6b Waardlanden Concept jaarrekening 2024.pdf

JAARSTUKKEN 2024

“Samen op weg naar een schone omgeving en afvalvrije toekomst” “

Gemeenschappelijke regeling van de gemeenten: Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden

Voorwoord Voor u ligt de jaarrekening 2024 van

€ 661.000. In deze jaarrekening leggen we uit hoe

Waardlanden. Een bijzonder jaar van verandering

dit resultaat is ontstaan en welke factoren

en vooruitgang. Per 1 januari 2024 is in de

daarbij een rol hebben gespeeld. We geven

gemeenten Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam

inzicht in de belangrijkste oorzaken van de

en Molenlanden een nieuw afval- en

verschillen ten opzichte van de begroting en

grondstoffenbeleid ingevoerd met een

eerdere jaren.

recycletarief. Zo’n grote verandering brengt uitdagingen met zich mee.

Werken aan een sterke organisatie Naast onze inzet om restafval te verminderen,

Juist daarom is het extra mooi om te zien welk

werkten we ook aan onze eigen bedrijfsvoering.

resultaat we samen hebben behaald: gemiddeld

We maken steeds beter gebruik van data en

133 kilo restafval per inwoner. We merken dat het

hebben meer inzicht in de financiën. Ook is er

contact met inwoners verandert. Waar eerst

hard gewerkt aan een nieuw

weerstand was, is nu steeds meer begrip,

urenregistratiesysteem, dat we in 2025 in

interesse en betrokkenheid. Dat geeft

gebruik nemen. Stap voor stap krijgen we steeds

vertrouwen. We zijn op de goede weg naar onze

meer grip op onze processen.

doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner in

We krijgen steeds meer inzicht in de uitdagingen

2025.

die er voor Waardlanden op het gebied van onze bedrijfsvoering nog liggen. Denk hierbij aan

We sluiten 2024 af met een positief resultaat van 2

veiligheid, automatisering, archivering en

integriteitsbeleid. Stap voor stap bouwen we de

uitdaging. De wereld om ons heen verandert

basis weer op om daarmee een stevig fundament

steeds sneller en is minder voorspelbaar dan

voor de toekomst neer te zetten. Afgelopen jaar

vroeger. Voor Waardlanden en onze

is hierin erg belangrijk geweest.

netwerkpartners is het belangrijk om hierin een duidelijke koers te houden en vooruit te kijken.

In het voor- en najaar spraken we met de

Technologische ontwikkelingen bieden kansen

gemeenteraden over de ontwikkelingen bij

om slimmer te werken, verder te digitaliseren en

Waardlanden. De opkomst was groot. Het is fijn

automatiseren.

om naast vragen en zorgen ook waardering te horen voor de inzet en betrokkenheid van onze

We willen een toekomstbestendige organisatie

medewerkers.

zijn en een aantrekkelijk werkgever voor de regio. Dat vraagt veel van onze organisatie. We hebben

Dagelijkse inzet

net als veel overheden te maken met verloop van

Dag in dag uit zorgen we voor een schone en

personeel, vacatures die moeilijk te vervullen zijn

opgeruimde regio. Dat doen we op de

en vergrijzing.

milieustraten en het Kringloopplein, maar ook buiten. We zamelen afval in, handhaven op

Om de hoge werkdruk beheersbaar te houden en

bijgeplaatst afval en ruimen bijplaatsingen samen

onze mensen en middelen zo goed mogelijk in te

met de gemeenten op. We bestrijden onkruid,

zetten, is een stevige basis nodig. Daarom

vegen straten en gaan gladheid tegen – in weer

richten we ons op een toekomstbestendig ICT-

en wind. Daar zijn we trots op.

landschap, een actueel organisatiemodel en heldere werkprocessen. Zo zorgen we ervoor dat

Vooruitgang en uitdagingen

we niet alleen harder werken, maar ook slimmer.

Tegelijkertijd kijken we met gemengde gevoelens terug. We zijn trots op de vermindering van

We werken samen en met vertrouwen aan een

restafval in 2024, maar de Integrale Circulaire

sterke organisatie die haar taken goed uitvoert.

Economie Rapportage, die in februari 2025

We zorgen dat de deelnemende gemeenten op

uitkwam, laat zien dat er nog veel werk te doen is.

tijd de juiste informatie krijgen. Maar boven alles

We gebruiken in Nederland nog altijd te veel

zetten we ons elke dag in voor een schone

nieuwe grondstoffen. Ook wordt het steeds

opgeruimde regio. Dat is waar we voor staan en

moeilijker om sommige belangrijke materialen te

waar we ons steeds voor blijven inzetten.

krijgen. Dat laat zien hoe groot de uitdaging is waar we samen voor staan.

Gorinchem, juni 2025

Voorbereid op de toekomst

Jürgen Rau

De komende jaren staan we voor een flinke

Directeur Waardlanden

3

‘We moeten de wegwerpsamenleving achter ons laten en steeds meer gaan hergebruiken. Dat is de enige manier om dingen betaalbaar, beschikbaar en gezond te houden.’

Van de voorzitter Arco Bikker

Stapje voor stapje op weg naar minder restafval Zo weinig mogelijk restafval en zoveel mogelijk

de wijzigingen. Ook toezichthouders en

hergebruiken. ‘Dát is waar we met zijn allen

milieucoaches spreken op straat veel mensen.

naartoe moeten’, aldus Arco Bikker, bestuurs-

Zo ontstaat steeds meer bewustwording. Maar er

voorzitter van Waardlanden. Om dat te bereiken

zijn altijd mensen die je niet bereikt of die het

is een nieuw afval-en grondstoffenbeleid met

moeilijk vinden de veranderingen te volgen. Op

een recycletarief ingevoerd in de gemeenten

sommige plekken verergerde het aantal

Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en

bijplaatsingen. Maar in wijken waar het altijd al

Molenlanden. Een milieupas geeft toegang tot

netjes en schoon was, is dat zo gebleven.’

milieustraten en verzamelcontainers voor restafval en gft. En registreert hoe vaak iemand

Het belang van goed scheiden

restafval aanbiedt. Minder restafval is niet

Bikker wijst erop hoe belangrijk het is dat

alleen belangrijk voor het milieu, maar ook voor

inwoners hun afval goed scheiden. 'Dat gebeurt

de portemonnee.

helaas nog niet altijd op de juiste manier. Het is echt een uitdaging om de grondstoffen die we

‘Inwoners hadden tijd nodig om te wennen aan

inzamelen, zo schoon mogelijk aan te bieden bij

deze verandering’, blikt Bikker terug. ‘Er is vanuit

recyclebedrijven. En daar blijven we actie op

Waardlanden uitgebreid gecommuniceerd over

nemen.'

4

Meer rust en stabiliteit

gemeenten nu soms niet helder wat zo’n dienst

Met gepaste trots kijkt Bikker terug op de grote

precies inhoudt en onder welke voorwaarden die

stappen die op financieel gebied zijn gezet. ‘Er

wordt uitgevoerd. Daar kunnen we zeker nog

staat nu weer een organisatie die financieel op

stappen zetten.’

orde is, zoals het hoort te zijn.’ Hij spreekt de

Bikker hoopt dat in de toekomst ook gemeente

hoop uit dat, na veel bestuurswisselingen in korte

Vijfheerenlanden overstapt naar het

tijd, het huidige bestuur het volledige jaar 2025

recycletarief. ‘Gelijk beleid over alle deelnemende

blijft. Ook gunt hij Waardlanden in 2025 meer rust

gemeenten is in de praktijk veel beter

en stabiliteit in de organisatie. ‘Het invullen van

uitvoerbaar.

de vacature voor directeur zal daar zeker aan bijdragen.’

Zuinig omgaan met wat we hebben Het is de verantwoordelijkheid van ieder mens

Plannen 2025

om zuinig om te gaan met de grondstoffen en de

Verder wil Bikker in 2025 meer duidelijkheid

producten die we hebben. ‘Als we ooit naar nul

brengen in de dienstverleningsovereenkomsten

kilo restafval willen, moeten we het systeem

(DVO’s) tussen Waardlanden en de diverse

steeds verder verfijnen. Maar we moeten ervoor

gemeenten. ‘Dat zijn diensten zoals

waken om niet alles tegelijk te willen doen. Stapje

onkruidbeheersing, gladheidbestrijding en

voor stapje gaan we samen op weg naar een

straatreiniging. Het is voor het bestuur en de

afvalvrije en schone regio.’

