Rekenkamerrapport Afvalbeleid Harderwijk

De pilot heet het inzicht gegeven om geen PMD brongescheiden te willen inzamelen om zo de kwaliteit van de grondstofstromen te waarborgen. f. Wat zijn de financiële aspecten van het gevoerde beleid en welke gevolgen hebben die voor de toekomst? De beleidsmatige keuzes van gemeente Harderwijk hebben geleid tot een structureel lagere afvalstoffenheffing dan het landelijk gemiddelde en het gemiddelde in stedelijkheidsklasse 2. In de afgelopen jaren is dit verschil bijgetrokken door het 100% kostendekkend maken van de afvalstoffenheffing (in het verleden was deze niet 100% kostendekkend). Ook met het kostendekkend maken van de heffing, is de heffing laag in vergelijking met referenties.

g. Welke doelen op het gebied van communicatie zijn wel en welke niet behaald en waar valt nog winst te behalen vanuit het oogpunt van doeltreffendheid (bijv. in termen van de gewenste gedragsverandering)? Op het gebied van communicatie zijn geen doelen geformuleerd in het beleid waardoor hier niet aan getoetst kan worden. Vanuit het oogpunt van doeltreffendheid is er geen expliciete en integrale aanpak geweest op gedragsverandering. De focus lag op voorlichting over de beleidswijzigingen (diftar) en de PMD-pilot. h. Welke gedragsveranderingen bij inwoners zijn waargenomen als gevolg van communicatie en beleidsinterventies en hoe hebben deze bijgedragen aan de beleidsdoelen? Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

25

Er hebben geen metingen plaatsgevonden om deze onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden.

5.3

Sturing en monitoring a. Is er inzicht in de kwaliteit van de gescheiden, ingezamelde stromen huishoudelijk afval en in de financiële aspecten van inzamelingsopties (bron- en nascheiding)? Gemeente Harderwijk heeft duidelijk zicht op de kwaliteit van de ingezamelde stromen huishoudelijk afval en de financiële gevolgen daar van. Op dit moment is er geen afkeur en zijn er geen financiële consequenties. Wel heeft de PMD-pilot het inzicht opgeleverd dat bronscheiden van PMD kan leiden tot afkeur en daarmee hogere kosten. b. Hoe en met welke indicatoren monitort de gemeente het halen van doelstellingen ten aanzien van beleid, uitvoering en communicatie en stuurt ze bij waar nodig? In de P&C-stukken geeft het college de gemeenteraad inzicht in de mate waarin de beleidsdoelstelling gehaald wordt. Er wordt gerapporteerd over de hoeveelheid ingezameld restafval. Conform het BBV. Gemeente Harderwijk doet verder mee aan de landelijke Benchmark Huishoudelijk Afval, waardoor de gemeente op ambtelijk en bestuurlijk niveau veel inzicht heeft in de mate waarin de beleidsdoelen behaald worden. Bijsturing heeft in de recente jaren vooral politiek plaatsgevonden: het uitvoeren van de PMD-pilot is daar een voorbeeld van. c.

Beschikt de gemeente over genoeg data en inzicht in de ontwikkeling en beheersing van afvalstromen om op onderbouwde wijze de keuze tussen bron-scheiding of nascheiding te kunnen maken en kan op dit moment de potentie van beide benaderingen in het licht van de VANGdoelen voor Harderwijk goed worden ingeschat? Ja en nee. Met de informatie van de benchmark heeft de gemeente voldoende inzicht in de afvalstromen. Het ontbreekt echter aan een structurele peiling van de wensen en behoeften van inwoners en de mate waarin inwoners de gemaakte keuzes ook snappen. d. In hoeverre wordt gebruik gemaakt van data-analyse en technologische innovaties om afvalstromen en de effectiviteit van het beleid te monitoren? Op dit moment is data-analyse en de inzet van technologische ontwikkeling niet een pijler van het beleid. De gemeente verzamelt wel informatie door de sorteeranalyses uit te laten voeren, en beschikt over gechipte containers wat de basis is voor data gedreven beleid en inzameling.

5.4

De rol van de raad a. Is de informatievoorziening aan de gemeenteraad over het afvalbeleid adequaat (tijdig en volledig) De raad ontvangt veel en regelmatig informatie over de voortgang van het beleid. Zowel via de P&Cstukken waar meer informatie gedeeld wordt dan strikt noodzakelijk, als via raadsinformatiebrieven krijgen raadsleden adequate informatie over de voortgang van het afvalbeleid. b. Hoe is de raad betrokken geweest bij de ontwikkeling en uitvoering van het afvalbeleid? De gemeenteraad is in de afgelopen jaren sterk betrokken geweest bij de ontwikkeling en uitvoering van het afvalbeleid. Afval is duidelijk een ‘hot topic’ voor de raad. Dat is te zien aan zowel het aantal moties en amendementen als de aandacht voor afval in het collegeprogramma. De raad heeft daarbij een sterk op uitvoering gerichte rol op zich genomen en heeft veel sturing gegeven aan de inrichting van de pilot over bron- en nascheiden van PMD. c. In welke mate zijn de systemen voor monitoring- en evaluatie effectief (geweest) in het voorzien van de gemeenteraad van relevante informatie voor beleidsbeslissingen? Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

