Sleutelgesprekken Trends_ Ontwikkelingen & Wensen.pdf
Tekst van het document
Trends & Ontwikkelingen, Wensen & Behoeften, Harderwijk
Trends&Ontwikkelingen
Inhoud 1
Introductie ............................................................................................................................... 5 1.1
Aanleiding ............................................................................................................................ 5
1.2
Doel...................................................................................................................................... 5
1.3
Leeswijzer ............................................................................................................................ 5
2
Natuurlijke alliantie ................................................................................................................. 6 2.1
Groen, Natuur, Landschap en Biodiversiteit ....................................................................... 6
2.1.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) .......................................................... 6
2.1.2
Trends .......................................................................................................................... 7
2.1.3
Ontwikkeling ................................................................................................................ 7
2.2
Water en Klimaatadaptatie ................................................................................................. 9
2.2.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) .......................................................... 9
2.2.2
Trends .......................................................................................................................... 9
2.2.3
Ontwikkeling ................................................................................................................ 9
2.2.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 10
2.3
Erfgoed .............................................................................................................................. 12
2.3.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 12
2.3.2
Trends ........................................................................................................................ 12
2.3.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 13
2.3.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 13
3
Alliantie bouw en infrastructuur ........................................................................................... 14 3.1
Openbare Ruimte/publieke ruimte ................................................................................... 14
3.1.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 14
3.1.2
Trends ........................................................................................................................ 14
3.1.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 14
3.1.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 14
3.2
Gebouwde Omgeving ........................................................................................................ 15
3.2.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 15
3.2.2
Trends ........................................................................................................................ 15
3.2.3
Ontwikkelingen.......................................................................................................... 17
3.2.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 17
3.3
Agrarisch gebied ................................................................................................................ 18
3.3.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 18
3.3.2
Trends ........................................................................................................................ 18
3.3.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 18
Trends&Ontwikkelingen
3.3.4 3.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 19
Mobiliteit ........................................................................................................................... 20
3.4.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 20
3.4.2
Trends ........................................................................................................................ 20
3.4.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 20
3.4.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 21
3.5
Wonen ............................................................................................................................... 23
3.5.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 23
3.5.2
Trends ........................................................................................................................ 23
3.5.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 25
3.6
Duurzaamheid ................................................................................................................... 27
3.6.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 27
3.6.2
Trends ........................................................................................................................ 27
3.6.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 27
3.6.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 28
3.7
Milieu ................................................................................................................................. 29
3.7.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 29
3.7.2
Omgevingswet ........................................................................................................... 29
3.7.3
Trends ........................................................................................................................ 29
3.7.4
Ontwikkelingen.......................................................................................................... 31
3.8
Economisch netwerk / bedrijvigheid ................................................................................. 33
3.8.1
Trends ........................................................................................................................ 33
3.8.2
Ontwikkeling .............................................................................................................. 33
3.8.3
Wensen en behoeften ............................................................................................... 33
3.9
Detailhandel ...................................................................................................................... 34
3.9.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 34
3.9.2
Trends ........................................................................................................................ 34
3.9.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 35
3.9.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 35
3.10
Kantoren ........................................................................................................................ 36
3.10.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) .................................................... 36
3.10.2
Trends .................................................................................................................... 36
3.10.3
Ontwikkeling .......................................................................................................... 36
3.11
Recreatie & Toerisme .................................................................................................... 38
3.11.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) .................................................... 38
3.11.2
Trends .................................................................................................................... 38
3.11.3
Ontwikkeling .......................................................................................................... 38
3.11.4
Wensen .................................................................................................................. 39
Trends&Ontwikkelingen
4
Alliantie van mens en maatschappij ...................................................................................... 39 4.1.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 39
4.1.2
Trends ........................................................................................................................ 39
4.2
Gezondheid........................................................................................................................ 41
4.2.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 41
4.2.2
Trends ........................................................................................................................ 41
4.2.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 42
4.2.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 42
4.3
Sport .................................................................................................................................. 43
4.3.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 43
4.3.2
Trends ........................................................................................................................ 43
4.3.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 43
4.3.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 44
4.4
Onderwijs .......................................................................................................................... 45
4.4.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 45
4.4.2
Trends ........................................................................................................................ 45
4.4.3
Ontwikkeling .............................................................................................................. 46
4.4.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 46
4.5
Kunst & Cultuur ................................................................................................................. 47
4.5.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 47
4.5.2
Trends ........................................................................................................................ 47
4.5.3
Ontwikkelingen.......................................................................................................... 47
4.5.4
Wensen en behoeften ............................................................................................... 48
4.6
Werk en inkomen .............................................................................................................. 49
4.6.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 49
4.6.2
Trends ........................................................................................................................ 49
4.7
Welzijn & Zorg ................................................................................................................... 50
4.7.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 50
4.7.2
Trends ........................................................................................................................ 50
4.7.3
Wensen en behoeften ............................................................................................... 52
4.8
Veiligheid ........................................................................................................................... 53
4.8.1
Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) ........................................................ 53
4.8.2
Trends ........................................................................................................................ 53
4.8.3
Wensen en behoeften ............................................................................................... 61
Trends&Ontwikkelingen
1
Introductie
1.1
Aanleiding
In 2012 heeft de gemeenteraad de Structuurvisie Harderwijk 2031 vastgesteld. Een integraal document met daarin een viertal ontwikkelsporen: de zorgzame stad, de aantrekkelijke stad, de ondernemende stad en de verbindende stad. Deze visie wordt nu opgevolgd door de Omgevingsvisie Harderwijk. Deels omdat de structuurvisie geactualiseerd moet worden maar ook omdat met de inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet op 1 juli 2022, onze rijksoverheid gemeenten verplicht om een Omgevingsvisie op te stellen. We gaan de Harderwijkse omgevingsvisie gebruiken voor de hoofdlijnen van het beleid voor de fysieke leefomgeving. Het is een startpunt voor gemeentelijke initiatieven, en vormt een afwegingskader om initiatieven van burgers, organisaties en andere partijen te beoordelen. Dit laatste gebeurt meestal via een omgevingsplan.
1.2
Doel
Dit document is onderdeel van het proces om te komen tot een nieuwe Omgevingsvisie voor Harderwijk. Het betreft een inventarisatie en analyse van trends en ontwikkelingen in de gemeente Harderwijk (Harderwijk en Hierden). De trends en ontwikkelingen zijn in het 2e halfjaar van 2020 besproken met en geverifieerd bij zogenaamde sleutelfiguren in 25 themagesprekken. Sleutelfiguren zijn mensen uit de Harderwijkse samenleving die enerzijds beroepsmatig en anderzijds als vrijwilliger werkzaam zijn in of voor de Harderwijker samenleving. Ook door hen geuite wensen en behoeften zijn opgenomen. Daarnaast is informatie uit de Trendrapportage 2020 Harderwijk overgenomen. In de niet-limitatieve opsomming van sectorale beleidsterreinen is getracht voor zo’n 25 thema’s te beschrijven welke trends waarneembaar zijn en welke ontwikkelingen, al dan niet door de gemeente geregisseerd, gaande zijn. Deze opsomming is met beleidsambtenaren getoetst bij (semi-) professionals van instellingen, organisaties, inwoners en het bedrijfsleven in de Harderwijks/Hierdense samenleving. De thema’s komen een voor een aan bod gerangschikt naar 3 allianties. Een alliantie moet worden gezien als vanzelfsprekende netwerken van mensen en organisaties die een zekere verwantschap hebben.
