2a Lokale energieagenda Hardinxveld-Giessendam.pdf
Tekst van het document
Naar een energieneutrale gemeente voor 2050
Versie 1.4 December 2018 Beleid en Ontwikkeling
Inhoud
Voorwoord.........................................................................................................................................................................3 1. Inleiding ........................................................................................................................................................................4 Totstandkoming agenda .................................................................................................................................................4 De opgaven ....................................................................................................................................................................4 Groeidocument ..............................................................................................................................................................5 Leeswijzer ......................................................................................................................................................................5 2.
De opgave .....................................................................................................................................................................6 De landelijke opgave ......................................................................................................................................................6 De lokale opgave ............................................................................................................................................................7 Energiebesparing ...........................................................................................................................................................7 Uitfaseren van aardgas...................................................................................................................................................8 Duurzaam opwekken......................................................................................................................................................9 3. De gemeente geeft het voorbeeld ............................................................................................................................... 10 4. Woningeigenaren doen mee ....................................................................................................................................... 12 5.
Ondernemers werken mee.......................................................................................................................................... 14 6. Organisatie, communicatie, monitoring, financiering .................................................................................................. 16 Organisatie................................................................................................................................................................... 16 Communicatie .............................................................................................................................................................. 17 Monitoring ....................................................................................................................................................................... 18 Financiering ..................................................................................................................................................................... 18 Bijlagen ............................................................................................................................................................................ 19 Bijlage 1. Infographic Lokale Energie Agenda Hardinxveld-Giessendam ………………………………………………………………………… 21 Bijlage 2.
Raadsmotie " Naar een duurzaam Hardinxveld-Giessendam" ............................................................................ 21 Bijlage 3. Bewonersavond duurzaamheid 24 april 2018 .................................................................................................... 22 Bijlage 4. Enquête duurzaamheid ondernemers Hardinxveld-Giessendam........................................................................ 26 Bijlage 5. Communicatiestrategie 2018-2020, Energieakkoord DS.................................................................................... 41
2
Voorwoord Wij hebben onze aarde en daarmee ook onze gemeente in bruikleen. Wij voelen een grote verantwoordelijkheid om er zuinig mee om te gaan, voor nu en de toekomst. Vanuit de gedachte van het rentmeesterschap zijn we persoonlijk verantwoordelijk voor de aarde, ook als overheid. Wachten is geen optie meer. We willen als gemeente een actieve rol vervullen en een voorbeeldfunctie aannemen. Waarbij we ruimte bieden om aan innovatieve oplossingen en fouten maken mag. Energietransitie Het verduurzamen van onze gemeente is een grote opgave. In deze energie-agenda versmallen we het begrip duurzaamheid naar de energietransitie. Het belangrijkste is dat we beginnen met energiebesparen. Voorkomen is immers beter dan genezen. Ook richten we ons op uitfaseren van aardgas en opwekken van duurzame energie. Daarmee krijgt de energietransitie absoluut prioriteit binnen de totale duurzaamheidsopgave. Op termijn wordt deze energie-agenda onderdeel van het bredere Raadsprogramma, waar duurzaamheid op haar beurt weer onderdeel van uitmaakt. Regionaal Energieakkoord Deze agenda vormt de lokale uitwerking van het Regionale Energieakkoord. Samen met andere gemeenten, corporaties, nutsbedrijven, bedrijfsleven en onderwijs, hebben we het Regionaal Energieakkoord Drechtsteden Energieneutraal 2050 ondertekend.
Zo werken we samen aan een energie neutrale Drechtsteden voor 2050 en willen we voor de gebouwde omgeving al in 2035 van het gas af zijn. Motie "Naar een duurzaam Hardinxveld-Giessendam" Met deze agenda geven we ook invulling aan de motie "Naar een duurzaam Hardinxveld-Giessendam" uit 2017 van de gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam. De raad vroeg om verder werk te maken van het verduurzamen en het zo mogelijk energieneutraal maken van onze gemeente, in lijn met de doelstellingen van het Rijk. Hoe we in Nederland die doelstellingen willen bereiken, wordt beschreven in het nog op te stellen Klimaatakkoord. Midden in de samenleving Deze opgave is enorm. Gelukkig hoeven we het als gemeente niet alleen te doen. Dat bewijzen de vele voorbeelden bij inwoners, ondernemers en verenigingen al. Zij werken aan energiebesparing, wekken duurzame energie op en bereiden zich voor of zijn zelfs al van het aardgas af. Als gemeente willen we midden in de samenleving staan om te verbinden, betrokken te zijn en de samenhang te versterken tussen verschillende groepen en netwerken. Wij waarderen initiatieven uit de samenleving, ook op het gebied van duurzaamheid. Sterker nog, initiatieven zijn hard nodig om innovaties en de doelstelling te realiseren.
Wat mij betreft is deze agenda daarom niet alleen een richtinggevend plan, maar ook een handreiking naar inwoners en organisaties om samen de doelstellingen te behalen. Met elkaar en voor elkaar, zoals we dat in ons coalitieakkoord 20182022 hebben opgenomen. Ik nodig u van harte uit om met ons aan de slag te gaan om de doelstellingen te verwezenlijken. Jan Nederveen Wethouder duurzaamheid Hardinxveld-Giessendam
3
1. Inleiding Door de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen warmt de aarde op en verandert het klimaat. In 2015 ondertekenden vrijwel alle landen het Klimaatakkoord van Parijs: we willen de opwarming van de aarde in 2050 terugdringen tot maximaal 2 graden Celsius ten opzichte van 1990. We willen immers allemaal een gezonde aarde waar ook onze kinderen en kleinkinderen prettig kunnen leven. Dat vraagt om ingrijpende veranderingen in ons energieverbruik en om een overgang van fossiele brandstoffen naar volledig duurzame energiebronnen. Dit wordt ook wel de energietransitie genoemd. In 2017 diende de gemeenteraad van Hardinxveld-Giessendam de motie "Naar een duurzaam Hardinxveld-Giessendam" in waarin zij vroeg om verder werk te maken van het verduurzamen en het zo mogelijk energieneutraal maken van onze gemeente, in lijn met de doelstellingen van het Rijk. Deze agenda is het antwoord op die motie. Deze agenda sluit zoveel mogelijk aan bij het nog op te leveren landelijke Klimaatakkoord en het Regionale Energieakkoord Drechtsteden. Deze agenda beschrijft het onderdeel energietransitie. De energietransitie en het terugdringen van de CO2 uitstoot heeft nu prioriteit. Daarnaast zijn er vermoedelijk nog meer thema's waar de gemeente de komende jaren op in wil zetten.
Al die duurzaamheidsthema's samen vormen het onderwerp Duurzaamheid in het Raadsprogramma, dat in de huidige collegeperiode verder vorm krijgt.
Totstandkoming agenda De wijze waarop deze lokale agenda tot stand is gekomen, getuigt van een gezamenlijk gevoel dat we aan de slag moeten. De werkgroep duurzaamheid, bestaande uit mensen vanuit het onderwijs, de woningbouwcorporatie, ondernemers en de gemeente, verzamelde input voor deze agenda en bracht focus aan het thema. Ook inwoners gaven input tijdens een bewonersavond. De gemeenteraad en het college spraken met elkaar over het onderwerp. En ondernemers hebben in gesprekken met de beleidsmedewerker duurzaamheid en via een enquête kenbaar gemaakt waar zij aandacht aan (willen) besteden. Binnen de gemeente spraken medewerkers van verschillende afdelingen met elkaar over het onderwerp. En tenslotte wordt er regionaal in verschillende werkgroepen hard gewerkt aan de energietransitie.