Van afval naar grondstoffen Met het nieuwe afval-en grondstoffenbeleid willen de gemeenten de hoeveelheid restafval terugdringen. We streven naar maximaal 100 kilo per persoon in 2025. Dat is ruim 50% minder restafval ten opzichte van eerdere jaren. Restafval wordt verbrand. Het kan dan niet meer worden hergebruikt en verbranding is belastend voor het milieu. Daarom is het belangrijk om zo weinig mogelijk restafval over te houden. Dat lukt alleen door de andere materialen, zoals plastic verpakkingen, metalen verpakkingen (blik) en drankpakken (pmd), groente-, fruit-, tuinafval en etensresten (gft) en papier en karton zo goed mogelijk te scheiden van het restafval. Dat zijn grondstoffen. Ze worden hergebruikt om weer nieuwe producten mee te maken. Restafval verminderen lukt ook door minder weg te gooien. Bijvoorbeeld door spullen te repareren, te verkopen, weg te geven of naar een kringloopwinkel te brengen.

5

Waardlanden is een gemeenschappelijke regeling (publieke dienstverlener) tussen de gemeenten Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden. Het bestuur van Waardlanden wordt gevormd door een wethouder uit elk van deze gemeenten. Het bestuur van Waardlanden bestaat uit (op de foto van links naar rechts): •

Vice-voorzitter/portefeuillehouder Uitvoering - Mark de Boer, wethouder in gemeente Gorinchem

•

Portefeuillehouder Financiën/ICT/overige bedrijfsvoering - Ton van Maanen, wethouder in gemeente Vijfheerenlanden

•

Voorzitter – Arco Bikker, wethouder in gemeente Molenlanden

•

Portefeuillehouder Personeelszaken Jan Nederveen, wethouder in gemeente HardinxveldGiessendam

6

Leeswijzer Voorwoord

2

Van de voorzitter Arco Bikker

4

WAARDLANDEN IN BEELD

10

1

11

2

Dienstverlening 1.1

Factsheet financiën ...................................................................................................................... 12

1.2

Financieel resultaat ....................................................................................................................... 13

1.3

Reserves ....................................................................................................................................... 18

1.4

Resultaat deelneming 2024 ........................................................................................................... 18

1.5

Kerncijfers 2024 ............................................................................................................................ 18

Jaarverslag 2.1

3

7

23

Beleidsverantwoording .................................................................................................................23

2.1.1

Incidentele baten en lasten .......................................................................................................35

2.1.2

Aanwending bedrag onvoorzien ............................................................................................35

2.2

Overhead .......................................................................................................................................35

2.3

Paragrafen ....................................................................................................................................36

2.3.1

Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...........................................................................36

2.3.2

Kengetallen ......................................................................................................................... 40

2.3.3

Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................ 41

2.3.4

Financiering.......................................................................................................................... 41

2.3.5

Treasury .............................................................................................................................. 42

2.3.6

Liquide middelen ................................................................................................................. 43

2.3.7

Schatkistbankieren .............................................................................................................. 44

2.3.8

Langlopende leningen .......................................................................................................... 44

2.3.9

EMU saldo ............................................................................................................................ 44

2.3.10

Bedrijfsvoering .................................................................................................................... 44

2.3.11

Verbonden partijen ............................................................................................................... 47

2.3.12

Arbo en veiligheid ................................................................................................................. 47

Jaarrekening

50

3.1

Gerealiseerde baten en lasten ...................................................................................................... 50

3.2

Toelichting op gerealiseerde baten en lasten ................................................................................ 51

3.3

Afval- en grondstoffenbeheer .......................................................................................................55

3.4

Afvalverwerking.............................................................................................................................55

3.5

Overige diensten (DVO’s) ................................................................................................................56

3.6

Overhead .......................................................................................................................................56

3.7

Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen (WNT) .................................................................56

3.8

Incidentele baten en lasten ............................................................................................................58

4

3.9

Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ..............................................................58

3.10

Rechtmatigheidsverantwoording bestuur .................................................................................58

Balans per 31 december 2024 4.1

62

Toelichting op balans.................................................................................................................... 64

4.1.1

Vaste activa ............................................................................................................................. 64

4.1.2

Voorraden ............................................................................................................................ 64

4.1.3

Vlottende activa....................................................................................................................65

4.1.4

Vaste passiva ........................................................................................................................ 67

4.1.5

Vlottende passiva .................................................................................................................70

4.1.6

Niet in de balans opgenomen verplichtingen ......................................................................... 71

4.1.7

Gebeurtenissen na balansdatum ........................................................................................... 72

4.1.8

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling............................................................... 72

4.2

Taakvelden .................................................................................................................................... 75

5

Controleverklaring accountant

79

6

Ontwerpbesluit vaststellen programmarekening

81

BIJLAGEN

8

83

WAARDLANDEN IN BEELD

9

WAARDLANDEN IN BEELD

Infographic 1: Waardlanden in beeld 2024 10

1 Dienstverlening

Infographic 2: Dienstverlening Waardlanden in de vier gemeenten

11

1.1

Factsheet financiën

€ 24.331 € 4.572 € 13.946 € 2.144 € 5.927

€6

€ 1.675

€ 26.120

Infographic 3: Kosten en opbrengsten in 2024

12

€ 26.481

1.2

Financieel resultaat

In deze jaarrekening leggen we verantwoording af over het jaar 2024. Als bedrijfsvoeringsorganisatie is deze rekening vooral financieel gericht en opgesteld in overeenstemming met de eisen die de wet Gemeenschappelijke Regelingen en het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten hieraan stelt. Het jaar is afgesloten met een positief rekeningresultaat van € 661.000, bestaande uit een voordelig saldo van € 1.672.000 aan de lastenkant en een nadelig saldo van € 1.012.000 aan de batenkant. Het positieve resultaat van € 661.000 is het saldo ná verrekening met onze reserves. Voor verrekening hebben we een positief begrotingsresultaat van € 361.000 ten opzichte van de gewijzigde begroting 2024. Er is rekening gehouden met € 98.000 aan projectkosten voor Diftar. Deze kosten worden gedekt uit de bestemmingsreserve Diftar. Het restant van € 202.000 is vrijgevallen in 2024. Per saldo is daarmee het ‘vrij besteedbaar’ bedrijfsresultaat van Waardlanden € 661.000.

Grafiek 1: Rekeningresultaat na verrekening met reserves 2024.

13

Totaaloverzicht: bedragen x 1.000

LASTEN Personele kosten Kapitaallasten Uitvoeringskosten Verwerkingskosten Bedrijfsvoering Totaal Lasten

Werkelijk

Primaire

Gewijzigde

Werkelijk

2023

begroting

begroting

2024

2024

2024

Resultaat

10.011 2.730 3.009 6.929 4.401 27.080

9.282 3.362 2.689 6.485 3.911 25.729

10.927 3.450 2.777 6.712 3.926 27.792

10.699 3.384 2.858 5.927 3.251 26.120

229 66 -81 784 675 1.672

367

-

-

-

-

27.448

25.729

27.792

26.120

1.672

18.005 5.345 1.574 1.891 26.815

17.474 5.227 1.629 1.400 25.729

18.944 5.411 1.629 1.509 27.492

18.243 4.584 1.929 1.724 26.481

700 827 -301 -215 1.012

Mutatie reserve Diftar

782

-

300

300

-

Baten na mutaties reserves

27.597

25.729

27.792

26.781

1.012

149

-

-

661

661

Mutatie algemene reserve Lasten na mutatie reserves BATEN Algemene baten Verwerkingsopbrengsten KWD opbrengsten (BV) Overige baten Totaal Baten

Totaal resultaat

Tabel 1: Baten en lasten in één oogopslag Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste oorzaken van de verschillen.

Kosten (€ 1.672.000 voordeel, afwijking 6%) Een groot deel van onze begroting bestaat uit personeelskosten (38%) en verwerkingskosten (25%). De verwerkingskosten zijn gedaald door de invoering van het recycletarief. De belangrijkste afwijkingen zien we bij de personeelskosten, verwerkingskosten en bedrijfsvoeringskosten.