We onderscheiden daarin 3 allianties: de natuurlijke alliantie, de alliantie van gebouwen en infrastructuur en de alliantie van mens en maatschappij.
1.3
Leeswijzer
Deze indeling komt voort uit het principe dat de natuurlijke alliantie die thema’s betreffen waar we het als mens mee moeten doen, met andere woorden zaken als bodem, water, natuur en water maar ook bijvoorbeeld het klimaat (hoofdstuk 1). De alliantie van mens en maatschappij betreffen de behoeften van de samenleving. Met andere woorden wat Trends&Ontwikkelingen
is er nodig voor het goed, zo optimaal mogelijk, functioneren van de samenleving (hoofdstuk 2) en ten slotte is de alliantie voor gebouwen en infrastructuur datgene wat we in de fysieke omgeving hebben aangelegd, gebouwd om in die behoefte te voorzien (hoofdstuk 3). Ieder hoofdstuk kent een aantal thema’s waarbij trends, ontwikkelingen en wensen & behoeften zijn beschreven. Deze laatsten zijn ongenuanceerd genoteerd en zijn soms van strategische of tactische aard maar soms ook heel basaal en operationeel. Een trend is het best te omschrijven als een waarneembare koers waarmee een bepaalde markt of sector zich ontwikkelt. Een korte, universeel geldende definitie bestaat helaas niet echt. Wel wordt algemeen aanvaard dat de trend ergens tussen de rage en de evolutie hangt. Trends komen in alle markten en maatschappijen voor en hebben één belangrijke eigenschap gemeen: ze laten sporen na in de maatschappij. Dat lijkt dus het eerste belangrijke criterium te zijn voor de term ‘trend’. (Bron 24 juni 2020: https://bloeise.nl/bloeise/). Simpel gesteld heb je het over een trend als het de samenleving overkomt. Met andere woorden: we hebben er weinig grip op. Een ontwikkeling is een algemene tendens, het verloop van bepaalde grootheden of activiteiten (bijvoorbeeld: een economische ontwikkeling).
Maar ook de activiteiten die ten doel hebben een bestaande situatie te veranderen in een nieuwe situatie. Voor de omgevingsvisie spreken we over een ontwikkeling als een individu, organisatie, overheid actief probeert een bestaande situatie te veranderen door daar actief op te sturen. Met andere woorden door middel van activiteiten, maatregelen, subsidies wordt geprobeerd een verandering te bewerkstelligen. Voor de omgevingsvisie is het belangrijke verschil met een trend dat we er voor kunnen kiezen ermee te stoppen.
2
Natuurlijke alliantie
De natuurlijke alliantie betreft het domein met fysieke aspecten die van oorsprong aanwezig zijn en slechts langzaam in de tijd veranderen soms onder invloed van ingrepen door de mens. Het gaat over wat de aarde ons gegeven heeft: bodem, water, natuur en groen, klimaat; etc. In ons land is van de oorspronkelijke natuurlijke omgeving weinig over. Het meeste is vroeg of laat door de mens in cultuur gebracht. Ook de in vroegere tijden in cultuur gebrachte gronden is vaak uiterst waardevol voor het heden omdat we als mens soms de verbinding met die oorsprong zijn kwijtgeraakt.
2.1
Groen, Natuur, Landschap en Biodiversiteit
2.1.1 Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas)
PDOK, provincie en gemeentelijke bestanden (BGT) Gemeentelijke database bomen, beschermde bomen en vergunningsplichtige bomen Analysekaart 1: interpretatie huidig beleid - op luchtfoto = gemeentelijk beleid Beleidskaart gemeente met hoofdstructuur, natuurgebieden en verbindingszones Beleidskaart gemeente plus omringende gemeenten inclusief provincie en rijksbeleid
Trends&Ontwikkelingen
2.1.2 Trends ● ● ●
●
● ● ● ●
Een groot deel van de gemeentegrond is Natura2000 gebied (Veluwe&Veluwerandmeren). De kwetsbare natuur van de Veluwe staat onder grote druk van stikstofdeposities. Toeristische druk neemt toe op kwetsbare natuur. Waren tot voor kort extravagante tuinen met veel vreemde materialen en exotische planten van over de hele wereld nog hip, nu, in tijden van relatieve schaarste, wordt dat plots de eetbare tuin. We gaan terug naar puur, functioneel, liefst eetbaar, en met gebruik van lokale materialen. Van het ene uiterste in het andere. De afgelopen decennia zagen we juist een trend om de tuinen in te zetten als verlengstuk van de woning, met uitbouwen, grote terrassen, bergingen, overkappingen en tuinhuisjes. Het gevolg was relatief veel verharding en weinig ruimte voor groen. De laatste paar jaar lijkt de trend om de tuin weer meer te gaan vergroenen, vooral vanuit de zorg om de terugloop van de biodiversiteit De trend van de afgelopen decennia is een achteruitgang van de biodiversiteit in alle openbare ruimte en landschappen. Invasieve exoten vormen een grote bedreiging voor inheemse soorten. Inmiddels worden exoten gesignaleerd, maar van intensieve bestrijding is nog geen sprake. Er is een trend waarbij ruimte schaars is en steeds multifunctioneler gebruikt moet worden. Daardoor staat meer druk op natuurgebieden omdat deze gezien worden als “ruimte”.
Door een hoog nutriëntengehalten in de Veluwerandmeren in combinatie met ecologische factoren moet rekening gehouden worden met een omslag van helder naar troebel oppervlaktewater.
2.1.3 Ontwikkeling Met het concept ‘Samen kleuren we de stad’ hebben we in Harderwijk gezien dat mensen bereid zijn en het zelfs leuk vinden om het groen in hun omgeving te beheren en kleur te geven. Samen kleuren we de Stad kent 5 thema's burger en bedrijfsinitiatieven en sponsoring natuurlijk duurzaam eenvoud en differentiatie social return gezondheid en vitaliteit In Harderwijk proberen we variatie in plant- en diersoorten te realiseren door het Harderwijks natuurnetwerk te ontwikkelen. De gemeente stimuleert de biodiversiteit op drie manieren: ● door de leefgebieden voor flora en fauna te vergroten, ● door de leefgebieden onderling te verbinden en ● door het versterken van de kwaliteit in de gebieden ● door ecologisch groenbeheer. Door bijvoorbeeld grasbermen ecologisch te beheren ontstaan bloemrijke bermen waar vlinders en bijen voedsel en een schuilplaats vinden. ● Stadsmoestuinen: Bewoners hebben ongeveer 190 buurtinitiatieven gestart, 130 geveltuintjes en 35 buurtmoestuinen aangelegd.