De opgaven Op basis van de gevoerde gesprekken en de ontwikkelingen in de regio en het land, is er voor gekozen in deze agenda prioriteit te leggen bij de energietransitie. Daarmee richten wij ons voornamelijk op het reduceren van de CO2 uitstoot. Dit betekent dat het aardgasverbruik in Hardinxveld-Giessendam drastisch omlaag moet, omdat bij verbranding van aardgas CO2 vrijkomt. Onderwerpen als afvalverwerking, circulaire economie en mobiliteit zijn zeker ook belangrijk. Het is echter onmogelijk op alle onderwerpen tegelijkertijd het verschil te maken. Daarom leggen we in deze agenda de nadruk op de volgende 3 punten: -
Energiebesparing Uitfaseren van aardgas Duurzaam opwekken
Energiebesparing is de belangrijkste stap die op korte termijn gezet moet worden. Door energie te besparen hoeft er minder energie opgewekt te worden, waardoor CO2 uitstoot vermindert. Ook zorgen energiebesparingsmaatregelen er voor dat gebouwen straks klaar zijn voor lage temperatuur verwarming. Deze 3 genoemde opgaven zijn landelijke opgaven. Omdat de agenda vooral de lokale aanpak beschrijft, is er ook voor gekozen 3 lokale aandachtspunten te benoemen: -
De gemeente geeft het voorbeeld Particuliere woningeigenaren doen mee Ondernemers werken mee 4
Samen vormen ze de basis van onze lokale energie agenda. De energietransitie vraagt niet alleen om een technologische energie-innovatie, maar ook om een maatschappelijke verandering. Om dat te bereiken loopt er een rode draad door onze aanpak: -
creëren van bewustwording, creëren van draagvlak en gedragsverandering.
Bij de gemeentelijke organisatie zelf, maar ook daarbuiten, onder inwoners en ondernemers. Dat willen we doen door overzicht te bieden. Hierbij speelt communicatie en informatievoorziening een belangrijke rol. We creëren ook bewustwording door het goede voorbeeld te laten zien. Van inwoners, ondernemers en natuurlijk de gemeente zelf.
Groeidocument Nieuwe inzichten, nieuwe technieken en versneld ingevoerde wetgeving, maken dat de wereld van de energietransitie een dynamische wereld is. Plannen voor vandaag kunnen overmorgen weer achterhaald zijn. Is het niet verstandiger nog even te wachten met bijvoorbeeld woningen van het aardgas af te halen, tot de technieken zich verder hebben ontwikkeld en bewezen? Kunnen we het allemaal wel betalen? Waar doen we goed aan? De stappen die we op de korte termijn kunnen zetten, zijn voor een groot deel toe te schrijven aan het aanbieden van informatie en het creëren van bewustwording. Bewustwording bij de gemeentelijke organisatie zelf, maar ook bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Daarnaast zijn er ontwikkelingen die op een later moment gaan spelen maar wel al voorbereiding vereisen. Denk bijvoorbeeld aan het loskoppelen van aardgas. Om dat te bereiken, voeren we eerst haalbaarheidsonderzoeken uit (in regionaal en lokaal verband) waarin we de haalbaarheid en betaalbaarheid van stappen in beeld brengen. Ook stellen we een visie op voordat we echt aan de slag gaan met het grootschalig opwekken van energie. We kunnen ons geld maar 1 keer uitgeven.
Daarom zetten we bij deze aanpak zoveel mogelijk in op toekomstbestendige vervangingsinvesteringen, waarbij we verouderde apparaten en aardgas- en elektriciteitsnetten vervangen door energiezuinige en duurzame systemen. Deze agenda is opgezet als een groeidocument. Een document dat elke twee jaar opnieuw bekeken wordt. We bekijken steeds of we ingezette ontwikkelingen moeten bijsturen of stopzetten, of juist nieuwe initiatieven of deelprojecten kunnen opzetten. Daarbij kijken we met brede interesse naar de ontwikkelingen in de verschillende gemeenten in de Drechtsteden.
Leeswijzer Hoofdstuk 2 beschrijft de opgave waar we voor staan en de focus die we daarin aanbrengen. De volgende hoofdstukken beschrijven de stappen die we gaan zetten op de drie lokale aandachtspunten. Hoofdstuk 3 beschrijft de aanpak De gemeente geeft het voorbeeld, hoofdstuk 4 beschrijft de aanpak Particuliere woningeigenaren doen mee en hoofdstuk 5 beschrijft de aanpak Ondernemers werken mee. Het zesde en laatste hoofdstuk beschrijft de organisatie, communicatie, monitoring en financiering.
5
2. De opgave De landelijke opgave Wij onderschrijven als gemeente de doelstellingen van het Rijk en de regio Drechtsteden. Daarom benoemen we deze doelstellingen ook in onze lokale agenda. De doelstellingen van het Rijk komen uit het energieakkoord uit 2013. Ondertussen wordt hard gewerkt aan een landelijk Klimaatakkoord. De lokale agenda is opgesteld voordat het landelijke Klimaatakkoord een feit was. Doelstellingen kunnen dus veranderen. Doelstelling Bedrijven moeten volgens Wet milieubeheer energiebesparende maatregelen nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen 2018
Juli 2018
In de nationale Woonagenda is de eis vastgelegd dat alle corporaties in 2018 een plan moeten hebben om hun woningbestand in 2050 energieneutraal te hebben (Routekaart CO2-neutraal 2050) Aardgasvrije nieuwbouw (wet Vet) De aansluitplicht voor gas in de Gaswet is vervangen door een breder aansluitrecht op energie-infrastructuur voor verwarming.
Tot 2020
Jaarlijks (landelijk) 300.000 bestaande woningen en andere gebouwen met minimaal een twee stappen beter energielabel.
2020 2020
Alle nieuwbouw bijna energieneutraal vanaf 2020. Bouwen volgens de BENG-eisen. (Bijna EnergieNeutrale Gebouwen) 14 % doelstelling hernieuwbare energieopwekking in 2020
2020
Huursector corporaties minimaal energielabel B
2020
Huursector particulier 80 procent label C
2021
Gemeenten leveren warmteplannen/warmetransitievisie aan
2023
2023
Verwacht wordt dat ieder kantoor groter dan 100m2 in 2023 minimaal energielabel C moet hebben. Voldoet het pand dan niet aan de eisen, dan mag het niet meer als kantoor gebruikt worden. De definitieve wetgeving wordt nu voorbereid. 16 procentdoelstelling hernieuwbare energie in 2023
2030
Aardgaskraan in Groningen dicht
2030
In het kader van het Energieakkoord zijn afspraken gemaakt om te komen tot een energieneutrale gebouwde omgeving in 2050. Een tussenstap is de ambitie dat alle gebouwen in 2030 gemiddeld ten minste label A hebben.