14

Grafiek 2: Werkelijke kosten 2024 ten opzichte van gewijzigde begroting 2024 Een korte toelichting per categorie: Personele kosten (€ 229.000 voordeel, afwijking 2,01%) Onder personele kosten vallen lonen en salarissen, inhuur van externen en overige personeelskosten, zoals opleidingen. Door openstaande vacatures en een krappe arbeidsmarkt hebben we niet het volledige budget voor personeel gebruikt. Dit leverde een voordeel van ruim € 404.000 op. Voor taken die niet kunnen blijven liggen, huren we personeel in. Dit geldt ook bij ziekte. Daarnaast is in de begroting rekening gehouden met een inhuurbudget vacatures en voor tijdelijke krachten. Dit kan gaan om medewerkers die voor een korte periode worden ingezet, zoals uitzendkrachten of specialisten met specifieke kennis. Inhuur is vaak duurder dan eigen personeel. De ingehuurde capaciteit leidt tot een tekort van € 177.000 op de post inhuur. De overige verschillen in personeelskosten zijn niet noemenswaardig. Kapitaallasten (€ 66.000 voordeel, 1,91%)

Kapitaallasten zijn de kosten die we maken voor afschrijvingen en rente. De rente baten vanuit de schatkistbankieren ad. € 68.555 waren niet begroot. Dit is veroorzaakt doordat de kaspositie beter was dan verwacht. 15

Uitvoeringskosten (€ 81.000 nadeel, afwijking 2,92%) Onder uitvoeringskosten wordt verstaan de kosten voor materieel (containers) en voertuigen. De voertuigkosten zijn per saldo ongeveer € 137.000 hoger dan begroot en dit komt vooral door de hogere onderhoudskosten. Enerzijds door hogere prijzen voor materieel, anderzijds omdat oudere voertuigen meer onderhoud vragen. Hiertegenover staan -als gevolg van achterblijvende investeringen- lagere rente- en afschrijvingslasten dan begroot. De kosten voor materieel (containers) zijn ongeveer € 56.000 lager dan begroot en is met name op de wijkverzamelcontainers gerealiseerd. De oorzaak hiervan is dat veel uitgaven voor de wijkverzamelcontainers al hebben plaatsgevonden in 2023. De ondergrondse containers zijn relatief nieuw en hebben daarom nu weinig kosten. Verwerkingskosten (€ 784.0000 voordeel, afwijking 11,7%) De verwerkingskosten vanuit de huis-aan-huis inzameling laten een voordelig saldo zien van € 784.000. De grootste afwijkingen komen voort uit het zogenaamde fijn huishoudelijk afval (voordeel van € 192.000) en de inzameling en verwerking van GFT (voordeel van € 334.000). Beide voordelen zijn met name het gevolg van lagere hoeveelheden dan begroot. Tenslotte is er een groot voordeel behaald op de verwerking van huishoudelijk papier (dit is een opbrengst) van € 404.000.

Vanuit voorzichtigheidsprincipe wordt de begroting tegen de minimumprijs opgenomen; in de praktijk ligt deze verkoopprijs veelal hoger. Bedrijfsvoering (€ 675.000 voordeel, afwijking 17,19%) Onder bedrijfsvoering vallen verschillende kosten, zoals huisvesting, kantoorkosten, transportkosten, DVO’s, bankkosten en overige kosten. Daarnaast is er op huisvesting een onderschrijding van € 219.000. Verder is er een onderschrijding van € 364.000 op de kantoorkosten. Meer uitleg hierover staat op bladzijde 53 in hoofdstuk 3.2 van deze jaarrekening onder ‘gerealiseerde baten en lasten’.

16

Baten (€1.012.000 nadeel, afwijking 3,6%) Onze opbrengsten wijken € 1.012.000 af van de gewijzigde begroting. Aan de batenkant zijn de volgende categorieën te onderscheiden:

Grafiek 3: Werkelijke opbrengsten 2024 ten opzichte van gewijzigde begroting 2024 Bijna 70% van onze baten komen uit de algemene baten. Onderstaand een korte toelichting op hoofdlijnen. Algemene baten (€ 700.000 nadeel, afwijking 3,7%) In de begroting was opgenomen de DVO onkruidbestrijding Gorinchem 2024 voor een bedrag van Є 510.000. Deze DVO had niet opgenomen moeten zijn in verband met stopzetting van deze overeenkomst. Bij de DVO straatreiniging en gladheidbestrijding is minder in rekening gebracht dan begroot. Verwerkingsopbrengsten (€ 827.000 nadeel, afwijking 15,28%) De verwerkingsopbrengsten zijn lastig voorspelbaar, omdat de kosten en baten van de verwerkingskosten via derden lopen. De lagere verwerkingsopbrengsten hangen samen met de lagere verwerkingskosten die eerder in deze paragraaf zijn vermeld en toegelicht.

17

KWD opbrengsten (Waardlanden BV) (€ 301.000 voordeel, afwijking 18,41%) Deze opbrengsten komen uit de commerciële afvalinzameling die we uitvoeren via Waardlanden BV, samen met onze partner Netwerk BV. Het positieve resultaat komt door de invoering van het recycletarief en de bijbehorende uitgifte van bedrijfspassen. De opbrengsten hiervan waren niet vooraf begroot, omdat de afspraken hierover pas in 2024 zijn gemaakt. Daarnaast heeft de actieve benadering van nieuwe klanten en een verhoging van de tarieven gezorgd voor extra opbrengsten. Overige baten (€ 215.000 voordeel, afwijking 14,25%) De grootste positieve afwijking ten opzichte van de begroting is de dividenduitkering vanuit Waardlanden bv is over het jaar 2023 € 215.000 hoger dan begroot. De opbrengst van kunststof is € 408.000 hoger dan begroot. De overige baten zijn € 413.000 lager dan begroot. Overige afwijking positief zijn de doorbelastingen van € 26.000.

1.3

Reserves

De werkelijke kosten voor Diftar in 2024 zijn € 98.000. Dit bedrag is betaald uit de bestemmingsreserve Diftar. Het plan was om in 2024 nog € 300.000 te gebruiken voor verschillende projecten uit de strategienota. Ook waren er kosten voor een projectleider Diftar en voor het aanpassen van ondergrondse containers die te hard dichtklapten. Deze twee kosten zijn gemaakt. De andere projecten zijn nog niet gestart. De reden is dat er in het eerste kwartaal van 2025 een evaluatie van Diftar komt. Op basis van die evaluatie beslist Waardlanden hoe het geld het beste kan worden gebruikt.

1.4

Resultaat deelneming 2024

Waardlanden Reinigingsbedrijf BV heeft in 2024 een (voorlopig) positief resultaat van € 64.149 vóór belasting behaald. Na aftrek van belastingen blijft hier € 51.961 van over. Volgens de overeenkomst krijgt Waardlanden normaal gesproken € 150.000, plus 40% van het bedrag dat boven de ondergrens van € 150.000 uitkomt. Omdat het nettoresultaat onder deze grens blijft, ontvangt Waardlanden het volledige nettoresultaat van € 51.961,

1.5

Kerncijfers 2024

Onderstaande kerngegevens laten de ontwikkeling van de afgelopen vier jaar zien. Waar relevant, wordt in deze jaarrekening – met name in de paragrafen – verder ingegaan op de betekenis en relevantie van deze gegevens. Waardlanden voert haar werkzaamheden uit voor de vier gemeenten: Gorinchem, HardinxveldGiessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden. In totaal gaat het om bijna 68.000 ‘aansluitingen’. Als definitie hiervan wordt gehanteerd: iedere wooneenheid waarvoor, ongeacht of er sprake is van bewoning, kwijtschelding of leegstand, een heffingsplicht geldt.