● Groen wordt van begin af aan meegenomen in gebiedsontwikkeling ● Straat van de toekomst (een nieuwe werkwijze met een geïntegreerde aanpak bij groot onderhoud/reconstructie van bestaande straten en wegen) Het groenbeheer staat echter ook onder druk door: ● Het stopzetten van het programma Samen kleuren we de stad ● Afnemend gemeentebudget waardoor adoptiebeheer noodzakelijk is/wordt. Trends&Ontwikkelingen
●
Meer overlaten aan de burgers
Trends&Ontwikkelingen
2.2
Water en Klimaatadaptatie
2.2.1 Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas)
Klimaatatlas waterschap Vallei en Veluwe Klimaatatlas waterschap Vallei en Veluwe, gemeentelijke kaarten T=10, T=100 Combikaart met wonen / ouderen -> mens en maatschappij Relevante kaders Zie beleidsdatabank (ZAP, BRP en waterplan) Nationaal Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie Regionaal Adaptatieplan Klimaatverandering Waterschap: Blauwe Omgevingsvisie (BOVI) en Blauwe Omgevingsplan (BOP; vaststelling medio 2020).
2.2.2 Trends Het klimaat verandert en dat heeft veel gevolgen: ● de gemiddelde jaartemperatuur in het gebied Vallei&Veluwe is de afgelopen eeuw sneller gestegen dan wereldwijd; ● Er worden meer zeer warme dagen/nachten en minder vorstdagen verwacht. Vaker hittegolven die langer kunnen aanhouden. Daardoor meer opwarming van het stedelijk gebied dat 's nachts maar langzaam afkoelt. Hittestress in stedelijk gebied (hitte eiland effect); ● Meer regenval vooral in winterhalfjaar; ● Meer extreme droogte afgewisseld met extreme regenbuien vooral in zomerhalfjaar; ● Droogte in combinatie met hitte kan leiden tot verslechtering van de kwaliteit van het oppervlaktewater terwijl de behoefte aan recreatie in/op/langs oppervlaktewater toeneemt; ● Een toenemende onbalans tussen seizoenen: neerslagoverschot t.o.v. neerslagtekort en een toenemende onbalans tussen vraag en beschikbaarheid van schoon zoetwater (drink- en irrigatiewater). De risico’s voor de gebouwde omgeving op schade bij de verschillende thema’s zijn samenvattend: ● Hitte kan leiden tot ongezonde opwarming in gebouwen en stress: meer zieken, ziekenhuisopnamen, sterfgevallen en verminderde arbeidsprestatie/toename arbeidsverzuim. ● Droogte kan leiden tot schade aan funderingen van gebouwen en infrastructuur en schade aan bomen en groenvoorzieningen.
Maar ook toenemend risico op knelpunten in de drinkwatervoorziening en oncontroleerbare grote natuurbranden. ● Wateroverlast als gevolg van extreme buien kan leiden tot schade aan gebouwen en infrastructuur (directe en indirecte schade) en tot uitval van delen van vitale en kwetsbare functies, zoals energie, telecom, IT-voorzieningen, hoofdinfrastructuur. ● Overstromingen kunnen landelijk leiden tot sterftegevallen, schade aan gebouwen en infrastructuur en tot uitval van vitale en kwetsbare functies. Door de gunstige ligging van Harderwijk op zogenaamde hoge gronden is in Harderwijk het risico klein.
2.2.3 Ontwikkeling
De gemeente werkt samen met ketenpartners aan klimaatadaptief beleid. Dat betekent het vergroten van de sponswerking van het stedelijk gebied: minder verharding, meer groen met waterbergingscapaciteit en infiltratiemogelijkheden. Groene daken en gevels waar mogelijk toepassen. Een uitwerking daarvan is het project ‘Straat van de toekomst’. Nationaal bestuursakkoord Water (2011 en 2018):
Trends&Ontwikkelingen
1. Samenwerking binnen watersysteem en waterketen om de kosten voor het waterbeheer beheersbaar te houden (beperken lastenstijging door vervangingsgolf naoorlogse rioolstelsels en klimaatverandering) 2. De kansen van de informatiesamenleving De samenleving verandert snel onder invloed van technologie en digitalisering. Digitalisering is de belangrijkste bron van groei, innovatie en nieuwe bedrijvigheid. In de informatiesamenleving ontstaan nieuwe kansen, ook voor de watersector. Sturen met data en technologieën maakt het makkelijker om meer samen te werken en integraal te werken. We ontwikkelen een gezamenlijke visie en aanpak om de kansen van de informatiesamenleving beter te benutten. 3. De risico’s van digitale dreigingen Tegenover de kansen van digitalisering staan bedreigingen, bijvoorbeeld op het gebied van cybersecurity. Cybercrime, cyberspionage en cybersabotage kunnen watersystemen (sluizen, gemalen, e.d.) en processen verstoren, met grote gevolgen voor de volksgezondheid, veiligheid en economie. Deze digitale bedreigingen vragen van de waterpartners om een gezamenlijke aanpak en inspanning. 4. Het succes van regionale samenwerking tussen gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven Gemeenten, waterschappen en drinkwaterbedrijven werken in heel Nederland – verspreid over 49 regio’s – samen aan het regionale waterbeheer.
Door kennis te delen, taken gezamenlijk uit te voeren en investeringen op elkaar af te stemmen, zijn al veel doelstellingen uit het BAW gerealiseerd. Nu gaan we volgende stappen zetten om het waterbeheer verder te professionaliseren en om de personele kwetsbaarheid van onze organisaties te verminderen 5. Implementatie van de Omgevingswet in de waterketen In 2021 treedt de Omgevingswet in werking. De nieuwe wet biedt de waterpartners kansen – dankzij verdere versterking van de samenwerking - om meer regionaal maatwerk te leveren. De consequenties van de Omgevingswet voor het stedelijk waterbeheer en de drinkwatersector zijn groot. Gezamenlijk willen we zorgen voor een goede implementatie van de wet en de regionale afstemming daarover.
Lokaal hitte plan opstellen i.s.m. GGD. Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Gidsprincipes klimaatrobuuste inrichting; Project: Staat van de toekomst.
2.2.4 Wensen en behoeften
Naast materiële en economische schade, kan het vóórkomen van bijvoorbeeld wateroverlast, overstromingen en natuurbranden, ook leiden tot emotionele schade en een gevoel van onveiligheid. Klimaatadaptief bouwen en inrichten biedt ook een kans om van gebieden aantrekkelijke leef- en vestigingslocaties te maken met meer groen en ruimte voor water in de bebouwde omgeving en voor meer innovatieve bouwvormen. Hiermee worden ook andere doelen dan klimaatadaptatie gediend, zoals een gezonde en veilige leefomgeving, biodiversiteit en het verhogen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Een veelgebruikte strategie bij klimaatadaptatie is het benutten van relevante fysieke veranderingen in de leefomgeving om concrete maatregelen te nemen (meekoppelen). Dat kan met klimaatadaptief bouwen en inrichten. Groene daken en gevels waar mogelijk toepassen.
Trends&Ontwikkelingen
Koppel de opgave voor klimaatadaptatie aan warmtetransitie. Visie op de ondergrond en de bodem. Zorg voor zichtbare voorbeeldprojecten. Waterbelasting in stedelijk gebied als oplossing voor het tegengaan van de verstening. Natuurinclusief bouwen. Claim bij iedere ontwikkeling een te bepalen percentage voor groen/blauwe structuren. Grenzen stellen aan verbruik van bijvoorbeeld drink- en grondwater. Niet meer afvoeren als landelijk gemiddelde als norm. Natuurlijke bodem- en watersysteem hanteren als leidend principe. Zorg voor ambassadeurs voor klimaatadaptatie, Koeleilanden.