26

De raad ontvangt regelmatig informatie over de vordering van het beleid door de inzet van raadsinformatiebrieven en fysieke toelichtingen door de wethouder met ambtelijke ondersteuning. Hierbij wordt informatie als de prestatie in de benchmark met de raad gedeeld. d. Aan welke informatie heeft de raad behoefte? Wordt aan die informatiebehoefte voorzien? Zoals juistheid, tijdigheid en volledigheid. De raad geeft aan dat door de huidige wethouder en ambtelijke ondersteuning er tijdige, juiste en volledige informatie aangeleverd wordt. De raad heeft, ook door het rumoer op het afvaldossier, een sterke informatiebehoefte en hier wordt aan voldaan door het college. e. Is de informatie die de raad ontvangt voldoende (juist, tijdig, volledig, relevant etc.) om de kaderstellende en controlerende rol in te vullen? Op dit moment ontvangt de raad voldoende informatie, maar ligt er een sterke focus op de PMD-pilot, ook omdat de raad deze informatie graag wil. Monitoring gebeurt via de benchmark huishoudelijk afval en sorteeranalyses, maar op het gebied van communicatie en participatie mist er informatie die de raad zou kunnen gebruiken om de kaderstellende en controlerende rol invulling te geven. f. Biedt de huidige situatie aanknopingspunten om de inhoudelijke gemeentelijke beleidsdoelen te halen? Het beleid en de informatievoorziening kan meer integraal aangepakt worden.

Onderwerpen zoals service, participatie, communicatie en handhaving hebben weinig aandacht van college en raad. Het doen van nulmetingen en progressiemetingen op deze gebieden zou de raad een veel breder informatiepakket geven om de controlerende en kaderstellende taak uit te voeren.

5.5

Toetsing aan het normenkader In het volgende overzicht worden de normen getoetst. Daarbij zijn drie beoordelingen mogelijk: groen als gemeente Harderwijk voldoet aan de norm, geel/oranje als de gemeente deels voldoet en rood als de gemeente niet voldoet aan de norm. De rode normen worden onder aan de tabel specifiek toegelicht. Normenkader Rekenkameronderzoek Harderwijk Afvalbeleid De gemeentelijke Planning&Control-stukken a)

Beoordeling

De gemeentelijke P&C-stukken voldoen aan het Besluit Begroten en Verantwoorden

b) De gemeentelijke P&C-stukken bevatten een beschrijving van de meest relevante ontwikkelingen voor het afvalbeheer: Effecten op het kostenniveau, Effecten op beleidsniveau, Effecten voor inwoners De rol van het college c) Het college stelt tijdig beleidskaders op voor besluitvorming in de gemeenteraad. d) De gemeenteraad ontvangt minimaal eens per jaar een overzicht van de stand van zaken van het afvalbeleid, waarin in elk geval is opgenomen: hoeveelheid restafval per inwoner per jaar, hoeveelheid grondstofstromen per inwoner per jaar, afvalscheidingspercentage en analyse op hoofdlijnen van de voortgang van het beleid. e) De gemeenteraad wordt actief geïnformeerd over actualiteiten die van impact kunnen zijn op de hoogte van de afvalstoffenheffing of impact hebben op de voortgang van het beleid. De rol van de gemeenteraad f) De afvalstoffenverordening is door de gemeenteraad vastgesteld. g) Het afvalbeleid is door de gemeenteraad vastgesteld h) De afvalstoffenheffing wordt jaarlijks door de gemeenteraad vastgesteld.

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

27

i) Er worden regelmatig technische, schriftelijke en/of actualiteitsvragen gesteld over afval(beleid) j) Er worden regelmatig moties en amendementen ingediend bij de bespreking van afval(beleid) k) Er worden soms moties en amendementen ingediend buiten de bespreking van afval(beleid) Het afvalbeleidsplan (of soortgelijk kaderstellend document) l) Het afvalbeleidsplan heeft een planperiode inclusief 2025 m) Het beleidsplan omvat een realistische doelstelling voor de gemeente (realistisch betekent dat de ambitie in lijn moet zijn met de voorgestelde maatregelen) n) In het afvalbeleidsplan staat een beschrijving van de te nemen maatregelen o) Het afvalbeleidsplan omvat een financiële paragraaf waarin alle relevante factoren die van invloed op de afvalstoffenheffing kunnen zijn, zijn opgenomen p) In het afvalbeleidsplan is de samenhang met de beleidsinstrumenten communicatie en handhaving goed omschreven. Uitvoering van de afvalinzameling q) Er is inzicht bij de gemeente in de effectiviteit van de uitvoering van het afvalbeleid r) Er is inzicht bij de gemeente in de efficiency van de uitvoering (op ten minste de inzameling van het huishoudelijk restafval) s) Periodiek worden inwoners bevraagd op de tevredenheid over het beleid, over de uitvoering van de inzameling en over suggesties voor beleidsverbetering.