18

Grafiek 4: Ontwikkeling aantal aansluitingen 2020-2024

Grafiek 5: Ontwikkeling aantal inwoners 2020-2024 19

Financieel

2021

2022

2023

2024

bedragen x 1.000

Omzet Waardlanden bedragen x 1.000 Balanstotaal bedragen x 1.000 Eigen vermogen bedragen x 1.000 Solvabiliteit Vaste activa / (eigen vermogen + leningen + voorzieningen) Weerstandscapaciteit Overhead Netto schuldquote

20.721 23.551 1.274 5,40% 1,03

22.010 31.561 1.920 6,10% 1,15

26.815 35.428 1.655 4,67% 0,91

26.481 33.965 2.016 5,93% 0,93

1,33 15,21% 81,80%

1,59 17,07% 110,70%

1,12 21,58% 95,88%

1,33 17,26% 90,10%

89,21 9,30%

94 9,03%

106,77 5,83%

104 7,61%

Personeel Aantal FTE (vast personeel) Ziekteverzuim Tabel 2: Kerngegevens 2021-2024

Grafiek 6, 7, 8, 9: Ontwikkeling omzet, eigen vermogen, balanstotaal, FTE 2021-2024 20

78

83

79

92

86

Grafiek 10: Ontwikkeling aantal voertuigen 2020-2024 Investeringen

2021

2022

2023

2024

bedragen x 1.000

Vervoermiddelen Machines/apparaten/installaties Huisvesting Inventaris Investering volgens strategienota

562 17 -

1.092 6.022 2.494 123 -

1.276 631 526 56 1.280

899 662 56 -

Totaal

579

9.731

3.769

1.616

Tabel 3: Investeringen 2021-2024

21

JAARVERSLAG

22

u

2 Jaarverslag 2.1

Beleidsverantwoording

Product Afval & grondstoffenbeheer Vanaf 2014 stimuleerden we inwoners met het programma 'omgekeerd inzamelen' om grondstoffen en restafval beter te scheiden. Inwoners kregen hiervoor meer grondstoffencontainers dicht bij huis en ondergrondse containers voor restafval op loopafstand. 2024 was beleidsmatig een belangrijk jaar. Precies tien jaar na de start van 'omgekeerd inzamelen' hebben we in drie van de vier gemeenten een volgende stap gezet: de invoering van Diftar (gedifferentieerd tarief). In onze gemeenten staat dit bekend als het recycletarief. Dit systeem stimuleert inwoners om afval en grondstoffen goed te scheiden, wat beter is voor het milieu én de portemonnee. De voorbereidingen voor het recycletarief zijn al voor 2024 gestart, zoals het afsluiten van de verzamelcontainers voor bewoners buiten onze regio, de uitgifte van milieupassen en het informeren van inwoners over de veranderingen. De invoering van het recycletarief was de derde en laatste stap van de strategienota 2021-2025 in Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden. De gemeente Vijfheerenlanden evalueert en besluit in 2026 of zij de laatste stap ook zetten. Halverwege 2025 wordt een tussentijds evaluatierapport over de effecten van de strategienota 2021-2025 gepubliceerd. Hierin worden de resultaten van het beleid grondig geanalyseerd.

Ook wordt onderscheid gemaakt tussen de drie gemeenten die het recycletarief hebben ingevoerd en de gemeente Vijfheerenlanden, die dit nog moet besluiten. In dit jaarverslag kijken we naar 2024 als geheel en beschouwen we de ontwikkelingen van Waardlanden als één organisatie. Beleidsindicatoren De hoeveelheid restafval per inwoner is de belangrijkste maatstaf voor ons afvalbeleid. Met trots kunnen we melden dat er in 2024 nog maar gemiddeld 133 kilo restafval per inwoner is ingezameld. Daarmee ligt de hoeveelheid restafval lager dan in 2018, het laagste niveau in tien jaar. Een belangrijke mijlpaal. Sinds 2014 werken we aan minder restafval. De eerste jaren was er een daling, maar door de groeiende economie nam de hoeveelheid afval daarna weer toe. We blijven ons inzetten en gaan voor maximaal 100 kilo restafval per inwoner in 2025. Naast het ingezette beleid werkt Waardlanden steeds meer datagestuurd. Daardoor krijgen we beter inzicht in waar afval vandaan komt. We kunnen bijvoorbeeld onderscheid maken tussen afval van inwoners en andere bronnen. Zo filteren we de kilo’s afval uit onze cijfers die niet van huishoudens komen. Denk aan afval van klanten van Waardlanden BV, die tegen betaling gebruikmaken van onze faciliteiten, of inwoners van West Betuwe, die hun afval tegen betaling naar onze milieustraten brengen. 23

u

Ook de nascheidingsinstallatie voor pmd (VSI) werkt efficiënter. Het rendement is gestegen naar 18,5%, een flinke verbetering ten opzichte van voorgaande jaren.

Grafiek 11: Kilogram restafval per inwoner 2014-2024 Het doel van het recycletarief is dat steeds meer afval wordt gescheiden. Dit betekent dat het aandeel gescheiden grondstoffen groeit ten opzichte van het restafval. Ondanks het risico op meer vervuiling van grondstoffen als gevolg van de invoering van het Recycletarief, is het bruto scheidingspercentage in 2024 wederom ruim boven de landelijke norm van 60% en gestegen ten opzichte van voorgaande jaren.

24

u

Bruto scheidingspercentage 74,0 72,0 70,0 68,0 66,0 64,0 62,0 60,0 58,0 56,0 54,0 2016

2017

2018

2019

2020

2021

Scheidingspercentage

2022

2023

2024

Norm

Grafiek 12: Bruto scheidingspercentage In 2024 is de totale hoeveelheid afval, zowel restafval als gescheiden grondstoffen, afgenomen ten opzichte van 2023.

Afvalstromen

2021

2022

2023

2024

in tonnen

Totaal milieustraat

33.461

28.615

28.690

19.555

Totaal huishoudelijk afval

56.043

51.520

52.163

45.913

Totaal milieuparken

4.287

3.975

4.339

4.527

Totaal papierverenigingen

6.591

6.027

5.908

6.136

100.382

90.137

91.100

76.131

Totaal

* Per 2024 is het totaal afval gecorrigeerd voor afval van bedrijven in ondergrondse containers en van inwoners van West-Betuwe op milieustraten.

Tabel 4: Afvalstromen 2021-2024

Afvalinzameling huis-aan-huis inzameling & milieuparken We zien een positieve verschuiving van afval naar grondstoffen. Goed gescheiden grondstoffen kunnen worden gerecycled en hergebruikt. In 2024 is de hoeveelheid huis-aan-huis ingezamelde grondstoffen, zoals gft, pmd, oud papier en karton, glas en textiel, met ongeveer 14% gestegen. De grootste stijging ten opzichte van 2023 zien we bij het ingezamelde gft en pmd. Een deel van de stijging van het pmd is te verklaren door een significante verhoging van het rendement van de VSI (voorscheidingsinstallatie).

25

u

Ondanks dat we iets meer verpakkingsglas inzamelden dan voorgaande jaren, is er een financieel negatief resultaat voor deze stroom. Dat is te verklaren door een lagere vergoeding voor het ingezamelde glas per ton.

Tonnages grondstoffen 20000 18000 16000 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 gft

pmd totaal 2019

2020

Glas 2021

2022

Textiel 2023

Papier

2024

Grafiek 13: Tonnage grondstoffen 2019-2024

De vraag naar de grofvuil ophaalservice met ruim 51 % afgenomen. Dit komt doordat in Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden nu een tarief wordt gerekend voor deze service. Aangeboden grofvuil wordt verbrand als restafval, dus minder aanvragen betekent ook minder verbranding van afval. Dit past binnen onze doelstelling om restafval zoveel mogelijk te verminderen.

Aantal

2021

2022

2023

2024

grofvuilmeldingen Telefonische meldingen

3.268

2.791

2.057

1.326

Digitale meldingen

8.042

7.923

8.169

3.663

Totaal

11.310

10.714

10.226

4.989

*Het daadwerkelijk gereden grofvuil adressen in 2024 is 4.851, aangezien een melding soms door de inwoner wordt geannuleerd

Tabel 5: Aantal grofvuilmeldingen 2021-2024

26

u

Aantal grofvuilmeldingen 12.000

11.310

10.714

10.226

10.000 8.000 6.000

4.989

4.000 2.000 0 2021

2022

2023

2024

Grafiek 14: Aantal grofvuilmeldingen 2021-2024

Tonnage grofvuil service 1200 1000

1027

993

800 600

424

400 200 0 Grofvuil 2022

2023

Grafiek 15: Tonnage grofvuil service 2022-2024

27

2024

u

Milieustraten Bij de milieustraten zien we in de gemeenten met het recycletarief een algehele daling in het aanbod. Dit blijkt uit minder bezoekers en een lagere hoeveelheid ingezameld afval, zowel voor de betaalde als de gratis afvalstromen. Aantal bezoekers

2021*

2022

2023

2024

milieustraat Gorinchem

78.911

72.649

81.550

43.821

Hardinxveld-

35.342

32.659

36.709

21.999

21.977

18.632

20.714

14.446

Leerdam

48.443

46.756

50.262

38.313

Vianen

56.830

37.218

47.514

48.362

7.362

7.712

7.793

215.276

244.461

174.734

Giessendam Ecopark (GrootAmmers)

Nieuw-Lekkerland Totaal

241.503

* In de jaren 2020* en 2021* was er nog niet voor alle locaties een registratie. Voor het jaar 2022 zijn er nog aanvullende gegevens beschikbaar gekomen. Vanaf 2023 zijn de registraties verder doorontwikkeld. ** De bezoekersaantallen zijn vanaf 2024 exclusief de 7.326 bezoekers uit West-Betuwe, die dat jaar van onze milieustraten gebruik maken.

