172c Waardlanden - Jaarrekening 2025.pdf
Tekst van het document
JAARSTUKKEN 2025
“Samen op weg naar een schone omgeving en afvalvrije toekomst” “
Gemeenschappelijke regeling van de gemeenten: Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden
Voorwoord Voor
u
ligt
van
Steeds meer inwoners zijn zich bewust van het
Waardlanden. In deze jaarrekening blikken we
belang van minder restafval en het goed scheiden
terug op een jaar waarin we verder bouwden aan
van grondstoffen. Samen maken we het verschil
een stevige en toekomstbestendige organisatie.
en koersen we richting onze doelstelling van
Na een periode van grote veranderingen in beleid
gemiddeld maximaal 100 kilo restafval per
en organisatie stond 2025 vooral in het teken van
inwoner.
stabilisatie
de
en
jaarrekening
het
versterken
2025
van
ons
fundament. Hierbij lag het accent op het verder
Het jaar 2025 wordt financieel afgesloten met een
versterken
van
positief resultaat van € 267.000 vóór mutaties in
betrouwbare
en
onze
organisatie als
professionele
publieke
dienstverlener.
de reserves. Na mutaties in de reserves bedraagt het
totale
resultaat
€
342.000.
In
deze
jaarrekening lichten we toe hoe dit resultaat is Er zijn opnieuw stappen gezet in het verminderen
ontstaan
van restafval en het beter scheiden van
rol speelden. Ook geven we inzicht in de
grondstoffen. We zijn trots op het resultaat dat
belangrijkste verschillen ten opzichte van de
we samen hebben behaald. Het restafval daalde
begroting en eerdere jaren.
van gemiddeld 133 kilo per inwoner in 2024 naar gemiddeld 129,5 kilo in 2025 – een afname van gemiddeld 3,5 kilo per inwoner.
2
en
welke
factoren
daarbij
een
Dagelijkse inzet in de regio Een
schone
en
opgeruimde
leefomgeving
Ook werken we aan de verdere ontwikkeling van
ontstaat niet vanzelf. Daar werken we elke dag
onze organisatie, zodat verantwoordelijkheden
aan. Buiten in de wijken, op de voertuigen, op de
helder zijn en samenwerking verder wordt
milieustraten, in de werkplaats en op kantoor. Met
versterkt. Zo bouwen we aan een organisatie die
verschillende functies en rollen, maar met één
klaar is voor de toekomst.
gezamenlijk doel: een schone en leefbare omgeving voor de inwoners van onze regio.
Samen vooruit
Ondanks een krappe arbeidsmarkt en periodes
Samen met de deelnemende gemeenten blijven
van onderbezetting is het gelukt om de
we werken aan het verminderen van restafval en
dienstverlening op niveau te houden. Dat vraagt
het beter benutten van waardevolle grondstoffen.
inzet, vakmanschap en betrokkenheid van onze
De resultaten laten zien dat we op de goede weg
medewerkers. Daar zijn we trots op.
zijn. Tegelijk zijn er nog stappen nodig om deze ontwikkeling verder door te zetten.
Werken aan een sterke organisatie Om onze rol als publieke dienstverlener ook in de
In
toekomst goed te kunnen vervullen, blijven we
2025 teruggekeken op wat het huidige beleid voor
investeren in een sterke organisatie. We hebben
onze regio heeft opgeleverd. Komend jaar kijken
daarbij kritisch
gekeken
onze
we vooruit en gaan we met raadsleden,
werkzaamheden
en
prioriteiten
gemeenten en partners in gesprek over de koers
naar
duidelijke
gesteld. Naast
gesprekken
met
voor de komende jaren. onze doestelling om
verminderen
en
een
restafval
te
professionele
en
betrouwbare dienstverlener te zijn, investeren we
Gorinchem, juni 2026
in belangrijke randvoorwaarden voor ons werk. We versterken ons ICT-landschap, werken aan de
Steve Kuils
veiligheid van onze medewerkers en bouwen aan
Directeur Waardlanden
sterke interne communicatie en leiderschap.
3
de
raden is
er
in
‘ ‘Waardlanden staat midden in de samenleving. Iedere inwoner heeft te maken met afvalinzameling, aan huis of via verzamelcontainers. Samen kunnen we stapje voor stapje het verschil maken naar minder restafval en meer hergebruik.’
Van de voorzitter Arco Bikker
Terugdringen van restafval blijft belangrijkste opdracht Bestuursvoorzitter Arco Bikker noemt 2025 een
hergebruikt moet worden om de circulaire
stabiel jaar voor Waardlanden. Zo anders dan de
economie echt goed op gang te krijgen. ‘We
transitiejaren 2023 en 2024, toen een nieuw
moeten zuinig zijn op wat we hebben en schaarse
afval- en grondstoffenbeleid werd ingevoerd.
grondstoffen opnieuw gebruiken.’
Bikker blikt dan ook met tevredenheid terug op het voorbije jaar.
De strategienota – die voor de invoering van het recycletarief werd opgesteld – moet daarom
‘‘De resultaten zijn goed, inwoners raken steeds
worden herzien. ‘We moeten aan nog meer
beter gewend aan het nieuwe systeem en er is
knoppen gaan draaien om de ingezette koers naar
meer rust en stabiliteit in de Waardlanden
minder restafval vast te houden. Vanaf 100 kilo per
organisatie.’ Stabiliteit is er ook in het bestuur, dat
inwoner per jaar steeds verder naar beneden. Dat
het gehele jaar intact bleef. ‘Na een periode van
is onze belangrijkste opdracht.’
veel wisselingen is dat prettig samenwerken’. Op de goede route Hergebruik van grondstoffen
Bikker merkt in zijn omgeving, én bij zichzelf, dat
Een stabiel jaar mag je koesteren, volgens Bikker,
de bewustwording rond afvalscheiding groeit. ‘Als
maar het betekent niet dat er niets meer te
je even de moeite en de tijd neemt om dingen uit
verbeteren valt. Hij benadrukt dat er nóg meer
elkaar te halen voordat je ze weggooit, dan wordt
4
dat op den duur een gewoonte. Ik weet nog goed
ons gezin, maar ook de rest van de familie en het
dat ik vroeger de restafvalcontainer opvulde met
hele dorp was ermee bezig.’
groenafval uit de tuin. Dan kon hij lekker vol aan de weg. Dat kan ik me nu niet meer voorstellen. En
Actief betrokken bij de samenleving
daarin ben ik zeker niet de enige. We zitten met
Voorzitter Bikker noemt Waardlanden een fijne
elkaar op de goede route.’
organisatie die dicht bij de samenleving staat. ‘De medewerkers zijn actief betrokken bij de
Jong geleerd
praktische
Als vader was Arco Bikker in 2025 betrokken bij de
werkgebied raakt letterlijk iedereen, ook henzelf,
E-waste Race van de klas van zijn zoon.
want iedereen heeft thuis afval. Ik hoop dat in
Basisschoolleerlingen
Waardlanden-
2026 de nog openstaande vacatures binnen
gemeenten gaan daarbij de strijd aan om zoveel
Waardlanden snel worden ingevuld, zodat we
mogelijk elektronisch afval een nieuw leven te
verder kunnen groeien in onze ontwikkeling.’
van
de
uitvoering
van
het
werk.
Hun
geven. ‘Een geweldig initiatief van Waardlanden om de jonge generatie bewust te maken van het
Met de komst van de nieuwe directeur, Steve
belang van hergebruik. Ik heb nu eens van dichtbij
Kuils, is een volgende stap gezet in de verdere
meegemaakt wat een impact dit had. Niet alleen
versterking van de organisatie.
Beter scheiden en hergebruiken zorgt voor minder restafval Het blijft heel belangrijk om onze afvalstromen goed te scheiden. Pas dan kunnen we ze hergebruiken om nieuwe producten van te maken. We spreken dan niet meer over afval, maar over grondstoffen. Ze vormen de basis voor een nieuw product. Restafval is een afvalstroom die niet hergebruikt kan worden. Het wordt tegen hoge kosten verbrand. Als we minder nieuw kopen, minder weggooien, meer repareren en beter scheiden, blijft er minder restafval over. Waardlanden informeert inwoners op de app en de website uitgebreid over het scheiden van hun afval. Alle kleine beetjes helpen om samen de overgang te maken naar een duurzame, circulaire economie.
