We beschikken over de sporthallen De Appelgaard,

Wielewaal en het Dok. Daarnaast is er onder meer het zwembad de Duikelaar, tennisvereniging LTC De Merwede, gymnastiekvereniging OKK, watersportverenigingen de Snap en Huibjesbrug en de sportvelden bij de Sluisweg in Neder-Hardinxveld en de Tiendweg in Boven-Hardinxveld. Op het gebied van zorg is er aanbod van zorgvoorzieningen voor alle leeftijdscategorieën en zorgbehoeftes in onze gemeente en/of regio.

Het dorp en de kernen Ons dorp bestaat uit twee kernen: Neder-Hardinxveld en Boven-Hardinxveld. Hardinxveld is ontstaan aan de Merwede. Giessendam is een jongere nederzetting, ontstaan bij een dam in de Giessen en heeft zich in eerste instantie ontwikkeld als dijkdorp langs de Giessen. Inmiddels vormen deze kernen Boven- en NederHardinxveld samen het dorp Hardinxveld-Giessendam. Buitendams, Binnendams, de Peulenstraat, de Kerkweg, de Nieuweweg, de Sluisweg en de Rivierdijk in NederHardinxveld en Kromme Gat, De Buurt en de Koningin Wilhelminalaan en de Rivierdijk in Boven-Hardinxveld zijn nog steeds als oorspronkelijke structuren herkenbaar. In Boven-Hardinxveld zijn voorzieningen aan De Buurt nagenoeg verdwenen. De belangrijkste centrumvoorziening, de supermarkt, is gevestigd aan de Juliana van Stolbergstraat. In Neder-Hardinxveld bevindt zich in de driehoek tussen de Peulenstraat, de Thorbeckestraat en Buitendams het dorpscentrum met diverse (winkel) voorzieningen, nog enkele fraaie gebouwen en de kerk

van de Hervormde Gemeente. Daarmee is (deels) het historische karakter behouden. Verder kenmerken zowel Boven-Hardinxveld als Neder-Hardinxveld zich door de hechte gemeenschap en het sterke verenigingsleven. Na de inpoldering is het landschap in een strakke structuur verkaveld. De oorspronkelijke polderlinten als de Broekseweg en de Tiendweg zijn nog duidelijk herkenbaar met de aanwezigheid van enkele agrarische bedrijven. Wel heeft er een sterke verandering plaatsgevonden door de ruilverkaveling en het gebruik van agrarisch naar nietagrarische bedrijfsactiviteiten. Boven-Hardinxveld is met name aan de noordzijde gegroeid. Eerst aan de westzijde van de Koningin Wilhelminalaan vanaf de jaren ‘50. Daarna vanaf eind jaren ‘60 aan de oostzijde. Later werden de eerste bedrijventerreinen aangelegd langs de Merwede. De laatste woningbouwontwikkelingen bevinden zich aan de oostzijde van de kern en de herontwikkeling aan de Zalmrokerij. Neder-Hardinxveld heeft zich in eerste instantie vanaf de Rivierdijk langs de Sluisweg en de Nieuweweg ontwikkeld. De wijk Over ’t Spoor is in de jaren ’30 ontwikkeld. In de jaren ‘60 volgde de uitbreiding ten noorden van het centrum. In de jaren ‘60 en ‘70 maakte Neder-Hardinxveld een schaalsprong met de ontwikkeling van de woonwijken De Peulen en Wielwijk.

Ook ontstonden de eerste bedrijventerreinen achter de Nieuweweg en vond verdere uitbreiding van de watergebonden bedrijvigheid langs de Merwede plaats. Later vonden de grote uitbreidingen plaats op het gebied 21

Het dorp en de kernen

22

van woningbouw aan de westzijde van de Nieuweweg en bedrijvigheid op de Peulen. Aan de oostzijde van de kern werden de bestaande bedrijventerreinen verder uitgebreid. De meest recente woningbouwontwikkelingen zijn de wijken Westwijk, De IJzergieterij en de Blauwe Zoom. De laatste is momenteel nog in ontwikkeling. Datzelfde geldt ook voor het bedrijventerrein ’t Oog en de 1e fase van de woningbouw ‘t Oog. Hardinxveld-Giessendam ligt direct nabij de Biesbosch en de Alblasserwaard. Dit natuurgebied en polderlandschap vormen aantrekkelijke overgangen met de kernen en het stedelijk gebied van de Drechtsteden. Het dorp heeft directe verbindingen met de A15 en indirect met de N214.