2030
Klimaat- en energiedoelstellingen: 49% broeikasgasreductie, 27% hernieuwbare energie en 27% energiebesparing ten opzichte van 1990
2030
Nieuwbouw energieneutraal
2035
Regio Drechtsteden: energieneutrale gebouwde omgeving
2050
Klimaat- en energiedoelstellingen: 95% broeikasgasreductie ten opzichte van 1990
2050
Landelijk: Nederland klimaatneutraal
2050
Energieneutrale gemeente Hardinxveld-Giessendam 6
De lokale opgave Een energieneutrale gemeente voor 2050, dat is de opgave die we onszelf als gemeente Hardinxveld-Giessendam gesteld hebben. Voor de gebouwde omgeving (zowel koop- als huurwoningen) willen we in 2035 al volledig van het gas af zijn. Energieneutraal betekent dat er evenveel energie wordt opgewekt als er wordt gebruikt én er wordt gebruik gemaakt van 100% hernieuwbare energie waarbij geen CO2 vrijkomt. We gaan dus naar een CO2 neutrale energievoorziening voor 2050. Om dat te bereiken werken we aan 3 opgaven: energiebesparing, uitfaseren van aardgas en duurzaam opwekken van energie. Bij de aanpak van deze opgaven werken we zoveel mogelijk volgens de no regret-gedachte; we voeren maatregelen uit waar we geen spijt van krijgen. Het gaat dan om de volgordelijkheid van de te treffen maatregelen. Dat betekent dat we in de eerste jaren vooral werken aan energiebesparingsmaatregelen. Ook dragen energiebesparingsmaatregelen vaak bij aan een zogenaamd transitiegereed gebouw. Dat wil zeggen dat een gebouw klaar is om van het aardgas af te gaan. Innovatie is hierbij het sleutelwoord. Met de huidige kennis en technieken bereiken we onze doelstelling niet. We willen daarom ruimte geven aan innovatieve ontwikkelingen en duurzame oplossingen. De no-regret gedachte mag ons daarin niet verlammen. De lokale opgave is als volgt:
Energiebesparing Opgave in Hardinxveld-Giessendam Energiebesparing in Hardinxveld-Giessendam is een belangrijke maatschappelijke opgave binnen de energietransitie. Het is een logische stap om eerst te besparen en daarna pas te kijken wat er opgewekt moet worden. Ook de overstap van aardgas naar alternatieve warmtebronnen, vraagt, met name in gebouwen, om aanpassingen die leiden tot energiebesparing. Denk aan het isoleren van de woning. Alternatieven zoals een all electric warmtepomp kunnen immers minder hoge temperaturen bereiken dan aardgas. Een goed geïsoleerde woning is dan voorwaarde om comfortabel te wonen. Het grootste energieverbruik zit in gebouwde omgeving. Om een besparing van 27-30% te kunnen realiseren, zetten we in eerste instantie in op energiebesparing in de bestaande gebouwde omgeving: eigen vastgoed en op bestaande woningbouw van particulieren. Met deze doelstelling sluiten we aan bij de EU-doelstelling van een energiebesparing van 27% in 20301. Een tweede grote opgave is terug te vinden in mobiliteit. Dit vraagstuk krijgt voorlopig minder de aandacht omdat de invloed van de gemeente hierop geringer is. Een manier om de energiebesparing in beeld te brengen, is door te kijken naar de labels van gebouwen. Op 1 januari 2016 had Hardinxveld-Giessendam 6.810 woningen, waarvan 4.310 koopwoningen en 2.500 huurwoningen2.
Daarvan hebben 2.687 woningen een geregistreerd energielabel in 2018. Van die geregistreerde labels heeft bijna de helft label D of lager.
1 2
https://europadecentraal.nl/milieuverkenner/energie-en-klimaat/klimaat-en-energiebeleid-voor-2030/ Factsheet RIGO rapport (betreft 1-1-2016). Latere gegevens zijn nog niet beschikbaar. 7
Aanpak We stimuleren energiebesparing door in te zetten op voorlichting om particulieren bewust te maken van de opgave en om hen aan te moedigen besparingsmaatregelen te nemen zoals het aanbrengen van isolatie. Op deze manier maken we de bebouwde omgeving transitieklaar. Transitieklaar maken betekent dat de bebouwde omgeving zo is ingericht dat de gaskraan dicht kan en de woning met een andere bron comfortabel verwarmd kan worden en van warm water wordt voorzien. Naast voorlichting werken we samen met het Regionaal Energieloket aan groepsaankopen en een wijkaanpak, zodat inwoners maatregelen kunnen treffen. We betrekken zoveel als mogelijk lokale ondernemers bij deze groepsaankopen. De komende jaren stimuleren we inwoners om minimaal 2 labels verbetering aan te brengen in de woningen, met een voorlopig maximum van label B.
Rol gemeente De gemeente vervult een faciliterende rol bij de energiebesparingsopgave van bestaande bouw. Bij de besparingsopgave van het eigen vastgoed vervult de gemeente een opdrachtgevende- en uitvoerende rol.
Uitfaseren van aardgas Opgave in Hardinxveld-Giessendam Het grootste aardgasverbruik in Nederland zit in het verwarmen van de gebouwde omgeving. De rest komt voor rekening van de sectoren transport, elektriciteit en industrie. Ook in Hardinxveld-Giessendam wordt de huidige bebouwde omgeving veelal door gas verwarmd. Met het ondertekenen van de Regionale Energiestrategie hebben we ons achter het doel geschaard dat de bebouwde omgeving in 2035 energieneutraal is. Dat betekent dat woningen, gemeentelijk vastgoed, bedrijven en utiliteitsbouw3 niet meer door gas worden verwarmd. Dit vraagt om aanpassingen in de huidige bebouwing en in de infrastructuur. Ook nu richten we ons als gemeente vooral op eigen vastgoed en op bestaande woningbouw van particulieren. Met 7.130 woningen op 1 januari 2018 en gemeentelijk vastgoed bestaande uit een gemeentehuis, gemeentewerf en sporthallen, staan we voor een tijdrovende en kostbare opgave. Jaarlijks zullen er zo'n 2154 koopwoningen van het aardgas af moeten worden gesloten.
Aanpak Net als bij de opgave van energiebesparing zetten we ook bij de uitfasering van aardgas in op voorlichting en bewustwording om inwoners en ondernemers aan te moedigen maatregelen toe te passen en de bebouwde omgeving transitie klaar te maken. Denk aan maatregelen als isolatie en elektrisch koken. Dit wordt de komende jaren de belangrijkste opgave. Daarnaast gebruiken we de huidige collegeperiode om via haalbaarheidsonderzoeken en visies inzichtelijk te krijgen welke warmteopties er zijn voor de gebouwde omgeving. Want aardgas kan in elk woningtype, maar voor ieder woningtype zijn er verschillende duurzame alternatieven. Iedere gebouwsoort heeft een ander oplossing nodig. Het is de verwachting dat we uiteindelijk in Hardinxveld-Giessendam een mix van individuele, lokale en regionale oplossingen hebben van hoog-temperatuur warmtenet, laag-temperatuur warmtenet, all electric, hernieuwbaar gas en innovaties zoals wellicht waterstof. De komende 4 jaar verkennen we met de regiogemeenten, nutsbedrijf HVC, netbeheerder Stedin, OZHZ en andere partijen de duurzame alternatieven. We toetsen deze op haalbaarheid en betaalbaarheid. Als blijkt dat de alternatieven niet betaalbaar blijken, starten we met de regio een lobby naar het Rijk. Om uiteindelijk voor Hardinxveld-Giessendam helder te krijgen wat de meest haalbare oplossingen zijn.
Bij deze keuzes gaan we uit van de meest aantrekkelijke en betaalbare maatschappelijke oplossingen. Deze oplossingen en de wijze waarop die worden gerealiseerd, schrijven we op 3 4
vastgoed zonder woonbestemming. Denk hierbij aan: winkels, kantoren, fabrieken, bedrijfshallen en opslagruimtes Uitgaande van 4.310 koopwoningen in 2016 die tussen 2020-2035 van het aardgas af gaan 8
in het warmteplan dat elke gemeente in 2021 aan moet leveren bij het Rijk. Pas daarna zullen woningen en gemeentelijk vastgoed van het aardgas afgesloten worden.
Rol gemeente We hebben als gemeente een regierol als het gaat om het aardgasvrij maken van buurten en wijken, met name bij collectieve voorzieningen.
Duurzaam opwekken Opgave in Hardinxveld-Giessendam Het energiegebruik in 2016 in Hardinxveld-Giessendam is 1,77 PetaJoul5. Met een energiebesparing van 27-30% en een verwachte energietoename van 15%, is het verwachte energieverbruik in Hardinxveld-Giessendam in 2050 1,51 PJ6. Dit betekent dat de energieopgave in 2050 voor Hardinxveld-Giessendam 1,51 PJ is. Om een beeld te krijgen: 1PJ is vergelijkbaar met het energievebruik van alle 105.125 huishoudens in Eindhoven. Deze energie wordt gebruikt door industrie, woningen, overige gebouwen, lokaal verkeer en vervoer en snelweg en railverkeer. Het grootste gebruik zit in het verkeer en vervoer (ongeveer 60%). Omdat we daar als gemeente weinig tot geen invloed op uit kunnen oefenen, richten we ons ook hier weer op de gebouwde omgeving. Die gebruikt naar schatting 30-38% van het totale energiegebruik in Hardinxveld-Giessendam, dat is ongeveer 0,5-0,8 PJ per jaar. Het is de vraag of we alle benodigde energie binnen onze grenzen op kunnen wekken. We zullen in ieder geval toe moeten werken naar een energiemix van zonnedaken, zonnevelden, windmolens en/of andere duurzame energiebronnen (thermische energie uit oppervlaktewater) om op duurzame wijze aan de energieopgave van Hardinxveld-Giessendam te voldoen. Ook hiervoor stellen we een visie op waarin we kijken naar de haalbaarheid en betaalbaarheid.
