Uitvoeringsagenda Duurzaamheid (2020_12_02) (1).pdf
Tekst van het document
Uitvoeringsagenda Duurzaamheid ‘Duurzaamheid staat centraal in ons handelen’, zo vermeldt het coalitieakkoord 2018-2022. In juli 2020 resulteerde dat in de door de raad vastgestelde Duurzaamheidsvisie ‘De Duurzame Stad-Duurzaam Harderwijk zijn we samen’. Vier pijlers vormen de basis voor de uitvoeringsagenda: ● In de deelvisie ‘de circulaire stad’ werken we aan het stimuleren van preventie en hergebruik van grondstoffen. De ambities gaan over het in kaart brengen en slimmer benutten van materiaalstromen, de implementatie van VANG, en het zetten van stappen in de deel- en service-economie. ● Met ‘de biodiverse stad’ gaan we de kwaliteit van (natuur)gebieden versterken, leefgebieden van soorten (flora en fauna) vergroten en deze gebieden met elkaar verbinden. ● Naar aanleiding van de veranderingen van het klimaat gaat ‘de klimaatbestendige stad’ inzetten op maatregelen tegen wateroverlast, hittestress, droogte en overstroming. ‘ ● ‘De energieke stad’ geeft invulling aan de opgaven rond CO2-reductie, energiebesparing en duurzame energieopwekking. Ook de warmtetransitie maakt onderdeel uit van de langetermijnvisie van de energieke stad. Daarnaast is er in de uitvoeringsagenda een communicatieparagraaf opgenomen.
De communicatieactiviteiten zijn er op gericht overzicht te bieden aan de voortgang van de agenda, maar vooral ook om de samenleving uit te nodigen actief deel te nemen aan duurzaamheidsactiviteiten.
Doel, werkwijze en looptijd In deze uitvoeringsagenda staan drie soorten projecten opgenomen. ● Als eerste de verzameling van alles wat er in Harderwijk gebeurd op het gebied van duurzaamheid. Dat is het grootste deel van deze agenda. Er zijn de afgelopen jaren namelijk al veel initiatieven georganiseerd en uitgevoerd. ● Daarnaast staat er een overzicht in van al eerder genoemde plannen, wensen en ideeën waar veel enthousiasme en draagvlak voor is, maar die om verschillende redenen nog niet tot uitvoering zijn gekomen. In deze uitvoeringsagenda hebben ze opnieuw een plek gekregen, voorzien van een mogelijkheid om tot realisatie te komen. ● Tot slot staan er een eental nieuwe projecten in. Projecten waarvan we vinden dat ze een goede bijdrage leveren aan de duurzaamheidsagenda. De besluitvorming voor daadwerkelijke uitvoering van deze plannen loopt via de gebruikelijke route. De uitvoeringsagenda zal regelmatig worden geactualiseerd met nieuwe initiatieven. Door op deze manier steeds alle projecten in beeld te brengen kunnen we monitoren op de voortgang, samenhang en focus aanbrengen en regelmatig toetsen aan de realisering van de duurzaamheidsdoelstellingen. Daarbij zetten we de einddatum voor de uitvoeringsagenda voor nu op 2022, omdat er dan een nieuwe collegeperiode aanbreekt. Vanzelfsprekend weten we dat daarmee de duurzaamheidsdoelen in die periode nog niet zijn bereikt.
Menskracht en middelen De projecten uit deze uitvoeringsagenda kunnen worden uitgevoerd met bestaande menskracht en gereserveerde middelen binnen de gemeente Harderwijk. Of met aanvullende subsidies waarvan we weten dat dat er een grote kans is dat de projecten daarvoor in aanmerking kunnen komen. Binnen de ambtelijke organisatie is voor de komende twee jaren rekening gehouden met de inzet die voor deze projecten wordt gevraagd. Onderdeel van die inzet zal zijn het realiseren van aanvullende middelen voor de de periode daarna. Daarnaast wordt bij veel van de projecten intensief samengewerkt met andere partijen, bedrijven en inwoners. Ook zij leveren een substantiële bijdrage aan de realisatie van deze uitvoeringsagenda. In ieder (nieuw) project wordt de nadere uitwerking met betrokken partijen verder uitgewerkt. Daar waar aanvullend budget nodig is van de gemeenten doorlopen we de gebruikelijke procedure.
1
Inhoudsopgave Uitvoeringsagenda Duurzaamheid
1
Doel, werkwijze en looptijd
1
Menskracht en middelen
1
Samenvatting: strategie & aanpak
5
Van visie naar uitvoering
5
Generieke strategie
5
De Circulaire Stad
7
De Biodiverse Stad
8
De Klimaatbestendige Stad
9
De Energieke Stad
11
Middelen
14
Geoormerkte budgetten
14
Overkoepelende Activiteiten
15
0.01 Projectfiche Communicatiestrategie
16
0.02 Projectfiche Dashboard Duurzaamheid
17
0.03 Projectfiche Video van de maand - Kindercollege
18
0.04 Projectfiche (Regionaal) Duurzaamheidscentrum
19
0.05 Projectfiche Verduurzamen inkoop- en aanbestedingsbeleid
20
0.06 Projectfiche Jongeren Advies Bureau
21
0.07 Projectfiche Week van de Duurzaamheid
22
0.08 Projectfiche Straat van de toekomst
23
De Circulaire Stad
24
1.01 Projectfiche Beleid en uitvoeringsstrategie Circulaire Economie
25
1.02 Projectfiche VANG, wijziging afvalinzameling
26
1.03 Projectfiche Programma Circulaire Werklocaties
28
1.04 Projectfiche Circulaire gebiedsontwikkeling Drielanden - Noord
29
1.05 Projectfiche Inspiratiesessies Circulaire Economie
30
1.06 Projectfiche Circulaire sloop zwembad de Sypel
31
De Biodiverse Stad
34
2.01 Projectfiche Bomendepot Lorentz
35
2.02 Projectfiche Natuurpoel en zwaluwenwand Zeepad/Wellen
36
2.03 Projectfiche Een grote boom voor elke school
37
2.04 Projectfiche Natuurstrook Lorentz 2
38
2.05 Projectfiche Vergroenen en klimaatbestendig inrichten van privaat terrein
39
2
2.06 Projectfiche Ecologisch maaibeheer
40
2.07 Projectfiche Realisatie ecologische verbindingszones
41
De Klimaatbestendige Stad 3.G1 Gerealiseerd: Waterberging Crescent park
43
3.G2 Gerealiseerd: Realisatie zes ‘Oases’ Binnenstad
43
3.G3 Gerealiseerd: Nieuwbouwwijken met bodeminfiltratie van regenwater
43
3.G4 Gerealiseerd: Regenwater in bestaande wijken verwerken
44
3.01 Projectfiche Acceptatiecriteria Wateroverlast
45
3.02 Projectfiche Uitvoeringsplan aanpak knelpunten wateroverlast
46
3.03 Projectfiche Beslisboom verwerken hemelwater
47
3.04 Projectfiche Gidsprincipes voor een klimaatrobuuste inrichting
48
3.05 Projectfiche Waterbalans Stedelijk Gebied
49
3.06 Projectfiche Gemeentelijk Hitteplan (bestuurlijke toezegging)
50
3.07 Projectfiche Klimaatbestendig Triasplein
51
3.08 Projectfiche Van plat dak naar groen dak
52
3.09 Projectfiche Regentonsubsidie
53
3.10 Projectfiche Stimuleringsregeling klimaatadaptieve maatregelen privaat
54
3.11 Projectfiche Klimaateffect-atlas Gemeente Harderwijk
55
3.12 Projectfiche Regionale Aanpak Droogte
56
3.13 Gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing
57
De Energieke StadDe Energieke Stad
3
42
58
4.01 Projectfiche Duurzame renovatie gemeentehuis
59
4.02 Projectfiche Duurzame renovatie oude stadhuis
59
4.03 Projectfiche Duurzaam stadsmuseum
59
4.04 Projectfiche Zonnepanelen gemeentehuis
59
4.05 Projectfiche Zonnepanelen overig vastgoed
59
4.06 Projectfiche Energieneutraal Zwembad
60
4.07 Projectfiche Energieneutraal Havenkantoor
61
4.08 Projectfiche Duurzaam Meerjarenonderhoudsplan (DMOP) vastgoed
62
4.09 Projectfiche Energiescans scholen
63
4.10 Projectfiche Pilot zelfvoorzienende Tiny Houses
64
4.11 Projectfiche Nieuwbouw de Roef
65
4.12 Projectfiche Stimuleringsinstrument Lorentz III
66
4.13 Projectfiche CO2-prestatieladder
67
4.14 Projectfiche Opstellen regionale samenwerkingsagenda
68
4.15 Projectfiche Duurzaam sportpark Strokel
69
4.16 Projectfiche Energieloket Veluwe Duurzaam
70
4.17 Projectfiche Inwonersinitiatief Stichting Kinderen voor duurzaamheid
71
4.18 Projectfiche Duurzaam Lorentz
72
4.19 Projectfiche Opstellen Regionale Energiestrategie (RES)
73
4.20 Projectfiche Zonnepark P8 overloopparkeerterrein
74
4.21 Projectfiche Opstellen zonbeleid
75
4.22 Projectfiche Energieproducerend geluidsscherm Harderweide
76
4.23 Projectfiche Windpark Lorentz
77
4.24 Projectfiche Transitievisie warmte
78
4.25 Projectfiche Opstellen buurtuitvoeringsplannen aardgasvrij
79
4.26 Projectfiche Open Warmtenet Waterfront fase 3
80
4.27 Projectfiche Inwonersinitiatief Groep Aardgasvrij Zeebuurt (GAZ)
81
4.28 Projectfiche Inwonersinitiatief duurzaam klein Stedenwaard
82
4
Samenvatting: strategie & aanpak Van visie naar uitvoering De duurzaamheidsvisie duidt vier basisprincipes voor de uitvoeringsstrategie. Deze vormen nog steeds de basis voor zowel de generieke als specifieke (pijler) strategie: ● ● ● ●
Structureer en selecteer initiatieven en projecten op basis van kaderstellende criteria; Focus op aandachtsgebieden; Vergroot de slagkracht en sluit aan bij bestaande structuren en netwerken; Bepaal je rol als gemeente per project en geef daarin het goede voorbeeld.