Trends&Ontwikkelingen
2.3
Erfgoed
2.3.1 Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas)
Onderzoek stadsgenese (is voor stad niet weergegeven op geomorfologische kaart) - bron GrondRR en geoinspiratie AHN3 (PDOK) 5 meter raster voor gehele gemeente,DTM RCE archeologische monumenten Gemeentelijke beleidskaart topotijdreis - jaartallen af te stemmen met geneseproject Cultuurhistorische waardenkaart beleid gemeente Geoweb monumentale panden gemeente Gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart
2.3.2 Trends De aanwezigheid van erfgoedwaarden (gebouwde, maar ook landschapsstructuren) zijn een steeds belangrijkere voorwaarde om als stad aantrekkelijk te zijn om te wonen, te werken en te bezoeken. Deze trend blijkt ook uit diverse onderzoeken waaruit bijvoorbeeld blijkt dat gemeenten met een historisch centrum aantrekkelijker worden gevonden en dat de huizenprijzen hoger zijn naarmate deze dichter bij een historisch centrum of bij monumenten zijn gelegen. Landelijk maar ook regionaal en lokaal is er steeds meer belangstelling voor erfgoed in de brede zin (ruimtelijk erfgoed, mobiel erfgoed en immaterieel erfgoed). Dit blijkt uit bijvoorbeeld uit de bezoekersaantallen op de Open Monumentendagen, maar ook de vele verenigingen en clubs die zich met allerlei soorten van erfgoed bezighouden (van archeologie, boeken, lezingen tot onderzoeken). Ook op toeristisch gebied wordt erfgoed steeds meer als trekker gezien. Ook de aandacht voor naoorlogs erfgoed en het industriële erfgoed neemt landelijk toe. Deze laatste trend lijkt zich in Harderwijk echter nog niet echt voor te doen, gezien het feit dat de afgelopen jaren meerdere cultuurhistorische interessante kerken en industriële panden uit die periode vrij geruisloos zijn verdwenen. Er is steeds meer de behoefte om erfgoed beleefbaarder te maken.
Denk hierbij aan de historische binnensteden die meer en meer worden gezien als een attractiepark. Ook monumenten worden nu vaak voorzien van ‘spannende’ elementen als glazen loopbruggen en glazen uitkijkpunten Energietransitie en klimaat: De energietransitie heeft grote impact op het erfgoed. Vraagstukken als zonnepanelen op monumenten en in de binnensteden spelen steeds vaker. Ook zonneweides en windmolens hebben grote impact op het cultuurlandschap en archeologische waarden. Ook op de vraag hoe je monumenten energiezuiniger kunt krijgen en van het aardgas af kunt krijgen zonder afbreuk aan de monumentale waarden is nog geen eenduidig antwoord op gevonden. Ook heeft dit effecten op de ruimtelijke kwaliteit in zijn algemeenheid. Droogte kan negatieve effecten hebben op erfgoed. Denk aan verzakkingen, en archeologische waarden Functieverlies gebouwen: De samenleving verandert voortdurend. De ontkerkelijking veroorzaakt leegstand van kerken, fabriekspanden komen leeg te staan. Het aantal boerenbedrijven vermindert, wat effect heeft op de boerenerven en het landschap. Postkantoren en banken verdwijnen. De bevolkings- en de economische groei genereert meer bouwlocaties en infrastructuur. Het beleid van behoud door ontwikkeling wordt daardoor steeds belangrijker in het licht van de veranderde omgeving en de energietransitie.
Om die reden is men op zoek naar nieuwe manieren
Trends&Ontwikkelingen
beschermen van het erfgoed, omdat de klassieke manier van beschermen als belemmerend wordt ervaren.
2.3.3 Ontwikkeling
De gemeente zet zich in om de vesting meer zichtbaar te maken. Er wordt beleid opgesteld m.b.t. behoud boerenerven Dichtgroeien van Buitengebied/Hierden door herontwikkeling van voormalige boerennerven. Behoud van historische boerenerven door functieverandering met behoud van de historische waarden/uitstraling en geen algehele sloop, gevolgd door nieuwbouw
2.3.4 Wensen en behoeften ● ● ● ● ● ●
● ● ● ● ● ● ● ●
behoud van het erfgoed, zowel in het historisch centrum als daarbuiten en in Hierden/buitengebied ook jong erfgoed (naoorlogs) is onderdeel van Harderwijk en verdiend de aandacht specifiek wordt aandacht gevraagd voor kerken (kerkenvisie) het erfgoed moet niet (alleen) als museumstuk worden behandeld, maar moet een functioneel onderdeel zijn van de maatschappij Beleving van het erfgoed is belangrijk Het fysieke erfgoed moet niet als losse onderdeel worden gezien. Het gaat om het totaalplaatje van het fysiek erfgoed, de verhalen erachter, de ambachten en het actueel gebruik in deze tijd. Onderwijs/de jeugd moet betrokken worden bij erfgoed Varend erfgoed moet ook worden betrokken. Verloedering Smeepoortstraat tegengaan Steegjes opknappen Zuiderzeestraatweg waarderen: geen erven laten dichtgroeien Landschapsbeschrijving Hierden: wordingshistorie (Selhorst) Oude verkavelingsstructuren (h)erkennen/sfeer behouden Erfgoedcafé’s leven inblazen
Trends&Ontwikkelingen
3
Alliantie bouw en infrastructuur
De alliantie bouw en infrastructuur betreft de door de mens in cultuur gebrachte wereld. Kortom alle door de mens gebouwde objecten en aangelegde infrastructuur. Het gaat over de ingerichte leefomgeving, zoals bebouwingen, wegen en spoorlijn, kabels, leidingen en riool.
3.1
Openbare Ruimte/publieke ruimte Onder openbare/publieke ruimte wordt het gebied verstaan dat voor iedereen toegankelijk is.
3.1.1 Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas)
Gemeente - Geoweb
3.1.2 Trends De openbare of publieke ruimte wordt meer en meer gebruikt door de samenleving. Daar waar eerder de openbare ruimte voornamelijk een verkeersdoel diende, is er een trend waarneembaar waar de publiek ruimte steeds meer voor meerdere doeleinden benut wordt. Zo zie je vaker BBQ’s in parken en openbaar groen plekken, zijn er steeds meer stadstuintjes, vinden buurtfeesten en kleine evenementen plaats op verschillende plekken. Natuurlijk in de binnenstad maar ook in de Houtwalgarage, de Boulevard, het strandeiland, het Plantagepark, etc. Deels heeft dat te maken met de toename van het aantal woningen met weinig buitenruimte. Mensen willen meebeslissen over de openbare ruimte en willen openbare ruimte beheren (stadstuintjes). Ook sport wordt steeds vaker bedreven in de publieke ruimte, vaak zelfs commercieel, in bossen, op paden maar ook onder luifels van winkelcentra. Kortom de publieke ruimte is in toenemende mate de huiskamer van de samenleving.