5
Waardlanden is een gemeenschappelijke regeling (publieke dienstverlener) tussen de gemeenten Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden. Het bestuur van Waardlanden wordt gevormd door een wethouder uit elk van deze gemeenten. Het bestuur van Waardlanden bestaat uit (op de foto van links naar rechts): •
Vice-voorzitter/portefeuillehouder Uitvoering - Mark de Boer, wethouder in gemeente Gorinchem
•
Portefeuillehouder Financiën/ICT/overige bedrijfsvoering - Ton van Maanen, wethouder in gemeente Vijfheerenlanden
•
Voorzitter – Arco Bikker, wethouder in gemeente Molenlanden
•
Portefeuillehouder Personeelszaken Jan Nederveen, wethouder in gemeente HardinxveldGiessendam
6
Inhoudsopgave Voorwoord ................................................................................................................................................... 2 Van de voorzitter Arco Bikker ...................................................................................................................... 4 WAARDLANDEN IN BEELD ......................................................................................................................... 10 1
2
Dienstverlening ..................................................................................................................................... 11 1.1
Factsheet financiën .................................................................................................................. 12
1.2
Financieel resultaat .................................................................................................................. 13
1.3
Reserves ................................................................................................................................... 19
1.4
Resultaat deelneming 2025 ....................................................................................................... 19
1.5
Kerncijfers 2025 ....................................................................................................................... 20
Jaarverslag ......................................................................................................................................... 24 2.1
Beleidsverantwoording ............................................................................................................ 24
2.1.1
Product Afval & grondstoffenbeheer ........................................................................................ 24
2.1.2
Product Overige Diensten (DVO’S) ........................................................................................ 40
2.1.3
Product Bedrijfsafval ............................................................................................................ 41
2.1.4
Product Algemene baten en lasten ....................................................................................... 41
2.1.5
Overhead ............................................................................................................................. 42
2.2
Incidentele baten en lasten ...................................................................................................... 42
2.3
Aanwending bedrag onvoorzien ............................................................................................... 43
2.4
Paragrafen (inclusief verplichte BBV-paragrafen) .................................................................... 43
2.4.1 2.4.1.1
Risico’s en weerstandscapaciteit .................................................................................... 43
2.4.1.2
Kengetallen ...................................................................................................................... 47
2.4.2
Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................... 50
2.4.3
Financiering......................................................................................................................... 50
2.4.3.1
Treasury ........................................................................................................................... 51
2.4.3.2
Liquide middelen ..............................................................................................................52
2.4.3.3
Schatkistbankieren ..........................................................................................................53
2.4.3.4
Langlopende leningen ......................................................................................................53
2.4.3.5
EMU saldo .........................................................................................................................53
2.4.4
7
Weerstandsvermogen en risicobeheersing .......................................................................... 43
Bedrijfsvoering .................................................................................................................... 54
2.4.4.1
(Interne) controle ............................................................................................................. 54
2.4.4.2
Rechtmatigheidsverantwoording ................................................................................ 54
2.4.4.3
Klachten en meldingen .....................................................................................................55
2.4.4.4
Personeel en organisatie ..............................................................................................56
2.4.4.5
Arbo, veiligheid, milieu en duurzaamheid .......................................................................... 57
2.4.4.6
Wet Open Overheid (Woo) .................................................................................................58
2.4.5 3
Jaarrekening........................................................................................................................................62 3.1
Gerealiseerde baten en lasten ...................................................................................................62
3.2
Toelichting op gerealiseerde baten en lasten ............................................................................63
3.3
Afval- en grondstoffenbeheer ................................................................................................... 71
3.4
Afvalverwerking ........................................................................................................................ 71
3.5
Overige diensten (DVO’s)............................................................................................................ 72
3.6
Overhead................................................................................................................................... 72
3.7
Wet Normering bezoldiging Topfunctionarissen (WNT) ............................................................. 73
3.8
Incidentele baten en lasten ....................................................................................................... 74
3.9
Structurele toevoegingen en onttrekkingen aan reserves ......................................................... 75
3.10
Rechtmatigheidsverantwoording bestuur ................................................................................. 75
3.11
Balans per 31 december 2025 .................................................................................................... 77
3.12
Toelichting op de balans ............................................................................................................ 79
3.12.1
Vaste activa .......................................................................................................................... 79
3.12.2
Voorraden ............................................................................................................................. 79
3.12.3
Vlottende activa................................................................................................................... 80
3.12.4
Vaste passiva ........................................................................................................................82
3.12.5
Vlottende passiva .................................................................................................................86
3.12.6
Niet in de balans opgenomen verplichtingen ......................................................................... 87
3.12.7
Gebeurtenissen na balansdatum ...........................................................................................88
3.12.8
Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling...............................................................88
3.13 4
Taakvelden ................................................................................................................................92
Overige gegevens .................................................................................................................................96 4.1
5
Verbonden partijen ...............................................................................................................59
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant ...............................................................96
Ontwerpbesluit vaststellen jaarstukken ...............................................................................................98
BIJLAGEN ................................................................................................................................................ 100
8
WAARDLANDEN IN BEELD
9
WAARDLANDEN IN BEELD
Infographic 1: Waardlanden in beeld 2025
10
1 Dienstverlening
Infographic 2: Dienstverlening Waardlanden in de vier gemeenten
11
1.1
Factsheet financiën
€ 26.203
€ 6.117
€ 27.828
Infographic 3: Kosten en opbrengsten in 2025
12
€ 28.170
1.2
Financieel resultaat
In deze jaarrekening leggen we verantwoording af over het jaar 2025. Als bedrijfsvoeringsorganisatie is deze rekening vooral financieel gericht en opgesteld in overeenstemming met de eisen die de wet Gemeenschappelijke Regelingen en het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en gemeenten hieraan stelt. Het jaar 2025 wordt financieel afgesloten met een positief resultaat van € 342.000. Dit is na mutaties in de reserves. Het resultaat vóór mutaties in de reserves bedraagt € 267.000 positief. Dit resultaat bestaat uit een voordelig saldo van € 709.000 aan de lastenkant en een nadelig saldo van € 443.000 aan de batenkant. In 2025 is € 75.000 aan projectkosten voor diftar gemaakt. Deze kosten zijn gedekt uit de bestemmingsreserve Diftar.
30.000
28.537
28.537
27.828
28.094
bedragen x € 1.000
25.000
20.000
- € 443
€ 709 15.000
Resultaat vóór mutaties in de reserves 2025
10.000
+ € 267 5.000
BATEN
LASTEN
Begroot
Werkelijk
Grafiek 1: Rekeningresultaat vóór mutaties in de reserves 2025
13
Begroot
Werkelijk
Totaaloverzicht: Gerealiseerde baten en lasten (bedragen x 1.000 euro)
Realisatie
Begroting
Realisatie
Verschil
2024
2025
2025
2025
LASTEN Personele kosten Kapitaallasten Uitvoeringskosten Verwerkingskosten Bedrijfsvoering Totaal Lasten
10.699 3.384 2.858 5.927 3.251 26.120
11.095 3.428 3.155 7.020 3.839 28.537
11.608 3.091 3.330 6.117 3.681 27.828
513 -337 175 -903 -158 -709
-
-
-
-
Lasten na mutatie reserves
26.120
28.537
27.828
-709
BATEN Algemene baten Verwerkingsopbrengsten KWD opbrengsten (BV) Overige baten Totaal Baten
18.243 4.584 1.929 1.724 26.481
19.781 5.637 1.578 1.542 28.537
19.688 4.519 1.877 2.010 28.094
-93 -1.118 299 468 -443
300
-
75
75
26.781
28.537
28.170
-367
661
-
342
342
Mutatie reserves
Mutatie reserves Baten na mutaties reserves Totaal resultaat Tabel 1: Baten en lasten in één oogopslag
Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste oorzaken van de verschillen.