Buitengebied Onze inwoners geven aan dat juist de kwaliteit van het dorps wonen in een groene omgeving hen aanspreekt. Dit geeft onze gemeente als onderdeel van de Drechtsteden een bijzondere positie. De kernen bevinden zich in een sterk verstedelijkt gebied te midden van diverse infrastructuur en bedrijvigheid en de rand van het Groene Hart en de Alblasserwaard. Buiten wonen, maar toch dicht bij de stad. Het agrarische karakter en de openheid van het landschap aan de noord- en oostzijde van onze gemeente is kenmerkend. Wel is het aantal agrarische bedrijven door de opkomende verstedelijking sterk afgenomen. Ook verandert het gebruik van de agrarische gronden onder invloed van verschillende factoren. Denk bijvoorbeeld aan bodemdaling en verzilting, maar ook door externe

factoren, zoals een toename van natuur en recreatie, energietransitie (zonnevelden) of ontwikkelingen binnen de agrarische sector (duurzame landbouw). Het landschap heeft in toenemende mate een recreatieve en groene waarde gekregen. Inwoners van onze eigen gemeente, maar ook inwoners uit de omliggende gemeenten zijn op zoek naar ruimte, rust en ontspanning. Dat geldt met name voor de Dortse Avelingen, de zone langs de Merwede, natuurgebied Giessenzoom en het open polderlandschap ten noorden van de Betuweroute. Dit gebied is ideaal voor ontspanning en onthaasting van onze inwoners, en recreanten van elders. Daarbij zijn delen van het gemeentelijk grondgebied onderdeel van het NatuurNetwerk Nederland (bijvoorbeeld de zone langs de Merwede). Het gebied ten oosten van Boven-Hardinxveld is weidevogelgebied en een deel van het gebied ten noorden van ons dorp is tevens waterbergingsgebied.

2.5 Trends en ontwikkelingen​ Klimaatverandering

Het tegengaan van klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van de 21ste eeuw. In 2015 ondertekenden 174 landen, waaronder Nederland, het Klimaatakkoord van Parijs. Nederland nam daarmee de verplichting op zich de uitstoot van broeikasgassen sterk te verminderen om verdere klimaatverandering te beperken. Nederland gaat voor 55% CO2-reductie in 2030 en wil CO2neutraal zijn in 2050. Deze doelen zijn opgenomen in de

Klimaatwet. Hoe we als land tot deze CO2-reductie willen

komen, is uitgewerkt in het landelijke Klimaatakkoord uit 2019. Daarin staat dat er een belangrijke rol is weggelegd voor de gemeenten in ons land.

Energietransitie De Drechtsteden streven ernaar om vóór 2050 volledig energieneutraal te zijn. Dit betekent dat het gebruik van fossiele brandstoffen wordt beëindigd, waardoor de uitstoot van koolstofdioxide vrijwel tot nul wordt gereduceerd. Daarnaast neemt ook de emissie van luchtverontreinigende stoffen, zoals stikstofoxiden, aanzienlijk af. De verduurzaming van de scheepvaart levert daar een belangrijke bijdrage aan. Dit draagt bij aan een duurzamere en gezondere leefomgeving.

Demografische ontwikkeling De bevolkingsgroei van onze gemeente is relatief bescheiden, maar stabiel. Sinds 1995 is onze bevolking gegroeid van 17.555 naar circa 19.000 inwoners in 2025, een toename van bijna 9%. De bevolkingssamenstelling van Hardinxveld-Giessendam wordt van oudsher gekenmerkt door een groter aantal gezinnen met kinderen en minder alleenstaanden dan regionaal en landelijk gemiddeld. De demografische samenstelling verandert door: ▪ toenemende (dubbele) vergrijzing; ▪ verwachte groei van het aantal alleenstaanden; ▪ stabilisatie van het aantal jongeren; ▪ afname van de leeftijdscategorie 20-64 jarigen. 23

Het buitengebied

24

Dit heeft grote gevolgen voor de arbeidsmarkt, woningbehoefte en zorgvoorzieningen. De vergrijzing betekent dat er meer behoefte is aan (mantel)zorgwoningen en aangepaste woningen voor ouderen. Daarnaast neemt de vraag naar zorg- en welzijnsvoorzieningen toe. We zullen moeten anticiperen op deze ontwikkeling door beleid te formuleren dat inspeelt op de behoeften van oudere inwoners, zonder de jonge gezinnen en werkenden uit het oog te verliezen.