Aanpak We stimuleren het opwekken van duurzame energie in de gemeente door zelf het goede voorbeeld te geven en zonnepanelen te plaatsen op gemeentelijk vastgoed. Voor particuliere woningeigenaren verzorgen we groepsaankopen zodat zij kwalitatief hoogwaardige panelen kunnen laten plaatsen voor een goede prijs. Omdat de huidige berekeningen er van uitgaan dat we met zon- en windenergie binnen de gemeentegrenzen niet genoeg energie kunnen opwekken om energieneutraal te zijn, onderzoeken we alternatieven zoals thermische energie uit oppervlaktewater. Hierin trekken we op met de regio Drechtsteden. We moedigen inwoners aan initiatief te nemen als het gaat om de duurzame opwek van energie Bijvoorbeeld door een buurtenergie coöperatie op te richten. Om een wildgroei aan opwekmaatregelen te voorkomen, werken we aan een visie en strategie op duurzame opwek waarin we kijken naar de haalbaarheid en betaalbaarheid. De uitgangspunten uit die visie vertalen we naar de omgevingsvisie.
Rol gemeente De gemeente vervult een faciliterende en regisserende rol in de opgave van duurzame opwekking.
5
Er zijn verschillende berekeningen gemaakt voor het energieverbruik. In deze agenda wordt de analyse van Ruimtevolk aangehouden. De cijfers geven vooral een indicatie van de omvang van de opgave. 6 Ruimtevolk: Memo – Energieanalyse Hardinxveld-Giessendam (april 2018), p. 2 9
3. De gemeente geeft het voorbeeld Het geven van het goede voorbeeld is een van de krachtigste invloeden op ontwikkelingen en motivatie bij inwoners, ondernemers en de gemeente zelf. Door ons eigen vastgoed energieneutraal te maken en de regisserende rol op te pakken in de uitfasering van aardgas, werken we aan onze doelstellingen én stimuleren we ook andere partijen hieraan bij te dragen.
Hoe pakken we dit aan Activiteit
Lokaal doel
Rol gemeente
Partners
Tijdspad
Lokale ondernemers
2018
Energie besparen Uitvoeren energiescan gemeentelijk vastgoed om energiebesparende maatregelen te onderzoeken. Opstellen plan van aanpak om gemeentelijk vastgoed energieneutraal te maken. Aanstellen energieregisseur in de wijken is (zie hoofdstuk 6) Communicatie offensief over energie besparen door verschillende communicatiemiddelen in te zetten.
Energielabel A voor gemeentelijk vastgoed in 2030 (ambitie conform landelijke opgave)
opdrachtgever
Energielabel C voor gemeentelijk vastgoed in 2023. Energielabel A in 2030 (ambitie conform landelijke opgave) De noodzaak tot besparen is bij iedereen bekend. Inwoners krijgen onafhankelijk advies. De noodzaak tot besparen is bij inwoners bekend. De eerste besparingsmaatregelen zijn genomen.
opdrachtgever
2019 en verder
uitvoerder
2019 en verder
faciliteerder
Regionale communicatie werkgroep
2018 en verder
Uitfaseren van aardgas Verkennen mogelijkheden TEO (thermische energie uit oppervlaktewater) Uitwerken warmte transitie atlas (WTA)7. In 2017 is de gemeente gestart met een warmteverkenning Hardinxveld-Giessendam. Acties uit deze atlas pakken we op met een werkgroep die alternatieven zoals een warmtenet onderzoekt en businesscases opstelt. Faciliteren aanleg warmtenet (afhankelijk van uitkomsten businesscases) 7
Alternatieven voor aardgas in beeld brengen
opdracht geverregisseur
Drechtsteden
2019 en verder
Businesscases warmteopties
regisseur
Lokaal, met verbinding naar de regio, HVC, Stedin, Over Morgen, lokale ondernemers, woningcorporatie Fien, OZHZ
2018-2022
regisseur, faciliteerder
HVC, Stedin, Over Morgen
2022 en verder
In 2035 alle woningen aardgasvrij
https://overmorgen.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=abbaa39da0904dc491e8a4848657279c# 10
Opstellen warmtetransitievisie (ook wel warmteplannen). Dit plan moet op wijk-, buurt- en gebouw-niveau inzicht geven in de meest kosteneffectieve oplossing voor een toekomstvaste warmtevoorziening zonder aardgas. Dit plan leveren we in 2021 aan bij het Rijk. Oprichten Kenniskring Energietransitie
Warmteplan
regisseur
Lokaal, met verbinding naar de regio (gemeenten, corporaties, HVC, Stedin, Provincie ZH, OZHZ) en lokale partijen
2018-2020
Versnellen van de energietransitie door kennis te delen en expertise opbouwen
faciliteerder
Ondernemers, inwoners, onderwijs, woningbouwcorporatie, welzijn, OZHZ en anderen
2019 en verder
Energie opwekken Mogelijkheden voor zonnepanelen op gemeentelijk vastgoed onderzoeken Zonnepanelen op gemeentelijk vastgoed plaatsen en opbrengsten inzichtelijk maken Opstellen visie en strategie duurzame energieopwek binnen de gemeente. Ruimtelijke consequenties energieopwekking opnemen in de omgevingsvisie
Minimaal 75% eigen energie opwekken via zonnepanelen
Opdrachtgever
Lokale ondernemers
2018
Minimaal 75% eigen energie opwekken via zonnepanelen
Opdrachtge ver
Lokale ondernemers
Vanaf 2019
Strategie voor de komende jaren om via energieopwek energieneutraal te worden Aandacht voor duurzame aspecten in de fysieke ontwikkeling van het dorp
regisseur, faciliteerder
Regio Drechtsteden, Provincie, Bedrijven, OZHZ
2019-2020
uitvoerder
Regio Drechtsteden, provincie, waterschappen, OZHZ
2019-2020
11
4. Woningeigenaren doen mee Het meeste energieverbruik zit in de bestaande bebouwing, die we verdelen naar woningen van woningcorporaties, particuliere woningen, bedrijven en utiliteitsbouw. Voor elke 'groep' is een andere partij verantwoordelijk voor het realiseren van besparingen. Zo werkt woningcorporatie Fien Wonen aan de doelstelling dat hun bezit in 2021 gemiddeld label B heeft. De Omgevingsdienst Dienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) ondersteunt bedrijven, in opdracht van de gemeente, bij het bereiken van hun energieopgave. Voor de gemeente zien we een rol in het energiezuinig maken van eigen vastgoed en particuliere woningbouw. Woningeigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor hun energiegebruik. Wij willen woningeigenaren ondersteunen in het toepassen van maatregelen door voorbeelden te laten zien van energiebesparingsmaatregelen. Het Regionaal Energieloket van Greenhome en het Energie Collectief ZHZ informeren en adviseren inwoners hierover. Ook hier werken we met adaptief programmeren. Inwoners moeten de ruimte krijgen om op voor hun slimme momenten maatregelen in de woning te treffen. Bijvoorbeeld bij een verhuizing, of moment dat het dak gerenoveerd moet worden. De eerste tip is om te beginnen met het treffen van besparingsmaatregelen. Wij staan positief tegenover initiatieven uit de samenleving.
We moedigen inwoners daarom aan om een actieve rol te spelen in de energietransitie. Dat doen we door inwoners te betrekken bij vraagstukken (denk aan Ruimtelijke ateliers), maar ook door hen de ruimte te geven zelf initiatieven te starten (bijvoorbeeld een bewoners coöperatie). De gemeente heeft daarin een rol als het gaat om het beoordelen van de initiatieven in het grotere geheel van energie- en andere maatregelen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de kaders in de nog op te stellen omgevingsvisie.