Kosten (€ 709.000 voordeel, afwijking 2,5%) Een groot deel van onze begroting bestaat uit personeelskosten (42%) en verwerkingskosten (22%). De belangrijkste afwijkingen doen zich voor bij de personeelskosten, kapitaallasten, verwerkingskosten en kosten van bedrijfsvoering. In onderstaande grafiek is per categorie de realisatie afgezet tegen de begroting. Vervolgens wordt per categorie een beknopte toelichting gegeven. Voor een gedetailleerde toelichting op de gerealiseerde baten en lasten wordt verwezen naar paragraaf 3.2.
14
13.000 11.608 11.095
11.000
bedragen x € 1.000
9.000
€ 903 - € 513
7.020
7.000
6.117
€ 337
5.000
3.428
€ 158
- € 175
3.839 3.681
3.155 3.330
3.091
3.000
1.000
-1.000
Personele kosten
Kapitaallasten
Uitvoeringskosten
Begroting 2025
Verwerkingskosten
Bedrijfsvoering
Realistie 2025
Grafiek 2: Werkelijke kosten 2025 ten opzichte van de begroting 2025
Hieronder volgt per categorie een korte toelichting. Personele kosten (€ 513.000 nadeel, afwijking 4,6%) Onder personele kosten vallen lonen en salarissen, inhuur van externen en overige personeelskosten, zoals opleidingen. De krappe arbeidsmarkt zorgt ervoor dat niet alle vacatures succesvol ingevuld kunnen worden. Er is een vaste formatie begroot van 125 fte, terwijl de gemiddelde formatiebezetting in 2025 103 fte is geweest. Voor taken die niet kunnen blijven liggen, worden tijdelijke krachten ingezet. Dit geldt voor vacatures, projecten waar specifieke expertise voor nodig is en ook voor afwezigheid door verzuim. Er wordt hiervoor gebruik gemaakt van uitzendkrachten, detacheerders en zelfstandigen zonder personeel. De lagere formatiebezetting, de benodigde expertise en een stijgend ziekteverzuim zorgen ervoor dat er meer gebruik is gemaakt van externe krachten. Omgerekend naar formatie betreft dit 26,57 fte, waardoor het totaal aantal fte op 129,91 uitkomt. Dit betekent een overschrijding van 4,61 fte. De financiële overschrijding bedraagt € 434.000. De kosten voor werving en selectie zijn in 2025 hoger uitgevallen dan begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt, waardoor intensiever is ingezet op 15
advertenties en wervingscampagnes. Daarnaast is voor de invulling van twee managementfuncties gebruikgemaakt van een extern werving- en selectiebureau. Deze kosten zijn grotendeels incidenteel en gericht op het borgen van continuïteit en kwaliteit. De overschrijding op de begroting bedraagt € 15.000. De arbokosten zijn hoger dan begroot als gevolg van een stijging van het middellang en langdurig ziekteverzuim. Waardlanden is gebonden aan wettelijke verplichtingen op grond van de Wet Verbetering Poortwachter, waaronder begeleiding door de bedrijfsarts en re-integratieactiviteiten. De hogere kosten, € 27.000 meer dan begroot, hangen samen met deze verplichte inzet en zijn gericht op intensieve begeleiding, herstel en re-integratie. Kapitaallasten (€ 337.000 voordeel, afwijking 9,8%) Kapitaallasten bestaan uit afschrijvingskosten en rente. De afschrijvingskosten zijn € 167.000 lager dan begroot doordat een aantal investeringen, met name voor inzamelvoertuigen, is doorgeschoven naar 2026 als gevolg van de doorlooptijd van de Europese aanbesteding en de lange levertijden. Daarnaast zijn de rentelasten lager uitgevallen door rentebaten uit schatkistbankieren van € 79.000 en doordat in voorgaande jaren minder is geïnvesteerd dan gepland, waardoor in 2025 geen aanvullende financiering nodig was.
Uitvoeringskosten (€ 175.000 nadeel, afwijking 5,6%) De kosten voor materieel en voertuigen kwamen in 2025 hoger uit dan begroot, voornamelijk door extra onderhoud en reparaties van containers. De kosten van wijkverzamelcontainers en afzetcontainers waren € 180.000 hoger dan verwacht, deels door latere vervanging en snellere slijtage van onderdelen. De voertuigkosten liggen nagenoeg op begrotingsniveau. Hogere onderhoudskosten en huur van vervangende inzamelwagens werden deels gecompenseerd door lagere brandstofkosten. Samen met het saldo van overige kleinere posten, zoals eigen risico, verzekeringen en belastingen, leidt dit tot een minimaal positief verschil van € 4.000 ten opzichte van de begroting. Verwerkingskosten (€ 903.0000 voordeel, afwijking 12,9%) De verwerkingskosten vanuit de huis-aan-huisinzameling laten een voordelig saldo zien van € 476.000. De grootste afwijking betreft het zogenoemde fijn huishoudelijk afval, met een voordeel van € 303.000. Dit voordeel wordt voornamelijk veroorzaakt door lagere ingezamelde hoeveelheden dan begroot. De afgelopen jaren is er een duidelijke trendbreuk zichtbaar in de hoeveelheid aangeboden restafval per inwoner. In 2024 is in drie van de vier gemeenten het recycletarief ingevoerd. De begroting voor 2025 is begin 2024 opgesteld.
Op dat moment liet het effect van de invoering van het recycletarief op de totale hoeveelheid restafval en grondstoffen zich niet makkelijk voorspellen. Daarom is de hoeveelheid restafval voor 2025 bewust conservatief begroot, om te voorkomen dat tegenvallend resultaten zouden leiden tot aanzienlijke financiële tegenvallers in de verwerkingskosten voor de gemeenten.
16
Ten slotte is er een aanzienlijk voordeel gerealiseerd op de verwerking van huishoudelijk papier (een opbrengst) van € 326.000. Vanuit het voorzichtigheidsprincipe wordt in de begroting uitgegaan van een minimumprijs; in de praktijk ligt de gerealiseerde verkoopprijs doorgaans hoger. Het resterend saldo van € 102.000 bestaat uit diverse minder omvangrijke afwijkingen waarover geen bijzonderheden zijn te melden. Bedrijfsvoering (€ 158.000 voordeel, afwijking 4,1%) Onder bedrijfsvoering vallen verschillende kosten, zoals huisvesting, kantoorkosten, transportkosten, dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s), bankkosten en overige kosten. Er is op huisvesting een onderschrijding van € 199.000. Verder is er een onderschrijding van € 134.000 op de kantoorkosten. Echter de overige kosten laten een overschrijding zien van € 174.000. Meer uitleg hierover staat in hoofdstuk 3.2 van deze jaarrekening onder “gerealiseerde baten en lasten”.
Baten (€443.000 nadeel, afwijking 1,6%) De opbrengsten wijken vóór mutaties in de reserves € 443.000 nadelig af van de begroting (€ 367.000 nadelig na mutaties in de reserves). In onderstaande grafiek is per categorie de realisatie (vóór reserves) afgezet tegen de begroting. Vervolgens wordt per categorie een beknopte toelichting gegeven. Voor een gedetailleerde toelichting op de gerealiseerde baten en lasten wordt verwezen naar paragraaf 3.2. 22.000 19.781 19.688
17.000
bedragen x € 1.000
- € 93 12.000
- € 1.118 7.000
5.637
€ 299
4.519
1.578
2.000 Algemene baten
Verwerkingsopbrengsten
1.877
KWD opbrengsten (BV)
€ 468 1.542
Overige baten
-3.000
Begroting 2025
Realistie 2025
Grafiek 3: Werkelijke opbrengsten 2025 (vóór mutaties in de reserves) ten opzichte van de begroting 2025 17
2.010
Ongeveer 70% van onze baten komen uit de algemene baten. Onderstaand volgt per categorie een korte toelichting op hoofdlijnen. Algemene baten (€ 93.000 nadeel, afwijking 0,5%) Het nadeel op de algemene baten wordt veroorzaakt door twee afwijkingen. Enerzijds is ten opzichte van de begroting € 178.000 meer aan voorschotten voor de DVO’s voor de werkplaats en de polderbus gefactureerd. In de begroting waren deze kosten elders opgenomen en niet afzonderlijk als DVO begroot. Daartegenover staat het saldo van de afrekeningen van alle DVO’s per jaareinde van € 271.000 negatief (terug te betalen door Waardlanden aan de gemeenten). Per saldo resulteert dit in een nadeel van € 93.000. Verwerkingsopbrengsten (€ 1.118.000 nadeel, afwijking 19,8%) De lagere verwerkingsopbrengsten hangen samen met de lagere verwerkingskosten die eerder in deze paragraaf zijn vermeld en toegelicht. KWD opbrengsten (Waardlanden BV) (€ 299.000 voordeel, afwijking 19,0%) Deze opbrengsten komen uit de commerciële afvalinzameling die we uitvoeren via Waardlanden BV, samen met onze partner Netwerk NV. Het positieve resultaat komt door de invoering van het recycletarief en de bijbehorende uitgifte van bedrijfspassen. In de begroting 2025 was geen rekening gehouden met KWD (Kantoor-, Winkel- en Dienstenafval) opbrengsten uit ondergrondse containers en putten, omdat de afspraken hierover pas in 2024 zijn gemaakt.