3.1.3 Ontwikkeling
De gemeente stelt hoge eisen aan het openbaar gebied waarbij klimaatadaptatie, het voorkomen van hittestress, mogelijkheid tot sport, spel en bewegen belangrijke thema’s zijn. De Gemeente probeert met een natuurnetwerk biodiversiteit te verbeteren door het toepassen van ecologische groenbeheer.
3.1.4 Wensen en behoeften
Meer (afwisseling in) beplanting in openbare ruimte en beter frequenter onderhoud; Minder afval op straat door bv plaatsen prullenbakken; Leefomgevingskwaliteit verbeteren door compensatiepakketten (bomen, watervallen etc.) Processen opstellen voor het oplossen van wijkvraagstukken: Straat van de toekomst.
Trends&Ontwikkelingen
3.2
Gebouwde Omgeving
Met gebouwde omgeving wordt voornamelijk gedoeld op de belevingswaarde van de openbare ruimte. Die waarde wordt gevormd door een combinatie van de inrichting van de publieke ruimten en de kwaliteit/architectuur van de gebouwen.
3.2.1 Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas)
Lijst gegevens per wijk: allecijfers.nl, BAG, WOZ, CBS BAG Lijst gegevens per wijk van allecijfers.nl, plus aantal inwoners voor gezinsgrootte Gemeentelijke gegevens wijktypologie (welstand?) en/of type huizen
3.2.2 Trends Grondstoffen en bouwkosten De afgelopen jaren is krapte op de bouwstoffenmarkt ontstaan. Dit probleem is globaal en niet eenvoudig lokaal op te lossen. Het effect is wel stijgende prijzen van met name bouwmaterialen. Daarnaast wordt technisch personeel schaarser. Ondanks diverse werving programma’s is het aantal scholieren/studenten die kiest voor een technische opleiding zorgwekkend laag. Het gevolg is dat de kosten van woningen en andere objecten flink duurder zijn geworden in de afgelopen jaren. Grondstoffen en materialen raken op Grondstoffen en materialen raken op De aarde is een gesloten ecosysteem. Dat betekent dat er niet oneindig veel capaciteit is om door mensen veroorzaakte veranderingen op te vangen of om grondstoffen te verschaffen voor de behoeften. Bronnen die van levensbelang zijn voor voedsel, producten en gebouwde omgeving raken uitgeput en de negatieve effecten daarvan beginnen mensen te ervaren. CO2 uitstoot en NO reductie Ook met de bouw en daarna het gebruik van nieuwe functies neemt de CO2-uitstoot toe. Daarnaast wordt stikstof uitgestoten wat een negatief effect heeft op de voedselarme gronden van de Veluwe. Arme gronden minnende vegetatie heeft het hierdoor zwaar. Thuiswerken neemt toe Een positieve ontwikkeling is de toename van het thuiswerken.
Door Corona is dat in een enorme versnelling geraakt en hebben veel mensen de mogelijkheden van het thuiswerken ontdekt. Met als gevolg minder verkeersbewegingen. Dit vraagt ook om na te denken van ruimten om thuis te werken (kantoor aan huis). Lage rentestand De lage rentestand stimuleert het beleggen in vastgoed. Dit heeft een vliegwielwerking: doordat mensen geen of nauwelijks rendement hebben op hun vermogen, kiezen veel mensen voor het investeren in vastgoed. Daarmee verdringen ze vaak de reguliere woningzoekenden. Dit heeft een sterk prijsopdrijvend effect waarmee beleggers zich beloont zien met stijgende vastgoedprijzen en starters op de woningmarkt nog moeilijker aan een woning komen. Beleggers verhuren hun vastgoed vervolgens tegen stevige prijzen waardoor ook op de particuliere huurwoningmarkt prijzen hard stijgen. Corporaties mogen deze trend volgen (marktconform).
Trends&Ontwikkelingen
Andere woonvormen Door groei van het aantal huishoudens, verstedelijking en vergrijzing is er behoefte aan andere woonvormen dan de traditionele gezinswoningen. Een van de trends die op de behoefte aan andersoortige woonvormen inspeelt is het tiny house of small house. Tiny house & Small house Tiny house betekent letterlijk klein huis. Het huis heeft een woonoppervlak van 15 tot maximaal 50 vierkante meter. Een tiny house is een compact en klein huis dan geschikt is voor een minimalistische en milieuvriendelijke levensstijl. Een small house is het iets grotere broertje van het tiny house en heeft een woonoppervlakte van maximaal 90 vierkante meter. Een tiny house of een small house is een volwaardig, vrijstaand huis dat op een innovatieve manier is gebouwd. Een tiny of small house wordt meestal gebouwd van natuurlijke materialen of materialen die op een ecologisch verantwoorde wijze zijn verkregen, bijvoorbeeld hout, riet en kurk. Hoewel een small house klein is wordt er wel zorg besteed aan de architectuur en vormgeving. De vormgeving is extra van belang, want door de beperkte leefruimte is praktisch indelen een must. Levensloopbestendig De groei van het aantal huishoudens zal zich ook uiten in een toename van het aantal alleenstaande ouderen. Dit vraagt om meer levensloopbestendige woningen.
Ook wij zien de wens voor slapen op de begane grond steeds nadrukkelijker aanwezig, ook bij jongere opdrachtgevers. Slapen op de begane grond brengt niet alleen woongemakken met zich mee. Het levert ook een bijdrage aan het langer wonen en kunnen genieten van de woning. Mix van modern en klassiek Waren een aantal jaren geleden de klassieke woningen nog populair, tegenwoordig zien we veel animo voor schuurwoningen of juist moderne kubistische woningen. Eigentijds en toch warm en huiselijk is de trend. Dit doen we door gebruik te maken van materialen zoals hout, roestvrij staal en keramische materialen. Ook de baksteen maakt een comeback. De verwerking hiervan is wel anders dan een aantal jaren geleden. Zo kun je bijvoorbeeld voegloos metselen, waardoor de stenen op elkaar gestapeld lijken. Of kies voor een langformaat gevelsteen, zo creëer je een eigentijdse gevel. De materiaalkeuze heeft veel impact op de uitstraling en sfeer van de woning. Juist de combinatie van materialen zorgt voor een mooi en spannend resultaat. Van binnen naar buiten Er is meer aandacht voor het exterieur. Binnen en buiten gaan meer en meer in elkaar overvloeien waardoor een complete woonbeleving wordt gecreëerd. Of het nu gaat om een tuin of een compleet landschap: een woning is niet compleet zonder een link naar de omgeving. Wonen in de stad De ontwikkelingen in stedelijk gebied gaan snel.