Activiteit
Lokaal doel
Rol gemeente Energie besparen
Partners
Tijdspad
Verkennen mogelijkheid inzetten ambassadeurs; mensen en bedrijven die goed voorbeeld zijn en anderen willen helpen bij de energiebesparingsopgave Zichtbaar maken van het Regionaal Energieloket en ECZHZ, onder andere via de regionale bedrijvenportal.
De noodzaak tot besparen is bij inwoners bekend. De eerste besparingsmaatregelen zijn genomen.
faciliteerder
Inwoners, coöperaties, welzijnsorganisatie, bewonersorganisaties, vve's
2019 en verder
De noodzaak tot besparen faciliteerder is bij inwoners bekend. De eerste besparingsmaatregelen zijn genomen. Lokale werkgelegenheid stimuleren. Uitfaseren van aardgas
Provincie Zuid-Holland, regio Drechtsteden, OZHZ
2018 en verder
Vanaf september 2018 verzorgt het Regionaal Energieloket een wijkaanpak. Deze aanpak voorziet inwoners van adviezen over de voorbereidingen die zij in hun woning kunnen treffen naar een aardgasvrije woning.
Inwoners hebben inzicht in te nemen stappen om de woning transitieklaar te maken
Regionaal Energieloket
Vanaf sep 2018
faciliteerder
12
Uitrol wijkaanpak (Regionaal Energieloket ) naar andere wijken. Communicatie naar inwoners over de te nemen stappen naar een woning die transitieklaar is. Gebruikmaken van de regionale website.
Inwoners hebben inzicht in te nemen stappen om de woning transitieklaar te maken Inwoners kunnen stappen zetten naar een transitieklaar woning/bedrijf/gebouw
faciliteerder
Regionaal Energieloket en/of ondernemers uit de gemeente
2019 en verder
faciliteerder
Regionaal Energieloket, Energie Collectief ZHZ, HVC, Stedin, regionale werkgroep communicatie ' Van Aardgas Los'
2018 en verder
Energie opwekken Ruimtelijke ateliers met inwoners en stakeholders over mogelijkheden energie opwek in HG Verkennen mogelijkheden Zon op andermans dak/Postcoderoos (zonnepanelen op daken van scholen, sportcomplexen en zorginstellingen voor inwoners die geen panelen op het eigen dak kunnen plaatsen) Groepsaankopen zonnepanelen voor particulieren. In combinatie met aankopen voor isolatiemaatregelen. 1-2 collectieve groepsaankopen per jaar, op basis van de vraag. Woningcorporatie Fien plaatst vanaf (naar verwachting) eind 2018 gefaseerd zonnepanelen op ongeveer 1800 woningen. Gemeente en Fien verzorgen de informatievoorziening in de wijk. Aanmoedigen oprichting van een buurt- energie coöperatie
draagvlak
faciliteerder
Stakeholders, inwoners
2020- en verder
Doelstelling van 27% duurzame opwek realiseren
faciliteerder
Drechtse Stromen, gemeenten regio Drechtsteden
2019 en verder
Inwoners plaatsen zonnepanelen op daken. Doelstelling van 27% duurzame opwek realiseren
faciliteerder
Regio Drechtsteden, ondernemers
jaarlijks
Bewustwording onder buurtbewoners over zonnepanelen op daken. Aanmoedigen tot het aanschaffen van zonnepanelen om hiermee de doelstelling van 27% duurzame opwek te realiseren Oprichting van een energiecoöperatie
faciliteerder
Fien, Regionaal Energieloket, ECzhz
Vanaf eind 2018
faciliteerder
Inwoners, voorbeeld coöperaties uit de regio, Drechtse Stromen, HIER Klimaat, Buurtkracht
2019 en verder
13
5. Ondernemers werken mee De ondernemers in Hardinxveld-Giessendam hebben twee rollen in de energietransitie. Zij maken hun productieprocessen, bedrijfspanden en bedrijfsterreinen energieneutraal. Tegelijkertijd kent Hardinxveld-Giessendam veel ondernemers die werkzaam zijn in de energiebranche. We streven er naar om deze lokale ondernemen kansen te bieden bij het verwerven van gemeentelijke opdrachten. Daarnaast willen we sturen op samenwerking en zo volledig mogelijke informatievoorziening verzorgen. Daarmee willen we innovatie bij bedrijven aanjagen en faciliteren. Met name de vele bedrijven die in de installatiebranche, bouw en techniek werken, helpen we op deze manier zichzelf op de kaart te zetten en hen aan te zetten tot het ontwikkelen van duurzame oplossingen. Hiermee sluiten we aan bij de behoefte onder ondernemers die in juni een duurzaamheid enquête hebben ingevuld. De complete enquête is terug te vinden in bijlage 4. Maatregelen
Lokaal doel
Rol gemeente Energie besparen
Partners
Tijdspad
De samenwerking met de Omgevingsdienst ZuidHolland Zuid wordt geïntensiveerd om energiebesparing bij bedrijven te stimuleren. Naast handhaving ook advies.
Bedrijven voldoen aan wet milieubeheer als het gaat om besparen, waarbij zij maatregelen nemen die zij binnen 5 jaar terug kunnen verdienen.
opdrachtgever
OZHZ
2018
Uitrollen en promoten Energie Collectief ZHZ, onder andere via de regionale bedrijvenportal
Stimuleren lokale werkgelegenheid
faciliteerder
Lokale ondernemers
2019 en verder
Groepsinkopen voor bv isolatie. 1-2 collectieve groepsaankopen per jaar, op basis van de vraag.
Bewoners brengen isolatiemaatregelen aan in de woning.
faciliteerder
Regio Drechtsteden, ondernemers
Jaarlijks
Uitfaseren van aardgas Organiseren kennisdeelbijeenkomsten bedrijfskern en ondernemersvereniging HG. Aanleveren content regionale bedrijvenportal. Organiseren Dag van de duurzaamheid
Ondernemers zijn bekend met de energietransitie. Aanzet tot samenwerking op innovaties binnen de transitie.
faciliteerder
Ondernemers, winkeliers, OZHZ
1x per half jaar
Bekendheid geven aan de energietransitie, podium voor lokale goede voorbeelden
faciliteerder
Vanaf 2019
Uitrollen van en kennis delen over de duurzaamheidsaanpak van bedrijventerrein BIZ Nieuweweg
Samenwerking tussen ondernemers stimuleren.
faciliteerder
Ondernemers, particuliere initiatiefnemers, onderwijs, sportverenigingen, Rabobank, kerken, Stedin, HVC, regio Drechtsteden Ondernemers, bedrijven-terreinen, OZHZ
Vanaf 2019
14
Voorbeeldwoning door lokale ondernemers laten inrichten
Inwoners hebben inzicht in faciliteerder te nemen stappen om de woning transitieklaar te maken Energie opwekken
Lokale ondernemers
Vanaf 2019
Onderzoeken of het initiatief Zon op bedrijfsdaken bij kan dragen aan de doelstellingen en haalbaar is. Deze aanpak houdt in dat bedrijven hun dak ter beschikking stellen voor zonnepanelen. Zon op nieuwbouw bedrijfspanden stimuleren Kennis van lokale installateurs delen met inwoners, onder andere via de regionale bedrijvenportal.