Generieke strategie ● We geven uitvoering aan de voorbeeldfunctie. We zijn niet geloofwaardig als we zelf niet uitvoeren wat we aan de samenleving vragen. Onze voorbeelden moeten anderen inspireren en laten zien dat er handelingsperspectief is. ● We focussen op aandachtsgebieden. Dit wil zeggen dat we meer effect bereiken als we inzetten op een beperkt aantal aandachtsgebieden, die elkaar versterken en een grote impact hebben. ● We koesteren initiatieven en betrokkenheid uit de samenleving, maken die zichtbaar in de uitvoeringsagenda en nemen een passende rol in. ● We blijven onverminderd de samenwerking met diverse belanghebbenden opzoeken, stimuleren en faciliteren. Zo vergroten en behouden we onze slagkracht. ● We gaan innovatie niet uit de weg en schuwen niet om soms te experimenteren. We accepteren dat dit soms ook tot minder goede resultaten kan leiden. We leren hiervan en dat draagt bij aan onze verdere professionalisering. ● We zetten meer in op communicatie om betrokkenheid te vergroten en inwoners, onderwijs en het bedrijfsleven te activeren. ● We gaan meer samenhang creëren tussen de verschillende pijlers uit dit uitvoeringsprogramma. De tabellen op de volgende pagina’s geven op hoofdlijnen een totaalbeeld van alle activiteiten en projecten.
Wat voeren we nu uit, wat gaan we doen en wat zijn de belangrijke statussen? In de volgende hoofdstukken lichten we voor het generieke deel en de diverse pijlers de activiteiten verder toe. Dat doen we aan de hand van een ingezette strategie en beschrijving door middel van ‘projectfiches’.
legenda
!! ! ⚑ ⇢
Voorbereiding Uitvoering Bestendiging
Besluitvorming raad Besluitvorming college Mijlpaal Gaat verder Afgerond
Agenda Activiteit/Project
<2020
2020
2021
2022
>2022
0.01 Communicatiestrategie 0.02 Dashboard Duurzaamheid 0.03 Video van de maand – Kindercollege 0.04 Duurzaamheidscentrum 0.05 Verduurzamen Inkoop- en aanbestedingsbeleid 0.06 Jongeren Adviesbureau
⚑ ⚑ ! !! ⚑
⚑ ⚑
⚑ !!
5
⚑
!!
⚑
⚑
⚑
⚑
⚑
!! ⚑
0.07 Dag/week van de Duurzaamheid 0.08 Straat van de toekomst
⚑
⚑ ⇢
6
De Circulaire Stad Circulariteit: afvalstoffen worden grondstoffen en we sluiten kringlopen
Visie De gemeente Harderwijk wil de transitie naar een circulaire economie versnellen. In een circulaire economie wordt afval voorkomen en worden grondstoffen hoogwaardig hergebruikt. Hiervoor moeten de kringlopen van al deze grondstoffen worden gesloten ofwel circulair worden gemaakt. De perceptie verandert: geen afval, maar waardevolle grondstoffen. Het Rijksbrede programma ‘Circulaire Economie’ richt zich op de ontwikkeling naar een v r 2 te realiseren circulaire economie.Concreet betekent dit dat in 2 grondstoffen efficiënt worden ingezet en hergebruikt, zonder schadelijke gevolgen voor het milieu. Voor zover er nieuwe grondstoffen nodig zijn, worden deze op duurzame wijze gewonnen en wordt verdere aantasting van de sociale en fysieke leefomgeving en de gezondheid voorkomen. Producten en materialen worden zo ontworpen, dat ze kunnen worden hergebruikt met zo min mogelijk waardeverlies en zonder schadelijke gevolgen voor het milieu. Voor de uitvoering van deze pijler staan vier thema’s centraal: ● ● ● ●
Materiaalstromen Deel-economie VANG Service-economie
Waar staan we? Voor de pijler circulariteit hebben we recent een inventariserend onderzoek afgerond. De grondstoffen en afvalstromen voor onze gemeente zijn in beeld. Er kan nu beleid en strategie geformuleerd gaan worden. We voorzien een aantal mogelijke scenario’s en organiseren daartoe werksessies met college en raadscommissie(s). Voor de afvalstromen van huishoudens is al beleid geformuleerd (VANG) die we gaan uitvoeren.
Doelstellingen ★ Duurzaam beheer en efficiënt gebruik van natuurlijke hulpbronnen, de productieketens verduurzamen en kringlopen sluiten. ★ Werkgelegenheid en een gezonde economie stimuleren zonder het milieu aan te tasten of extra te belasten. ★ In 2 worden grondstoffen effici nt ingezet en hergebruikt, zonder schadelijke gevolgen voor het milieu
Specifieke Strategie Momenteel wordt er in samenwerking met college en gemeenteraad gewerkt beleid en strategie rondcirculariteit. Vooruitlopend op de vaststelling hiervan dit beleid, gaan we al aan de slag. Aanvullend op de generieke strategie gaan we: ● Ondernemend Harderwijk stimuleren om met circulariteit aan de slag te gaan. Zodra het college en de gemeenteraad het beleid en de strategie rond circulariteit hebben vastgesteld, passen we (indien nodig) de uitvoeringsstrategie aan.
Agenda Activiteit/Project 1.01 Beleid en uitvoeringsstrategie Circulaire Economie
<2020
2020
2021
⚑
⚑ ⚑
1.02 VANG, wijziging afvalinzameling
2022
>2022
!! ⚑
1.03 Circulaire werklocaties
!! ⚑
1.04 Ontwikkeling Circulair gebied Drielanden-Noord 1.05 Inspiratiesessies Duurzaamheid met bedrijfsleven
1.08 Circulaire bedrijfscans
7
⇢ ⇢
⚑
1.06 Circulaire sloop zwembad Sypel 1.07 Cirkelstad
⚑
⚑
⇢ ⇢
De Biodiverse Stad Biodiversiteit is van levensbelang. De enorme rijkdom aan flora en fauna – van schimmels tot vogels, van kruiden tot zoogdieren, die allemaal met elkaar verbonden zijn – vormt het fundament van ons leven.
Visie Harderwijk is een groene stad en heeft een unieke ligging tussen Veluwe en Randmeer, twee Natura 2000 gebieden en kritische ecologische verbindingszones. Binnen de gemeentegrenzen ligt een groot aantal bijzondere landschappen waar veel soorten leven zoals de kustzone, heide, zandverstuivingen, bossen, vochtige hooilanden en de Hierdense beek. Het groen is een van de belangrijkste ruimtelijke dragers van onze stad en belangrijk voor de biodiversiteit. Deze biodiversiteit in en om de stad voorziet in levensbehoefte van planten en dieren, zorgt voor een goede kwaliteit van grond-, oppervlaktewater en schone lucht en voorkomt wateroverlast en hittestress. In een groene omgeving kunnen bewoners elkaar ontmoeten, nodigt bewoners uit om te bewegen en het maakt het verblijf van onze bezoekers nog aangenamer. De biodiversiteit staat sterk onder druk, wereldwijd, in Nederland en ook in Harderwijk. We willen biodiversiteit daarom borgen in ons beleid en in de uitvoering van plannen en projecten. Dat doen we door: ● de leefgebieden willen vergroten; ● de gebieden met elkaar willen verbinden; ● de kwaliteit van de gebieden willen versterken.
Waar staan we? De natuurvisie is nog in ontwikkeling. In die visie worden de kwetsbaarheden van onze natuur en biodiversiteit benoemd en daarmee de opgaven (locatie) specifiek. De kansen en bedreigingen bieden dan handvatten voor een heldere strategie en uitvoeringsagenda.