Grond wordt schaars en steeds meer mensen willen dichtbij/of in de stad wonen. Hierdoor verandert de manier van wonen. Kleine kavels en compacte woningen dwingen ons als architecten tot creatieve oplossingen. Zeker op het gebied van lichtinval en ruimtelijkheid. Roomdeviders, lange zichtlijnen en grote glasoppervlakken zijn enkele trends in deze. Ruimte, groen en licht blijft belangrijk, ook in de stad. Duurzaam Naast architectuur, vormgeving en de manier van wonen, zorgt de bewustwording van het milieu ook voor een trend in de woningmarkt. Duurzaamheid is en zal een hot item blijven. We zijn
Trends&Ontwikkelingen
steeds meer doordrongen van het nut van gebruik van duurzame materialen en hun bijbehorende levensduur. Zonnepanelen gaan onze daken domineren en de gasaansluiting zal langzaam worden verbannen uit de woning. Maar dit is nog maar het begin. Wij verwachten steeds meer en betere ontwikkelingen op het gebied van duurzame energie in de woningbouw. Bron: https://thecitadelcompany.com/trends-in-architectuur-2020/
3.2.3 Ontwikkelingen Circulaire economie beleid en uitvoeringsprogramma Duurzame materialen (madaster) Materialenpaspoort toepassen Verplicht hergebruik als eis Gasloze wijken Energie mix van warmtebronnen en technieken Betaalbaar betekent niet dat het altijd terug verdiend kan worden. Er moet over nagedacht worden over comfort en een beter milieu/klimaat
3.2.4 Wensen en behoeften
Duidelijke kaders vooraf meegeven voor nieuwe ontwikkelingen; Vooral lelijke plekken aanpakken; Woon/werkconcepten ontwikkelen; Meer generatie woningen; Mensen willen kunnen slapen op de begane grond en langer wonen en genieten van de woning; Ontmoetingsruimte creëren en daarmee commitment met de samenleving. Sociale cohesie; Legolisering: woningen bouwen met componenten die later weer opnieuw kunnen worden toegepast. Prefab als antwoord op de krappe arbeidsmarkt en kortere bouwtijden; Premie A,B en C woningen als oplossing voor betaalbare woningen; Gemeenschappelijke, maatschappelijke toegevoegde waarde aantonen; Plekken bebouwen die niet voor de hand liggen zoals zijkanten van appartementengebouwen en daar een circulair gebouw ontwikkelen; Stadstuinen als voorwaarde; Flexibel bouwen: kantoren bouwen die ook als woning kunnen dienen en vice versa; Ruimte, groen en licht blijft belangrijk in de stad; Lokale initiatiefnemers in hun kracht zetten; Natuurinclusief bouwen Groene gevels en daken.
Trends&Ontwikkelingen
3.3
Agrarisch gebied
Met het agrarisch gebied wordt het Harderwijks buitengebied bedoeld waar met name de functie ‘agrarisch gebruik’ het hoofdgebruik is. In Harderwijk is dit gebied zeer beperkt en ligt om het dorp Hierden.
3.3.1 Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas)
Gemeentelijke gegevens – milieuvergunningen
3.3.2 Trends
Veel van de agrarische activiteiten in de gemeente zijn afgenomen. De vroegere eendenfokkerijen zijn vrijwel allemaal buiten bedrijf. De grond van Harderwijk is met name arme zandgrond. Waarschijnlijk vanwege schaalvergroting en de beperkte ruimte in de gemeente Harderwijk is er beperkt agrarische activiteit op de enk waarneembaar. Schaalvergroting is vanwege de arme zandgronden in Harderwijk geen optie. Ook is er sprake van een beperkt aantal intensieve veehouderijbedrijven. Door met name beperkingen vanwege de nabijheid van Natura2000 gebied Veluwe en daarmee vanuit de stikstofproblematiek zijn deze bedrijven slechts in staat te vergroten wanneer de huidige milieuvergunning van agrariërs daartoe ruimte biedt. De meeste agrariërs in onze gemeente hebben zich inmiddels aangemeld bij de provincie voor het saneringsprogramma. Landelijke doelen zijn duurzaam geproduceerd gezond voedsel, eiwittransitie en kringlooplandbouw. Belangrijke thema’s zijn nieuwe (eiwit-)teelten, uitstoot verminderen, precisielandbouw, biodiversiteit en welzijn en gezondheid van mens en dier. Hiervoor is de schaalgrootte en ruimte in onze gemeente te klein en zijn bovendien de arme zandgronden minder geschikt. De polder biedt hier meer kansen voor. Innovaties die zorgen dat (gezins)bedrijven blijven bestaan, die de omgeving verbeteren en die een bijdrage leveren aan bijvoorbeeld de energietransitie.
Deze trend zou zeer welkom zijn voor het gebied. Er ontstaan kansen voor Zorgboerderijen mits met de juiste motivatie. Zorginstellingen zijn ook commerciële bedrijven. Opletten dat het voor een agrariër commercieel interessant is. Kansen voor Stadslandbouw: het rechtstreeks leveren van agrarische producten aan consumenten.
3.3.3 Ontwikkeling ●
●
●
De gemeente is in gesprek met eigenaren van voormalige eendenfokkerijen over sanering. Hiervoor is een pilot eendengebiedregeling opgesteld. De resultaten van de pilot worden geëvalueerd. Er is weinig animo voor opvolging, de huidige gebruikers zijn over circa 10 jaar pensioengerechtigd. De verwachting is dat er veel gebouwen met asbestproblematiek leeg komen te staan. Vrijwel alle agrariërs hebben zich aangemeld voor de provinciale saneringsregeling. De leegstand van vrijkomende agrarische bebouwing leidt tot een rommelig landschap met een kans op ondermijning. De beperkte ruimte en de beperkingen (verbod op toename stikstofuitstoot) vanwege de nabijgelegen Natura2000 gebieden zijn belemmeringen voor de ontwikkeling van de agrarische sector. Wel liggen er in het gebied kansen voor energietransitie of herstel van biodiversiteit en landschap.
Trends&Ontwikkelingen
●
Samenwerken: Zorg voor samenwerkingsovereenkomsten tussen de boeren en hun omgevingspartners. Zo worden de diensten voor het ecosysteem, die de boer levert, ondersteund door degene die er profijt van heeft. Bijvoorbeeld behoud en onderhoud van landschapselementen, wat gunstig is voor de toeristische sector.
3.3.4 Wensen en behoeften ● ● ● ● ● ● ● ●
Maak een groen uitloopgebied voor de stad. Mensen zien liever dieren in weides dan grote stallen. Focus op enkele gezonde bedrijven en biedt die mogelijkheden, bijvoorbeeld zorgtaken. Maak er een extensief gebied van. Kiezen voor natuurinclusieve productie en gesloten kringlooplandbouw met een lagere stikstofuitstoot beter belonen. Bouwen in buitengebied alleen daar waar het de kwaliteit bevordert. Maak agrariërs beheerder van het buitengebied. Beheer en onderhoud van het agrarisch gebied. Overheid neem de regie. Bescherming van monumentale boerenerven Karakter Zuiderzeestraatweg bewaren (een structuur van open doorzichten en dichte geclusterde bebouwing)
Trends&Ontwikkelingen
3.4
Mobiliteit
3.4.1 Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas)
AtlasLeefomgeving.nl BGT Bushaltes, busroutes, treinstation, spoor Rapport verkeersknelpunten
3.4.2 Trends ●
● ●
● ● ●
● ● ● ● ● ● ● ● ● ●
Mobiliteit neemt elk jaar toe. Ook de vorm van vervoer verandert snel. Opvallend is met name het elektrisch vervoer. Dat gaat over volledig elektrisch aangedreven auto’s (van 20132018 een vervijfvoudiging), hybrides, elektrische fietsen, scooters, pedelecs, scootmobielen. Op toeristisch gebied is er een toename te zien van verschillende mobiliteitsvormen. SOSevents verhuurt bijvoorbeeld Segways, (elektrische) steps en mountainbikes. Hieruit blijkt ook dat op het gebied van mobiliteit Nederland, en dus ook Harderwijk snel verandert. Dat betekent iets voor het aantal 2e auto’s, de parkeerbehoefte, de behoefte aan oplaadpunten, het elektriciteitsnetwerk, etc. Toename van deelmobiliteit: deelauto’s (Greenwheels, etc.) en deelfietsen (Keobike), deelauto’s voor VVE’s; Vervoer over water wordt beperkt door capaciteit sluizen Elburg en Nijkerk. Recente ervaring leert dat vanwege externe omstandigheden (Covid-19) mensen relatief eenvoudig de overstap kunnen maken naar thuiswerken. Dat kan effect hebben op mobiliteit. Toename van slimme mobiliteit: d.m.v.