Zon op bedrijfsdaken
faciliteerder
OZHZ, Regio, HVC
Vanaf 2019
Energieneutrale bedrijfspanden
regisseur
Afdeling projecten
2019 en verder
Stimuleren lokale werkgelegenheid en inwoners hebben inzicht in te nemen stappen om de woning transitieklaar te maken
faciliteerder
Lokale ondernemers, OZHZ
Vanaf 2019
faciliteerder
Lokale ondernemers, OZHZ, Stedin
Vanaf 2019
Verkennen mogelijkheden delen reststroom bedrijventerrein met omliggende woningen
15
6. Organisatie, communicatie, monitoring, financiering Organisatie Gemeentelijke energiecontactfunctionaris Voorlichting over de energietransitie is cruciaal om de doelstelling van 2050 te behalen. Er zijn verschillende manieren om dit te doen. Sociale media zijn een voor de hand liggend instrument, evenals een pagina in een krant als Het Kompas. Maar om de transitie echt een flinke stimulans te geven, is maatwerk in de voorlichting cruciaal. Inwoners en ondernemers hebben behoefte aan persoonlijke adviezen gericht op hun eigen woning en levensfase. Loketten als het Regionaal Energieloket van Greenhome en het Energie Collectief Zuid-Holland Zuid (met lokale ondernemers) verzorgen deze persoonlijke adviezen in de vorm van energiescans en dergelijke. Dit promoten we. We willen als gemeente nog een stapje verder gaan. De energietransitie moet een gezicht krijgen, in de vorm van een medewerker of ambassadeurs in de wijk. Voorlopig noemen we deze functie de 'gemeentelijke energiecontactfunctionaris'. Dit is een medewerker die werkt in en voor Hardinxveld-Giessendam met kennis van zaken over de energietransitie, die een breed netwerk van adviseurs en (lokale) aanbieders heeft en zichtbaar is in de wijk door bijvoorbeeld pop-up-werkplekken te realiseren in voorbeeldwoningen.
Deze energiecontactfunctionaris heeft als opdracht met zijn/haar inzet bij te dragen aan de opgaven om energie te besparen en duurzame energie op te wekken. Dat betekent dat hij/zij pro actief bij inwoners op bezoek gaat en ambassadeurs werft en ondersteunt voor de energietransitie. Deze energiecontactfunctionaris is voor inwoners en ondernemers het gezicht van de energietransitie in HardinxveldGiessendam, de zogenaamde front office.
Integraal team Zoals al vaker in deze agenda is gesteld, is de energietransitie van iedereen. De transitie heeft ook een duidelijke einddatum. Daarom stellen we voor om de energietransitie projectmatig aan te pakken met een breed projectteam, bestaande uit de beleidsmedewerkers duurzaamheid en wonen, de adviseur communicatie, medewerker vastgoed, medewerkers van Leefomgeving en VTH en de energiecontactfunctionaris. Dit projectteam houdt de landelijke en lokale doelstellingen in het oog en zorgt ervoor dat we deze doelstellingen kunnen behalen. Het team wordt aangestuurd door de projectleider energietransitie. Dit is de beleidsmedewerker duurzaamheid.
Kenniskring In de voorbereidende gesprekken over de lokale energie-agenda, kwam meermaals naar voren dat er behoefte is aan kennisdelen en uitwisselen van best practices. Met name ondernemers vroegen hierom. Het voorstel is om een lokale kenniskring op te richten waarin naast ondernemers ook het onderwijs, de woningcorporatie, inwoners en maatschappelijke organisaties deelnemen. Een vaste kern van leden organiseert bijvoorbeeld elk half jaar een kennisdeelbijeenkomst, werkbezoek, of iets anders voor iedereen die hierin geïnteresseerd is. Hoe deze kenniskring precies gaat functioneren, hangt af van de wensen en behoeften van alle betrokken partijen. Naast de mogelijkheid om op bijeenkomsten kennis te delen, willen we ook dat ondernemers en inwoners digitaal informatie kunnen vergaren en kennis kunnen delen over de energietransitie. De regio werkt aan een website met informatie over energietransitie. De OZHZ werkt het onderdeel bedrijvenportal uit. De portal gaat vanaf oktober 2018 online en is ook voor (en door) ondernemers uit Hardinxveld-Giessendam.
16
Communicatie Doel De gemeente zet stappen naar een energieneutraal Hardinxveld-Giessendam voor 2050. In deze energie-agenda komt daarom vooral het thema energie naar voren. Om energieneutraliteit te bereiken, moeten de meeste woningen in het dorp worden aangepast. Daarvoor zijn bewoners van koopwoningen verantwoordelijk, maar ook partners zoals de woningstichting Fien, scholen, bedrijven en natuurlijk de gemeente zelf. De gemeente wil daarbij het goede voorbeeld geven. Met als doel dat meer inwoners met verduurzaming aan de slag gaan. De groep die zich bezig houdt met duurzaamheid moet dus groeien. Daarvoor moet meer bewustwording worden gecreëerd.
Communicatiestrategie Om bij te dragen aan de doelstelling van een energieneutraal Hardinxveld-Giessendam voor 2050 zet Communicatie in op inzicht, draagvlak en gedragsverandering. Dat wordt gekoppeld aan de 3 hoofdthema's energie besparen, uitfaseren van aardgas en energie opwekken. De communicatieaanpak is per hoofdthema verschillend. Besparen kan nu bijvoorbeeld al, maar een bestaande woning van het gas afhalen is pas in de toekomst voor veel mensen weggelegd.
Energie besparen Allereerst moeten inwoners inzicht krijgen in hoe ze energie kunnen besparen. Onafhankelijke informatievoorziening is in deze fase van de energietransitie de belangrijkste opgaven als het gaat om communicatie. Zowel de raad, het college, ondernemers en inwoners vragen om een loket. Met het regionaal energieloket is die behoefte voor een deel ingevuld. Ook het Energie Collectief ZHZ verzorgt informatie. Landelijk zijn er de website https://www.energiebesparendoejenu.nl/ van Milieucentraal en www.rijksoverheid.nl van de Rijksoverheid. De gemeente brengt deze loketten door middel van sociale media onder de aandacht van inwoners. Een andere belangrijke stap is inzicht krijgen in het energielabel van de woning. Via een gerichte communicatiecampagne willen we inwoners aanzetten om hun energielabel te registreren. Vervolgens kunnen inwoners overgaan tot verdere energiebesparing. Hiervoor wordt aansprekende communicatie ingezet die moet aanzetten tot gedragsverandering. Denk bijvoorbeeld aan een Bespaarsafari door de woning van een bekende inwoner uit Hardinxveld-Giessendam.
Uitfaseren van aardgas Inzicht is nodig om ervoor te zorgen dat inwoners van Hardinxveld-Giessendam weten dat aardgas gaat verdwijnen uit de gebouwde omgeving. En vooral: Dat ze weten wat dit voor hen betekent. Door te communiceren wat het betekent, wordt draagvlak gecreëerd. Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat inwoners de juiste investeringen doen. Maak je nu nog een keuken waarin gekookt wordt op gas? Advies op maat van de energiecontactfunctionaris is daarbij van belang. Gedragsverandering kan daarbij nu al optreden, want hoe zorg je ervoor dat je huis klaar is om van het gas af te gaan? Daarvoor moeten partijen gestimuleerd worden (Bijvoorbeeld via het Regionaal Energieloket).
Energie opwekken Als gemeente is het opwekken van energie op verschillende manieren te stimuleren. Inzicht op korte termijn is het meeste winst te boeken met zonnepanelen. Om draagvlak te creëren laten we goede lokale voorbeelden zien, bijvoorbeeld via sociale media. Ook is het van belang dat de gemeente ook het goede voorbeeld geeft. Om over te gaan tot gedragsverandering moet het inwoners vooral makkelijk gemaakt worden om over te gaan tot het plaatsen van zonnepanelen. Het uitdelen van zonneschildjes voor woningen waar zonnepanelen liggen, en daarmee kenbaarheid geven aan zonnepanelen, kan een manier zijn om inwoners te stimuleren.
Speerpunten communicatie…… - Informatie op een centrale plek - Gemeente geeft het goede voorbeeld - Energiecontactfunctionaris voor advies op maat
17
Regio Regionaal heeft de Werkgroep Communicatie Energieakkoord Drechtsteden een communicatiestrategie 2018-2020 opgesteld. Doel van deze strategie is een bijdrage te leveren aan de uitvoering van het Energieakkoord Drechtsteden. We willen immers dat iedereen – inwoners, bedrijven en organisaties – op korte termijn weet dat we ook in de Drechtsteden voortvarend aan de slag gaan (sterker nog: we zijn al begonnen) en wat dat voor hen betekent. We willen bovendien de bewoners en bedrijven inspireren, motiveren en aanmoedigen om mee te doen. Want de transitie biedt kansen voor iedereen! Deze communicatiestrategie helpt bij de bewustwording onder inwoners en ondernemers. Een onderdeel van deze strategie is het opzetten van een online portal waar bewoners en bedrijven terecht kunnen voor meer informatie en/of vragen. Bij de totstandkoming en uitwerking van deze strategie, is ook een communicatiemedewerker van de gemeente Hardinxveld-Giessendam betrokken. Het regionale communicatieplan is ondersteunend aan de lokale aanpak.