t) De gemeente heeft goed inzicht in de voortgang van het afvalbeleid aan de hand van ingezamelde tonnages gedurende het jaar (maandoverzichten) u) De (verwerkings)contracten met derden zijn actueel c) Het college stelt tijdig beleidskader op voor besluitvorming. Door de focus van de gemeente op de uitvoering van de PMD-pilot, is de uitvoering van het reguliere afvalbeleidsplan onder druk komen te staan. Het opstellen van een nieuw afvalbeleidsplan is tijdens het opstellen van dit rapport onder handen binnen de gemeente. Daarmee is het college feitelijk net iets te laat: ideaal gesproken zou begin 2024 het nieuwe afvalbeleid zijn vastgesteld. m) Het beleidsplan omvat een realistische doelstelling In het huidige beleidsplan is de doelstelling gericht op 100 kg in 2021. Met de invoering van tariefdifferentiatie was een sterke daling van de hoeveelheid restafval te verwachten. Het moment van invoeren heeft langer geduurd, wat het beleidsplan feitelijk te ambitieus maakt. De genoemde streefwaarde van 30 kg is in lijn met de landelijke VANG-doelstelling die toentertijd gehanteerd werd, maar kent geen vertaling naar maatregelen. p) In het afvalbeleidsplan is de samenhang van communicatie en handhaving goed omschreven Communicatie en handhaving zijn in het beleidsplan niet opgenomen hoe deze ingezet gaan worden, evenmin de samenhang tussen de inzet van deze beleidsinstrumenten.

In de praktijk is er natuurlijk wel sprake van communicatie en handhaving op afvalbeleid: het punt is juist dat in de samenhang de kracht van deze instrumenten toeneemt. s) Periodiek worden inwoners bevraagd op de tevredenheid. Gemeente Harderwijk heeft geen periodieke peilingen uitgevoerd van bewonerstevredenheid met afval(beleid).

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

28

6 Samenvattend, conclusies, aanbevelingen & bestuurlijk wederhoor 6.1

Samenvattend

6.1.1

Ten aanzien van de kaderstelling in het afvalbeleid en de PMD-pilot Gemeente Harderwijk geeft in haar afvalbeleid een sterke invulling aan de indicator ‘milieu’ door te kiezen voor een ambitieuze doelstelling. In de afvaldriehoek milieu-service-kosten zijn de overige twee aspecten, service(beleving) en kosten, minder concreet ingevuld. De raad geeft in het beleidskader feitelijk vooral sturing op de milieuprestaties en niet of nauwelijks op de te leveren service en dienstverlening en daarmee samenhangende kosten. Met de PMD-pilot heeft de raad expliciet gekozen voor het afwijken van de uitvoering van het beleidsplan. In de opzet en uitvoering van deze pilot ontbreken duidelijke kaders. Bijvoorbeeld hoeveel meer PMD ingezameld zou moeten worden, hoe tevredenheid van inwoners gepeild wordt en/of welke kosten daarmee gemoeid gaan. De kwaliteit van de stukken is daarbij ruim voldoende, de informatie vanuit het college is compleet, duidelijk en uitgebreid. Raadsleden kunnen – als zij dat willen – ook de inhoudelijke onderbouwingen nalezen.

6.1.2

Ten aanzien van de inzamelstructuur Gemeente Harderwijk heeft gekozen voor tariefdifferentiatie als maatregel om rond de 100 kg restafval te komen. Dat ligt in lijn met andere gemeenten van deze stedelijkheidsklasse. De serviceprikkel is minder tot uitdrukking gekomen: er is beperkte prikkel om grondstoffen gescheiden aan te bieden. Zo is er een hoge frequentie voor inzameling van restafval en een relatief lage frequentie voor inzameling van GFT. In combinatie met het nascheiden van PMD, is er een beperkte(re) stimulans voor inwoners om aan huis het afval gescheiden aan te bieden. Het beleid voor grof huishoudelijk afval is afwijkend van andere gemeenten. Meestal zijn stromen op de milieustraat gratis om te brengen, en kost het geld om deze aan huis op te halen. In Harderwijk moet voor beiden betaald worden. Inwoners hebben daardoor een lagere prikkel om afval gescheiden aan te bieden op de milieustraat.