Doelstellingen ★ Het verhogen van variatie in plant- en diersoorten ★ Een veerkrachtig natuurnetwerk creëren, als een groen-blauwe dooradering van stad en dorp ★ Inwoners en bedrijven meer betrekken en activeren om de natuur meer te waarderen en ruimte te geven
Specifieke Strategie In de duurzaamheidsvisie zijn drie strategieën benoemd. Per saldo zorgt dat voor te weinig focus en zichtbaarheid van wat er gebeurt. We hanteren nu één strategie en brengen focus aan. ● We zetten vooral (maar niet uitsluitend) in op het bebouwd gebied van Harderwijk en Hierden. ● We brengen focus aan in de vergroening van private en openbare ruimte. We verbinden ons daarbij nadrukkelijk met het thema klimaatadaptatie. ● Met de forse opgaven rondom stadsontwikkeling en woningbouw, zetten we in op natuurinclusiviteit. Dit wil zeggen dat (ecologische en economische) groenwaarde wordt behouden, aangebracht en versterkt als gezonde en economische drager van bouwprojecten en gebiedsontwikkelingen.
Agenda Activiteit/Project 2.01 Bomendepot Lorentz III 2.02 Natuurpoel & Zwaluwenwand 2.03 Een grote boom voor elke school 2.04 Natuurstrook Lorentz 2
<2020
2020
2021
2022
>2022
⚑ ⚑ ⚑ ⚑
⚑
⚑
⚑
⇢ ⇢ ⇢
2.05 Menukaart vergroening privaat terrein 2.06 Ecologisch maaibeheer 2.07 Realisatie ecologische verbindingszones
8
De Klimaatbestendige Stad Klimaatadaptatie: we beperken hittestress en droogte en voorkomen wateroverlast
Visie De aarde warmt langzaam maar zeker op. De zeespiegel stijgt en het wordt warmer, natter en droger. Hierdoor neemt de kans toe op wateroverlast, aanhoudende droogte en meer hittegolven. Er treedt gewasschade op door vochttekorten (sproeiverboden). De kwaliteit van oppervlaktewater wordt minder (zwemwater) of inwoners krijgen te maken met hittestress. Binnen klimaatadaptatie wordt dan ook gewerkt aan de volgende aandachtsgebieden met daar aan de gekoppelde doelstellingen: ● ● ● ●
Wateroverlast; Hittestress; Droogte; Overstroming.
Waar staan we? Om onze doelen te formuleren is het goed om te beschouwen waar we nu (ultimo 2020) staan. Voor het grondgebied van Harderwijk is het risico op een overstroming verwaarloosbaar. Uit onderzoek in 2018 blijkt dat de kans op een overstroming in de gemeente Harderwijk zo klein is en het effect van een eventuele overstroming zo beperkt is dat dit niet zal leiden tot ontwrichtende situaties. In onze doelstellingen komt derhalve het aandachtsgebied ‘overstromingen’ op dit moment niet terug. Om de zes jaar gaan we dit risico opnieuw herijken.
Er zijn een aantal locaties in de gemeente die kwetsbaar zijn voor extreme neerslag In 2019 en 2020 is gewerkt aan stresstest kaarten wateroverlast. Ook is er een overzicht gemaakt waar de vitale functies zich bevinden of zich kwetsbare groepen bevinden. Er wordt een voorstel voorbereid voor een afwegingskader tussen acceptabele wateroverlast en ontwrichtende gevolgen.
We weten nog niet goed wat de effecten zijn van droogte Omdat de effecten van langdurige droogte gemeentegrensoverstijgend zijn, krijgt dit thema aandacht in het Regionaal Adaptatieplan Vallei en Veluwe. Tegelijkertijd zijn onder regie van de veiligheidsregio reeds acties uitgezet om de kwetsbare locaties beter te beschermen voor grote natuurbranden. Zowel op het gebied van preventie, repressie als het beperken van de gevolgen.
9
Agenda Activiteit/Project Onderzoek en beleid
<2020
2020
2021
2022
!! ⚑ ! ⚑
3.01 Acceptatiecriteria Wateroverlast 3.02 Uitvoeringsplan aanpak knelpunten 3.03 Beslisboom verwerken hemelwater 3.04 Gidsprincipes Klimaatrobuuste inrichting
!! !!
!
3.06 Gemeentelijk Hitteplan
⇢ ⇢ ⇢
⚑ ⚑ ⚑
!
3.05 Waterbalans Stedelijk gebied
>2022
⚑
⇢
!!
⇢ ⇢
Uitvoeringsprojecten 3.07 Klimaatbestendig Triasplein
⚑
3.08 Van plat naar groen dak Doorlopende regelingen/processen 3.09 Regentonsubsidie 3.10 Stimuleringsregeling Klimaatadaptieve maatregelen privaat
!
⚑ ⚑
3.11 Klimaateffectatlas gemeente Harderwijk
!
⇢ ⇢
!
Externe ontwikkelingen 3.12 Regionale Aanpak Droogte (RAP)
⚑
3.13 Natuurbrandbeheersing
⚑ !
⇢ ⇢
Doorlopende regelingen en autonome processen ● Meekoppelkansen projecten Stadsbedrijf ● Herijking stresstesten (elke 6 jaar) ● Uitvoering geven aan speerpuntprojecten uit Regionaal adaptatieplan (RAP)
10
De Energieke Stad Visie Harderwijk voert al sinds 2013 haar energietransitiebeleid uit. Het doel is om in 2031 de uitstoot van CO2 met 45% te verminderen ten opzichte van 2010. De gekozen route hiernaartoe is vastgelegd in “De Energieke stad”. De route Energieke Stad bestaat uit een combinatie van: ● Energiebesparende maatregelen (39%) ● Duurzame Energie opwekking (26%) ● Compensatiemaatregelen (35%)
Waar staan we? Uit de evaluatie “De Energieke Stad 2017-2020” is vast te stellen wat we hebben bereikt c.q. waar we nu staan.
Kwantitatief Zoals aangegeven in de CO2-monitor gemeente Harderwijk 2010-2018, was de CO2-uitstoot in 2018 214,9 kton CO2. Dit is ten opzichte van 2010 een vermindering van 11%. Met de verwachte CO2-reductie door gerealiseerde projecten en autonome processen in 2019 en 2020 loopt dit percentage op naar 19,4%. Daarmee is de deeldoelstelling voor de afgelopen vier jaar (41kton) grotendeels behaald.
Kwalitatief In de afgelopen vier jaar zijn er drie belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen ontstaan ten aanzien van verregaande CO2- reductiedoelstellingen (1) Het akkoord van Parijs wat aangesloten landen verplichtingen oplegt tot verdergaande CO2-reductie (2) het daarop aangepaste landelijk beleid vastgelegd in het Klimaatakkoord en de kabinetsdoelstelling tot 49% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. Nadere concretisering daarvan richting Harderwijk voor Duurzame energie is door de Raad vastgelegd in de Concept Regionale Energiestrategie Noord-Veluwe (RES). Hierin is een ambitie opgenomen van 55% CO2-reductie. Dit is een regionale / provinciale ambitie.
Doelstellingen ★ In 2031 is de CO2 uitstoot met 45% verminderd ten opzichte van 2010. Van 245 kton CO2- emissie moeten we naar 135 kton CO2-emissie. ★ Gemeente Harderwijk streeft daarbij om de landelijke ambitie te behalen. (De CO2-uitstoot met 49% verminderen in 2030 ten opzichte van 1990. ★ In 2050 is de gemeente Harderwijk energieneutraal. ★ Bovenstaande doelstellingen betekenen dat we voor de periode 2021-2024 als doel hebben om een CO2 afname van 25,6 kton (168,9 kton CO2-uitstoot in 2024) te realiseren om in de pas te blijven lopen met de beschreven lange termijn doelstelling.
Specifieke uitvoeringsstrategie Op basis van de monitoring is de basis gelegd voor de uitvoeringsstrategie “De Energieke Stad 2021-2024”. Met het vaststellen van de duurzaamheidsvisie “De Duurzame Stad” is de uitvoeringsstrategie “De Energieke Stad 2021-2024” onderdeel geworden van het integrale “Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid”. Om van de uitvoeringsstrategie naar projecten te gaan, gebruiken we de vier basisprincipes van de duurzaamheidsvisie (dit zijn dezelfde basisprincipes als in de uitvoeringsstrategie Energieke Stad 2017-2020 ): ● ● ● ●
11
Structureer en selecteer initiatieven en projecten op basis van kaderstellende criteria (CO2-impact, samenwerking en voorbeeldfunctie). Focus op aandachtsgebieden. Vergroot de slagkracht. Bepaal je rol als gemeente per project en geef daarin het goede voorbeeld.
Voor de uitvoeringsstrategie Energieke Stad 2021-2024 leidt dit tot de volgende aandachtsgebieden:
De gemeentelijke organisatie (Beoogde reductie: 0,5 kton CO2) Draagt bij aan besparen en opwekken duurzame energie. De gemeente geeft zelf het realistische, ambitieuze voorbeeld. De gemeentelijke gebouwen en faciliteiten te verduurzamen en CO2-reductie standaard mee te nemen in de bedrijfsvoering.