Woningbouwopgave Uit de in 2024 uitgevoerde Woningmarktanalyse Drechtsteden blijkt dat zowel in de regio als geheel, als ook in onze gemeente sprake is van een grote en toenemende druk op de woningmarkt. De verkoopprijzen van woningen en de wachttijden voor huurwoningen nemen steeds verder toe. Er wordt onvoldoende gebouwd om in de vraag te kunnen voorzien. Met name voor starters is het moeilijk om een geschikte en betaalbare woning te vinden. De woningvoorraad in Hardinxveld-Giessendam bestaat ten opzichte van het regionaal gemiddelde voor een groter deel uit (koop)eengezinswoningen en een kleiner deel aan (huur)appartementen. Het aandeel sociale huurwoningen ligt met 26-27% enigszins onder de landelijk voorgestane norm. De autonome woningbehoefte (dus zonder extra te voorzien in opvang van bovenlokale behoefte) wordt voor de periode 20242035 geraamd op 740 woningen.

De vraag naar woningen blijft groeien, terwijl het aantal beschikbare bouwlocaties beperkt is. De gemeente zet extra in op het bouwen van betaalbare en sociale huurwoningen voor met name starters, jonge gezinnen en ouderen. Hierdoor voorzien we in een grote behoefte aan woningen voor starters op de woningmarkt. Met de bouw van levensloopbestendige woningen voor ouderen bevorderen we de doorstroming waardoor ook voor gezinnen voldoende woningen beschikbaar komen. In de Kadernota Strategisch Grondbeleid 2023 wordt benadrukt dat woningbouw in lijn moet zijn met de maatschappelijke behoeften en de ruimtelijke mogelijkheden van de gemeente. Binnen de Drechtsteden waren er in 2023 11.810 actief woningzoekenden. De gemiddelde zoektijd naar een woning in 2023 bedraagt 38 maanden. In onze gemeente neemt het aantal huishoudens tot 2030 toe met circa 523. Voor de Drechtsteden in totaal is er sprake van een toename van ruim 6.700 huishoudens. Een van de speerpunten is het ontwikkelen van duurzame en energiezuinige woningen. Dit sluit aan bij de bredere doelstelling om de gemeente klimaatbestendig te maken en de CO2-uitstoot te verminderen. Verder wordt gekeken naar de transformatie van bestaande gebouwen naar woonfuncties om zo de druk op nieuwbouwlocaties te verminderen.

Natuur en recreatie De gemeente Hardinxveld-Giessendam zet de komende jaren in op een duurzaam en evenwichtig buitengebied. Natuur, agrarische activiteiten en recreatie komen hier samen. Hierbij wordt rekening gehouden met het historisch gevormde landschap, dat deels van nationaal belang is, en er worden aanpassingen doorgevoerd om beter in te spelen op de veranderende effecten van bodem en water. Door middel van natuurvriendelijke landbouw, ecologische verbindingen en de vergroening van openbare ruimten wordt de biodiversiteit versterkt en wordt de leefomgeving duurzamer en veerkrachtiger gemaakt. Daarnaast speelt recreatie een belangrijke rol in de ontwikkeling van het buitengebied. Het open polderlandschap biedt veel mogelijkheden voor wandelaars en fietsers, terwijl de Binnen-Giessen, de Merwede en het Kanaal van Steenenhoek aantrekkelijke locaties blijven voor waterrecreatie zoals vissen, zwemmen en kanoën. De gemeente kent kleinschalige recreatie en zet in op de ontwikkeling van nieuwe recreatieve routes en de verbetering van bestaande netwerken. Hiermee wordt niet alleen de toegankelijkheid van het buitengebied vergroot, maar wordt ook de lokale economie ondersteund en de leefkwaliteit voor inwoners verbeterd. Zo wordt een 25

toekomstbestendige omgeving gecreëerd waarin natuur, recreatie en economische ontwikkeling hand in hand gaan.