Monitoring Regionaal is de verwachting dat het Onderzoeks Centrum Drechtsteden (OCD) de voortgang in de energietransitie monitort. De gesprekken met het OCD zijn tijdens het schrijven van deze lokale agenda in volle gang. Ook de voortgang in Hardinxveld-Giessendam wordt via deze monitor bijgehouden. Lokaal willen we extra aandacht besteden aan een goede nulmeting van energielabels in ons dorp. Energielabels zijn immers een belangrijke indicator als het gaat om de energiezuinigheid van een woning of gebouw. De labels geven helder inzicht in de stappen die inwoners, bedrijven en de gemeente zetten naar een energieneutrale gemeente. Tenslotte volgen we de Landelijke Klimaatmonitor nauwgezet om de voortgang in Hardinxveld-Giessendam te monitoren en inzichtelijk te maken voor alle betrokken partijen. Naast de monitoring van cijfers, zijn er steeds meer partijen die de ' beleving' monitoren. Woningcorporatie Fien wonen monitort bijvoorbeeld niet alleen het aantal zonnepanelen dat zij plaatst, maar ook de beleving van huurders als het gaat om de ingezette maatregelen. Ook lokale ondernemers uit de installatiebranche monitoren de beleving van onder andere warmtepompen. Een veelgehoorde klacht bij warmtepompen is het geluid dat zij maken.
Hoewel het geluid onder de wettelijke norm blijft, zijn installatiebedrijven toch aan het bekijken hoe het geluid en daarmee de beleving en het comfort, vermindert en verbetert kan worden. Wij volgen deze monitors met grote interesse.
Financiering De energietransitie kost geld. Dat is een ding dat zeker is. Ons uitgangspunt is dat alle maatregelen die in de gemeente Hardinxveld-Giessendam worden getroffen of gevraagd, zoveel mogelijk de meest aantrekkelijke (lees betaalbare) maatschappelijke oplossingen bieden. Toch zullen de overheid, bedrijfsleven en inwoners investeringen moeten doen. Deze investeringen zijn nu niet voor iedereen op te brengen. Er zijn nieuwe financieringsmodellen nodig. Daarom volgen we nauwlettend landelijk en regionale ontwikkelingen die hierover gaan, bijvoorbeeld gebouwgebonden financiering en eventuele energie-subsidies van de rijksoverheid. Regionaal is de werkgroep Financering opgericht. Deze regionale werkgroep Financiering rekent aan de hand van de eerste pilotwijken aardgasvrij de te verwachten investeringen per adres uit. Met de input uit deze werkgroep kan een lobby naar het rijk worden gestart om de energietransitie te kunnen financieren. Het Rijk wordt gevraagd om een handelingsperspectief. Ook bestuurlijk zullen de Drechtsteden zich uit moeten spreken over de maximaal toelaatbare maandlasten voor hun inwoners.
18
De begrootte kosten zijn gebaseerd op de kennis en technieken van nu en de kosten die daar nu bekend voor zijn. Er zijn geen aannames in mogelijke kostendalingen door innovatie gedaan. Een aantal maatregelen kunnen nog niet begroot worden, omdat de omvang en de kosten nog niet bekend zijn. De raad wordt wel gevraagd rekening te houden deze te verwachten kostenposten. Voorgesteld wordt om een bestemde reserve duurzaamheid in leven te roepen en hier jaarlijks € 100.000,- in te storten. Deze reserve zal in de toekomst ook worden gebruikt voor ontvangst en verstrekken van subsidies op het gebied van duurzaamheid. Jaarlijkse overschotten vloeien automatisch terug naar de bestemde reserve duurzaamheid Een en ander zal geëffectueerd worden bij de perspectiefnota 2020-2023.
Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5.
Infographic Lokale Energie Agenda Hardinxveld-Giessendam Raadsmotie " Naar een duurzaam Hardinxveld-Giessendam" Bewonersavond duurzaamheid 24 april 2018 Uitkomsten enquête onder ondernemers Energieakkoord Drechtsteden Communicatiestrategie 2018-2020
19
Bijlage 1. Infographic Lokale Energie Agenda Hardinxveld-Giessendam
20
Bijlage 2. Raadsmotie " Naar een duurzaam Hardinxveld-Giessendam"
-
21
Bijlage 3. Bewonersavond duurzaamheid 24 april 2018 Verslag Inleiding Op 24 april 2018 organiseerde de gemeente Hardinxveld-Giessendam in het kader van duurzaamheid een bewonersavond. De avond vond plaats in het gebouw van Bouwcampus Bouw & Infra/Bouwmensen ZHZ, aan de Houtschelf 10 in Hardinxveld-Giessendam. Directe aanleiding voor de avond was de opdracht van de gemeenteraad om een lokale duurzaamheidsagenda op te stellen. Uiteraard is het ophalen van input voor deze agenda bij bewoners, ondernemers en bestuurders hierbij onmisbaar. Deze avond stonden de bewoners centraal. Het programma Het programma van de avond zag er in grote lijnen als volgt uit: 19:00 – 19:30 Inloop 19:30 – 19:40 Welkomstwoord portefeuillehouder 19:45 – 20:00 Introductie duurzaamheid door gemeente 20:00 – 21:00 Gespreksdialoog 21:00 – 21:30 Informeel gedeelte Allereerst heette wethouder Theo Boerman iedereen welkom. Wethouder Boerman heeft duurzaamheid in zijn portefeuille en is daarmee dus de verantwoordelijke wethouder voor dit onderwerp. Wethouder Boerman nam ons mee in de verschillende termen die gebruikt worden als het gaat over duurzaamheid. Daarnaast onderstreepte hij de urgentie van de uitdagingen die we als samenleving moeten oplossen.
Wethouder Boerman schetste daarnaast de opdracht van de gemeenteraad om werk te maken van het verduurzamen en zo mogelijk energieneutraal maken van onze gemeente, in lijn met de doelstellingen van het Rijk. Het is de bedoeling dat alle vragen die deze opdracht oproept, vanavond aan bod komen. Dit jaar presenteert het college een duurzaamheidsagenda aan de raad, waarmee samen met de samenleving de benodigde stappen gezet kunnen worden.
22
Hierna nam Erik van Noordenne, directeur Bouwmensen Zuid-Holland Zuid, het woord. De heer Van Noordenne stelde de locatie voor deze avond beschikbaar en maakte de avond hierdoor mede mogelijk. De heer Van Noordenne vertelde kort over Bouwmensen. Bij Bouwmensen kunnen jongeren onder andere terecht voor een opleiding in de bouwsector, op mbo niveau 1 tot en met 4. Het thema duurzaamheid vraagt ook van mensen werkzaam in de bouw en techniek om nieuwe vaardigheden. Bouwmensen helpt jongeren om goed voorbereid te zijn op de toekomst. Bouwmensen werkt vanuit twee locaties: Hardinxveld-Giessendam en Dordrecht. Suzan Mannens, beleidsmedewerker bij de gemeente Hardinxveld-Giessendam, heeft de opdracht van de gemeenteraad om een lokale duurzaamheidsagenda op te stellen opgepakt. Zij schetste allereerst de aanloop en de noodzaak van de verschillende opgaven die nu voor ons liggen. In 2015 werd namelijk in Parijs het klimaatakkoord van Parijs ondertekend door bijna alle landen van de wereld. De ondertekenaars van het akkoord willen de opwarming van de aarde in 2050 terugdringen tot maximaal twee graden Celsius ten opzichte van 1990. Voor Nederland betekent dit concreet een beperking van de uitstoot van broeikasgassen met 80-95% in 2050. Eén van de grootste opgaven die dit met zich meebrengt, is het aardgasvrij maken van onze gebouwen.