Tabel 6: Aantal bezoekers milieustraat 2021-2024

28

u

Grafiek 16: Tonnages milieustraten betaalde stromen

Grafiek 17: Tonnages milieustraten gratis stromen

Een opvallend positief financieel resultaat zien we bij de afvalstroom matrassen. Dit komt vooral door de invoering van de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) Matrassen. Dankzij deze regeling krijgen inzamelaars een eerlijkere vergoeding voor de matrassen die zij inzamelen. Bij de afvalstroom drukhouders valt een negatief financieel resultaat op. Dit komt door een wetswijziging van lachgas, waardoor lachgascilinders op grote schaal in de openbare ruimte belanden. Medewerkers van de buitendienst van gemeenten brengen deze cilinders naar Waardlanden. Waardlanden draagt daardoor de verwerkingskosten van lachgascilinders. Service en gedragsverandering Realisatie speerpunten 2024 In de begroting 2024 is 'de schijf van vijf' van Waardlanden beschreven. Deze 'schijf van vijf' geeft aan hoe we als gezonde organisatie bijdragen aan een samenleving waarin we slimmer omgaan met grondstoffen, zorgen voor minder afval en meer hergebruiken. Samen met inwoners werken we aan een andere manier van omgaan met afval. We helpen hen om afval beter te scheiden en restafval te verminderen. Daarnaast stimuleren we duurzame ontwikkelingen in de productieketen en geven we zelf het goede voorbeeld. Aan deze 'schijf van vijf' waren verschillende acties gekoppeld. Deze acties helpen ons om het doel van maximaal 100 kilo restafval per inwoner in 2025 te halen.

Hieronder lichten we de uitvoering van deze acties, en meer, toe.

29

u

Infographic 4: Ontwikkelingen service en gedragsverandering Klantcontactcentrum Begin 2024 namen veel inwoners contact op met het klantcontactcentrum. Ze belden met vragen over storingen aan de ondergrondse containers, met zorgen over bijplaatsingen in hun buurt of over zoekgeraakte milieupassen. Vooral in januari was er een piek, met 31.790 telefoontjes en 12.865 e-mails. Om de wachttijden voor vaak gestelde vragen te beperken, kregen bellers een bandje te horen met een verwijzing naar de informatie op de website van Waardlanden. Controles containers pmd en gft Elke dag controleren grondstoffencontroleurs in de wijken de aangeboden gft- en pmd-containers. Goed gescheiden grondstoffen zijn belangrijk, omdat vervuiling storingen kan veroorzaken bij de verwerking. Opvallend is dat we in gft-containers vaak plastic zakjes tegenkomen, waarin inwoners hun gft verzamelen. In pmd-containers vinden we veel karton, dat ten onrechte bij het plastic wordt gedaan. We helpen inwoners graag om hun afval op de juiste manier te scheiden. Containers die licht vervuild zijn, krijgen een gele kaart. We schrijven hierop wat er niet in hoort en waar het wél thuishoort. Zo helpen we inwoners om afval de volgende keer beter te scheiden. Is de vervuiling te groot? Dan krijgt de container een rode kaart en wordt deze niet geleegd.

De inwoner moet het verkeerde afval er eerst uithalen en kan de container bij de volgende inzamelronde opnieuw aanbieden.

30

u

In 2024 zijn meer dan 100.000 containers gecontroleerd, 4.626 gele kaarten en 3.487 rode kaarten uitgedeeld. We controleren een aantal weken na elkaar dezelfde wijk en zien elke ronde verbetering. Onderstaande grafiek geeft, ter illustratie, het verloop van de pmd controles in een wijk in Vijfheerenlanden weer.

Verloop kwaliteitscontrole PMD 70 60 50 40 30 20 10 0 controle 1

controle 2

controle 3

Rode kaart

controle 4

controle 5

Gele kaart

Grafiek 18: Verloop kwaliteitscontrole PMD Door deze aanpak is in 2024 slechts enkele keren een grondstoffenvracht afgekeurd door de verwerker. Dit laat zien dat onze inspanningen bijdragen aan beter gescheiden grondstoffen. Minder afkeur heeft ook een positief effect op de kosten: afgekeurde vrachten met grondstoffen gaan alsnog de verbrandingsoven in en dat kost geld. Milieucoaches & educatie In 2024 speelde het team Educatie een belangrijke rol in het vergroten van begrip en draagvlak voor het recycletarief. De milieucoaches waren veel in de wijk en gingen in gesprek met inwoners, zowel op eigen initiatief als op verzoek van inwoners en verenigingen. Ze beantwoordden vragen over afvalscheiding en legden uit waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. Zo hielpen ze inwoners om de nieuwe afvalregels beter te begrijpen en toe te passen. Na de introductie van het recycletarief zagen we een duidelijke verandering. Waar eerst vooral weerstand was, groeide de interesse steeds meer. Inwoners stelden vragen zoals: 'Hoe werkt het recycletarief precies?' en 'Mag ik vaker dan drie keer per jaar naar de milieustraat?' Door deze vragen te beantwoorden en uit te leggen dat het principe 'de vervuiler betaalt' de basis vormt van het nieuwe beleid, groeide het begrip bij inwoners. Zichtbaarheid speelde hierbij een belangrijke rol.

We waren aanwezig op weekmarkten, spraken bezoekers op de milieustraten en gingen in gesprek met leerlingen en medewerkers van (afvalvrije) scholen in de regio. Juist deze persoonlijke benadering maakt het verschil. Het uitleggen van het 'waarom' is een krachtig 31

u

middel om weerstand om te zetten in acceptatie en zelfs betrokkenheid. Niet iedereen is het eens met alle nieuwe regels, maar een goed gesprek hierover zorgt vaak voor meer begrip. Ook op basisscholen zetten we grote stappen. We spraken schoolbesturen om hen te overtuigen mee te doen aan het programma Afvalvrije scholen. Met succes: in 2024 sloten weer drie nieuwe scholen zich aan. Zo'n 90 procent van de basisscholen in onze regio werkt nu aan een afvalvrije toekomst. Deze scholen scheiden hun grondstoffen en geven in alle groepen lessen over afval scheiden. Want jong geleerd is oud gedaan. Kinderen nemen deze kennis mee naar huis en motiveren hun ouders of verzorgers bewuster met afval om te gaan. Zo groeit de betrokkenheid bij afvalscheiding en duurzaamheid. Communicatie Naast de milieucoaches speelde ook communicatie in 2024 een belangrijke rol bij het stimuleren van goed scheiden van grondstoffen en het verminderen van restafval. Dit deden we met de campagne Lekker opgeruimd verder. De campagne Lekker opgeruimd startten we in 2023 samen met de vier gemeenten. Met de campagne moedigen we inwoners aan om nog bewuster om te gaan met afval en grondstoffen. We delen informatie over de verschillende afval- en grondstofstromen en geven praktische tips om afval te voorkomen en nog beter te scheiden.