Economische ontwikkelingen Hardinxveld-Giessendam kent een sterke economie, die voornamelijk wordt gedragen door de maritieme sector, de bouw en de logistiek. Deze sectoren bieden veel werkgelegenheid en dragen bij aan de economische stabiliteit van de regio. Echter, uitdagingen zoals automatisering, digitalisering en de energietransitie vragen om een herijking van de economische strategie. De gemeente heeft een Economische Visie opgesteld die inzet op het versterken van de bestaande economische clusters en het stimuleren van innovatie en duurzaamheid. Investeringen in scholing en bijscholing zijn van belang om de lokale beroepsbevolking toekomstbestendig te maken. Daarnaast is het van belang om ondernemers en bedrijven te faciliteren die aansluiten bij de veranderende economie. Zowel de rijksweg als de gemeentelijke wegen krijgen steeds meer verkeer te verwerken en slibben daardoor dicht. De bereikbaarheid van de gemeente verslechtert en daarmee het ondernemersklimaat. We gaan met bedrijven in gesprek om de automobiliteit van en naar het bedrijf te verminderen. 26

Ontwikkeling naar een gezondere leefomgeving

Voorzieningen voor de jeugd

Een gezonde leefomgeving is vanuit ons bestaand beleid een speerpunt in de ontwikkeling van Hardinxveld-Giessendam. De fysieke omgeving waarin mensen opgroeien, wonen en werken, heeft namelijk grote invloed op hun gezondheid en welzijn. Daarom zet de gemeente in op een integrale benadering, waarin schonere lucht, water en bodem samengaan met een leefomgeving die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten, spelen, sporten en ontspannen. De ruimtelijke inrichting wordt zo vormgegeven dat inwoners worden gestimuleerd om te wandelen, fietsen en buiten te recreëren. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan klimaatbestendigheid, duurzame bouw, energiebesparing en het stimuleren van groene, lokale initiatieven. Een goede toegang tot basisvoorzieningen en het creëren van inclusieve, toegankelijke openbare ruimte zorgen ervoor dat iedereen – ongeacht leeftijd, achtergrond of fysieke beperking – kan meedoen. Gezondheid, inclusie en duurzaamheid worden daarmee als samenhangende waarden verankerd in de ruimtelijke en stedelijke ontwikkeling van de gemeente.

Om jongeren optimaal te ondersteunen in hun ontwikkeling, wordt geïnvesteerd in voorzieningen die aansluiten op hun behoeften. Dit omvat niet alleen de uitbreiding van onderwijsfaciliteiten, maar ook de realisatie van sociale en culturele ontmoetingsplekken zowel overdekt als in de openbare ruimte. Daarnaast wordt gewerkt aan sport- en speelvoorzieningen en laagdrempelige hulpverlening voor jongeren met psychosociale problemen. Door voorzieningen aan te bieden, wil de gemeente jongeren actief betrekken bij de gemeenschap en hun kansen op een gezonde en stabiele toekomst vergroten.

Klimaatadaptieve maatregelen Hardinxveld-Giessendam staat voor uitdagingen door klimaatverandering, zoals hittegolven, zware regenval en droogte, die de leefbaarheid en infrastructuur beïnvloeden. Vanuit de Lokale Adaptatie Strategie Hardinxveld-Giessendam 1.0 focussen we ons op klimaatadaptatie om een duurzame en gezonde leefomgeving te waarborgen. Dit omvat het versterken van groenstructuren en het aanpassen van stedelijke gebieden om hitte te verlichten en bodemdaling te verminderen. De inwoners en (agrarische) bedrijven worden gestimuleerd klimaatadaptieve maatregelen toe te passen met aandacht voor waterbeheer en biodiversiteit.

De gemeente werkt ook aan het verbeteren van openbaar groen, het beschermen van natuurgebieden en het vergroenen van infrastructuur. Door samenwerking en investeringen in groen en water wil HardinxveldGiessendam een weerbare en toekomstbestendige gemeente blijven. Daarbij vragen zowel de energietransitie als klimaatadaptatie ook de nodige ruimte; hier moet rekening mee worden gehouden bij zowel nieuwe ontwikkelingen als de transitie van bestaand gebied.