Initiatieven uit de samenleving (Beoogde reductie: 5-15 kton CO2) Draagt bij aan energie besparen, opwekken duurzame energie en compenseren. De sectoren woningen en bedrijven/industrie zijn verantwoordelijk voor een groot deel van de CO2-uitstoot. Initiatieven uit de samenleving, die bijdragen aan de CO2-doelstelling worden ondersteund (onder andere de werkgroep duurzaamheid van de Bedrijvenkring Harderwijk, Endura, Veluwe Duurzaam en inwonersinitiatieven).
Windenergie (beoogde reductie: 11-22 kton CO2) Draagt bij aan het opwekken van duurzame energie. Om in 2031, 26% van de energie duurzaam binnen de gemeentegrenzen op te wekken, levert windenergie in potentie de grootste bijdrage. In 2021 en 2022 wordt gewerkt aan de realisatie van 3 windmolens op bedrijventerrein Lorentz. Hiermee wordt ook invulling geven aan de RES.
Zonne-energie (Beoogde reductie: 5-10 kton CO2) Draagt bij aan het opwekken van duurzame energie. Om in 2031, 26% van de energie duurzaam binnen de gemeentegrenzen op te wekken, moet het plaatsen van zonnepanelen gestimuleerd worden. In eerste instantie op het beschikbare dakoppervlakte (woningen en bedrijven) daarnaast ook in de vorm van grondgebonden zonneparken volgens het zonbeleid (vaststelling eerste helft 2021). Hiermee wordt ook invulling geven aan de RES.
Warmtetransitie (Beoogde reductie: 1 -2 kton CO2) Draagt bij aan energie besparen en opwekken duurzame energie. In 2021 wordt de transitievisie warmte (TVW) vastgesteld. Hierin staat beschreven hoe de gemeente Harderwijk richting 2050 aardgasvrij wordt. Daarna moet uitvoering gegeven worden aan deze visie. Hierbij zijn de belangrijkste stappen, isoleren en het opstellen en uitvoeren van de eerste buurt- uitvoeringsplannen.
Visie op duurzaam waterstof Duurzaam waterstof speelt geen tot nauwelijks een rol in de energietransitie tot en met 2030. De technologie rond duurzaam waterstof is nog in ontwikkeling en is op het moment nog te duur. Ook na 2030 is de rol van duurzaam waterstof nog beperkt. Deze visie wordt ook overgenomen in de Transitievisie Warmte gemeente Harderwijk. De ontwikkelingen rond waterstof blijven we volgen net als andere innovatieve duurzame technologieën. Mochten er initiatieven in de samenleving ontstaan om met waterstof aan de slag te gaan, ondersteunen wij deze vanuit het focusgebied “Initiatieven uit de samenleving”.
12
Agenda Activiteit/Project
<2020
2020
2021
2022
>2022
Gemeentelijke organisatie 4.01 Duurzame renovatie gemeentehuis 4.02 Duurzame renovatie oude stadhuis 4.03 Duurzaam stadsmuseum 4.04 Zonnepanelen gemeentehuis 4.05 Zonnepanelen overig vastgoed
⇢ ⇢ ⇢
⚑
4.06 Energieneutraal Zwembad 4.07 Energieneutraal Havenkantoor 4.08 DMOP vastgoed
⚑
4.09 Energiescans scholen
⚑
4.10 Pilot zelfvoorzienende Tiny Houses
⇢
⚑ !!
4.11 Nieuwbouw de Roef
⚑ !!
4.12 Stimuleringsinstrument Lorentz III 4.13 CO2-prestatieladder
⚑
⚑
!! ⚑
⇢ ⚑
⚑
⚑
Initiatieven samenleving
!
4.14 Opstellen regionale samenwerkingsagenda
⇢ ⇢ ⇢
!!
4.15 Duurzaam sportcomplex Strokel 4.16 Energieloket Veluwe Duurzaam
⚑
4.17 Scholenproject - Kinderen voor Duurzaamheid 4.18 Duurzaam Lorentz (BKH) Zonne-energie
!!
4.19 Regionale Energiestrategie (RES)
!! !!
4.20 Zonnepark P8 overloopparkeerterrein 4.21 Opstellen Zonbeleid
⚑ !!
4.22 Energieproducerend geluidsscherm Harderweide
⇢
Windenergie
!!
4.23 Windenergie Lorentz
⚑
⇢
Warmtetransitie
!!
4.24 Transitievisie Warmte 4.25 Opstellen buurtuitvoeringsplannen 4.26 Open Warmtenet
!!
4.27 Inwonersinitiatief Groep Aardgasvrij Zeebuurt (GAZ)
⚑
4.28 Inwonersinitiatief duurzaam klein Stedenwaard
⚑ ⚑ ⚑
Doorlopende regelingen en autonome processen ● ● ● ●
13
Jaarlijkse landelijke Huizenroute Groene Leges Toekomstbestendig wonen lening Subsidieregeling Lorentz III
● ● ● ●
Verduurzamen wagenpark Nieuwbouw ontwikkelingen Elektrische OV bussen Samenwerking partners en initiatieven
⇢ ⇢ ⇢ ⇢
Middelen In het coalitieakkoord 2019-2022 is voor diezelfde periode €1.000.000,- beschikbaar gesteld voor verduurzaming. Met deze impuls kunnen we activiteiten en projecten financieren waar anders geen dekking voor was in de begroting. Veel van de duurzaamheidsopgaven voor de komende decennia, vragen om incidentele budgetten of kredieten. Forse investeringen moeten worden gedaan in de transitie naar een aardgasvrij, broeikasgasvrij, klimaatrobuust en een groen, gezond leefklimaat. Daarom zijn aanvullende financieringsbronnen zoals onder andere projectfinancieringen en subsidies van andere overheden, noodzakelijk. De creatie van een duurzaamheidsfonds om een bijdrage te kunnen leveren aan initiatieven uit de samenleving is noodzakelijk om een betrouwbare overheid te blijven als de €1.000.000,- op is. Een dergelijk fonds zal tevens moeten worden aangewend als er anderszins vanuit de gemeentelijke begroting geen ruimte meer is om structureel bij te dragen aan het bouwen en onderhouden van een ‘toekomstbestendig Harderwijk’. Naast dit generieke budget, zijn er ook geoormerkte budgetten. Deze zijn toegewezen aan of specifiek inzetbaar voor een bepaald project of activiteit. Hier staat vaak dekking d.m.v. (overheids)subsidies of co-financiering tegenover. Budgetten voor formatie en wettelijke milieutaken zijn in onderstaande overzichten niet opgenomen.
Kredieten die ten laste komen van een GREX of exploitatie, (bijvoorbeeld windenergie Lorentz) zijn hier ook niet vermeld. Deze budgetten en kredieten vallen buiten de scope en verantwoordelijkheid van het beleidsteam duurzaamheid. In de projectfiches is aangegeven ten laste van welke budgetten de kosten komen. Begroting en benutting van budgetten wordt -in samenwerking met afdeling financiën- bewaakt.
Geoormerkte budgetten1 Kpl
Naam
Type
Saldo 20211
Nu gepland voor 2021
24020
Robuust groen-blauw
Structureel
€ 14.352,00
€ 10.000,00
76040
Wateragenda
Incidenteel
€ 30.420,00
€ 30.000,00
77132
Straat van de toekomst
Incidenteel
€ 15.490,00
€ 15.000,00
77133
Energieke Stad
Structureel
€ 139.233,00
€ 80.000,00
77147
Duurzaamheid
Incidenteel
€ 348.948,00
€ 309.000,00
77245
Aardgasvrij wonen (Dotaties vanuit doeluitkering decembercirculaire transitievisie warmte en wijkaanpak)
Incidenteel
€ 254.056,00
€ 262.000,00
1 Saldo 2021: conform primaire begroting 2021 plus overheveling restbudget 2020
14
Overkoepelende Activiteiten
15
0.01 Projectfiche Communicatiestrategie Levert bijdrage aan:
In het hoofdstuk “Communicatie en betrokkenheid” van de uitvoeringsstrategie staat beschreven hoe we uitvoering geven aan communicatie. Daarmee willen we de betrokkenheid van de samenleving met duurzaamheid vergroten. In samenspraak met Meerinzicht gaan we de strategie verfijnen en werkzaamheden en afspraken verankeren. Initiatiefnemer: Gemeente (strategisch adviseur duurzaamheid)
2021
2022
2024
Doelstellingen:
Communicatiestrategie verankerd in afsprakenkader met Meerinzicht
Mijlpalen:
Ultimo Q1 2021: Communicatie volgens nieuwe strategie, werkwijzen en agenda operationeel.
Formele status:
Planvorming
Middelen:
●
2021: €5.000,00 uit budget Duurzaamheid
Impact:
Draagt bij aan bewustwording, betrokkenheid en handelingsperspectief.
Betrokkenheid:
De strategie gaat helpen om een meer intensieve, structurele en bij doelgroepen aansluitende communicatie vorm te geven. We gaan hierin inwoners, bedrijven en het kindercollege een rol geven.
