m Onderzoek Stimulansz armoedeval EHZ en harmonisatie (1).pdf
Tekst van het document
Een alleenstaande met een inkomen van 120% van de bijstandsnorm, kent slechts een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 6 per maand bij een netto loonstijging van € 200 per maand.
33
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
3.2 Armoedeval bij alleenstaande ouders Tabel: Alleenstaande ouder, gemeente Harderwijk
lokale en landelijke toeslagen casus alleenstaande ouder met 2 kinderen (bo en vo) casus 1: bijstand suitkeri ng
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1006
1006
1056
1106
1207
1307
1509
1710
880
880
880
880
880
880
835
699
75
75
75
75
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
25
25
25
25
0
0
0
0
66
66
66
66
66
0
0
0
33
33
33
33
0
0
0
0
Totaal lokale vergoe-ding
323
323
290
290
81
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2209
2209
2226
2276
2168
2187
2344
2409
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (* bijlage) lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtscheldi ng belasting Maatsch. Bijdragerege ling Collectieve zorgverzeker ing Extra bijdrage VO Jeugdfonds Sport en Cultuur Computer regeling
Grafiek: Alleenstaande ouder, gemeente Harderwijk
34
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Alleenstaande Ouder 3000 2500 2000 1500 1000 500 0
Berekening Alleenstaande ouder, gemeente Harderwijk, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
50
100
201
301
503
704
0
0
-33
-33
-242
-323
-323
-323
0
0
0
0
0
0
-45
-181
0
0
17
67
-41
-22
135
200
35
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval alleenstaande ouder gemeente Harderwijk De alleenstaande ouder die in Harderwijk aan het werk gaat krijgt te maken met de armoedeval als zij of hij meer dan 110% van de bijstandsnorm verdient. Het besteedbaar inkomen daalt bij 120% van de bijstandsnorm met € 41 en bij 130% van de bijstandsnorm met € 22 ten opzichte van die bijstandsnorm. Per jaar gaat het dan om een netto-inkomensdaling van € 492 en € 264. Deze gegevens zijn in de tabellen in rood aangegeven. Het kindgebonden budget als landelijke vergoeding blijft lang op peil. Er is pas vanaf 150% van de bijstandsnorm een vermindering van landelijke vergoedingen (zie ook bijlage 1). De armoedeval wordt met name veroorzaakt door de strikte inkomensgrens van 110% van de bijstandsnorm voor de lokale regelingen. Harderwijk hanteert voor het recht op de maatschappelijke bijdrageregeling voor zowel volwassenen als kinderen een inkomensgrens van 110% van de bijstandsnorm. Hierdoor vervallen bij deze inkomensgrens meerdere bijdragen tegelijk. Alleen het Jeugdfonds Sport en Cultuur en de bijdrage Collectieve zorgverzekering lopen nog door tot 120% van de bijstandsnorm. • • • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 38 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 15 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. En ook voor de 2 kinderen verdwijnt deze regeling van € 23 per maand bij deze inkomensgrens. De schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs van € 25 per maand en de computerregeling van € 33 per maand eindigen bij 110% van de bijstandsnorm. De bijdrage van het Jeugdfonds Sport en Cultuur van € 66 vervalt bij een inkomen hoger dan 120% van de bijstandsnorm (hoewel uitzonderingen mogelijk zijn). Dit is inclusief de vergoeding voor zwemles. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm.
Een alleenstaande ouder met een inkomen van meer dan 150% van de bijstandsnorm, kent een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 135 per maand bij een netto inkomensstijging van € 503 per maand.