27

28

3. Hardinxveld - Giessendam 2050 De kwaliteiten, trends en ontwikkelingen die in het vorige hoofdstuk beschreven staan willen we versterken om met toekomstige veranderingen om te gaan. In vijf ontwikkelopgaven zijn keuzes voor de toekomst geschetst. Dit geeft weer wat voor een gemeente we in 2050 zijn. Dat is gedaan vanuit de lagenbenadering. Deze vijf ontwikkelopgaven dragen bij aan versterking van de gezonde fysieke leefomgeving met een goede omgevingskwaliteit. De visie maakt onderscheid tussen ontwikkelopgaven die doelgericht zijn en ambities die meer vooruitzien.

De ontwikkelopgaven zijn uitgewerkt op basis van terugkerende thema’s die randvoorwaardelijk zijn bij ontwikkkelingen. Naast opgaven zijn ambities geformuleerd. Deze ambities gaan over de wensen op lange termijn. Afhankelijkheden vanuit verschillende factoren maken dat deze ambities met de kennis van nu in 2025 nog onzeker zijn. Om de ontwikkelopgaven daadwerkelijk te realiseren, moeten we als gemeente goed toegerust zijn, zowel op organisatorisch als financieel vlak. Daarnaast spelen initiatieven vanuit de samenleving een belangrijke rol in het realiseren van deze opgaven. Niet alles is echter altijd mogelijk, zelfs niet als het aansluit bij één van deze opgaven. In veel gevallen zal maatwerk vereist zijn. De vijf ontwikkelopgaven en de kenmerken en kwaliteiten van onze omgeving, zoals beschreven in deze visie, dienen als richtlijn voor de afwegingen die we maken.

3.1 Onze visie

Vanuit onze huidige kenmerken en kwaliteiten willen we voor de toekomst een aantrekkelijke, gezonde en duurzame gemeente zijn. Daarbij gaan we uit van een verdere versterking van onze positie in de Drechtsteden, de ligging aan het water en groene kwaliteiten. De goede verbindingen die we

nu hebben, waaronder die met de regio, gaan we verduurzamen, beter benutten en aantrekkelijker maken. We willen in onze eigen en deels regionale woonbehoefte voorzien in een prettige en gezonde leefomgeving. De van oudsher bestaande relatie met het water heeft ons economische welvaart gebracht en dat willen we verder versterken waarbij we nadrukkelijk aandacht hebben voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving. Ook de voorzieningen in ons dorp dienen voor de toekomst behouden te blijven en afgestemd te zijn op de behoeftes die er zijn binnen een aantrekkelijke omgeving. Dat staat centraal in de omgevingsvisie. Op basis van onze kenmerken en kwaliteiten zetten we in op:

Ontwikkelopgave 1 Groene omgeving en water Ontwikkelopgave 2 Duurzame mobiliteit Ontwikkelopgave 3 Samen fijn, veilig en gezond wonen Ontwikkelopgave 4 Een veerkrachtige economie Ontwikkelopgave 5 Toekomstbestendig centrum 29

Visiekaart

30

De ontwikkelopgaven zijn op elkaar afgestemd door het toepassen van de lagenbenadering waarmee een integrale visie ontstaat. De eerste ontwikkelopgave richt zich op het landschap, het bodem- en het watersysteem. Aansluitend wordt in de ontwikkelopgave op het gebied van mobiliteit aandacht besteed aan de netwerklaag. Tot slot worden de resterende ontwikkelopgaven behandeld binnen de laag van de ruimtelijke inrichting (occupatie). Door middel van enkele vaste thema’s, de randvoorwaarden, biedt dit de nodige samenhang en handvatten om onze keuzes te vertalen naar de verschillende woon-, werk- en recreatiegebieden in onze gemeente. Op basis van de uitgevoerde analyse en de ontwikkelgaven maken we, waar mogelijk, keuzes voor de toekomst van onze gemeente in de omgevingsvisie. De vijf ontwikkelopgaven worden hier gepresenteerd, waarbij ook wordt aangegeven waar nog geen definitieve keuzes zijn gemaakt. We benoemen hierbij de fricties, dilemma’s en mogelijke consequenties, evenals de stappen die we nemen om tot definitieve keuzes te komen.