De overhead die over de omzet berekend wordt is hoger dan begroot. Daarnaast zijn de opbrengsten hoger door het optimaliseren van de routes en het efficiënter inzetten van personeel en materieel. Daartegenover zijn er minder tonnen afval ingezameld wat heeft geleid tot lagere verwerkingskosten welke 1 op 1 worden doorbelast. Overige baten (€ 468.000 voordeel, afwijking 30,4%) De opbrengsten uit de afvalstroom PMD zijn € 661.000 hoger dan begroot. Daarentegen zijn de opbrengsten uit de doorbelasting € 120.000 lager dan begroot. Deze begrote opbrengst is namelijk ondergebracht onder de DVO werkplaats. De dividenduitkering Waardlanden B.V. over het jaar 2024 bedroeg € 77.000 , terwijl in de begroting € 150.000 was opgenomen. Dit leidt tot een onderschrijding van € 73.000 ten opzichte van de begroting.
18
1.3
Reserves
In 2025 is de volgende mutatie in de reserves opgetreden: •
De bestemmingsreserve Diftar is in stand gehouden. Van deze reserve is € 75.000 ten laste gebracht voor projectkosten voortvloeiend uit de evaluatie diftar van begin 2025, waardoor per 31 december 2025 een saldo van € 127.000 resteert.
Het totaalbeeld van de mutaties en de stand van alle reserves wordt verder toegelicht in paragraaf 3.12.4 “Vaste passiva”.
1.4
Resultaat deelneming 2025
Waardlanden Reinigingsbedrijf BV heeft in 2025 een (voorlopig) positief resultaat van € 163.867 vóór belasting behaald. Na aftrek van belastingen blijft hier € 132.732 van over. Conform de overeenkomst ontvangt Waardlanden de eerste € 150.000 van het resultaat van Waardlanden Reinigingsbedrijf BV; over het meerdere geldt een percentage van 30% (voor 2025). Omdat het nettoresultaat onder de ondergrens van € 150.000 blijft, wordt het volledige nettoresultaat van € 132.732 aan Waardlanden toegekend.
19
1.5
Kerncijfers 2025
Onderstaande kerngegevens laten de ontwikkeling van de afgelopen vier jaar zien. Waar relevant, wordt in deze jaarrekening – met name in de paragrafen – verder ingegaan op de betekenis en relevantie van deze gegevens. Waardlanden voert haar werkzaamheden uit voor de vier gemeenten: Gorinchem, HardinxveldGiessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden. In totaal gaat het om bijna 69.000 aansluitingen. Als definitie hiervan wordt gehanteerd: iedere wooneenheid waarvoor, ongeacht of er sprake is van bewoning, kwijtschelding of leegstand, een heffingsplicht geldt. 30.000 65.311
67.163
67.757
68.656 70.000
25.000
60.000
20.000
50.000
15.000
40.000 30.000
10.000
20.000
5.000
10.000
-
-
2022
2023
Hardinxveld-Giessendam
Gorinchem
2024
2025
Molenlanden
Vijfheerenlanden
Totaal
Grafiek 4: Ontwikkeling aantal aansluitingen 2022-2025
70.000
159.575
162.352
164.373
165.905
170.000 160.000
60.000
150.000
50.000
140.000
40.000
130.000 120.000
30.000
110.000
20.000
100.000 90.000
10.000
80.000
-
70.000
2022 Hardinxveld-Giessendam
2023 Gorinchem
Grafiek 5: Ontwikkeling aantal inwoners 2022-2025 20
2024
2025
Molenlanden
Vijfheerenlanden
Totaal
Financieel
2022
Omzet Waardlanden (bedragen x 1.000 euro) Balanstotaal (bedragen x 1.000 euro) Eigen vermogen (bedragen x 1.000 euro) Solvabiliteit Vaste activa / (eigen vermogen + leningen + voorzieningen) Weerstandscapaciteit Overhead Netto schuldquote
2023
2024
2025
22.010 31.561 1.920 6,1% 1,15
26.815 35.428 1.655 4,7% 0,91
26.481 33.965 2.016 5,9% 0,93
28.094 31.531 2.282 7,2% 0,95
1,59 17,1% 110,7%
1,12 21,6% 95,9%
1,33 17,5% 90,1%
0,87 13,8% 78,3%
94 9,0%
106,77 5,8%
104 7,6%
103 10,5%
Personeel Aantal FTE (vast personeel) Ziekteverzuim Tabel 2: Kerngegevens 2022-2025
Omzet Waardlanden in € 1.000
Eigen vermogen in € 1.000
30.000
2.500
25.000
2.000
20.000
1.500
15.000
1.000
10.000
500
5.000 0
0 2022
2023
2024
2025
2022
Balanstotaal in € 1.000
2024
2025
Ontwikkeling FTE (vast personeel)
36.000 35.000 34.000 33.000 32.000 31.000 30.000 29.000
110
107
105
104
103
2024
2025
100 95
94
90 85 2022
2023
2024
2025
2022
Grafiek 6, 7, 8, 9: Ontwikkeling omzet, eigen vermogen, balanstotaal, FTE 2022-2025
21
2023
2023
Aantal voertuigen per voertuigsoort
101
92
100
86
83
24
80
26 23
21 60
40
6 2 5 6 5
5 2 6
12
12
7 2 6
6 2 6
6 5
6 5
6 5
12
11 19
8
8
11
12
12
11
12
6
7
8
8
2022
2023
2024
2025
20
0
Achterladers
Zijladers
Aanhangwagens
Ondergronds
ABS voertuigen
Veegmachines
Handveegauto's
Onkruidmachines
Gladheidsbestrijding
Overige voertuigen
Grafiek 10: Ontwikkeling aantal voertuigen 2022-2025
Investeringen
2022
2023
2024
2025
(bedragen x 1.000 euro) Vervoermiddelen Machines/apparaten/installaties Huisvesting Inventaris Investering volgens strategienota
1.092 6.022 2.494 123 -
1.276 631 526 56 1.280
899 662 56 -
425 692 12 97 -
Totaal
9.731
3.769
1.616
1.227
Tabel 3: Investeringen 2022-2025
22
JAARVERSLAG
23
u
2 Jaarverslag 2.1 2.1.1
Beleidsverantwoording Product Afval & grondstoffenbeheer
Dit product gaat over het inzamelen van huishoudelijk afval en grondstoffen. Het product Afval- en grondstoffenbeheer dat Waardlanden uitvoert voor de vier gemeenten heeft een directe relatie met de doelstelling om het restafval te verminderen tot maximaal 100 kilo per inwoner per jaar, zorgen voor schone grondstofstromen, en het stap voor stap toewerken naar een circulaire economie in 2050. Strategienota/vigerend beleid We werken aan een goede balans tussen dienstverlening, kosten en milieu – ook wel de afvalstoffendriehoek genoemd. Deze lijn uit onze strategienota vormt de basis voor de keuzes die we maken. Door het verminderen van restafval dalen de kosten voor verwerking en betalen we minder belasting voor het verbranden van afval. Tegelijk helpen we inwoners met passende dienstverlening om afval en grondstoffen nog beter te scheiden. In alle vier de gemeenten maken inwoners gebruik van een milieupas. Met deze pas krijgen zij toegang tot de milieustraten en openen zij verzamelcontainers in de wijk. In drie van de vier gemeenten geldt daarnaast diftar, in onze gemeenten staat dit bekend als het recycletarief. Inwoners betalen daarbij voor het aanbieden van restafval. Dit stimuleert het beter scheiden van afval en helpt om de hoeveelheid restafval verder te verminderen. Begin 2025 heeft adviesbureau Avalon de tussentijdse evaluatie van de strategienota uitgevoerd.