We richtten ons op diverse doelgroepen, van ervaren tot startende afvalscheiders, en hielden rekening met verschillende woonsituaties. Door een mix van middelen – zoals huis-aan-huisbladen, inwonersbrieven, folders, sociale media en nieuwbrieven versterkten we onze boodschap en leidden we inwoners naar een centrale plek op de website. Toegankelijke informatie voor iedereen We maakten onze informatie nog toegankelijker door de website en scheidingswijzer in acht verschillende talen aan te bieden: Nederlands, Arabisch, Engels, Oekraïens, Pools, Roemeens, Spaans en Turks. Ook is de website verder geoptimaliseerd voor digitale toegankelijkheid. Hierdoor kunnen meer inwoners eenvoudig de juiste informatie vinden. Ook mensen die hulpmiddelen gebruiken om de website te gebruiken, zoals mensen met een visuele of motorische beperking. Gerichte campagnes In Boven-Hardinxveld startten we een pilotcampagne gericht op hoogbouwbewoners over het gratis scheiden van gft in composteerbare zakjes. En met de campagne 'Haal meer uit je restafval' maakten we inwoners bewust van de samenstelling van hun restafval, met concrete tips over gft, pmd, glas, papier, textiel, apparaten en andere herbruikbare materialen.

Daarnaast informeerden we inwoners over het gebruik van de milieupas, het nieuwe tarief voor grofvuil en vertelden hoe zij verschillende spullen en materialen snel en makkelijk kunnen inleveren bij de milieustraat. Daarbij gaven we extra aandacht aan welke afvalstromen gratis ingeleverd kunnen worden en waarvoor een tarief geldt, zodat inwoners goed voorbereid naar de milieustraat komen. Handhaving Onze toezichthouders houden zich bezig met afval dat ergens wordt gedumpt of neergezet bij verzamelcontainers. Door het afval te bekijken kunnen zij achterhalen van wie het is. 32

u

We passen spoedeisende bestuursdwang toe. Dit betekent dat we het afval direct opruimen om de onveilige of ongezonde situatie weg te nemen en de omgeving schoon achter te laten. De vervuilers betalen hiervoor de opruimkosten en krijgen daarvoor een beschikking. Zo'n ‘beschikking’ kan aanvoelen als een boete, maar dat is het niet; de vervuiler betaalt de opruimkosten. In 2024 zijn ruim 500 locaties met bijplaatsingen gecontroleerd. Aan deze bijplaatsingen konden 619 adressen gekoppeld worden, waarvoor een beschikking is verstuurd. Een aantal inwoners dumpen vaker afval en kregen daarvoor meerdere beschikkingen. Ongeveer 15 % van de inwoners die een beschikking ontvangt, maakt bezwaar. De gemeente behandelt deze bezwaarschriften. Jaarlijks houden we de bijplaatsingen in de gemeenten goed in de gaten. Na het afsluiten van de ondergrondse containers in 2023 zagen we een piek in het aantal bijplaatsingen. Eind 2024 was dit aantal weer terug op het niveau van 2021/2022. Ook toen vroegen bijplaatsingen al om aandacht.

Grafiek 19: Bijplaatsingen Waardlanden totaal 2020-2024 (bron: Monitoring Zwerfafval 2024, Ecoconsult) Nieuwe sticker voor een buurt zonder afval Alle verzamelcontainers voor restafval zijn voorzien van een sticker. De sticker geeft toegang tot informatie, in acht talen, over hoe we samen de buurt opgeruimd, schoon en veilig kunnen houden. Met een QR-code kunnen inwoners informatie raadplegen over afvalscheiding, een grofvuilafspraak maken en een melding doen van een container die vol is of storing heeft. Circulair netwerk Waardlanden onderhoudt de relaties met kringloopwinkels, circulaire werkplaatsen en rommelmarkten in de regio. In 2024 adviseerden we kringloopwinkels over het goed scheiden van grondstoffen, zodat ze minder restafval overhouden. Daarnaast ondersteunden we diverse partners bij de kosten voor het afvoeren van afval dat via inwoners bij hen binnenkomt. In 2024 zijn de plannen voor een fysieke verbinding tussen de milieustraat in Gorinchem en de naastgelegen kringloopwinkel gemaakt en bestuurlijk vastgesteld. We verkenden de mogelijkheden om de milieustraten in de gemeente Vijfheerenlanden te vernieuwen.

33

u

Schone gemeenten Naast het inzamelen van afval en grondstoffen helpen we gemeenten bij de aanpak van zwerfafval. In 2024 lag de focus op het verminderen van het meest voorkomende en milieubelastende zwerfafval: sigarettenpeuken. Om het zwerfafval-probleem aan te pakken, hebben we: • • •

• •

zakasbakken uitgedeeld om peuken op straat te voorkomen; een “peuk-meuk-dag” georganiseerd om bewustwording te vergroten en een oplossing te bieden; openbare prullenbakken een make-over gegeven. De ontwerpen zijn geïnspireerd op tekeningen van basisschoolleerlingen, zodat de bakken goed opvallen en het aantrekkelijk wordt de prullenbakken te gebruiken. de vrijwillige zwerfafvalpakkers ondersteund met materialen en een inspirerende bijeenkomst met de landelijk bekende ‘zwerfinator’ Dirk Groot; deze vrijwilligers in het zonnetje gezet in onze ZAP-nieuwsbrief, speciaal voor zwerfafvalpakkers

Dankzij deze gezamenlijke inspanningen haalden alle gemeenten voor het eerst hun ambitieniveau sinds de start van de monitoring in 2019. Tegelijkertijd blijven er plekken die extra aandacht nodig hebben. Sponsorregelingen Waardlanden ondersteunt al jarenlang maatschappelijke initiatieven en evenementen met gratis diensten. In 2024 is een nieuwe sponsorregeling ingevoerd om te voldoen aan de Wet Markt en Overheid, meer inzicht te krijgen in de kosten en het proces beter te beheersen. Met deze regeling hebben we 24 maatschappelijke initiatieven gesteund, zoals buurthuizen, voedselbanken, kinderboerderijen en circulaire partners, door afval en grondstoffen in te zamelen. Daarnaast verzorgden we de inzameling op 100 evenementen, waaronder oranjefeesten, zomer- en winterfeesten, (rommel)markten, timmerdorpen en sportevenementen. Verduurzamen van de eigen organisatie In 2024 namen we geen nieuwe stappen om de organisatie duurzamer of meer circulair te maken. Er was wel milieuwinst door maatregelen die in eerdere jaren zijn genomen. Zo is door het gebruik van zogenaamde future fuels (blauwe diesel) voor ons wagenpark is over 2024 in vergelijking met conventionele diesel in totaal een vermindering van ruim 1527 ton CO2 gerealiseerd.

34

u

2.1.1

Incidentele baten en lasten

Gerealiseerd resultaat

€ 661.000

Incidentele: Baten: Resultaat verkoop activa

€ 137.000

Bijdrage handhaving

€ 50.000 -/-

Onttrekking reserve diftar

€ 98.000 € 185.000 -/-

Lasten: Resultaat verkoop activa

€ 56.000

Inhaalafschrijving activa

€ 250.000 € 306.000

Gezuiverd structureel resultaat

€ 782.000

2.1.2 Aanwending bedrag onvoorzien In 2024 is € 184.000 uitgegeven van het begrote bedrag van € 250.000 op de post onvoorzien. Deze uitgaven bestaan uit: Onvoorzien baten

Onvoorzien lasten

bedragen x 1.000

Onvoorzien Afrekening DVO onkruid 2023 Gorinchem

156

Aanvullende factuur ten onrechte

23

doorbelaste bijdragen gemeenten 2023 Baten '23 OGC bedrijven

106

Spaarverlof kosten werkgeverslast

19

Verlof kosten werkgeverslast

92

Totaal realisatie onvoorzien

106

290

Totaal begroot onvoorzien

250

Resultaat op onvoorzien

66

Tabel 7: Onvoorzien baten en lasten

2.2

Overhead

Het overheadpercentage over het boekjaar 2024 is 17,26%. In gewijzigde begroting was uitgegaan van 18,73%. De oorzaak van de lagere overhead over het jaar 2024, vergeleken met de gewijzigde begroting 2024, wordt verklaard doordat de overheadkosten lager zijn dan begroot. Een uitgebreid overzicht is opgenomen bij het onderdeel “Taakvelden”. 35

u

2.3

Paragrafen

2.3.1

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Het weerstandsvermogen laat zien hoe financieel sterk Waardlanden is. Dit is belangrijk als er onverwachte kosten zijn. Een goed weerstandsvermogen zorgt ervoor dat financiële tegenvallers niet meteen leiden tot hogere kosten voor de deelnemende gemeenten. Om te bepalen hoe financieel sterk Waardlanden is, moet duidelijk zijn hoe groot de risico’s zijn en welke middelen beschikbaar zijn om onverwachte kosten op te vangen. Deze middelen, zoals de algemene reserve, kunnen helpen om tegenvallers te betalen. Het weerstandsvermogen gaat alleen over risico’s waarvoor nog geen oplossing is. Risico’s die regelmatig voorkomen en goed te voorspellen zijn, vallen hier niet onder. Voor die risico’s kan Waardlanden een verzekering afsluiten of geld reserveren. Bij projecten worden risico’s meegenomen in de kostenberekening. Dit bedrag bepaalt hoeveel geld nodig is om een project uit te voeren. Hoe dichter een project bij de afronding komt, hoe beter de risico’s in beeld zijn en hoe kleiner de kans wordt dat er onverwachte kosten ontstaan. Voor een financieel gezonde organisatie is het belangrijk om bij keuzes ook te kijken naar de financieringsstructuur. Dit betekent dat we letten op de verhouding tussen eigen en geleend geld, of er genoeg ruimte is om onverwachte kosten op te vangen en hoe we noodzakelijke investeringen kunnen betalen.