3.2 Visiebeeld

De visiekaart op pagina 30 toont het integrale visiebeeld. Het water en het omliggende polderlandschap zijn belangrijke factoren van onze identiteit. Het groene open polderlandschap met onder andere de Giessen en de ligging aan

de Merwede hebben grote waarden. Net zoals onze (cultuur)historie. Dit willen we dan ook beschermen en versterken. Niet alleen onze monumenten en dijken en linten. Ook bodem, water en groen zijn essentiële elementen van ons landschap die niet mogen worden aangetast. Juist het dorp weer naar het water brengen en het water een plek geven in het dorp zien we als een belangrijke ambitie. Denk aan de beleefbaarheid van het water, door het toevoegen van wandel- en fietsroutes en mogelijkheden om aan het water te zitten. Ons landschap laat kleinschalige (dag) recreatie toe op de daarvoor geëigende plekken langs het water en in de polders. Onze gemeente is en blijft goed verbonden met de regio. We streven naar goede verbindingen vanuit de kernen naar de nabijgelegen treinstations. Daarbij wordt het langzaam verkeer gestimuleerd boven het gebruik van de auto. We maken voet- en fietspaden aantrekkelijker en veiliger. Ook zetten we in op de watertaxi en waterbus naar onder andere de Drechtsteden. Zo wordt onze ligging aan het water nog beter benut en bevorderen we gezonde en duurzame mobiliteit. In de kernen richten we ons op nieuwe mobiliteitsvormen, zoals deelauto’s en laadpunten. Waar mogelijk verminderen we het autoverkeer in het centrum, maar we zorgen ervoor dat de bereikbaarheid van winkels en voorzieningen behouden blijft. Zo

blijft ons centrum een aantrekkelijke plek om te verblijven en te ontmoeten. In onze gemeente is het prettig, veilig en mooi wonen, omringd door water en een prachtig groen polderlandschap. Dat willen we behouden en verder verbeteren door woningen aan te passen of te bouwen die voorzien in de behoefte van specifieke groepen. Zoals levensloopbestendige (zorg)woningen voor ouderen of kleinere woningen voor alleenstaanden. Om in de vraag naar nieuwe woningen te voorzien, ook deels voor de regio, streven we ernaar de leefomgeving in onze gemeente vitaal en aantrekkelijk te houden. Dit gebeurt door herstructurering en transformatie in het dorp zelf, rondom de stations in de kern Neder-Hardinxveld door verdichting en aan de randen van de kernen. Het is belangrijk dat het landschap hierbij beperkt wordt aangetast en onderdeel gaat vormen van de ontwikkeling. We zien de ontwikkeling van een robuust en betrouwbaar lokaal/regionaal energiesysteem als een belangrijke koers, waarbij duurzame opwek, opslag en gebruik met elkaar in balans zijn. De nieuwe woonlocaties moeten goed bereikbaar zijn waarbij de uitgangspunten van het STOMPprincipe leidend zijn (Stappen , Trappen , Openbaar vervoer, Mobility as a service, Privé auto). We bouwen verschillende woningtypen om ruimte 31

32

te bieden voor alle groepen. Duurzaamheid staat bij ons hoog in het vaandel. Daarom stimuleren we het gebruik van duurzame en circulaire bouwmaterialen. Ook werken we aan een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. Daarnaast verduurzamen we bestaande woningen en zetten we in op natuurinclusief bouwen. In onze gemeente hechten we veel waarde aan onze onderlinge betrokkenheid. We willen onze gemeenschapszin behouden en versterken, bijvoorbeeld door het creëren van ontmoetingsmogelijkheden in de gebouwde omgeving maar ook in de openbare ruimte. We richten de leefomgeving dusdanig in dat deze een gezonde leefstijl stimuleert.