Opschaalbaarheid:
Een goede communicatiestrategie draagt bij aan een groter bereik en grotere betrokkenheid. Hier hebben alle duurzaamheidsactiviteiten een belang bij.
16
0.02 Projectfiche Dashboard Duurzaamheid Levert bijdrage aan:
Het dashboard duurzaamheid is een digitaal platform waarop alle projectfiches en voortgang zichtbaar worden. Onze ambassadeurs en praktijkverhalen komen in beeld. Tevens biedt het ruimte voor informatie over beleid, aanpak, samenwerkingspartners, handelingsperspectief, regelingen, etc. Initiatiefnemer: Gemeente (strategisch adviseur duurzaamheid)
2021
2022
2024
Doelstellingen:
Webplatform Operationeel
20% van de inwoners kent en bezoekt het dashboard.
50% van de inwoners kent en bezoekt het dashboard.
Mijlpalen:
In Q1-2020 starten we met de ontwikkelingen van het dashboard en communicatie daaromtrent. In Q2-2021 zijn we volledig operationeel.
Formele status:
Planvorming
Middelen:
● ●
17
2021: Indicatief incidenteel €15.000,00 benodigd, voor ontwerp, realisatie en communicatie. Dekking: budget Duurzaamheid 2022 en verder: Hosting, beheer en onderhoud circa €1.000,00/jr.
Impact:
Draagt bij aan bewustwording, betrokkenheid en handelingsperspectief.
Betrokkenheid:
Inwoners, bedrijven, instellingen en onderwijs gaan meedenken en meedoen.
Opschaalbaarheid:
Het dashboard kan meegroeien met de ambities en mogelijke verbreding (ook andere SDG’s).
0.03 Projectfiche Video van de maand - Kindercollege Levert bijdrage aan:
Het kindercollege van Harderwijk vindt duurzaamheid belangrijk. Ze willen meer communiceren over duurzaamheid: Wat gebeurt er, wat voor een tips zijn er, wat voor een soort initiatieven bestaan al, etc. De gemeente ondersteunt het kindercollege om elke 1 à 2 maanden een korte video op social media te plaatsen over hun visie op duurzaamheid. Initiatiefnemer: Gemeente (trainee duurzaamheid)
2020
2021 Minimaal 6 korte video’s over duurzaamheid door het kindercollege
Doelstellingen:
Mijlpalen:
Q4 2020: Opzet van de video’s en agenda met het college afstemmen 2021: Op diverse momenten de video’s op social media.
Formele status:
In opstartfase
Middelen:
2021: Inhuren videograaf circa € 3.000,00 (uit budget Duurzaamheid) 2022: Inhuren videograaf circa € 3.000,00 (uit budget Duurzaamheid)
Impact:
Communicatie door jongeren op social media kunnen een groot bereik hebben. Daarmee creëren ze aandacht voor het thema.
Betrokkenheid:
De jeugd wil meer betrokken worden om keuzes te maken die van invloed zijn op hun toekomst. Met deze video’s maken ze hun betrokkenheid zichtbaar en zullen anderen daarmee inspireren.
Opschaalbaarheid:
Op basis van de opgedane ervaring kunnen we vaker in samenwerking met kinderen en jongeren videoboodschappen -met toestemming van ouders- in te zetten.
18
0.04 Projectfiche (Regionaal) Duurzaamheidscentrum Levert bijdrage aan:
Het (regionale) duurzaamheidscentrum brengt alle duurzaamheidsthema’s bij elkaar. Met proefopstellingen, demonstraties en informatie kan elke inwoner of organisatie terecht met vragen. In samenwerking met lokale bedrijven, instellingen en onderwijs werken we aan bewustwording en handelingsperspectief. Het centrum wordt gevestigd in het goed bereikbare en centraal gelegen oude Mess-gebouw. Ook de buitenruimte wordt verbonden en is beschikbaar voor het duurzaamheidscentrum. De verbinding met de reeds aanwezige creatieve hotspot biedt kansen en werkt onderling versterkend. Zie ook projectfiche ‘Park Kranenburg/Mess’. Initiatiefnemer: Gemeente (strategisch adviseur duurzaamheid)
2021
2023
2024
Doelstellingen:
DZH-centrum Operationeel
Kostenneutrale exploitatie
Landelijk voorbeeld als integraal duurzaamheidscentrum
Mijlpalen:
In Q1 2021 starten we met de inrichting en communicatie. Vanaf Q3 2021 zijn we volledig operationeel.
Formele status:
Ambtelijk voorstel, nog geen college/raadsbesluit. Is dit nodig?
Middelen:
●
●
19
2021: Incidenteel €30.000,00 benodigd, voor verbouwing (circulair), inrichting (kringloop) en communicatie. Dekking: budget Duurzaamheid 2021 en verder: Structureel NNB. In samenwerking met Veluwe Duurzaam, regiogemeenten en lokale samenwerkingspartners wordt naar een kostenneutrale exploitatie toegewerkt. reservering €10.000,00/jr
Impact:
Draagt bij aan bewustwording, betrokkenheid en handelingsperspectief.
Betrokkenheid:
Inwoners, organisaties, instellingen en onderwijs gaan meedenken en meedoen.
Opschaalbaarheid:
We starten met een bescheiden ingericht centrum en bieden ruimte voor groei door het een ‘living lab’ te laten worden en lokale partijen aan ons te verbinden.
0.05 Projectfiche Verduurzamen inkoop- en aanbestedingsbeleid Opstellen en implementeren van concrete handvatten voor duurzaam inkopen door de gemeente
Levert bijdrage aan:
Als overheid geven we het goede voorbeeld. We stellen definities en criteria op voor duurzaam en circulair inkopen. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur circulariteit)
2022
2030
Doelstellingen:
In alle inkopen wordt duurzaamheid meegewogen.
Alle diensten en leveringen worden 100% duurzaam ingekocht.
Mijlpalen:
Duurzaam inkoopbeleid vastgesteld in Q2-2021
Formele status:
Projectplan moet nog gemaakt worden
Middelen:
2021: Raming: € 10.000,00 voor externe opdracht
2050
Impact:
Het jaarlijks inkoopvolume van de gemeente is tamelijk groot. Daarmee creëren we redelijk wat impact. Tegelijkertijd gaan we ook anderen stimuleren dit voorbeeld te volgen en de impact verder te vergroten.
Betrokkenheid:
Vooralsnog gaat dit om betrokkenheid van de interne organisatie en (lokale) leveranciers/contractpartners.
Opschaalbaarheid:
Met ons duurzaam inkoopbeleid en -handelen als voorbeeld, kunnen we onze leveranciers en/of lokale bedrijven stimuleren dit voorbeeld te volgen.
20
0.06 Projectfiche Jongeren Advies Bureau Levert bijdrage aan:
Met dit project willen we de jeugd betrekken bij het thema duurzaamheid. Dit is het derde jaar dat de Gemeente een adviesopdracht verstrekt aan een IVN jongeren adviesbureau. Dit jaar (2021) wordt de opdracht: Wat heeft een duurzaamheidscentrum nodig om het aantrekkelijk te maken voor de jeugd (kinderen, pubers, scholen, etc.) Initiatiefnemer: Gemeente (trainee duurzaamheid).
Doelstellingen:
Mijlpalen:
2020
2021
2022
Jongeren denken na over wat ze belangrijke duurzame onderwerpen vinden.
Jongeren presenteren hun adviezen.
De gemeente voert mogelijk enkele adviezen uit.
● ●
Kick-off op de school op 23/11/2020 Adviezen van jongeren Q2 2021
Formele status:
Loopt
Middelen:
2021: € 3.000,00 (uit budget Duurzaamheid)
Impact:
De projecten zijn voorstellen van het jongeren adviesbureau. Wellicht niet direct een grote impact op het gebied van duurzaamheid. Maar het vergroot wel de betrokkenheid van de jeugd op dit thema.
Betrokkenheid:
De jeugd moet meer betrokken worden om keuzes te maken die van invloed zijn op hun toekomst.
Opschaalbaarheid:
Het idee van een jongeren adviesbureau is op vele onderzoeksvragen en het vergroten van betrokkenheid in te zetten.
21
0.07 Projectfiche Week van de Duurzaamheid Levert bijdrage aan:
Wat begonnen is als een initiatief van Urgenda; de dag van de duurzaamheid op 10/10, is inmiddels landelijk een groter fenomeen geworden. In veel gemeenten wordt elk jaar in een week rondom 10/10 bovengemiddeld aandacht geschonken aan duurzaamheid. Met diverse acties en activiteiten worden inwoners betrokken en geprikkeld om met duurzaamheid aan de slag te gaan. De gemeente Harderwijk laat zich dan ook graag verrassen en stelt budget beschikbaar aan initiatiefnemers om hun activiteiten en acties in die week mogelijk te maken. Initiatiefnemer: Diverse partijen uit de samenleving (o.a. Endura, Veluwe Duurzaam)
2021
2022 en verder
2022
Doelstellingen: Mijlpalen:
●
Q3 2021: Communicatiecampagne en Activiteitenagenda voor de week van de duurzaamheid 2021 in Harderwijk
Formele status:
Loopt
Middelen:
2021: € 5.000,00 (uit budget Duurzaamheid) 2022: € 5.000,00 (uit budget Duurzaamheid)
Impact:
Wellicht niet direct een grote impact in de realisatie van duurzaamheidsdoelen. Wel een grote betrokkenheid en de mogelijkheid om inwoners te betrekken bij duurzame ontwikkelingen in Harderwijk.