Op 7 mei zijn de resultaten gepresenteerd aan de raadsleden van de vier Waardlanden-gemeenten. Na de zomer zijn we met de gemeenteraden in gesprek gegaan over de uitkomsten per gemeente. De evaluatie laat zien welke milieuwinst is behaald en wat dit financieel betekent in termen van meer- en minderkosten. Ook geeft de evaluatie richting aan de acties die de komende periode nodig zijn. Naar aanleiding van deze evaluatie heeft het bestuur ingestemd om de besteding van de reserve Diftar in te zetten voor gerichte maatregelen die helpen om de hoeveelheid afval verder terug te dringen en grondstoffen beter te scheiden. Marktontwikkeling & wet- en regelgeving Er
zijn
veel
ontwikkelingen
gaande,
zoals
de
uitwerking
Productentenverantwoordelijkheden (UPV’s), onder andere voor
van
diverse
uitgebreide
verpakkingen, textiel en luiers. De
ontwikkelingen gaan in een bescheiden tempo. Waardlanden volgt de ontwikkelingen op de voet. Een belangrijke ontwikkeling is de Samenwerkingsovereenkomst Verpakkingen. In deze overeenkomst staat welke vergoeding gemeenten ontvangen voor het ingezamelde pmd. Vanaf 1 januari 2026 hangt de hoogte van deze vergoeding af van de kwaliteit van het ingezamelde pmd. Hoe schoner het pmd, hoe hoger de vergoeding. De samenwerkingsovereenkomsten tussen Verpact en de gemeenten zijn opgesteld en eind 24
u
2025 ondertekend. Dit betekent dat gemeenten en Waardlanden op een nieuwe manier worden vergoed voor het inzamelen van pmd. De verwachting is dat de vergoedingen in de toekomst lager uitvallen dan nu. Eind 2025 is het Circulair Materialen Plan (CMP) vastgesteld. Het CMP is een belangrijk beleidskader. Het geeft richting aan hoe we grondstoffen beter hergebruiken en minder afval produceren. Daarmee ondersteunt het de overgang naar een circulaire economie. Binnen de grondstoffenmarkt staat met name de recycling van plastic onder druk. De instroom van goedkoop nieuw plastic van buiten Europa maakt het moeilijk om gerecycled plastic te verkopen. Dit heeft directe gevolgen voor plastic recyclingbedrijven, die het financieel zwaar hebben. Het ontbreken van stevig nationaal en Europees beleid draagt bovendien bij aan een ongelijk speelveld, waardoor gerecycled plastic onvoldoende kan concurreren met nieuw materiaal. In 2025 werd bekend dat er een landelijke heffing komt op het gebruik van nieuw plastic, de polymeerheffing. De opbrengst van deze belasting bedraagt rond de €570 miljoen. Deze heffing zou in eerste gelden voor producenten en importeurs, maar is uiteindelijk bij afvalinzamelaars en verwerkers, en daarmee bij de inwoners, neergelegd. Er is in de Tweede Kamer een motie aangenomen om de gevolgen van deze belasting niet bij inwoners te leggen.
Deze motie is aangenomen, maar het is nog onduidelijk wat dit betekent voor de afvalbranche. In de nieuwe belastingplannen van de overheid (belastingplan 2025-2026) is de CO₂-heffing voor afvalverbrandingsinstallaties aangescherpt. Deze loopt op tot €295 per ton CO₂ in 2030. Dit is aanzienlijk meer dan het oorspronkelijke doel van €152 per ton CO₂. Hier is in de tarieven 2025 ook nog geen rekening mee gehouden. Het is daarom nog onzeker wat dit betekent voor de werkelijke afrekening over 2025. Ook is nog niet bekend of onze verwerker deze extra kosten aan ons doorberekent. In 2025 bleek dat de markt voor hergebruikt textiel onder druk staat. De kwaliteit van het ingezamelde textiel neemt af, onder andere door ultra fast-fashion. Tegelijk dalen de afzetmogelijkheden. Hierdoor staan de prijzen sterk onder druk. Het komt steeds vaker voor dat marktpartijen niet of nauwelijks een vergoeding bieden voor het ingezamelde textiel.
25
u
Wat hebben we bereikt: beleidsindicatoren Hoeveelheid restafval per inwoner De hoeveelheid restafval per inwoner is de belangrijkste maatstaf voor ons afval- en grondstoffenbeleid. Landelijk rapporteerde het CBS een trendbreuk in de hoeveelheid restafval per inwoner, met een stijging van 4 kilo restafval per inwoner in 2024. Met trots kunnen wij melden dat onze dalende trend in 2025 doorzet naar gemiddeld 129,5 kilo restafval per inwoner- dat is een afname van gemiddeld 3,5 kilo per inwoner. De daling van de hoeveelheid restafval is dit jaar minder sterk dan voorgaande jaren. Dit komt doordat het effect van het ingezette beleid -zoals het afsluiten van de ondergrondse containers en het invoeren van het recycletarief- na verloop van tijd stabiliseert. Voor een verdere daling is een nieuwe stimulans noodzakelijk. We blijven ons inzetten voor maximaal gemiddeld 100 kilo restafval per inwoner.
Kilogram restafval per inwoner 1-1-2024 Invoering
250 219
223 209 188
200
197
221 208
205
186
181
150
133
130
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
100
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
100
50
0 Restafval per inwoner in kilogrammen
Norm
Grafiek 11: Kilogram restafval per inwoner 2014-2025 (sinds 2024 gecorrigeerd voor afval van bedrijven en inwoners WestBetuwe)
Niet-Diftar gemeente en Diftar-gemeenten De totale hoeveelheid restafval per inwoner bestaat uit fijn restafval en grofvuil. Sinds 2025 kunnen we de herkomst van het fijne restafval herleiden. We kunnen onderscheid maken tussen fijn restafval uit de drie gemeenten met een recycletarief en de gemeente zonder dit tarief. Gemiddeld lag de hoeveelheid fijn restafval in de Diftar-gemeenten op 103 kilo per inwoner. In de gemeente zonder diftar was dat 113 kilo per inwoner. 26
u
Voor grofvuil kunnen we dit onderscheid niet maken. Inwoners hebben toegang hebben tot alle milieustraten in de regio, waardoor herkomst van het grofvuil niet goed te herleiden is. Daardoor kunnen we de totale hoeveelheid restafval per inwoner (129,5 kg) niet opsplitsen in Diftar- en niet-Diftar gemeenten. Scheidings- & recyclepercentage De invoering van diftar brengt het risico van meer vervuilde grondstoffen met zich mee. Daarom monitoren we ook ons scheidings- en recyclepercentage. Zo houden we zicht op zowel de hoeveelheid afval als de kwaliteit van de gescheiden grondstoffen. Het scheidingspercentage is direct gekoppeld aan het scheidingsgedrag van onze inwoners. Het recyclepercentage wordt mede bepaald door de prestaties van de verwerker. Het recyclepercentage vernemen we later in het jaar van de verwerkers en rapporteren we daarom over het voorgaande jaar (2024). Zowel het scheidingspercentage als het recyclepercentage was boven de landelijke norm van 60% voor 2030 en zijn gestegen ten opzichte van voorgaande jaren.
Scheidings- & recyclepercentage 100,0 90,0 80,0 70,0 60,0 50,0 40,0 30,0 20,0 10,0 0,0 2022
2023 Scheidingspercentage
2024 Norm
2025 Recyclepercentage
Grafiek 12: Scheidings- & recyclepercentage
Totale hoeveelheid afval en grondstoffen per inwoner Om op koers te blijven richting een circulaire economie is het belangrijk dat de totale hoeveelheid afval en grondstoffen afneemt. In 2025 daalde de totale hoeveelheid afval – zowel restafval als gescheiden grondstoffen – met ruim 16 kilo per inwoner ten opzichte van 2024. Gemiddeld is dit nu 447 kilo per inwoner.