6.1.3

Met betrekking tot de prestaties De milieuprestaties van gemeente Harderwijk zijn goed in vergelijking met gemeenten in dezelfde stedelijkheids- en hoogbouwklasse. De gemeente heeft minder restafval en meer grondstoffen. Met name op de inzameling van GFT lijkt een verbetering mogelijk, omdat deze grondstoffen nog veel voorkomen in het restafval. Dit GFT wordt weliswaar als ‘natte organische fractie’ gebruikt voor de productie van biogas, maar niet hergebruikt als compost c.q. grondverbeteraar. Ook de aparte inzameling/verwerking van luiers is kansrijk te noemen. Daarbij speelt echter een landelijk/Europees gebrek aan verwerkingscapaciteit een belangrijke rol bij het niet apart inzamelen van deze afvalstroom. Er vinden geen periodieke peilingen plaats van de servicebeleving van inwoners in Harderwijk. Niet naar de mate waarin inwoners het beleid snappen en weten wat zij met hun afval moeten doen en niet naar de motivatie van inwoners. Er heeft daarbij ook weinig tot geen participatie met de inwoners plaatsgevonden. Financieel behoort Harderwijk tot de beter functionerende gemeenten in stedelijkheidsklasse 2. In de benchmark huishoudelijk afval bevindt de gemeente zich in het juiste kwadrant van de Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

29

kosteneffectiviteit. Ook in de verdiepende benchmark van IPR Normag doet de gemeente het goed.

6.1.4

Rol van de raad De raad neemt een sterk op uitvoering gerichte rol op zich en geeft (zeer) veel aandacht aan de uitvoering van een pilot over bron- en nascheiden van PMD. Dit onderwerp is voor veel gemeenteraden een duidelijk onderwerp waarop meningen verschillen en vraagt bij veel gemeenten ook tijd en onderzoek om te kunnen beantwoorden. In de kaderstelling is de doelstelling op zeer korte termijn gericht (beleid uit 2020, doelstelling al in 2021) en is de langere termijn doelstelling van 30 kg restafval een streefdoel. Dit kader geeft in elk geval houvast, hoewel uit de analyses in de bijlagen bij het raadsvoorstel duidelijk is dat de voorgestelde maatregelen niet gaan leiden tot het halen van de doelstelling. De vraag is of de raad zich ook zou moeten buigen over de vraag wat een haalbare langetermijndoelstelling van de gemeente is? De genoemde 30 kg/inw. is inmiddels aan herijking toe. In een pdca-cyclus wordt op basis van een beleidsmonitor bezien of gestelde doelen worden behaald (of in de juiste richting wordt gewerkt), welke eventuele (ook extra) maatregelen moeten worden getroffen én/óf dat de gestelde doelen moeten worden bijgesteld (naar boven of naar beneden). Dit is niet iets waar de raad van Harderwijk actief naar kijkt. Men kijkt vooral naar de uitvoering en de korte termijn. De raad ontvangt veel en regelmatig informatie over de voortgang van het beleid.

Daarin wordt hoofdzakelijk gerapporteerd op de milieuaspecten en kosten van het afvalbeleid. De servicebeleving blijft daarin ondergeschikt.

6.2

Conclusies en aanbevelingen Op basis van het uitgevoerde onderzoek komt de rekenkamer met de volgende conclusies en aanbevelingen.

6.2.1

Schep duidelijke kaders, laat ruimte voor de uitvoering De gemeenteraad van Harderwijk heeft een zeer grote aandacht gehad voor het afvalbeleid. Dat heeft niet bijgedragen aan het halen van de doelstellingen. De grote aandacht voor het bron- en nasorteren van PMD heeft de focus van de raad verlegd naar de pilot zelf en minder naar het breder geformuleerde beleidskader. De opzet van de pilot was verder inhoudelijk ook twijfelachtig in de beoogde doelstelling: inwoners van Harderwijk bieden hun PMD aan bij het restafval. Dat is gemakkelijk, aan huis te doen, met een hoge inzamelfrequentie. Het apart houden van het PMD en weg moeten brengen naar slechts enkele verzamelcontainers is daarmee eerder een serviceverlaging dan een prikkel voor extra afvalscheiding. Verder bieden dit type verzamelcontainers een mogelijkheid voor dumping van afval, hetgeen duidelijk een bijeffect is van de introductie van tariefdifferentiatie. Het beoogde inzicht van de pilot in de kwaliteit van de inzamelde afvalstromen was daarmee op twee manieren bij de inrichting van deze pilot problematisch: bewoners moesten een extra stap zetten om PMD gescheiden aan te bieden en het werken met verzamelcontainers helpt niet bij het verhogen van de kwaliteit. In het beleidsdomein afval heeft de gemeenteraad van Harderwijk een zeer actieve houding genomen.

Niet alleen bij de kaderstelling, maar ook bij de uitvoering van het afvalbeleid. Voor een gemeenteraad is het bij afvalbeleid aantrekkelijk om de technische details in te gaan, om concrete voorstellen aan te reiken en bij de uitvoering veel vragen te stellen. Het afvalbeleid is namelijk een beleidsdomein dat achter de voordeur van de inwoners komt, waar iedereen een mening over heeft en waar ook wel eens wat misloopt.

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

30

In Harderwijk is de raad daarbij vanuit haar kaderstellende en controlerende taak te dicht op de uitvoering gekomen. De PMD-pilot is daar een uitkomst van: een pilot met acht verzamelcontainers voor PMD is eerder iets dat thuishoort in het uitvoerende domein, dan vanuit de kaderstellende taak van een gemeenteraad. We adviseren daarom de raad om scherper te zijn in de kaderstelling, zodat daarna de controlerende taak ook eenvoudiger is. En daarmee ruimte is voor uitvoering.