app het voor- en natransport bij OV verbindingen Mobility As A Service (M.A.A.S.) Snelheidsverschillen op het fietspad nemen toe Ontwikkeling Lelystad airport Verbeterd spoorproduct Autobezit onder jongeren neemt af, zij zijn gewend geraakt aan OV Er is een tendens dat door de mogelijkheden van thuiswerken er een beweging gaande is vanuit de Randstad naar de periferie Er is een tendens dat door de mogelijkheden van thuiswerken er meer spreiding over de dag ontstaan van verkeersstromen met minder files tot gevolg Meerderheid van de kamer heeft de motie 30 km binnen de bebouwde kom gesteund. NS wordt meer en meer mobiliteitsontwikkelaar. Elektrisch vervoer neemt snel toe.
3.4.3 Ontwikkeling ● ● ● ● ● ● ●
De gemeente investeert in voldoende oplaadpunten voor auto’s en fietsen; De gemeente ijvert voor een verbeterd spoorproduct (een snelle en frequente verbinding met de Randstad en Zwolle voor het treinverkeer). Onderzoek fietssnelweg Amersfoort-Zwolle; Mobiliteitsmakelaar wordt regionaal ingezet; Nieuw hoogstedelijke ontwikkeling nabij het station van Harderwijk Nieuw parkeerbeleid NS wordt meer en meer een mobiliteitsontwikkelaar/mobiliteitsbedrijf
Trends&Ontwikkelingen
3.4.4 Wensen en behoeften ● ● ●
● ● ● ●
● ● ● ● ●
●
●
● ●
Algemeen: Sociaal veilig fietspadennetwerk voor de avond en nachtelijke uren Infrastructuur voor speed-pedelecs Inrichten volgens S.T.O.M.P. STOMP staat voor Stappen, Trappen, OV, MaaS en Privé-auto. Bij het STOMP-principe geven we de S de meeste prioriteit, gevolgd door de T, de O, de M en dan pas de P. Zo vormt de mens het startpunt. Door functiemenging en compactheid toe te passen ontstaan gebieden waar lopen een aantrekkelijke optie is. Voor langere afstanden bieden fiets en OV uitkomst als schone en ruimte-efficiënte modaliteiten. MaaS – bijvoorbeeld deelvervoer – kan dit gebruik vergemakkelijken en verder stimuleren. De privéauto geldt als sluitstuk. STOMP vormt de basis voor de ruimtelijke inpassing van mobiliteit. Wat STOMP precies betekent voor een gebied, is sterk afhankelijk van de gebiedstypologie. STOMP is ingegeven door duurzame mobiliteit. STOMP gaat onder andere over: 1. Korte verplaatsingsafstanden door nabijheid van veel gebruikte voorzieningen en werk. 2. Inclusieve, toegankelijke en betaalbare verplaatsingsmogelijkheden door keuzevrijheid in modaliteiten. 3. Gezonde verplaatsingen door actief vervoer (lopen en fietsen). 4. Schone verplaatsingen door lopen, fietsen en elektrisch (deel)vervoer (inclusief logistiek). 5. Verkeersefficiënte verplaatsingen door collectieve opties zoals openbaar vervoer en deelvervoer. 6.
Ruimte-efficiënte verplaatsingen door vervoerwijzen die hoogfrequent gebruikt worden en/of weinig (openbare) ruimte innemen. 7. Tijdsefficiënte verplaatsingen door reisbewegingen over de dag te spreiden. (Auto)verkeer zit ons in de weg dus meer inzet op fietsgebruik Deelmobiliteit als vast onderdeel van het programma. Jongere generaties hechten minder waarde aan autobezit, maar kiezen voor flexibele vormen van mobiliteit. Fietspaden breder (conflicten met flora en fauna in buitengebied), vanwege toenemende drukte en fietsers in twee richtingen met steeds hogere snelheid. Kans op ongelukken neemt toe door grote onderlinge snelheidsverschillen en gebruikers op één pad in twee richtingen. Positie van speed-pedelecs; op rijbaan of op fietspad? Fietsen (stallen) in voetgangersgebied blijft aandachtspunt. Meer fietspaden/verbindingen, fietssnelwegen, fietsparkeerplekken dichtbij voorzieningen; Betere ov-verbindingen van en naar centrum 30 km/h binnen de bebouwde kom; bij scholen Stadsweiden: ● verkeersveiligheid rotondes verbeteren; ● fietspaden verbeteren; ● meer parkeergelegenheid; Binnenstad: ● Autovrij; ● Goede route voor langzaam verkeer tussen station en binnenstad; ● Fietsparkeren beter faciliteren. Tweelingstad: ● Fietstunnel Graaf Ottolaan is ontbrekende factor in fietspadennetwerk. Misschien meenemen in de ontwikkeling van Kranenburg Noord.
Waterfront: ● Minder verkeer in Waterfront Nieuw Weiburg: ● IC status station;
Trends&Ontwikkelingen
● Vraagafhankelijk busvervoer; ● Parkeren bij stations, mobliteitshub. ● Verdichting rondom de stations (OV-knooppunten), met name woningen. Alle infra ligt er al, aantrekkelijk voor gemeenten en projectontwikkelaars. Naast woningen ook kantoren, hotel- congres functie, etc. 24/7 activiteit. ●
Trends&Ontwikkelingen
3.5
Wonen
3.5.1 Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas) 3.5.2
Lijst gegevens per wijk: allecijfers.nl, BAG, WOZ, CBS BAG Lijst gegevens per wijk van allecijfers.nl, plus aantal inwoners voor gezinsgrootte Gemeentelijke gegevens wijktypologie (welstand) en/of type huizen
Trends
Trendrapportage 2020 Harderwijk: Woningmarkt: De slaagkans op een sociale huurwoning is voor woningzoekenden onveranderd laag. Door wijzigingen in rijksregels zullen nog meer alleenstaande inwoners buiten de boot vallen (die teveel verdienen om voor een huurwoning in aanmerking te komen). De gemeente stuurt op de bouw van sociale huurwoningen bij grote projecten. Woonproblematiek en het sociaal domein: Inwoners die al in een kwetsbare positie zaten, lopen nog meer vast. Echter, het niet kunnen vinden van een woning, leidt ertoe dat ook inwoners die niet in een kwetsbare positie zijn, toch woonproblemen krijgen en ook op andere terreinen in de problemen komen. Bij de uitstroom uit ‘Beschermd Wonen’ is het beeld minder eenduidig: hier speelt ook mee dat de beschikbare woning om uit te stromen een achteruitgang kan betekenen voor de cliënt. Leefbaarheid: De leefbaarheid is in vergelijking met vijf jaar geleden iets gestegen (van 7.4 naar 7.6). De sociale cohesie en veiligheid in de buurt zijn iets toegenomen, de overlast in de buurt is iets afgenomen. Ook in de wijken die lager scoren dan gemiddeld in Harderwijk. Waar een clustering van zorgvragers zich voordoet, probeert de gemeente met de maatschappelijke partners de samenwerking te versterken en zo de problematiek aan te pakken. Effecten van corona: De woningmarkt draait ‘gewoon’ door.