27
u
Totaal afval en grondstoffen per inwoner (kg) 600 500 400 300 200 100 0 2022
2023
2024
Totaal afval & grondstoffen
2025
Norm
Grafiek 13: ontwikkeling totale hoeveelheid afval en grondstoffen per inwoner in kilo’s
Wat hebben we gedaan? In de volgende paragraaf lichten we toe wat we hebben gedaan om dit resultaat te bereiken en geven we inzicht in de sturingsdata die we per activiteit of maatregel hebben. Dienstverlening: afvalinzameling We zamelen afval en grondstoffen op drie manieren in. 1.
Huis-aan-huis: we legen de containers die inwoners (dicht)bij de woning hebben. Hieronder rekenen we ook de verzamelcontainers voor gft en de ondergrondse restafvalcontainers.
2. Milieuparken: glas, textiel en oud papier kunnen inwoners aanbieden op milieuparken in de wijken. 3.
Milieustraten: voor grof afval en grotere grondstoffen kunnen inwoners terecht op de milieustraten.
In de onderstaande tabel staat per inzamelwijze hoeveel afval en grondstoffen zijn ingezameld. Afvalstromen (aantallen in tonnen)
2022
2023
2024
2025
Totaal huishoudelijk afval
57.547
58.071
52.049
49.035
Totaal milieuparken
3.975
4.339
4.527
4.418
Totaal milieustraat
28.615
28.690
19.555
20.670
Totaal
90.137
91.100
76.131
74.123
Tabel 4: Afvalstromen 2022-2025 * Per 2024 is het totaal afval gecorrigeerd voor afval van bedrijven in ondergrondse containers en van inwoners van West-Betuwe op milieustraten. 28
u
Huis-aan-huis inzameling & milieuparken Vijf dagen per week rijden onze wagens door de vier gemeenten om aangeboden afval en grondstoffen in te zamelen. Ook rijden ze waar nodig in de avonden , weekenden en op feestdagen. Bij de inzameling van fijn huishoudelijk afval zien we vooral een daling van de hoeveelheid restafval ten opzichte van 2024. De inzameling van grondstoffen laat een wisselend beeld zien. De hoeveelheid gft is licht gedaald. Hier kunnen weersinvloeden een rol spelen. De overige grondstoffen zijn nagenoeg gelijk gebleven, met lichte schommelingen. De totale hoeveelheid pmd is gelijk gebleven, maar in de onderliggende data zien we een duidelijke verschuiving. De hoeveelheid brongescheiden pmd is gestegen met ruim 38%. Tegelijk is de hoeveelheid pmd dat wordt aangeboden aan de nascheidingsinstallatie sterk gedaald. Dit komt onder andere doordat het pmd van het buitengebied sinds 2025 via bronscheiding wordt ingezameld in plaats van via nascheiding.
Tonnages grondstoffen 20.000 18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0 GFT
PMD totaal 2022
Glas 2023
2024
Textiel
Papier
2025
Grafiek 14: Tonnages grondstoffen 2022-2025
De daling van de hoeveelheid restafval in ondergrondse containers geeft ons de mogelijkheid de dienstverlening op grondstoffen nog verder te verhogen. In de binnenstad van Gorinchem is de inzamelwijze van het oud papier gewijzigd. Voortaan gaat daar het oud papier niet meer los aan de straat, maar in ondergrondse containers, die eerder voor restafval werden gebruikt. Dankzij goede interne integrale samenwerking is deze overgang soepel verlopen. Met heldere inwoners- én ondernemerscommunicatie wisten inwoners en ondernemers in de binnenstad wat er ging veranderen. De resultaten zijn positief: vrijwel geen papier op de verkeerde dagen aan straat en weinig bijplaatsingen bij de nieuwe ondergrondse 29
u
papiercontainers. In het verlengde hiervan zijn voorbereidingen getroffen om in 2026 circa 10 restafvalcontainers in de regio te wijzigen naar textielcontainers. Grofvuil service De vraag naar de grofvuil ophaalservice is ook in 2025 nog verder afgenomen. Het aantal afspraken voor de grofvuil ophaalservice nam met 10% af. Het tonnage opgehaald grofvuil daalde met 17%. Dit komt doordat in Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden nu een tarief wordt gerekend voor deze service. Aangeboden grofvuil wordt verbrand als restafval, dus minder aanvragen betekent ook minder verbranding van afval. Dit past binnen onze doelstelling om restafval te verminderen.
Grofvuil ophaalafspraken en tonnages Meldingen 12.000
993
Tonnages
1.027
1.000
10.000 800 8.000 600
424
6.000
354
4.000 10.714
10.226
400
200
2.000 2.682 2.977
0 2022
2023
2024
0 2025
Grafiek 15: Aantal grofvuil ophaalafspraken en tonnages 2022-2025 *het aantal grofvuilafspraken is in 2024 gerectificeerd t.o.v. het jaarverslag 2024
Naast de ophaalservice voor het grof huishoudelijk afval, verzorgt Waardlanden ook twee keer per jaar een kosteloze ophaalservice voor grof snoeiafval. In 2025 hebben 215 huishoudens hier gebruik van gemaakt. Materieel & wagenpark Inwoners kunnen contact opnemen met Waardlanden als een container bij hun woning kapot of kwijt is. Ook nieuwbouwwoningen voorzien we waar nodig van containers. In 2025 zijn 4.697 containers bij woningen geplaatst, vervangen of gerepareerd. Ook de verzamelcontainers beheert Waardlanden zelf. In 2025 zijn ruim 20 nieuwe milieuparken met verzamelcontainers geplaatst in nieuwbouwwijken als Broekgraaf (Leerdam), Hoef en Haag (Vianen), Hoog Dalem (Gorinchem) en Blauwe Zoom (Hardinxveld-Giessendam). Ook in andere kernen, met nieuwbouw in 30
u
bestaande wijken, zijn voorzieningen geplaatst. Begin 2025 was er een technisch probleem aan de haken van één van de ondergrondse containers. Tijdens het legen is deze container op een geparkeerd voertuig gevallen. Met spoed zijn de haken van alle ondergrondse containers gecontroleerd. Er zijn geen andere mankementen aangetroffen. Het Diftar systeem vraagt, ruim een jaar na invoering, nog om verdere verbetering en afstemming. Dit gebeurt vooral achter de schermen. Sommige zaken zijn wel merkbaar voor inwoners. Zo is er eenmalig een storing voorgekomen aan het pasjessysteem van de verzamelcontainers. Waardlanden beheert en onderhoudt het eigen wagenpark. Het beheer is gericht op het betrouwbaar en veilig inzetbaar houden van de voertuigen. In 2025 hebben we de servicebus ingezet voor onderhoud en reparaties onderweg. Hierdoor konden storingen snel worden verholpen en bleef de inzet van voertuigen zoveel mogelijk op peil. Daarnaast hebben we geïnvesteerd in de vernieuwing van het wagenpark; er zijn onder andere nieuwe zijladers en werktuigdragers aangeschaft. Door de verplichte Europese aanbesteding voor de inzamelvoertuigen konden de in 2025 begrote investeringen niet volledig worden uitgevoerd. Nu de aanbesteding is afgerond, zijn diverse bestellingen geplaatst voor achterladers, zijladers, transportauto’s en veegmachines.