6.2.2

Neem realistische doelstellingen voor afvalscheiding en service(beleving) op in het nieuwe afvalbeleid De doelstelling voor 2021 was maximaal 100 kg restafval en de streefwaarde voor 2025 is maximaal 30 kg restafval per inwoner per jaar. Het resultaat in 2021 was 160 kg restafval, het resultaat over 2023 was 107 kg restafval. Daarmee is het doel voor 2021 niet gehaald. Zonder aanvullende maatregelen zal de streefwaarde voor 2025 niet gehaald worden. De daling van 160 kg naar 107 kg restafval is overigens een grote stap in de juiste richting. In het huidige beleidsplan zijn geen kaders opgenomen ten aanzien van service(beleving). Dat betekent dat er geen duidelijkheid is over de tevredenheid van inwoners van Harderwijk over het afvalbeleid. Verder wordt de tevredenheid ook niet gemeten door de gemeente. Deze combinatie maakt dat er geen inzicht te geven is over de mate waarin inwoners het gemeentelijke beleid snappen, en of zij de keuzes kunnen volgen.

Of zij snappen wat zij met hun grof huishoudelijk afval moeten doen, wanneer zij het aan de weg moeten zetten en of zij de achterliggende gedachten van de gemeente kunnen volgen: waarom moet de hoeveelheid restafval verminderd worden, wat wordt er gedaan met de apart ingezamelde grondstoffen? Tenslotte willen we opmerken dat inwoners – door de politieke aandacht voor de PMD-pilot – waarschijnlijk vooral behoefte hebben aan duidelijkheid en beleidsstabiliteit. Het maakt daarbij vaak minder uit welke uitkomst het precies is, zo lang er maar duidelijk is wat er gaat komen en de gemeente een consistente communicatieve boodschap kan afgeven. Gemeente Harderwijk werkt op dit moment aan een nieuw afvalbeleidsplan. In dit nieuwe afvalbeleidsplan moet opgenomen zijn met welke maatregelen de doelstelling op afvalscheiding gehaald gaat worden. De doelstellingen voor afvalscheiding (aantal kilogram restafval, afvalscheidingspercentage, gewenste kwaliteit van grondstofstromen) moeten dus realistisch en haalbaar zijn. Concreet: als gemeente Harderwijk het huidige wensbeeld van 30 kg restafval wil halen, moeten daar dus forse maatregelen bij komen om de hoeveelheid restafval verder terug te brengen vanaf de huidige 107 kg. Het nieuwe afvalbeleidsplan moet ook kaders bevatten voor de service(beleving).

Service en servicebeleving gaat over de ervaring van inwoners over het uitgevoerde beleid, over de tevredenheid over de inzamelvoorzieningen (schoonheid, bereikbaarheid, beschikbaarheid) en de geleverde service (inzamelfrequentie van de diverse afvalstromen, toegankelijkheid milieustraat). Het opnemen van deze kaders betekent ook dat gemeente Harderwijk periodiek metingen moet gaan uitvoeren om deze service(beleving) te bepalen.

6.2.3

Gebruik participatie, handhaving en communicatie bij de uitvoering van het nieuwe afvalbeleid In de huidige aanpak van gemeente Harderwijk zijn de beleidsinstrumenten participatie, handhaving en communicatie nog onderbelicht. We gaan achtereenvolgens in op deze instrumenten. Bij participatie valt het op dat gemeente Harderwijk haar inwoners minimaal betrekt bij het afvalbeleid. Het ontbreken van het instrument participatie maakt het lastig om te achterhalen of het gemeentelijk Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

31

beleid (voldoende) door inwoners begrepen wordt. De handhaving is in Harderwijk nog weinig integraal opgenomen in het afvalbeleid. Weliswaar wordt in de afvalstoffenheffing een dekking opgenomen voor de inzet van handhavers, maar deze inzet wordt vervolgens integraal afgewogen als onderdeel van het bredere handhavingsbeleid van de gemeente. De huidige inzet is vooral gericht op afhandeling van incidenten en meldingen, niet op het structureel inzetten van handhaving om inwoners door middel van dit instrument tot het juiste scheidingsgedrag te motiveren. De communicatie is vooral gericht geweest op het uitleggen van de PMD-pilot, het volgen van de politiek-bestuurlijke noodzakelijke communicatie. De inzet van communicatie als marketinginstrument om inwoners te verleiden tot het gewenste afvalscheidingsgedrag is onderbelicht gebleven. Bij het uitvoeren van het nieuwe afvalbeleidsplan moeten inwoners van Harderwijk meer betrokken worden. Dat betekent dat zij meer bevraagd moeten worden over wat zij wensen en willen, wat hun verwachtingen zijn en welke mogelijkheden de gemeente daarbij heeft. Dat geldt ook voor de inzet van handhaving en communicatie bij de uitvoering van het nieuwe beleid.