Bij publieke organisaties, zoals gemeenschappelijke regelingen, wordt eigen geld vaak alleen gezien als een reserve om onverwachte kosten op te vangen. Maar dat is niet altijd genoeg. Soms is het juist nodig om een deel van dat eigen geld te gebruiken voor investeringen, zodat de organisatie kan blijven werken zonder extra geld te lenen. Om de financiën van de gemeenschappelijke regeling goed te beheren, is het belangrijk om te kijken naar de verhouding tussen eigen en geleend geld, zowel nu als in de toekomst. Daarbij gebruiken we vaak het solvabiliteitspercentage. Dit laat zien hoeveel van het totale vermogen uit eigen geld bestaat. Voor een gemeenschappelijke regeling die zelf financiële risico’s draagt, is een percentage tussen de 20% en 30% het beste. Dit zorgt ervoor dat er genoeg geld is om financiële tegenvallers op te vangen zonder meteen geld te moeten lenen.

36

u

Weerstandscapaciteit Bij Waardlanden kunnen bij de bepaling van de weerstandscapaciteit de volgende posten gebruikt worden: • de algemene reserve •

de reserve assurantie eigen risico

• •

de reserve grondwaardering de eventuele ruimte in de bedrijfsvoering

Uitwerking weerstandsniveau vanuit de risico-inventarisatie Het gewenste weerstandsniveau wordt bepaald op basis van een risico-inventarisatie door het management van Waardlanden. Om de risico’s en hun financiële gevolgen actueel te houden, moet deze inventarisatie minimaal eens per vier jaar worden uitgevoerd of herzien. De meest recente inventarisatie vond plaats in 2023. De risico-inventarisatie is uitgebreid en kijkt naar risico’s op het gebied van personeel, exploitatie en het wagenpark. Op basis van deze inventarisatie wordt bepaald of een risico verzekerd kan worden, of er al een verzekering is en of de dekking nog toereikend is, of een risico niet verzekerd kan of hoeft te worden en daarom wordt meegenomen in de berekening van het weerstandsvermogen. Sommige risico’s hebben geen financiële gevolgen, zoals risico’s bij budgetneutrale activiteiten. De mogelijke financiële mee- en tegenvallers zijn berekend in de bijgevoegde risico-inventarisatie en analyse. De gewogen berekening van de benoemde risico’s komt uit op € 1.941.584. Omdat het onwaarschijnlijk is dat alle risico’s tegelijk optreden, wordt een waarschijnlijkheidscorrectie toegepast. Na deze correctie blijft een bedrag van € 1.456.188. Dit bedrag wordt voorgesteld als het minimale gewenste weerstandsvermogen voor exploitatierisico’s.

Het risico met betrekking tot het assurantie eigen risico is apart berekend en vastgesteld op € 250.000. Samen met het gewenste weerstandsvermogen voor de exploitatierisico’s, bedraagt het totale minimaal gewenste weerstandsvermogen dan € 1.706.188.

Weerstandsvermogen De middelen die Waardlanden beschikbaar heeft om onverwachte kosten op te vangen:

Ratio weerstandsvermogen

Realisatie 2024

bedragen x 1.000 euro

Reserves per 31/12/2024

2.016

Budget onvoorzien

250

(A) Beschikbare weerstandscapaciteit

2.266

Totaal risico’s

2.192

37

u

Correctie kansberekening

-485

(B) Benodigde weerstandscapaciteit

1.706

Vrij beschikbare ruimte (alg.) reserve

-

Ratio (A / B)

1,33

De beschikbare weerstandscapaciteit, uitgedrukt als ratio van het benodigde weerstandsvermogen, is 1,33. Dit is volgens de onderstaande beoordelingstabel “Voldoende”.

Waarderingscijfer

Ratio weerstandsvermogen

Betekenis

A

> 2,00

Uitstekend

B

1,40 < x ≤ 2,00

Ruim voldoende

C

1,00 < x ≤ 1,40

Voldoende

D

0,80 < x ≤ 1,00

Matig

E

0,60 < x ≤ 0,80

Onvoldoende

F

≤ 0,60

Ruim onvoldoende

Tabel 8: Beoordelingstabel weerstandsvermogen

38

u

Risicoprofiel Nr.

Omschrijving risico:

Maatregelen

Risico

Bedrag

Kans

Benodigd weerstandsvermogen

1 Met terugwerkende kracht cao gerelateerde stijging van de loonkosten.

Voor zover mogelijk inschatten op basis van publicaties.

3% van salarispost

246.420

75%

184.815

2 Ziekteverzuim (kort en lang)

Actief Arbo beleid, BHV, etc.

5% van salarispost

410.700

75%

308.025

3 Productiviteit verlies

Scholing/opleiding/begeleiding

5% van salarispost

410.700

50%

205.350

4 Arbeidsconflicten

Dossieropbouw/beoordelingen

2% van salarispost

164.280

50%

82.140

5 Niet voldoen aan wettelijke eisen

Bijhouden wetgeving

1% van salarispost

82.140

25%

20.535

6 Niet verzekerde schade door ongelukken

Periodieke controle verzekeringen

1% van salarispost

82.140

25%

20.535

7 Inzetten bedrijfszorg

Actief Arbo beleid

1% van salarispost

82.140

25%

20.535

Personeel gerelateerd

Subtotaal personeel gerelateerde risico's

1.478.520

841.935

Exploitatie gerelateerd 8 Stijging gemeentelijke belastingen

Opvangen binnen begroting

pm

9 Niet gedekte schade onroerend goed

Periodieke beoordeling risico's

2% van waarde o.g.

10 Verlies a.g.v. rente aanpassingen

Vaste rente gedurende looptijd

nvt

-

0%

-

11 Debiteurenrisico a.g.v. faillissementen verwerking

Strakke debiteurenbewaking

5% van verwerkingsbaten

295.100

10%

29.510

12 Debiteurenrisico a.g.v. faillissementen overig

Strakke debiteurenbewaking

5% van overige taken

122.200

75%

91.650

13 pm

pm

pm

-

0%

-

14 Prijsstijgingen brandstof

Niet in te schatten

15% van brandstofkosten

143.159

75%

107.369

15 Bijzonder groot onderhoud wagenpark

Onderhoud volgens schema

25% van onderhoudskosten

302.502

75%

226.877

16 Boekverliezen wagenpark a.g.v. buiten gebruik

Realistisch begroten en afschrijven

5% van waarde wagenpark

227.150

25%

56.788

17 Gevolgen nieuw/gewijzigd beleid

Niet in te schatten

5% van omzet

887.003

25%

221.751

18 Milieurisico's en calamiteiten

Voldoen aan wet- en regelgeving

2% van omzet

354.801

25%

88.700

19 Niet verzekerde schades aan containers etc.

Periodiek beoordelen op noodzaak verzekeren

5% van waarde containers

636.700

25%

159.175

20 pm

pm

pm

-

0%

Subtotaal exploitatie gerelateerde risico's

-

0%

-

181.520

25%

45.380

3.150.135

1.027.199

KWD gerelateerd 21 Dekkingsverlies a.g.v. terugvallen omzet

Realistisch begroten

25% van omzet KWD

22 pm

pm

pm

362.250

20%

72.450

-

0%

-

KWD gerelateerd

72.450

Telling benodigd weerstandsvermogen

1.941.584

Waarschijnlijkheidsfactor

75%

Berekend weerstandsvermogen

1.456.188

Specifiek wagenpark gerelateerd 24 Schades die niet door verzekering worden gedekt