Een groot deel van deze voertuigen wordt in 2026 geleverd. Milieustraten Inwoners uit onze regio kunnen met hun milieupas terecht bij alle milieustraten van Waardlanden. Van maandag tot zaterdag zijn er altijd minimaal twee milieustraten in de regio geopend. De meeste inwoners zijn inmiddels gewend hun milieupas mee te nemen. Tegelijk zien we dat nog niet iedereen weet dat de meeste grondstoffen gratis en onbeperkt gebracht mogen worden. Na de sterke daling van het aantal bezoeken in 2024 zien we in 2025 weer een toename van de bezoeken van bijna 10%. Deze ontwikkeling hangt waarschijnlijk samen met de invoering van het recycletarief in drie gemeenten. Bijna de helft van de bezoekers in 2025 komt uit gemeente Vijfheerenlanden. Aantal bezoekers milieustraat
2022
2023
2024*
2025
Gorinchem
72.649
81.550
43.821
46.796
Hardinxveld-Giessendam
32.659
36.709
21.999
24.483
Groot-Ammers (Ecopark)
18.632
20.714
14.446
16.275
Leerdam
46.756
50.262
38.313
42.031
Vianen
37.218
47.514
48.362
51.205
Nieuw-Lekkerland (Kringloopplein)
7.362
7.712
7.793
10.478
215.276
244.461
174.734
191.268
Totaal Tabel 5: Aantal bezoekers milieustraten 2022-2025
* De bezoekersaantallen zijn vanaf 2024 exclusief de bezoekers uit West-Betuwe, die van onze milieustraten gebruik maken (7.326 in 2024 en 6.701 in 2025). 31
u
25.000
4500 4000
20.000
9.113
3500
8.836
3000
760 674
4.056
5.486
4.046
10.000
5.265
2000
541
518
720
783
2500
15.000
780 871
502 211
1500
709
236
453
786 465
790
196
237
188
452 136 146
486
713
703
2024
2025
4.077
4.005
2.590
2.817
1000
196
903
861
2.337 675
2.118 689
500
841
957
4.595
4.783
2022
2023
AEEA
Luiers
Glas (vlak)
2024
2025
Gips
KCA
Kunststof/PVC
Metaal
Papier
5.000 5.984
6.042
2022
2023
0
0 B-hout
C-hout
160 159
CTA
Grofvuil
Puin
Grafiek 16: Tonnages milieustraten betaalde stromen
Grafiek 17: Tonnages milieustraten gratis stromen
Het totale tonnage betaalde afvalstromen bleef in 2025 nagenoeg gelijk aan 2024. Het aangeboden grofvuil op de milieustraten steeg circa 9%. De hoeveelheid gratis stromen op de milieustraten is gestegen. Alleen de hoeveelheid AEEA (afgedankte elektrische en elektronische apparaten) daalde licht. De afvalstroom drukhouders blijft een ongewenste en kostbare stroom. Het aantal aangetroffen en ingeleverde lachgascilinders blijft toenemen. Medewerkers van de buitendienst van gemeenten brengen deze cilinders naar Waardlanden. De verwerkingskosten komen daardoor bij Waardlanden te liggen. Moderniseren milieustraten Een onafhankelijke externe partij heeft onderzocht hoe de gemeentewerven in Vijfheerenlanden het beste kunnen worden gebruikt, met oog voor zowel de buitendienst van de gemeente als de milieustraten. Ook is samen met AVRES verkend of vestiging bij hun locatie in Leerdam mogelijk is. Deze verkenningen hebben nog niet geleid tot een passende oplossing. Verdere uitwerking is nodig om te komen tot een haalbaar toekomstperspectief voor de milieustraten in Vijfheerenlanden. In Leerdam is een succesvolle pilot met een mobiele milieustraat gehouden. Met een mobiele milieustraat bieden we inwoners gemak dicht bij huis. Dit vergroot de kans dat inwoners hun spullen op de juiste manier weggooien. Inwoners reageerden positief op deze pilot.
32
u
De milieustraat in Hardinxveld-Giessendam werkt aan de modernisering van de locatie. Zo is er een innamepunt geplaatst voor herbruikbare bouwmaterialen. De ingezamelde materialen worden opgehaald door lokale en regionale partners. Zij zorgen ervoor dat deze materialen opnieuw worden gebruikt. Eind 2025 zijn de vergunningaanvragen ingediend voor een fysieke verbinding tussen de milieustraat in Gorinchem en de naastgelegen kringloopwinkel. Met de doorlopende verbetering van de inzamelfaciliteiten voor onze inwoners leggen we een goede basis voor de wenselijke gedragsverandering. Service & gedragsverandering Hieronder lichten we de uitvoering van de in de begroting beschreven speerpunten en onze andere activiteiten toe.
Infographic 4: Ontwikkelingen service en gedragsverandering
33
u
Service Op onze website vinden inwoners antwoorden op veelgestelde vragen. Vragen en meldingen van inwoners die telefonisch, per mail, via de app of via het contactformulier binnenkomen worden behandeld door het klantcontactcentrum (kcc). Vaak bellen inwoners voor praktische zaken, zoals een container die per ongeluk niet (geheel) geleegd is. Dan zoeken we samen met de inwoner naar een passende oplossing.
Intakes (vragen/verzoeken inwoners)
2022
2023
2024
2025
Containerdistributie
1.292
6.294
5.733
4.697
Ophaalservice (grofvuil, snoeihout en niet
10.612
10.236
4.989
4.931
Meldingen
414
2.689
4.759
6.832
Pasbeheer
n.v.t.
4.601
7.353
6.367
Totaal
12.318
23.820
22.834
22.827
geleegde containers)
Tabel 6: binnengekomen vragen/meldingen van inwoners 2022-2025
In 2025 gingen relatief veel vragen van inwoners over beleidsmaatregelen. Denk aan ontvangen beschikkingen of containers waarbij grondstoffencontroleurs een gele of rode kaart hebben achtergelaten. Met deze kaarten informeren wij inwoners dat er materiaal in de container zat dat daar niet thuishoort. Ook nam het aantal meldingen over kwijtgeraakte of beschadigde milieupassen sterk toe begin 2025. Om deze toename beheersbaar te maken, is per 1 juli een vergoeding ingevoerd voor een vervangende milieupas. In de eerste helft van 2025 troffen we alle voorbereidingen voor een soepele invoering: van de inrichting van de website-en appmodule tot het voorbereiden van de inwonerscommunicatie via verschillende kanalen, zoals de website, social media, huis-aan-huisbladen en de nieuwsbrief. Gelukkig krijgen we ook complimenten. We horen regelmatig dat we goed werk verrichten, heel klantvriendelijk zijn en goede service verlenen. Dit werd begin 2025 ook bevestigd door het grootschalige inwonersonderzoek dat Avalon heeft gehouden ten behoeve van de evaluatie van de strategienota. In de online enquête werd de afvalinzameling met een rapportcijfer 6,6 beoordeeld. Tijdens de straatinterviews was dit zelfs nog hoger; een 7,25. Gedragsverandering In 2025 was de capaciteit binnen de teams die zich richten op gedragsverandering beperkt.
Desondanks zijn veel inwoners bereikt via onder andere campagnes en voorlichting.
34
u
Milieucoaches Inwoners in onze regio hebben nog veel vragen. Dit bleek uit de enquête en straatonderzoeken voor de tussentijdse evaluatie van diftar. Ook de milieucoaches merken dit in hun dagelijks werk. De vragen gaan vooral over afvalscheiding, met name over pmd en gft bij hoogbouw. Daarnaast blijft uitleg nodig over onze werkwijze: waar mogelijk scheiden we grondstoffen bij de bron, en waar dat niet kan – zoals bij hoogbouw – passen we nascheiding toe. Om de inwoners te informeren zijn informatiebijeenkomsten georganiseerd: •
50 keer Milieucoach on Tour bij buurtbijeenkomsten in de gemeenten
•
12 keer Milieucoach on Tour op onze milieustraten
Afvalvrije scholen Het merendeel van de basisscholen in onze regio, zo'n 90 procent, werkt aan een afvalvrije toekomst. Deze scholen scheiden hun grondstoffen en geven lessen over afval scheiden en krijgen gastlessen van de educatiemedewerker. Want jong geleerd is oud gedaan. Kinderen nemen deze kennis mee naar huis en motiveren hun ouders of verzorgers om bewuster met afval om te gaan. Zo groeit de betrokkenheid bij afvalscheiding en duurzaamheid. Ondanks het ontbreken van een vaste educatiemedewerker in geheel 2025, hebben we aan een groot deel van de verzoeken van scholen gehoor kunnen en daarmee zo’n 3.000 kinderen bereikt. We hebben de volgende activiteiten uitgevoerd: •
Zes gastlessen op middelbare scholen in Gorinchem en Leerdam;
•
13 rondleidingen op het Ecopark;
•
25 gastlessen aan basisscholen;
•
Jaarlijkse E-waste race.