Deze gecombineerde inzet moet gericht zijn op het motiveren en stimuleren van inwoners om het afval (nog) beter gescheiden aan te bieden, uitleg te geven waarom dat nodig is, en waar inwoners dat niet willen, ook te kunnen handhaven. Concreet betekent dit dat in het nieuwe afvalbeleidsplan specifieke maatregelen opgenomen moeten zijn, waaruit de inzet van participatie, handhaving en communicatie duidelijk blijkt.

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

32

6.3

Bestuurlijke reactie College van B&W

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

33

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

34

6.4

Bestuurlijk nawoord van de Rekenkamer Wij bedanken het college van burgemeester en wethouders voor haar constructieve reactie. De Rekenkamer is verheugd dat het college aangeeft dat zij de conclusies en aanbevelingen van de Rekenkamer onderschrijft en dat deze een belangrijke onderbouwing voor het conceptGrondstoffenplan 2026–2030 vormen. In haar bestuurlijke reactie gaat het college in positieve zin in op alle aanbevelingen en geeft zij aan hoe hieraan in het afval- en grondstoffenbeleid alsmede de behandeling en uitvoering hiervan uitwerking gegeven zal worden. De bestuurlijke reactie van het college geeft de Rekenkamer derhalve geen aanleiding tot het maken van opmerkingen.

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

35

Bijlagen bijlage 1

Feitenrelaas Raad en College In deze bijlage is het samenspel beschreven tussen raad en college, waar het gaat om de formele communicatie. Daarbij is gekeken naar de kaderstelling (raadsvoorstellen), naar de controlerende taak (P&C-stukken, Raadsinformatiebrieven) en naar ingediende moties en amendementen. Daarbij is gekeken naar de periode 2020-2024.

Kaderstelling VANG strategie gemeente Harderwijk (16 maart 2020) Plan en doelstellingen van de gemeente Harderwijk o.a. de doelstelling van VANG en hoe Harderwijk die doelen omarmt en implementeert. Raadsbesluit VANG inzamelsysteem huishoudelijk afval (9 juli 2020) Keuze om VANG doelen te halen d.m.v. diftar volume/frequentie. De extra kosten voor infrastructuur en afvalcoach wordt meegenomen in ASH bepaling. Raadsbesluit begroting, verlagen woonlasten (11 november 2021) Onttrekt incidenteel € 165.000,- gelijk verdeeld over de inwoners en € 440.000 uit de Algemene Reserves om het vaste tarief te dempen. Raadsbesluit: (10 november 2022) Vaste tarief te dempen voor 2023 met €12,- door €252.000 te dekken uit de algemene reserve. Principebesluit afvalinzamelaar (6 juli 2023) Om een principebesluit om toe te treden tot Fryslân Miljeu (Omrin) en per 1 januari 2026 afval in te laten zamelen door hen. Beantwoording vragen over de PMD-pilot (26 oktober 2023) Beantwoording op vragen van de raad. (nota bene: deze brief staat niet in de Ibabs). Dit zijn veel en erg detaillistische vragen met betrekking tot de PMD-pilot. Raadsbesluit PMD-pilot (26 januari 2023) Besluit tot het uitvoeren van een pilot naar het bronscheiden van PMD en daarvoor middelen vrij te maken. Raadsbesluit toetreding tot Fryslân Miljeu en de oprichting van een regionale inzamelorganisatie Veluwe BV.

(15 februari 2024) Betreffende een ontwerpbesluit waarbij de raad gevraagd wordt geen wensen en bedenkingen te geven en krediet beschikbaar te stellen. Opslag, overslag en transport restafval en GFT (12 december 2024) Vraagt de raad in te stemmen met het overdragen van op-overslag en transport van Rest en GFT aan afvalsturing Friesland.

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

36

Controlerende taak Beantwoording raadsvragen HA en CDA (2 november 2021) Vragen en antwoord over diftar, scheiden, kosten en de hoogte van de afvalstoffenheffing Beantwoording schriftelijke vragen CDA, HA, PVDA (2 maart 2022) Vragen en antwoord over burgerreacties, meldingen, dumpingen en de milieustraat. Beantwoording raadsvragen van PvdA, GB, VVD, SGP en GL (21 september 2022) Vragen over wat het college als grootste probleem beschouwt en hoe het is opgelost. Beantwoording raadsvragen brandstof van inzamelwagens (12 juni 2024) Beantwoording vragen over brandstof en inzamelwagens van PVDA GL. Beantwoording schriftelijke vragen (23 oktober 2024) Beantwoording van vragen over kosten en het PMD brengpunt.