Opleidingen

15% van waarde wagenpark

25 pm

pm

pm

Specifiek wagenpark gerelateerde risico's onder te brengen in een bestemmingsreserve

Tabel 9: Risicoprofiel

39

681.450

37%

250.000

-

0%

250.000

u

2.3.2 Kengetallen Het kengetal netto schuldquote wordt als volgt berekend: + Vaste schulden + totaal van de netto vlottende schulden + totaal van de overlopende passiva – financiële vaste activa – uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan 1 jaar – alle liquide middelen – overlopende activa gedeeld door totaal saldo van de baten

Netto schuldquote

2021

2022

2023

2024

16.450 3.618 1.839 -1 -2.879 -20 -2.059 20.720 81,80%

20.797 7.099 1.308 -1 -3.103 -20 -1.742 22.009 110,60%

28.494 2.291 2.475 -1 -4.632 -19 -2.897 26.815 95,90%

25.808 2.118 3.306 -1 -4.446 -27 -2.899 26.481 90,10%

bedragen x 1.000

+ Vaste schulden + Totaal van de netto vlottende schulden + Totaal van de overlopende passiva - Financiële vaste activa - Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan 1 jaar - Alle liquide middelen - Overlopende activa Saldo van baten Netto schuldquote Tabel 10: Netto schuldquote 2021-2024

Het kengetal voor de solvabiliteit bedraagt: totaal eigen vermogen / totaal van de passiva

Solvabiliteit

2021

2022

2023

2024

1.274 23.551 5.40%

1.920 31.561 6,10%

1.655 35.428 4,70%

2.016 33.965 5,93%

bedragen x 1.000

Totaal eigen vermogen Totaal van de passiva Solvabiliteit Tabel 11: Solvabiliteit 2021-2024

40

u

Wat zeggen deze kengetallen? Een verlaging van de netto schuldquote houdt in dat er een verbetering is in de relatie tussen het totaal saldo van de baten en het saldo verschil tussen de schulden en de vorderingen. Het verschil tussen de schulden en de vorderingen heeft ook een direct verband met het solvabiliteitspercentage, een mutatie tussen de schulden en de vorderingen geeft ook aan of er een verbetering of een verslechtering van het eigen vermogen speelt. Als wij kijken naar het verloop over de jaren 2021 tot en met 2024 dan zien wij in 2024 een verbetering in het saldo tussen de schulden en de vorderingen ontstaan. Vanwege een afname van de vaste schulden is het percentage gedaald. Het solvabiliteitspercentage is verbeterd vanwege een toename van het eigen vermogen en een afname van de vaste schulden.

2.3.3 Onderhoud kapitaalgoederen Waardlanden heeft de grond en de accommodaties aan de Boezem te Gorinchem en de grond in GrootAmmers als kapitaalgoederen. Ook is het pand en de werkplaats aan de Boezem 5 aangekocht. Er is een recht van opstal verleend door de voormalige eigenaar. De erfpacht constructie geeft recht tot koop na 10 jaar. De intentie is om iedere twee jaar het meerjaren onderhoudsplan (MJOP) te actualiseren. Een, gedeeltelijke, herwaardering heeft in 2020 plaatsgevonden. Het huidige MJOP is in 2023 geactualiseerd. In november 2022 heeft daartoe een opname van de huidige staat van bouwkundige en installatietechnische componenten plaatsgevonden op de diverse locaties.

2.3.4 Financiering De beleidskaders voor financiering zijn vastgelegd in het Financieringsstatuut 2020 van Waardlanden. Het bestuur heeft deze kaders vastgesteld. Ze voldoen aan de regels van de Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet FIDO) en andere geldende wetgeving, zoals vastgelegd in het normenkader. Een financieel gezonde organisatie betekent dat: •

de gewone uitgaven betaald worden vanuit vaste inkomstenbronnen;

•

leningen voor materiële vaste activa (zoals gebouwen, voertuigen of apparatuur) een looptijd hebben die aansluit bij de verwachte technische en economische levensduur van deze activa;

•

41

de grondwaarde uiteindelijk overeenkomt met de reserve grondwaardering.

u

2.3.5 Treasury Renteschema

Realisatie 2024

bedragen x 1.000

Renteschema

630

Externe rentelasten over korte en lange financiering

18

Externe rentebaten

-69

Saldo rentelasten en rentebaten

580

Rentelasten grondexploitatie Rentelasten projectfinanciering Aan producten toe te rekenen externe rente

580

Rente over eigen vermogen* Rente over voorzieningen* Totaal geraamde aan producten toe te rekenen externe rente

580

Aan producten toegerekende rente (renteomslag 2,19%)

580

Verwacht renteresultaat

0

Voertuigen

79

Containers

285

Huisvesting

211

Automatisering

5

Totaal doorbelaste rente

580

* Waardlanden past deze werkwijze niet toe

Tabel 12: Renteschema Doorbelaste rente bedragen x 1.000

Tabel 13: Doorbelaste rente Het verschil tussen de berekende rente en de daadwerkelijke rente is € 347, wat neerkomt op 0,06%. Dit verschil is acceptabel, omdat het binnen de vastgestelde normen valt. Alleen als de afwijking groter is dan 25%, is een correctie verplicht.

42

u

2.3.6 Liquide middelen Waardlanden heeft op 31 december 2024 de volgende rekening-courantfaciliteiten: Bank Nederlandse Gemeenten

€ 1.500.000

saldo 31 december 2024 € 816.950. schuld

€0

saldo 31 december 2024 € 26.174 tegoed

Rabobank Nederland De kaspositie per eind 2024 bedraagt € 731.

De saldi vallen binnen de voor Waardlanden geldende wettelijke normen voor kasgeldlimieten. De toegestane kasgeldlimiet voor 2024 is € 2.212.332, dit is 8,2% van het totale begrotingsbedrag. Hieronder volgt een overzicht van hoe de kasgeldlimiet zich in 2024 heeft ontwikkeld:

Kasgeldlimiet

Kwartaal 1

Kwartaal 2

Kwartaal 3

Kwartaal 4

bedragen x 1.000

gemiddeld

gemiddeld

gemiddeld

gemiddeld

Omvang rekening 2024 € 26.978.442 (=grondslag) 1 Toegestane kasgeldlimiet - in procenten van de grondslag

8,20%

8,20%

8,20%

8,20%

- in bedrag

2.212

2.212

2.212

2.212

2 Omvang vlottende schuld

-428

-

-818

-817

- schuld in rekening courant

-428

-

-818

-817

3 Vlottende middelen

169

-859

12

26

- tegoeden in rekening courant

169

-859

12

26

4 Totaal vlottende schuld (2-3)

-259

-859

-807

-791

Toegestane kasgeldlimiet (1)

2.212

2.212

2.212

2.212

Ruimte

1.953

1.353

1.406

1.421

- opgenomen gelden < 1 jaar

Toets kasgeldlimiet

Tabel 14: Kasgeldlimiet

43

u

2.3.7 Schatkistbankieren Door de invoering van schatkistbankieren mag Waardlanden per kwartaal gemiddeld maximaal € 1.000.000 aan liquide middelen aanhouden. De rekening-courant bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) wordt automatisch afgeroomd. Hierdoor voldoet Waardlanden altijd aan de eisen van het schatkistbankieren.

2.3.8 Langlopende leningen Het wettelijk kader heeft betrekking op afdekken van de renterisico’s in verband met het herfinancieren van leningen. De wettelijke renterisiconorm bedraagt € 5.558.438 (20% van het begrotingstotaal). Er is geen sprake van risico’s met betrekking tot herfinanciering. De aangegane leningen hebben een vastgestelde rente voor de gehele looptijd. De leningenportefeuille van Waardlanden is opgenomen in bijlage B van deze jaarrekening.

2.3.9 EMU saldo Het EMU-saldo, zoals berekend in overeenstemming met de methodiek van het CBS, bedraagt: Begroting 2024: 1.280 Realisatie 2024: 1.045 De afwijking tussen begroting en realisatie wordt veroorzaakt door de werkelijk hogere investeringen dan begroot, voortvloeiend uit kredieten van voorgaande jaren, en het gerealiseerde exploitatiesaldo versus het begrote exploitatiesaldo.