Betrokkenheid:
Het budget is bedoeld om initiatieven uit de samenleving te ondersteunen.
Opschaalbaarheid:
Door initiatieven te stimuleren en inwoners te betrekken creëren we een steeds groter wordende groep van betrokken inwoners
22
0.08 Projectfiche Straat van de toekomst Levert bijdrage aan:
Met het project de Straat van de toekomst wordt gewerkt aan een methode waarbij een straat wordt ontworpen die voldoet aan de verwachtingen van de gemeente en die van de bewoners. Hiervoor worden vanuit de gemeente de kaders bepaald. Via een participatieproces worden de belangen en het verlangen van de bewoners van de straat inzichtelijk gemaakt. Met de kaders, de belangen en het verlangen wordt de straat ontworpen. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur duurzaamheid)
Eerste helft 2021
2de helft 2021
2022
Doelstellingen:
Geslaagde herinrichting Wouter van Damstraat op basis van methode Straat van toekomst.
Vaststelling methode Straat van de toekomst
Meerdere straten inrichten volgens de Straat van de toekomst methode
Mijlpalen:
Q1 2021: Participatie eerste Straat van de toekomst (Wouter van Damstraat) 2021: Realisatie eerste Straat van de toekomst (Wouter van Damstraat) 2021: Opstellen document Straat van de toekomst
Formele status:
Lopend
Middelen:
2021: €47.000,00 Budget Straat van de toekomst
Impact:
Impact op de manier van werken om te komen tot een toekomstbestendige straat (De straat van de toekomst)
Betrokkenheid:
Het is een project van de gemeente, waarbij in de uitvoering bewoners van een straat worden betrokken
Opschaalbaarheid:
Alle straten die aan de beurt zijn zouden op deze manier toekomstbestendig moeten worden. Daarnaast kijken we nu naar het schaalniveau van één straat, maar in de geest van de omgevingswet, kan de methode ook gebruikt worden voor een buurt, wijk of stad van de toekomst.
23
De Circulaire Stad
1
DE CIRCULAIRE STAD
24
1.01 Projectfiche Beleid en uitvoeringsstrategie Circulaire Economie Levert bijdrage aan:
Er wordt aan de hand van het rapport Circulair Harderwijk beleid opgesteld. Hierin staat beschreven wat de visie is van Harderwijk op het thema circulaire economie en een roadmap waarin staat beschreven hoe Harderwijk naar een Circulair Harderwijk in 2050 transformeert. Daarnaast wordt er een uitvoeringsstrategie vastgesteld waarin uiteengezet wordt op welke visielijnen we ons de aankomende vier jaar gaan focussen en welke projecten we vervolgens de aankomende vier jaar gaan uitvoeren. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur circulariteit)
2021
2030
2050
Doelstellingen:
In 2021 moet het beleid en de uitvoeringsstrategie vastgesteld zijn
Het beleid moet bijdragen aan het terugdringen van het gebruik van primaire abiotische grondstoffen (mineralen, metalen en fossiele grondstoffen) met 50% in 2030.
Het beleid moet bijdragen aan een volledig circulaire economie in 2050
Mijlpalen:
In Q2 2021 wordt het beleid vastgesteld door de gemeenteraad.
Formele status:
Projectplan is geschreven.
Middelen:
Ureninzet - circa 250 uur
25
Impact:
Beleid en strategie zijn van belang om uitvoering te kunnen geven aan circulaire projecten. De interne belanghebbenden van de gemeente hebben behoefte aan concrete handvatten om met circulariteit aan de slag te kunnen.
Betrokkenheid:
Dit beleid helpt iedereen bewust te maken van de circulaire economie en geeft handvatten om met de circulaire economie aan de slag te gaan. Dat geldt voor de interne organisatie, maar ook voor inwoners en ondernemers.
Opschaalbaarheid:
De gemeente heeft een voorbeeldrol. De kennis die opgedaan wordt in de gemeente zal gedeeld worden met bedrijven, inwoners en organisaties in Harderwijk.
1.02 Projectfiche VANG, wijziging afvalinzameling Levert bijdrage aan:
Het verminderen en het beter scheiden van afval vormt een belangrijke basis voor een toekomstige circulaire economie. Om de hoeveelheid restafval per inwoner omlaag te brengen en het scheidingspercentage te verhogen, voert de gemeente een nieuw afvalinzamelingssysteem in, waarbij een deel van de afvalstoffenheffing wordt bepaald door de hoeveelheid afval die wordt aangeboden: er zal een tarief worden ingesteld voor het aanbieden van een minicontainer of een zak restafval (diftar). Hiermee geven we handen en voeten aan het principe ‘de vervuiler betaalt’. Om iedereen gelijke mogelijkheden te geven om afval te scheiden en restafval te verminderen moet geïnvesteerd worden in extra inzamelvoorzieningen voor GFT en papier bij hoogbouw en in de binnenstad. Er is een gedragsverandering van de inwoners nodig om de gestelde doelen te bereiken. De financiële prikkel is daarbij belangrijk, maar niet voldoende. Draagvlak voor, en kennis over het nieuwe systeem zijn cruciaal. Daarom zal er een uitgebreide communicatiecampagne plaatsvinden voorafgaand aan de invoering van het nieuwe systeem en wordt er een ‘proefperiode’ van enkele maanden gehanteerd, waarbij bewoners kunnen wennen aan het nieuwe systeem voordat er daadwerkelijk wordt afgerekend per zak/bak. Ook na de invoering blijft goede communicatie en werken aan bewustwording belangrijk. Initiatiefnemer: Gemeente (Beleidsadviseur VANG)
Doelstellingen:
Mijlpalen:
Formele status:
2022
2030
Invoering diftar en uitbreiding GFT inzameling.
De hoeveelheid restafval per In 2050 moet al het afval inwoner gereduceerd naar worden verwerkt tot 30kg pp bruikbare materialen
● ● ●
2050
Voorjaar 2021: Uitrollen communicatiecampagne Juli 2021: Start ‘proefperiode’ voor gewenning 1 januari 2022: Invoering diftar en uitbreiding GFT inzameling
Voorbereidingen zijn gestart.
26
Middelen:
● ●
2020: Kosten communicatietraject €50.000,00 uit budget Duurzaamheid. Overige kosten gedekt uit afvalbudget.
Impact:
Invoering van diftar en het bieden van extra mogelijkheden voor afvalscheiding dragen sterk bij aan het verminderen van restafval
Betrokkenheid:
De meeste inwoners onderschrijven het principe ‘de vervuiler betaalt’. Met een brede communicatiecampagne werken we aan betrokkenheid van inwoners bij de uitvoering van de maatregelen.
Opschaalbaarheid:
We starten met ‘volume-frequentie’-diftar: Betalen per lediging. Dit kan, indien nodig, worden uitgebreid naar ‘gewichts-diftar’ waarbij bewoners betalen per kilo.
27
1.03 Projectfiche Programma Circulaire Werklocaties Levert bijdrage aan:
De gemeente Harderwijk doet met bedrijventerrein Lorentz mee aan het programma Circulaire Werklocaties. Samen met 11 andere landelijke koplopers denkt de gemeente na over het toepassen van de principes van de circulaire economie bij gebiedsontwikkeling en bij het ontwikkelen van bedrijventerreinen. In het proces van gronduitgifte wordt er een connectie gemaakt tussen de ambities voor de werklocatie en de uitvoering. ‘Het programma Circulaire werklocaties’ wordt zo een methode om circulaire ambities concreet te vertalen naar de praktijk. Het doel van het programma is om op landelijk niveau de methode ‘uitgifte circulaire werklocaties’ op te schalen. Zo kunnen bedrijventerreinen landelijk van elkaar leren en hun kennis delen, zodat niet elk bedrijventerrein dezelfde leergang door hoeft te maken en de bedrijventerreinen tegelijkertijd gaan voldoen aan de landelijke Rijksambities voor een circulaire economie in 2050. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsmedewerker Circulaire Economie)
Doelstellingen:
Mijlpalen: Formele status: Middelen:
2021
2022
2050
In 2021 heeft de gemeente kennis opgedaan hoe werklocaties circulair ingericht kunnen worden.
Vanaf 2022 wordt de opgedane kennis gebruikt om projecten op te starten om werklocaties circulair in te richten.
100% van de Harderwijkse bedrijven werkt op een circulaire werklocatie.