Moties en amendementen Motie 8-III Zwerfafval hotspots (2 juli 2020) Het vergroten van de afvalbakkencapaciteit in toeristisch gebied en inzetten van smart-city als proef op deze plekken. Verworpen: Amendement 8-1 Geen afvalcoach (9 juli 2020) Amendement betreft het schrappen van 1 fte afvalcoach van het raadsbesluit Verworpen: Amendement 8-2 Vang (9 juli 2020) Amendement vraagt om te kiezen voor PMD ophalen in transparante zakken en deze te laten sorteren, en om te kijken of er minder routes gereden kunnen worden op rest en gft. Motie 8-I Uitwerking diftar en afvalstoffenheffing VANG (9 juli 2020) Vraagt het college om scenario’s uit te werken m.b.t. diftar en kosten te ramen voor het afsluiten van grijze containers. Motie 8-II Scholen en VANG (9 juli 2020) Basisscholen actief benaderen om GFT en rest te scheiden en PO in Harderwijk als algemeen belang verklaren om ze te ondersteunen in afvalscheiding. Motie 8-III Invoeringsprogramma VANG (9 juli 2020) Om in 2020 naar de raad te komen met een invoeringsprogramma VANG gericht op minder en schoner restafval. Motie 8-IV Plasticafval verminderen (9 juli 2020) Roept op om in samenwerking met lokale ondernemingen een aanpak te ontwikkelingen om PMD afval te verminderen.

Motie 8-V Regeling in het kader van VANG (9 juli 2020) Roept op om een regeling te bedenken voor mensen die vanwege zorg of gezondheidsredenen geen PMD of rest kunnen verminderen om Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

37

Motie 8-VI Proefperiode VANG (9 juli 2020) Geeft de inwoners 6 maanden om te wennen aan het nieuwe systeem voordat er afgerekend wordt per lediging. Motie 8-VII Evaluatie afvalcoach (9 juli 2020) Roept op om in de evaluatie de meerwaarde en effectiviteit van de afvalcoach te toetsen. Verworpen: Amendement begroting, Vang aanvulling begroting 2022-2025 (11 november 2021) Roept op om in acht wijken PMD containers te plaatsen en tarifering aan te passen mede op basis van de plaatsing van deze PMD containers. Verworpen: Amendement begroting, Uitstel tarief afvalstoffenheffing 2022-2025 (11 november 2021) Roept op om diftar af te schaffen en suggereert vaste tarieven. Motie VANG kilogram (11 november 2021) Past diftar aan van frequentie naar gewicht per 1-1-2024 in overleg met omringende gemeenten en de afvalverwerker. 7-VI Motie Verrekening tarief afvalstoffenheffing Begroting 2022-2025 (11 november 2021) Roept college om 1 dec 2021 met uitrolplannen voor operationele GFT en Papier inzamelpunten en in kaart te brengen hoe maatregelen effect hebben op de begroting. Verworpen: Amendement afvalstoffenheffing (23 december 2021) Wijzigt de afvalstoffenheffing voor een- en meerpersoonshuishouden en voor extra minicontainers. Motie vreemd naheffing afvalstoffenheffing (17 februari 2022) Stelt een maximum in voor het variabele deel van de afvalstoffenheffing op € 208.

Verworpen: Motie vreemd onderzoek eigen afval ophaaldienst (17 februari 2022) Roept het college om zakinzameling met eigen dienst te onderzoeken. Motie vreemd verheldering financiële stromen afval (17 februari 2022) Vraagt om extra verheldering van de financiële stromen op het afvaldomein. Motie vreemd naheffing afvalstoffenheffing (7 maart 2022) Stelt een maximum in voor het variabele deel van de afvalstoffenheffing op € 208 en maakt de financiële consequenties inzichtelijk. Motie Afvaldumpingen (12 mei 2022) Roept het college om z.s.m. met een voorstel voor de afvalproblemen op te lossen. Verworpen: Amendement verlaging afvalstoffenheffing (10 november 2022) Roept op om de afvalstoffenheffing te verlagen met een concreet voorstel. Amendement PMD-pilot (26 januari 2023) Stelt een einddatum na 6 maanden op 31-12-2023 en roept op om verlies in variabele opbrengsten mee te nemen in de begroting. Motie PMD-pilot (26 januari 2023) Voegt toe aan het ‘PvA PMD pilot ’ dat drijfveren van inwoners onderzocht worden, dat kg verbrand Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

38

restafval en een afvalophaal analyse toegevoegd worden. Dat er gecommuniceerd wordt naar bewoners waarom de proef uitgevoerd worden en hoe ze mee doen. Verworpen: Motie GFT (1 juni 2023) Roept op om te communiceren over de voordelen van GFT scheiding en communicatieplannen voor de pilot PMD terug te koppelen aan de raad. Motie Vitale Vakantieparken Wijziging afvalbeleid (12 oktober 2023) Stelt € 28.000,- beschikbaar om benodigde containers te plaatsen bij vakantieparken. Beantwoording raadsvragen Motie vreemd: Put a ring on it (12 oktober 2023) Meer prullenbakken te voorzien van een DoneerRing voor fles en blik. Verworpen: Amendement stijging vast tarief afvalstoffenheffing halveren (9 november 2023) Stel voor om de ASH minder te laten stijgen dan voorgesteld en de kosten te dekken uit de algemene reserve. Motie Maximering afvalstoffenheffing (9 november 2023) De maximering van de afvalstoffenheffing vanaf 2024 blijvend op te nemen in de verordening. Verworpen: amendement vast tarief afvalstoffenheffing belastingverordening (7 december 2023) Herhaalt amendement stijging vast tarief afvalstoffenheffing halveren. Verworpen: Amendement de vervuiler betaalt (7 december 2023) Roept op om de variabele tarieven te indexeren voor 2024. Verworpen: Amendement 8-3 technisch- PMD en kosten (12 september 2024) Roept op om de milieustraat niet te sluiten.