Om deze én andere opgaven te kunnen realiseren, heeft de regio Drechtsteden de handen ineen geslagen. Er is een regionale energiestrategie ontwikkeld, waarbij gemeenten, provincie, woningcorporaties, onderwijs en ondernemers allemaal hebben meegedacht over hoe zij gezamenlijk de doelstelling voor een energieneutrale regio in 2050 kunnen bereiken. Een aantal zaken worden regionaal opgepakt, maar een aantal zaken kunnen en moeten lokaal opgepakt worden. Over het hoe en het wat, wil de gemeente deze avond graag sparren met inwoners. De gemeente kan het immers niet alleen. Zowel inwoners als ondernemers zullen hun steentje moeten bijdragen. Suzan schetste ook nog kort de planning die nu voor ons ligt. Tot en met juni wordt er nog input opgehaald voor de lokale duurzaamheidsagenda. In september gaat de lokale duurzaamheidsagenda naar de gemeenteraad. Daarna, tot aan 2050, dient de agenda uitgevoerd te worden. Uiteraard is het, vanwege allerlei redenen, niet mogelijk om nu al een in beton gegoten plan tot en met 2050 klaar te leggen. Elke paar jaar zal de agenda dan ook worden geactualiseerd en herzien. In gesprek met elkaar Rond 20:00 werd gestart met het hoofddoel van de avond: in gesprek gaan met elkaar over duurzaamheid en input van inwoners verzamelen voor het vullen van de lokale duurzaamheidsagenda.
De aanwezigen gingen uiteen in een aantal groepen om met elkaar in gesprek te gaan over duurzaamheid. Er stonden hierbij een aantal vragen centraal: -
Wat vindt u belangrijk aan/over duurzaamheid? Wat is in (uw) wijk/buurt belangrijk? Wat wilt u zelf doen? Waar heeft u ondersteuning bij nodig en door wie?
Eén van de belangrijkste opbrengsten was dat inwoners aangaven voornamelijk behoefte te hebben aan informatie en voorlichting. Inwoners ervaren de markt, maar ook de beschikbare kennis, als onoverzichtelijk en versnipperd. Er is dan ook duidelijk behoefte aan een onafhankelijke partij die hierin kan voorzien en ontzorgen. Onlosmakelijk hiermee verbonden is ook de noodzaak tot voorlichting: zorg ervoor dat bewoners het nut van isoleren en het energieneutraal maken van de eigen woning in gaan zien. Er zijn immers verschillende voordelen te behalen: het verminderen van energiekosten, het verbeteren van het wooncomfort, bijdragen aan een beter milieu, enzovoorts. Een belangrijk advies was om hier vooral ook kinderen, jongeren en het onderwijs bij te betrekken. Daarnaast gaven veel bewoners aan behoefte te hebben aan een visie/plan van de gemeente, het liefst toegespitst op verschillende type woningen én op wijkniveau. Hierbij dient ook onderscheid gemaakt te worden in nieuwbouw en bestaande bouw. Er is behoefte aan wijkbijeenkomsten over de energietransitie op wijkniveau. De gemeente krijgt hierbij van de inwoners duidelijk de rol als aanjager toebedeeld.
Inwoners zijn van mening dat ze hier zelf ook een rol in hebben: zo kunnen inwoners met hetzelfde type woning ervaringen met elkaar uitwisselen, elkaar enthousiasmeren en collectief voordeel behalen bij de inkoop en installatie van duurzame maatregelen. 23
De belangrijkste zaken die verder aan bod kwamen: -
Er dient ingezet te worden op goed beheer van groen en bomenbeleid, het liefst met meer oog voor de natuur. Het scheiden en wegbrengen van afval dient gestimuleerd te worden door containers goed fysiek bereikbaar te maken, ook voor ouderen en mindervaliden en door bewoners er niet voor te laten betalen. De gemeente zou met haar gebouwen een voorbeeldfunctie moeten geven. Men zou eerst moeten starten met isoleren en quick wins (bijvoorbeeld tochtstrips, ledverlichting, etc.) en daarna pas aan de slag gaan met het opwekken van energie, bijvoorbeeld door middel van zonnepalen. Het verduurzamen van (openbaar) vervoer zou gestimuleerd moeten worden. Er dient ingezet te worden op minder (plastic) verpakkingen in winkels, bijvoorbeeld bij groente en fruit.
De belangrijkste vragen die leven bij bewoners: -
-
Hoe verduurzaam je authentieke, oude woningen met behoud van stijl en charme? Hoe beweeg of motiveer je een VVE tot het maken van duurzame beslissingen en investeringen? Een financiële stimulans door bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van subsidies wordt gemist. Oudere inwoners willen wel graag maatregelen nemen in hun woning, maar twijfelen omdat zij naar verwachting de investering niet meer terugverdienen. Hoe kunnen deze inwoners toch gesteund worden in het doen van investeringen? Hoe snel gaat de techniek? Zijn de huidige zonnepanelen bijvoorbeeld wel al goed genoeg, of moet je wachten tot ze verbeterd zijn? Zijn de huidige warmtepompen wel stil en gezond genoeg? Worden ze niet heel snel flink goedkoper?
Na afloop deelden de aanwezigen kort de verschillende opbrengsten van de verschillende tafels met elkaar. Het was leuk om te zien dat aan de verschillende tafels toch dezelfde tips en vragen aan bod kwamen. Ook viel het op dat veel inwoners over een hoog kennisniveau beschikken en goed ingelezen waren in technische zaken als isolatie en het aardgasvrij maken van woningen. Informeel gedeelte Na de gesprekstafels was er ruimte om, onder het genot van een drankje en een hapje, met elkaar verder in gesprek te gaan. Hierbij was volop ruimte voor bewoners om vragen te stellen aan het Energie Collectief ZHZ en de gemeente. De avond liep zo op zijn einde. Inwoners, ondernemers en de gemeente kunnen terugkijken op een geslaagde en nuttige avond. Contact Heeft u naar aanleiding van deze avond en dit verslag nog vragen? Neem dan contact op met de gemeente HardinxveldGiessendam via 0184-751555. Voor vragen over maatregelen die u in uw woning kunt nemen, kunt u terecht bij het energie Collectief Zuid-Holland Zuid, via www.eczhz.nl info@eczhz.nl of 088-0235801. Ook het Regionaal Energieloket helpt u graag verder met vragen over uw woning. Het Regionaal Energieloket is te bereiken via 088-5254110, vragen@regionaalenergieloket.nl of via de website https://regionaalenergieloket.nl/Hardinxveld-Giessendam.
24
25
Bijlage 4. Enquête duurzaamheid ondernemers Hardinxveld-Giessendam Inleiding De gemeente Hardinxveld-Giessendam moet vóór 2050 helemaal energieneutraal zijn. Ondernemers spelen hierbij een belangrijke rol. De gemeente stelt een Lokale Duurzaamheidsagenda op, die beschrijft hoe deze doelstelling gehaald kan worden. De gemeente stelt deze echter niet alleen op: in de afgelopen maanden werd het college, de gemeenteraad en inwoners gevraagd om hierover mee te denken. Middels deze enquête wil de gemeente ook de zienswijze van ondernemers meenemen. Op vrijdag 1 juni is de enquête onder ondernemers verspreid. Zij kregen tot 28 juni de tijd om de enquête in te vullen. Hierna werd een herinneringsmail gestuurd waarin ondernemers de week van 2 juli kregen om de enquête alsnog in te vullen. Op 9 juli werd de enquête gesloten. In totaal werd de enquête 23 keer ingevuld. In dit overzicht treft u de antwoorden aan. Alle gegevens zijn anoniem verwerkt en de antwoorden zijn op geen enkele manier terug te leiden naar de respondenten.
26
1. Duurzaamheid algemeen 1.1. Het Klimaatakkoord van Parijs stelt voor Nederland een reductie van de CO2-uitstoot van 85% tot 95% in 2050 tot doel (ten opzichte van 1990). De gemeente heeft tot doel energieneutraal te zijn vóór 2050, middels een CO-2 neutrale energievoorziening. Onderschrijft u deze doelstelling