De prijzen van koopwoningen staan nog niet onder druk. De indruk is dat een deel van de arbeidsmigranten vanwege de coronacrisis is vertrokken. De opbouwwerkers van ZorgDat zijn meer ‘outreachend’ gaan werken en zichtbaar geworden in de wijk. Daarmee is ook problematiek beter inzichtelijk. Die werkwijze is wel tijdsintensief.
De woningbouw kent grote opgaven. De afgelopen jaren zijn een aantal trends waarneembaar met grote invloed op de hoeveelheid beschikbare woningen: ● er is landelijk gezien sprake van een migratieoverschot: er komen meer mensen in Nederland wonen dan dat er vertrekken; ● de huishoudensgrootte neemt af: een gemiddeld huishouden is nu 2,1 en de verwachting is dat dat nog verder afneemt; ● de bankencrisis van 2007/2008 heeft een tijdelijke rem op woningbouw gezet. Ook in Harderwijk werd de woningbouw geremd en kwam zelfs nagenoeg tot stilstand in Waterfront en Drielanden; ● dat heeft toen ook tot het vertrek van veel geschoold personeel uit de bouwwereld geleid en deze leemte is moeizaam op te vullen; ● het tekort aan personeel heeft geleid tot oplopende bouwkosten waardoor betaalbare woningen steeds lastiger zijn te realiseren; ● woningbouwcorporaties kregen te maken met een andere regelgeving waardoor ze meer aan banden lagen en gedwongen werden zich uitsluitend te richten op sociale woningbouw; ● woningbouwcorporaties moesten ook een verhuurdersheffing gaan betalen zodat ze meer marktconforme huur gingen vragen. Hierdoor konden de corporaties minder investeren in nieuwbouw; Trends&Ontwikkelingen
●
●
stikstof en pfas regels maken het momenteel lastig om vergunningen rond te krijgen en provincie en rijk verschaffen geen helderheid over de toepassing van regels daaromtrent. (Bron: Hanne Obbink; Trouw 9 september 2020) mensen wonen steeds langer thuis omdat zorg thuis wordt gestimuleerd boven intramurale zorg.
Demografische ontwikkeling (prognose volgens Woonvisie 2017-2027)
Prognose bevolkingsontwikkeling volgens ABF - Primos
Op 12 juli 2021 heeft de gemeente 48.678 inwoners. Dit aantal wijkt zo’n 1,5 % af van de prognoses van de Woonvisie. De stijging is dus iets sterker dan verwacht. Prognoses zijn vaak gebaseerd op cijfers over groei uit het recente verleden. Feitelijk hangt groei logischerwijs samen met de beschikbaarheid van woningen. Vanwege de enorme vraag naar woningen in heel Nederland én de goede ligging t.o.v. de randstad in combinatie met het gunstige woonklimaat maakt dat Harderwijk op dit moment een overspannen woningmarkt kent. In de woonvisie wordt ruim 50% toegeschreven aan natuurlijke aanwas.
Trends&Ontwikkelingen
3.5.3
Ontwikkeling
Harderwijk groeit relatief hard qua aantal woningen. Een verkorting van de wachttijd voor een huurwoning is wenselijk. Er wordt ook ingezet op een stevige groei in de komende jaren in met name Waterfront en Drielanden. Ook op andere locaties wordt door marktpartijen hard gewerkt aan het realiseren van woningen op diverse inbreidingslocaties aan de Verkeersweg, de Stadsdennenweg en recent gerealiseerd aan de J.P. Heijelaan, de Johanniterlaan en bij de Harder. Jaar
2015
2016
2017
2018
2019
2020
#
125
99
115
394
466
316
eg
75
99
101
329
250
183
mg
50
0
14
65
216
133
koop
76
99
88
208
301
106
huur
49
0
27
186
165
210
sh 1
0
0
0
15
0
25
sh2
7
0
0
7
71
12
sh3
32
0
0
0
0
17
sh4
10
0
0
0
10
7
vsh1
0
0
3
58
53
34
vsh 2
0
0
24
107
31
116
Trends&Ontwikkelingen
< 150
0
0
0
< 200
0
10
0
< 217
0
0
0
< 275
24
28
40
< 325
33
23
> 325
19
38
0
0
0
0
1
3
31
23
0
42
51
8
33
71
82
42
15
63
144
52
Tabel: Geprognotiseerde woningbehoefte
De huidige plannen (zie tabel hierboven) voor woningbouw zijn gebaseerd op bevolkingsprognoses. Deze prognoses zijn gebaseerd op resultaten behaald in het verleden en die trend wordt doorgezet. De gemeente heeft daarom plannen in ontwikkeling voor Weiburg en later Kranenburg Noord. Verder staat de gemeente open voor herstructurerings- en inbreidingsplannen. Voor herstructurerings- en inbreidingsplannen bestaat een grote interesse van beleggende partijen die ver boven de normale prognoses uitstijgen. Een totaaloverzicht van de huidige stand van zaken per 1/1/2020 staat in de tabel hieronder. Jaar # eg mg koop huur sh 1 sh2 sh3 sh4 vsh1 vsh 2 < 150 < 200 < 217 <275 < 325 > 325
2021 770 246 524 363 407 0 161 64 14 141 27 12 52 35 84 81 99
Trends&Ontwikkelingen
2022 664 189 475 181 483 0 144 39 60 195 47 0 1 12 46 45 74
2023 449 222 227 361 88 0 6 4 24 38 18 0 1 62 76 94 125
2024 226 189 37 178 48 0 0 0 18 14 18 0 1 12 46 45 71
2025 226 189 37 178 48 0 0 0 18 14 18 0 1 12 46 45 71
2026 226 189 37 178 48 0 0 0 18 14 18 0 1 12 46 45 71
2027 139 102 37 117 22 0 0 0 5 14 5 0 1 4 33 32 44
2028 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
2029 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
3.6
Duurzaamheid
3.6.1 Feitenrelaas kaartbeelden (middels stadsatlas)
energietransitiekaart
3.6.2 Trends Duurzaamheid is een belangrijk onderwerp voor de Gemeente Harderwijk en voor de omgevingsvisie. Omdat duurzaamheid verschillende thema’s raakt is in deze paragraaf duurzaamheid beperkt tot die trends en ontwikkeling die op globaal niveau spelen maar ons ook in de dagelijkse praktijk raken.
De gemeente heeft een opgave vanuit het klimaatakkoord. De gemeente is gecommitteerd aan het Regionale Energie Strategie (RES) Materialen raken op (zie paragraaf 3.2.2) Afvalstof waardevol Klimaatverandering (zie paragraaf 2.2.2)