Landbouw is van belang voor HardinxveldGiessendam, ondanks dat het aantal agrarische bedrijven in onze gemeente beperkt is. Het behouden en versterken van deze functie juist in combinatie met kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw, recreatie, zorginitiatieven en innovaties zien we voor de toekomst als kansrijk. Bovendien denken we ook aan de verbetering van het landschap, de overgang tussen dorp en landschap en duurzaamheid. Daarbij beperken we ons niet tot de gemeentegrens, maar we zorgen ook voor een goede aansluiting met initiatieven in omliggende gemeenten

We zetten in op het beter benutten van bestaande bedrijventerreinen en het clusteren van watergebonden bedrijvigheid. Daarmee ontstaat nieuwe ontwikkelruimte en zetten we ook in op het verduurzamen van deze terreinen door middel van duurzame bouw, energieopwekking en meer groene ruimte (biodiversiteit). Wat betreft energieproductie, ligt de nadruk op zonneenergie en zetten we in op nieuwe energievormen zoals groen gas en de toepassing van groene waterstof. Voor grote windmolens is binnen onze gemeentegrenzen geen ruimte. Wel blijven we de ontwikkelingen volgen in omliggende gebieden. 33

Ontwikkelopgave 1 Groene omgeving en water

34

3.3 De vijf ontwikkelopgaven Ontwikkelopgave 1 Groene omgeving en water

Een gemeente in een groene omgeving die water omarmt

Opgave Het water en groen, samen met onze (cultuur) historie, zijn belangrijke kernkwaliteiten van het dorp en onze gemeente. In de loop van de jaren lijkt het dorp de verbinding met het water in zekere mate te zijn kwijtgeraakt. We zetten in om die verbinding weer meer tastbaar te maken. Dat biedt kansen voor de versterking van de economie, de verbinding met de regio en recreatie. Barrières die in de loop der tijd gevormd zijn zoals de A15, de Rivierdijk en de bedrijvigheid hebben ervoor gezorgd dat de relatie tussen het dorp en het water is verslechterd. Dat willen we graag verbeteren waarbij we ook onze historie beter zichtbaar willen maken. We zien onder andere kansen om de noord-zuid verbindingen in het dorp tussen het water van de Merwede en het landschap van de Alblasserwaard en het Groene Hart te verbeteren en te versterken. Dit draagt bij aan een verbeterde relatie tussen het water, dorp en het omliggende landschap. Dit door onder andere de verbondenheid en verblijfswaarde van oevers en natuurgebieden te verbeteren. Ook zetten we in op recreatie, bewegen en sport in een gezonde leefomgeving. We sturen op verbetering

van de lucht, bodem en water, zodat de verbinding met het water beter wordt ervaren.

Ambitie We kijken vooruit naar een toekomst waarin het dorp de groene omgeving en de verbinding met het water optimaal benut. In 2050 hebben we een duurzaam en toekomstbestendig watersysteem. Naast de focus op bodem en water, leggen we de nadruk op het versterken van de natuur, met speciale aandacht voor de rivieren Giessen en Merwede, en het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte. Dit, samen met het beter beleefbaar en zichtbaar maken van onze (cultuur) historie en erfgoed, creëert mogelijkheden voor onder andere recreatie. Waarbij we kleinschalige recreatie langs de Binnen-Giessen zien en recreatieve routes willen verbeteren. Ook het bevorderen van kleinschalige vergroening en recreatie in het buitengebied hoort daarbij. We streven ernaar om het dorp dichter bij de rivier te brengen. Dit doen we door de beleefbaarheid van de rivier te vergroten. Denk aan het opnieuw waarderen van de natuur, meer

ruimte maken voor water en groen, de ruimte voor auto’s te verminderen ten gunste van nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden en een hoogwaardige openbare ruimte creëren met meer ruimte voor wandelen en fietsen. Daarbij denken we aan het creëren van aantrekkelijk oevers in onze gemeente als onderdeel van de Drechtoevers maar ook door meer natuurvriendelijke oevers en minder verharding waarmee we het ecologisch evenwicht stimuleren. Daarnaast besteden we aandacht aan het waarborgen van ruimte voor dijkversterking en (omgevings)veiligheid.