Jaarlijks houden we een enquête onder de deelnemende scholen. De uitkomsten gebruiken we om het programma verder te verbeteren. Communicatie Communicatie speelde ook in 2025 een ondersteunende rol bij het stimuleren van afvalpreventie en het verbeteren van de kwaliteit van gescheiden ingezamelde grondstoffen. Dit gebeurde vooral via de doorlopende campagne Lekker Opgeruimd, die sinds 2023 samen met de vier gemeenten wordt ingezet. Met deze campagne informeren we inwoners over afval- en grondstofstromen en geven we praktische handvatten om afval te voorkomen en beter te scheiden, met inzet via social media, huis-aan-huisbladen, nieuwsbrieven en website.
35
u
Samen door de seizoenen Daarnaast is ingezet op aanvullende seizoensgerichte publiekscommunicatie. Met de campagne Samen door de seizoenen bieden we het hele jaar door seizoensgerichte informatie en praktische tips over afvalpreventie, het scheiden van grondstoffen en het juist aanbieden van afval. De campagne sluit aan op momenten in het jaar waarop inwoners vragen hebben over opruimen, tuinieren, vakantie, feestdagen en weersomstandigheden. Door inwoners op het juiste moment te informeren, draagt de campagne bij aan het voorkomen van afval, het verminderen van vervuiling en een soepel verloop van de inzameling. Ter ondersteuning is een bewaarboekje huis-aan-huis verspreid, waarin de belangrijkste seizoensonderwerpen en tips zijn gebundeld. Doorlopende informatievoorziening De website is verder doorontwikkeld, onder meer op het gebied van gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid.
Dit
betreft
regulier
onderhoud
en
verdere
optimalisatie
van
de
digitale
informatievoorziening. Ook zijn bestaande communicatiemiddelen geactualiseerd. Het bereik van de Waardlanden-app is de afgelopen jaren duidelijk gegroeid. Inmiddels heeft ongeveer één derde van onze inwoners de app geïnstalleerd. De relatie tussen appgebruikers en het aantal huishoudens is niet één op één te maken, maar de groei laat zien dat de app steeds vaker wordt gebruikt als kanaal om inwoners te informeren over onze dienstverlening, zoals inzameldagen, wijzigingen en meldingen. Daarnaast is communicatie waar passend aangesloten bij landelijke en regionale themamomenten, zoals educatieve acties en bewustwordingsweken, om inwoners op een herkenbaar moment te informeren en te activeren. Controles gft- en pmd-containers Elke dag controleren grondstoffencontroleurs de aangeboden gft- en pmd-containers. Goed scheiden blijft belangrijk. Vervuiling in gft en pmd kan storingen veroorzaken bij de verwerking. Daarnaast levert schoon pmd een hogere financiële vergoeding op dan vervuild pmd. In pmd-containers treffen we regelmatig vervuiling aan die daar niet thuishoort, zoals textiel, luiers, gft en (half)volle verpakkingen. Ook in gft-containers komt vervuiling voor. Het gaat dan onder andere om papier, plastic flessen, hout en plastic zakjes. Inwoners mogen hun gft aanbieden in biologisch afbreekbare zakjes met het Kiemplantlogo.
Andere plastic zakjes horen niet in de gft-container. We ondersteunen inwoners bij het goed scheiden van hun afval. Dat doen we via verschillende communicatiekanalen, zoals onze website, social media en de Waardlanden-app. Ook de milieucoaches en grondstoffencontroleurs spelen hierbij een belangrijke rol. Containers die tijdens een controle licht vervuild zijn, krijgen een gele kaart. Hierop staat welk materiaal niet in de container thuishoort en waar het wél hoort. Bij ernstige vervuiling krijgt de container een rode kaart en 36
u
wordt deze niet geleegd. De inwoner kan de container opnieuw aanbieden bij de volgende inzamelronde, nadat het verkeerde afval is verwijderd. In 2025 zijn 117.000 containers gecontroleerd (58% gft en 42% pmd). Daarbij zijn 2.378 gele kaarten en 5.047 rode kaarten uitgedeeld. In totaal is bij 6,3% van de gecontroleerde containers een kaart achtergelaten. In 2024 was dit nog 8%. Het aandeel rode kaarten is in 2025 gestegen ten opzichte van het voorgaande jaar. We controleren vaak een aantal weken kort na elkaar in dezelfde wijk. Daarbij zien we dat het effect per wijk verschilt. In sommige wijken daalt de vervuiling zichtbaar, gemeten aan het aantal uitgedeelde kaarten. In andere wijken blijft het effect beperkt of zien we tijdelijk juist een stijging. Dit laat zien dat het werken aan schone grondstofstromen tijd kost. Gedragsverandering vraagt om een lange en gerichte inzet. Ketensamenwerking Circulair netwerk Waardlanden onderhoudt de relaties met kringloopwinkels, circulaire werkplaatsen en rommelmarkten in de regio. We hebben periodieke overleggen en delen kennis uit de branche. Voor een meer structurele en actieve rol in de samenwerking met lokale organisaties ontbreekt op dit moment de capaciteit. Daarom verkennen we de inzet van een digitale oplossing (app) waarmee inwoners en circulaire organisaties elkaar direct kunnen vinden om herbruikbare materialen uit te wisselen.
Zo stimuleren we hergebruik met een beperkte inzet van Waardlanden. De partners van het circulaire netwerk leveren een belangrijke bijdrage aan het verminderen van de hoeveelheid afval van inwoners. Een aantal kringloopwinkels zijn gestart met het demonteren van goederen die niet meer herbruikbaar zijn. Dit merken we in de afname van grofvuil dat ze naar de milieustraten brengen. Met AVRES en GAiN bezochten we ter inspiratie demontagehallen in Gouda en Breda. In aanloop naar Sinterklaas zijn in Gorinchem en Hardinxveld-Giessendam speelgoedruilmarkten georganiseerd. Dit gebeurde in samenwerking met de LimonadeBrigade en Bibliotheek AanZet. Met deze ruilmarkten stimuleren we hergebruik van speelgoed. Ongebruikt speelgoed krijgt zo een tweede leven en er wordt minder nieuw speelgoed aangeschaft. Dat voorkomt afval en verpakkingsmateriaal en bespaart grondstoffen. We werken actief samen met gemeenten buiten onze regio en collega-inzamelaars in het land door kennis te delen en samen aan ontwikkelingen te werken. Vanuit het land is er nog steeds veel belangstelling voor het Ecopark. Er worden rondleidingen en presentaties gegeven. Samenwerking HVC De samenwerking met HVC is in 2025 verder geïntensiveerd. Samen met HVC hebben we ons ingespannen om de herkomst van de verschillende afvalstromen nog beter in beeld te krijgen. Daarnaast zijn er ook flinke 37
u
stappen gezet om de data uitwisseling beter en efficiënter te maken. In 2025 is ook een start gemaakt om te komen tot een nieuwe DVO met HVC voor het transport en verwerking van afvalstromen en grondstoffen. Samenwerkingen vier Waardlanden-gemeenten Ook investeren we volop in de samenwerking met onze vier gemeenten, zoals ondersteuning bij het versturen van de beschikkingen afvalstoffenheffing en het overdragen van activiteiten als sponsorregelingen, rommelmarkten, de gele deksel-container-service en het behandelen van college- en raadsvragen. In 2025 hebben we voorbereidingen getroffen voor de start van de Plasklas. De Plasklas helpt ouders en hun kinderen bij het zindelijk worden. Dit helpt om de hoeveelheid luierafval terug te dringen. Eerder zindelijk worden is ook fijn voor ouders en kinderen. Het is een belangrijk onderdeel van de opvoeding. Daarom werken Waardlanden, het Sociaal Domein van de gemeenten en partijen die dicht bij ouders en kinderen staan samen om de Plasklas tot een succes te maken. Schone gemeenten Afval bijplaatsingen Inwoners kunnen vuilniszakken en grofvuil die onterecht bij verzamelcontainers worden geplaatst melden bij ons klantcontactcentrum. Ook zwerfafval kunnen inwoners melden. Dit kan