●
Het programma is gestart in 2020 en eindigt in Q1 2021
In uitvoering. ● ●
Het programma wordt gefinancierd door de provincie Gelderland. Ureninzet circa 100 uur
Impact:
Invoering van diftar en het bieden van extra mogelijkheden voor afvalscheiding dragen sterk bij aan het verminderen van restafval
Betrokkenheid:
De meeste inwoners onderschrijven het principe ‘de vervuiler betaalt’. Met een brede communicatiecampagne werken we aan betrokkenheid van inwoners bij de uitvoering van de maatregelen.
Opschaalbaarheid:
We starten met ‘volume-frequentie’-diftar: betalen per lediging. Dit kan, indien nodig, worden uitgebreid naar ‘gewichts-diftar’ waarbij bewoners betalen per kilo.
28
1.04 Projectfiche Circulaire gebiedsontwikkeling Drielanden - Noord Levert bijdrage aan:
In dit project realiseert de projectgroep ‘Drielanden Noord’ de definitiefase van het project Drielanden Noord. Deze definitiefase bestaat uit de oplevering van een gebiedsvisie voor de strook Drielanden Noord waarmee de ontwerpfase van het project gestart kan worden. Deze gebiedsvisie bevat ruimtelijke en programmatische kaders. Daarnaast gaat deze visie in op de ontwikkelstrategie voor de locatie. De visie wordt vertaalt in de grondexploitatie Drielanden ’89. Het onderzoek van Bureau Stedelijk Planning, waarin wordt geadviseerd om een Circulair Centrum te ontwikkelen op Drielanden – Noord wordt verder uitgewerkt. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsmedewerker Circulaire Economie)
2021 Doelstellingen:
●
Visie Drielanden Noord met ontwikkelstrategie Herziening grondexploitatie Drielanden ‘89 Projectplan ontwerpfase
●
Eind 2021 is er een uitgewerkte gebiedsvisie.
● ●
Mijlpalen: Formele status: Middelen:
2022
2050
Projectplan is gemaakt en project is in Q3 2020 gestart. ●
Ureninzet projectteam en budget zijn opgenomen in het project.
Impact:
Een Circulair Centrum in Harderwijk (en omgeving) is uniek en zal naar verwachting veel publiciteit generen. Er zal aandacht zijn voor circulair bouwen, circulair ondernemen en kennisontwikkeling.
Betrokkenheid:
In de uitvoering van de gebiedsvisie zijn nog niet veel partijen betrokken.
Opschaalbaarheid:
Dit project is uniek en niet zo snel opschaalbaar.
29
1.05 Projectfiche Inspiratiesessies Circulaire Economie Levert bijdrage aan:
Sectorspecifieke inspiratiesessies worden gebruikt om ondernemers in wier bedrijfsvoering duurzaamheid nog niet centraal staat te betrekken bij het verduurzamen van de gemeente Harderwijk. Door het organiseren van inspiratiesessies, waarbij ‘laaghangend fruit’ in de verduurzaming door concrete voorbeelden wordt geïllustreerd, biedt de gemeente Harderwijk ondernemers handvatten om hiermee aan de slag te gaan. Dit geeft de ondernemer tevens een gevoel van eigenaarschap en verantwoordelijkheid voor het bijdragen aan de gemeentelijke ambities. Deze inspiratiesessies kunnen worden aangesloten bij bestaande evenementen. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsmedewerker Circulaire Economie)
2021
2022
2050
Doelstellingen:
Kennis van circulaire economie vergroten bij de Harderwijkse ondernemers.
Ondernemers gaan circulariteit zelf toepassen in hun eigen businessmodel of pand.
100% van de Harderwijkse bedrijven is onderdeel van een Circulaire Economie waardeketen
Mijlpalen:
In Q4 2021 staat een inspiratiesessie gepland.
Formele status:
Voorbereiding en planning van de sessie(s).
Middelen:
● ●
2021: €10.000,00 uit budget Duurzaamheid 2022: €10.000,00 uit budget Duurzaamheid
Impact:
De Circulaire Economie wordt bij de Harderwijkse ondernemers op de kaart gezet.
Betrokkenheid:
Harderwijkse ondernemers worden gefaciliteerd in kennis en kunde van deskundigen en ervaringen van andere ondernemers
Opschaalbaarheid:
Inspiratiesessie kunnen regelmatig georganiseerd worden.
30
1.06 Projectfiche Circulaire sloop zwembad de Sypel Levert bijdrage aan:
In 2021 zal het nieuwe sportcomplex De Sypel gebouwd worden. Het oude zwembad zal circulair gesloopt worden. Materialen uit het oude zwembad zullen hergebruikt worden in het nieuwe sportcomplex. Maar er zullen ook materialen van het oude zwembad teruggeven worden aan de bewoners van Harderwijk. Er zal een project gestart worden om de oude materialen uit het zwembad op een platform aan te bieden aan de bewoners. Initiatiefnemer: Projectteam zwembad de Sypel
2021
2030
2050
Doelstellingen:
Bij de sloop van het zwembad de Sypel zoveel mogelijk materialen een tweede leven te geven en dat dit voorbeeld vaker toegepast gaat worden in sloopprojecten.
Mijlpalen:
In mei 2021 zal de sloop, fase 1, plaatsvinden. Naar verwachting komen in mei de meest ‘verkoopbare’ materialen vrij.
Formele status:
Voorbereidingen zijn gestart.
Middelen:
● ●
2021: €15.000 (budget Duurzaamheid) Ureninzet - circa 120 uur
Impact:
Dit project laat zien hoeveel waarde materialen nog hebben bij de sloop van een pand. Door bewoners te betrekken is het voor veel mensen zichtbaar.
Betrokkenheid:
Dit project is zichtbaar en tastbaar voor de inwoners van Harderwijk.
Opschaalbaarheid:
De gemeente heeft een voorbeeldrol. Door op deze manier te slopen, hopen we dat er vaker op deze manier gesloopt gaat worden.
31
1.07 Projectfiche Cirkelstad Levert bijdrage aan:
In januari 2021 gaan Cirkelstad Zwolle, Cirkelstad Deventer en Cirkelstad Apeldoorn een samenwerking aan. Gevraagd is of Harderwijk mee wilt doen in deze samenwerking. Het doel van Cirkelstad is om Circulair bouwen te stimuleren door gebruik te maken van een landelijk platform. Harderwijkse (bouw)ondernemers worden geholpen met projecten, kennis en netwerken. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur Circulaire Economie)
2021 Doelstellingen:
2030
2050
Co2 uitstoot in de bouw moet gehalveerd zijn en er mag 50% minder grondstoffenverbruik in de bouw.
In 2050 moet de economie volledig circulair zijn
Mijlpalen:
Deelname Q1-2021, zichtbaarheid ‘spinner’ (ambassadeur circulariteit).
Formele status:
Deelname wordt bevestigd na vaststelling uitvoeringsagenda duurzaamheid.
Middelen:
● ● ●
2021: €20.000,00 budget Duurzaamheid 2022: €20.000,00 budget Duurzaamheid 2023: €20.000,00 (dekking restbudget Duurzaamheid of Duurzaamheidsfonds)
Impact:
Het Circulair bouwen wordt bij de Harderwijkse (bouw)ondernemers op de kaart gezet.
Betrokkenheid:
Harderwijkse (bouw)ondernemers worden gefaciliteerd in de kennis en kunde van het platform.
Opschaalbaarheid:
Harderwijkse (bouw) ondernemers kunnen deelnemen aan het platform. Het doel is om zoveel mogelijk ondernemers aan te laten haken.
32
1.08 Projectfiche Circulaire bedrijfsscans Levert bijdrage aan:
De circulaire bedrijfsscan is bestemd voor bedrijven in Harderwijk die graag circulaire stappen in hun huidige bedrijfsvoering willen zetten, maar niet goed weten hoe. De gemeente Harderwijk kan de inzet van externe adviesbureaus co-financieren, die door middel van een bedrijfsscan inzichtelijk maken op welke punten grondstoffen, materialen en energie bespaard kunnen worden en welke mogelijkheden er zijn om met afval en reststromen om te gaan. Deze scan is bedoeld voor alle ondernemers binnen Harderwijk. Voor bedrijven die concreet met grondstoffen werken, maar ook bedrijven wiens grootste impact in (bijvoorbeeld) hun kantoorpand zit. Door co-financiering voor deze scan aan te bieden maakt de Gemeente de drempel naar een circulair ebedrijfsvoering zo laag mogelijk. Initiatiefnemer: Gemeente (Beleidsmedewerker Circulaire Economie)
2022
2030
2050
Doelstellingen:
In 2022 zijn 3 pilotscans uitgevoerd.
In 2030 is 50% van het primair grondstoffenverbruik in Harderwijk gereduceerd.
In 2050 is 100% van de bedrijven in Harderwijk onderdeel van een circulaire waardeketen.
Mijlpalen:
In 2022 gaan 3 pilots van start.
Formele status:
Voorbereidingen gaan in 2021 van start.
Middelen:
● ●
2022: €50.000,00 vanuit duurzaamheidsbudget. Ureninzet - circa 100 uur.