Regio Wat betreft de infrastructuur, waaronder de A15, zien we kansen om het dorp beter te verbinden met omliggende gebieden, zonder dat dit ten koste gaat van de verbinding met de regio. Onder andere de doorfietsroute tussen de Papendrecht en Gorinchem draagt hieraan bij en levert een bijdrage om het autogebruik te verminderen. Daarbij ligt de focus op het behoud en het versterken van de rust en het dorpse en landelijke karakter. Ook hier zien we nadrukkelijk kansen om het dorp naar het water te brengen. 35

Uitvoering aan ambitie: Ontwikkeling van het Boezemkanaal Het waterschap Rivierenland gaat in de Alblasserwaard het watersysteem op orde brengen door een nieuw boezemgemaal te realiseren in Hardinxveld-Giessendam. Het eeuwenoude watersysteem in de Alblasserwaard zit namelijk aan zijn grenzen. Het lukt niet meer om de peilen op dit boezemstelsel met de twee gemalen in Kinderdijk te beheersen. Ook zijn grote delen van de boezemkades in dit gebied niet meer sterk en/of hoog genoeg. In tijden van droogte wordt bij Elshout-Kinderdijk het water uit de Lek in gelaten. Door de lage rivierstanden in de zomer en zeespiegelstijging dringt het zoute zeewater verder de rivier op, landinwaarts. Dat zilte water is niet goed voor de landbouw en natuur. Door klimaatverandering nemen deze problemen in de toekomst verder toe. Daarnaast is er in de Alblasserwaard sprake van bodemdaling en zijn veel kades niet hoog en/of stevig genoeg. Door een nieuw gemaal ten noorden van de Kanaaldijk Noord in Hardinxveld-Giessendam te bouwen, hoeft niet al het water via Kinderdijk te worden af- en aangevoerd. Hierdoor zijn de waterpeilen op de boezems beter te beheersen én hoeven minder kades te worden verbeterd.

36

Om het water naar de Giessen en de benedenMerwede te krijgen wordt een nieuw kanaal aangelegd. Hierdoor ontstaat een nieuwe aanen afvoerroute via de Beneden-Merwede. Het nieuwe kanaal wordt op sommige plekken lokaal zo’n 100 meter breed en circa 1,5 km lang. Langs het nieuwe kanaal komen natuurvriendelijke oevers. Voor het nieuwe kanaal worden drie nieuwe bruggen, waaronder een spoorbrug voor de MerwedeLingelijn, een sifon onder de A15 én een nieuw poldergemaal gerealiseerd. Ook de doorfietsroute F15 passert het boezemkanaal. Dit is een van de ontbrekende schakels in deze route Papendrecht-Gorinchem waar we als gemeente op in willen zetten. Ook gaan we een flexibel afsluitmiddel in het Achterwaterschap en een opening in de Middelkade realiseren. Hierdoor ontstaat de nieuwe indeling van de Overwaard en Nederwaard. Door het nieuwe gemaal en kanaal zal er een verhoogde waterafvoer zijn op de Giessen. Dit kan de Giessen prima aan, behalve bij de bocht Giessen-Oudekerk. Hier is het te smal. Daarom gaan we de Giessen hier lokaal verruimen door deze te verdiepen.

Kaart en toelichting De kaart bij ontwikkelopgave 1 op pagina 34 toont de geplande ontwikkeling van de Merwedeboulevard, waarbij onze gemeente zich richt op het dorp naar de rivier te brengen. Dit gebied wordt ingericht als een hoogwaardige verblijfs- en recreatiezone, waarin zowel wonen als recreatie samenkomen. Het waterfront wordt aantrekkelijker gemaakt, met ruimte voor de rivier. Bovendien bevorderen we kleinschalige (dag) recreatie langs zowel de Merwede als de BinnenGiessen. Fietsverbindingen spelen een belangrijke rol in de ontwikkeling. We beschikken over een doorfietsroute en een regionaal fietsnetwerk, waarmee de bereikbaarheid en mobiliteit worden verbeterd. Daarnaast worden recreatieve verbindingen versterkt naar omliggende natuurgebieden zoals het Groene Hart, Kinderdijk en de Biesbosch. Groene inrichtingen gaan hand in hand met recreatieve voorzieningen, en op meerdere locaties in de gemeente zijn sportvelden aanwezig. De binnendijkse jachthaven vormt een belangrijke schakel met de Biesbosch en Kinderdijk en draagt bij aan de recreatieve waarde van het gebied. Daarnaast worden bestaande voetpaden beter met