Raadsinformatiebrief Raadsinformatiebrief Memo VANG/ 5 PMD brenglocaties (23 juni 2020) Memo betreft 5 PMD locaties waarbij nadruk ligt op het feit dat VANG maar een type vergoeding geeft per gemeente nascheiden/bronscheiden en raadt met meerdere argumenten de 5 PMD brenglocaties af. Raadsinformatiebrief voortgang invoering VANG (11 mei 2021) Brengt de raad op de hoogte van de stand van zaken per motie en in algehele zin. Raadinformatiebrief openstaande moties (19 oktober 2022) Raadsinformatiebrief die aangeeft hoe het college de moties “KG VANG", "Online Stadsgesprek" en "Naheffing afvalstoffenheffing" op heeft gepakt/op gaat pakken. Raadsinformatiebrief stand van zaken PMD-pilot (28 september 2022) Informeert de raad dat de pilot later van start gaat door de omvang en complexiteit. Raadsinformatiebrief communicatieaanpak PMD-pilot 2023 (28 juni 2023)

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

39

Informeert de raad over de communicatieaanpak van de PMD-pilot met het campagneplan en de manieren waarop inwoners geïnformeerd gaan worden. Raadsinformatiebrief Tussentijdse evaluatie PMD-pilot (12 september 2023) Raadsinformatiebrief over de PMD-pilot waarin ook de eerste resultaten gedeeld worden met enquête en inzamelgegevens. Raadsinformatiebrief eindstand PMD-pilot (7 februari 2024) Informeert raad over het PMD-pilot met eindconclusies en een aankondiging van advies. Raadsinformatiebrief opslag, overslag en transport restafval en GFT (20 november 2024) Informeert de raad over de stoppende inzamelaar en de reactie van het college hierop, wat een aansluiting bij Omrin inhoud.

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

40

bijlage 2

Bronnenlijst Bij de uitvoering van dit onderzoek zijn verschillende bronnen gehanteerd: gesprekken en verschillende documenten. Deze worden hier beknopt weergegeven. De namen van de gesprekspartners zijn bij het onderzoeksbureau beschikbaar, en in verband met privacy weggelaten.

Gesprekspartners o

Portefeuillehouder Duurzaamheid gemeente Harderwijk

o

Portefeuillehouder Afval gemeente Harderwijk

o

Beleidsmedewerker Afval en Grondstoffen gemeente Harderwijk

o

Communicatiemedewerker gemeente Harderwijk

o

Financieel adviseur gemeente Harderwijk

o

Relatiemanager Omrin

o

Delegatie van raadsleden met portefeuille afval

Geraadpleegde documenten De Afvalspiegel (2020-2023) Sorteeranalyses 2020-2023 Gemeente Harderwijk (2020) Duurzaamheidsvisie ‘De Duurzame Stad’. Gemeente Harderwijk (2020) Afvalbeleid Harderwijk op weg naar een circulaire stad ”Een vernieuwd inzamelsysteem voor huishoudelijk afval in de gemeente Harderwijk. Gemeente Harderwijk (2020-2024) Besluitenlijst raadsvergadering Gemeente Harderwijk (2020-2024) Beantwoorde raadsvragen m.b.t. afval Gemeente Harderwijk (2020-2024) Overzicht communicatiemiddelen afval Gemeente Harderwijk (2021) Circulair beleid Circulaire Stad 2021-2024. Gemeente Harderwijk (2022) Uitvoering PMD-pilot. Gemeente Harderwijk (2022) Programmabegroting 2023. Gemeente Harderwijk (2023) Jaarstukken 2021. Gemeente Harderwijk (2023) Programmabegroting 2024. Gemeente Harderwijk (2023) Jaarstukken 2022. Gemeente Harderwijk (2024) Programmabegroting 2025. Gemeente Harderwijk (2024) Jaarstukken 2023. Gemeente Harderwijk (2024) Afvalbegroting Gemeente Harderwijk (2024) Adviesrapport PMD scheidingsmodel Gemeente Harderwijk (2025) Website. NVRD Benchmark (2023-2024) Benchmark huishoudelijk afval peiljaar 2022-2023

bijlage 3

Grondstoffenmonitor

Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

41

Strategie

Beleid

Organisatie

IPR Normag Waarderweg 33 Kantoor B10, 2031 BN HAARLEM Postbus 2016, 2002 CA HAARLEM 023 531 91 41 info@iprnormag.nl Rapport Onderzoek afvalbeleid gemeente Harderwijk Definitief 30 mei 2025

42