Impact:
Er zijn in Harderwijk veel bedrijven die met veel grondstoffen werken (o.a. Bouw- en productiebedrijven). Door middel van deze scans kunnen zij hun bedrijfsvoering aanpassen en het gebruik van primaire grondstoffen terugdringen.
Betrokkenheid:
In principe kunnen alle Harderwijkse ondernemers gebruik maken van deze scan. Voorlopig beginnen we met een pilot en hopelijk rollen we deze scan in de toekomst verder uit.
Opschaalbaarheid:
Nadat de pilot succesvol is bevonden, kunnen we de scans aan meerdere ondernemers aanbieden.
33
De Biodiverse Stad
2
DE BIODIVERSE STAD
34
2.01 Projectfiche Bomendepot Lorentz Levert bijdrage aan :
Het braakliggende stuk grond bij de Lorentzhaven (daar waar de windmolens gepland zijn), wordt tijdelijk ingericht als bomendepot. Alle bomen die de gemeente verplant of als een kweker bomen over heeft, kunnen deze hier tijdelijk in depot gezet worden. Hierdoor ontstaat er een mooi tijdelijk park. Mocht het gebied tot ontwikkeling komen, dan kunnen de bomen elders in de stad geplant worden of aangeboden worden bij de bedrijven op Lorentz. Zo worden bedrijven aangemoedigd om een boom over te nemen. Op deze manier ontstaat er vergroening en bewustwording. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur natuur)
2021 Doelstellingen:
Bomendepot operationeel
Mijlpalen:
Realisatie Q4 2020 / Q1 2021
Formele status:
In uitvoering
Middelen:
35
2030
●
2050
2020: Indicatief incidenteel €15.000,00 benodigd, uit budget Duurzaamheid.
Impact:
Geen grootschalige toename biodiversiteit voor de gehele stad. Wel grote betrokkenheid. Draagt bij aan bewustwording en handelingsperspectief, met name bij het bedrijfsleven.
Betrokkenheid:
Kansen voor bedrijven om mee te denken en mee te doen.
Opschaalbaarheid:
Deze ontwikkeling is op meerdere plekken in de stad toe te passen, ook voor de verbinding met burgers.
2.02 Projectfiche Natuurpoel en zwaluwenwand Zeepad/Wellen Levert bijdrage aan :
Het gebied De Wijde Wellen wordt op dit moment heringericht. Door de werkzaamheden werd het idee geboren om net buiten het plangebied een natuurpoel en zwaluwoeverwand te realiseren. De locatie wordt druk bezocht door fietsers van de Zuiderzeeroute en wandelaars. Een mooie A-locatie om te laten zien hoe natuurvriendelijk Harderwijk is. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur natuur)
2021
2024
Doelstellingen:
De eerste zwaluwen vestigen zich.
Natuurpoel en Zwaluwenwand gaan volledig op in de natuurlijke omgeving.
Mijlpalen:
Gerealiseerd en beschikbaar voor de natuur ultimo Q1 2021.
Formele status:
In uitvoering
Middelen:
●
2050
2020: Indicatief incidenteel €20.000,00 benodigd, uit budget Duurzaamheid.
Impact:
Geen grootschalige toename biodiversiteit voor de gehele stad. Draagt bij aan bewustwording en verwondering (natuurwaarde).
Betrokkenheid:
Samen met de schooljeugd kunnen jaarlijks onder begeleiding van natuurvrijwilligers de nesten opnieuw gevuld worden met zand.
Opschaalbaarheid:
Deze ontwikkeling is op meerdere plekken toe te passen.
36
2.03 Projectfiche Een grote boom voor elke school Levert bijdrage aan :
Duurzame groenprojecten - en bomen in het bijzonder - dragen in belangrijke mate bij aan het natuurlijke evenwicht in de bebouwde omgeving. Bomen spelen een rol in de vermindering van het urban heat island-effect in de stedelijke omgeving. Door verdamping creëren bomen een grotere luchtvochtigheid en dragen zo bij aan de reductie van de temperatuur en CO₂. Door het planten van bomen op schoolpleinen dragen we hieraan bij, maar vergroten we ook de bewustwording bij de jeugd. Het voorstel is om elke basisschool in Harderwijk te voorzien van een grote boom met een goede ondergrondse groeiplaats, waardoor de boom letterlijk vol-wassen kan worden. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur natuur) 2021
2022
2030
Doelstellingen:
2 Schoolpleinen krijgen elk 1 grote boom met ideale ondergrondse ruimte.
We zoeken middelen om meer schoolpleinen (doel 2020: 4 schoolpleinen) te vergroenen met tenminste 1 grote boom.
Hebben alle 22 scholen van Harderwijk minimaal 1 grote toekomstbestendige boom op hun plein.
Mijlpalen:
Elke school heeft minimaal 1 grote toekomstbestendige boom
Formele status:
Plan in ontwikkeling
Middelen:
●
● ●
2021: € 30.000,00. (€15.500 per schoolplein) Dekking € 15.500 is beschikbaar/over van de prijsvraag groene schoolpleinen. €15.000 uit duurzaamheidsbudget 2022: €30.000 uit duurzaamheidsbudget 2023 en verder: zoeken naar sponsoring, subsidies, etc.
Impact:
Geen grootschalige toename biodiversiteit voor de gehele stad. Draagt bij aan toename lokale natuurwaarde en klimaatrobuustheid. Voorbeeldfunctie voor de jeugd
Betrokkenheid:
Kinderen worden betrokken bij de aanplant en krijgen een gastles van de groenaannemer over bomen
Opschaalbaarheid:
Deze ontwikkeling is op elk schoolplein toe te passen.
37
2.04 Projectfiche Natuurstrook Lorentz 2 Levert bijdrage aan :
Als onderdeel van de revitalisering voor het bedrijventerrein Lorentz is gesproken om de randen van het bedrijventerrein aantrekkelijker en toegankelijker te maken voor de werknemers. De natuurzone kan door werknemers gebruikt worden als pauzeplaats. Natuurmonumenten kan als gebiedseigenaar hiermee instemmen. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur natuur)
2021
2022
Vanaf 2022
Doelstellingen:
Start uitvoering plan.
Plan gereed. Pauze- en natuurbelevingsroute.
In stand houden van de natuurstrook.
Mijlpalen:
Besluitvorming Q2 2020, gunning en realisatie Q1 2021.
Formele status:
In uitvoering
Middelen:
●
wordt uit projectbudget gefinancierd
Impact:
Geen grootschalige toename biodiversiteit voor de gehele stad.
Betrokkenheid:
Bedrijven op Lorentz hebben meegedacht bij de planvorming en zijn ook betrokken bij de uitvoering.
Opschaalbaarheid:
Dit is een specifiek project voor een specifieke locatie.
38
2.05 Projectfiche Vergroenen en klimaatbestendig inrichten van privaat terrein Levert bijdrage aan :
Steeds vaker hebben we te maken met extreme weersomstandigheden in ons land. In een snel tempo verdwijnen veel plant- en diersoorten en raken de levende systemen verstoord. Uit diverse onderzoeken blijkt dat vooral de toename van verharding negatieve effecten heeft op het welbevinden van mens, dier en natuur. Elke vierkante meter steen die vandaag wordt vervangen door groen helpt. Het water kan weer in de bodem zakken, de temperatuur in de stad wordt getemperd, fijnstof wordt afgevangen, insecten, amfibieën, vogels en kleine dieren vinden weer een leefgebied, het bodemleven verbetert en inwoners voelen zich prettiger en gezonder. Als gemeente willen het vergroenen en klimaatbestendig inrichten van tuinen stimuleren. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur natuur)
Doelstellingen:
2021
2030
2050
Bewoners inspireren en helpen om tuinen te vergroenen en klimaatbestendig inrichten.
10% van de tuinen zijn klimaatbestendig ingericht en vergroend door de stimuleringsmaatregelen.
Meer dan de helft van alle tuinen in Harderwijk zijn vergroend en klimaatbestendig ingericht.
Mijlpalen: Formele status: Middelen:
In uitvoering ●
Jaarlijks € 15.000,00 vanuit budget Duurzaamheid.
Impact:
Geen grootschalige toename biodiversiteit voor de gehele stad. Wel grote betrokkenheid. Draagt bij aan bewustwording en handelingsperspectief.
Betrokkenheid:
Iedere inwoner met een tuin.
Opschaalbaarheid:
In principe kan elke private ruimte worden vergroend en klimaatbestendig worden ingericht.
39
2.06 Projectfiche Ecologisch maaibeheer Levert bijdrage aan :
Veel plantsoenen, lanen en parken hebben een maaibeheer gericht op kort gras. Hierbij wordt 16 keer jaar gemaaid. Toch wordt in de gemeente Harderwijk al meer dan 20 jaar de helft van het gras ecologisch gemaaid. En dat wordt elk jaar meer. Ecologisch onderhoud is 1 tot 3 maal maaien en afvoeren. Elk jaar is de gemeente bezig om dit te verbeteren en te verfijnen. Initiatiefnemer: Gemeente (beleidsadviseur natuur)