36
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
3.3 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden zonder kinderen Tabel: Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen, gemeente Harderwijk
lokale en landelijke toeslagen casus echtpaar / samenwonenden zonder kinderen casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1436
1436
1508
1580
1723
1867
2154
2441
501
501
471
438
344
226
131
0
75
75
75
75
0
0
0
0
51
51
51
51
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
30
30
30
30
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
Totaal lokale vergoeding
204
204
171
171
15
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2141
2141
2149
2188
2082
2092
2285
2441
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (*bijlage) Lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtschel ding belasting Maatsch. Bijdrage regeling Collectieve zorgverzekering
37
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen, gemeente Harderwijk
Echtpaar samenwonenden geen kinderen 3000
2500
2000
1500
1000
500
0 1
2
3
4
5
6
7
8
Berekening Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen, gemeente Harderwijk, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Verminderin g lokale vergoedingen Verminderin g landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstand suitkerin g
casus 2: werk 100% bijstand snorm
casus 3: werk 105% bijstand snorm
casus 4: werk 110% bijstand snorm
casus 5: werk 120% bijstand snorm
casus 6: werk 130% bijstand snorm
casus 7: werk 150% bijstand snorm
casus 8: werk 170% bijstand snorm
0
0
72
144
287
431
718
1005
0
0
-33
-33
-189
-204
-204
-204
0
0
-30
-63
-157
-275
-370
-501
0
0
9
48
-59
-48
144
300
38
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden zonder kinderen gemeente Harderwijk9 De casus ‘Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen’ kent voor Harderwijk een harde armoedeval bij een inkomen rond de 120% - 130% van de bijstandsnorm. In deze gevallen wordt het inkomen in absolute zin lager dan de geldende bijstandsnorm. Het netto besteedbaar inkomen daalt door de vermindering van de landelijke en lokale regelingen met € 59 respectievelijk € 48 per maand, wat neerkomt op € 708 en € 576 per jaar. Deze gegevens zijn in de tabel in rood aangegeven. De oorzaak van de armoedeval bij echtparen/samenwonenden zonder kinderen ligt met name bij de strikte inkomensgrens van de gemeentelijke minimaregelingen van 110% van de bijstandsnorm. Alleen de vergoeding voor de collectieve zorgverzekering van € 15 per maand loopt door tot 120% van de bijstandsnorm. • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 51 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 30 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm
Echtparen en samenwonenden zonder kinderen zien pas met een inkomen van 150% van de bijstandsnorm een stijging van hun besteedbaar inkomen. Er is wel een kleine stijging als ze niet meer dan 110% van de bijstandsnorm verdienen, maar wanneer ze meer gaan verdienen verdampt deze toename door de armoedeval. Echtparen en samenwonenden zonder kinderen met een inkomen van 150% van de bijstandsnorm, kennen een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 144 per maand bij een netto loonstijging van € 718 per maand. Bij een inkomen van 130% van de bijstandsnorm is de netto loonstijging € 431 per maand, terwijl het netto besteedbaar inkomen met € 48 daalt.
9
Identiek aan Ermelo, Zeewolde en het Harmonisatievoorstel
39
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
3.4 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen Tabel: Echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen, gemeente Harderwijk
lokale en landelijke toeslagen casus echtpaar / samenwonenden met 2 kinderen (bo en vo) casus 1: bijstand suitkeri ng
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1436
1436
1508
1580
1723
1867
2154
2441
709
709
673
640
552
428
333
170
75
75
75
75
0
0
0
0
51
51
51
51
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
53
53
53
53
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
25
25
25
25
0
0
0
0
66
66
66
66
66
0
0
0
33
33
33
33
0
0
0
0
Totaal lokale vergoe-ding
351
351
318
318
81
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2496
2496
2498
2537
2356
2294
2487
2611
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (* bijlage) lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtscheldi ng belasting Maatsch. Bijdragerege ling Collectieve zorgverzeker ing Extra bijdrage VO Jeugdfonds Sport en Cultuur Computer regeling
Grafiek: Echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen, gemeente Harderwijk
40
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Echtpaar samenwonenden 2 kinderen 3000
2500
2000
1500
1000
500
0 1
2
3
4
5
6
7
8
Berekening Echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen, gemeente Harderwijk, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
72
144
287
431
718
1005
0
0
-33
-33
-270
-351
-351
-351
0
0
-36
-69
-157
-281
-376
-539
0
0
3
42
-140
-201
-9
115
41
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden met kinderen gemeente Harderwijk De grafiek en de tabel maken zichtbaar dat de armoedeval toeslaat op het moment dat de het gezin 20% meer dan het bijstandsniveau van € 1.436 netto per maand gaat verdienen. Dit gaat door tot het moment dat het inkomen meer dan € 2.441 bedraagt, dat is 170% van de bijstandsnorm. Vanaf een inkomen hoger dan 110% van de bijstandsnorm is er een armoedeval van € 140 per maand. Zoals hierboven in rood te zien is, wordt de armoedeval zelfs € 201 per maand bij een inkomen van 130% van de bijstandsnorm. Dit is een inkomensterugval van € 2.412 per jaar. Een vrij dramatisch gegeven. De oorzaken van deze armoedeval zijn iets complexer dan bij de hiervoor beschreven armoedeval bij een alleenstaande ouder. Het grote verschil zit in de landelijke toeslagen die afhangen van de absolute hoogte van het loon (gerelateerd aan het wettelijk minimumloon): • De landelijke toeslagen beginnen bij een echtpaar te dalen na 105% van de bijstandsnorm (in de tabel: vanaf casus 3). De landelijke toeslagen bij de alleenstaande ouder beginnen pas te dalen bij 150% van de bijstandsnorm. Dat komt omdat de bijstandsnorm voor een echtpaar € 1.436 netto per maand bedraagt, en de norm voor een alleenstaande ouder € 1.006 netto per maand.
De landelijke toeslagen worden echter niet toegekend op percentages van de bijstandsnorm, maar worden bepaald aan de hand van de absolute hoogte van het loon. In alle gevallen dalen de landelijke toeslagen als dit loon € 1.500 netto per maand bedraagt. Dit staat los van het gegeven of dit loon wordt verdiend door een persoon met of zonder partner. Echter, wanneer een inkomen van € 1.500 netto per maand wordt uitgedrukt in percentages van de bijstandsnorm, dan is dit voor een alleenstaande 160% en voor een echtpaar 110% van de bijstandsnorm. Verder geldt eveneens: • De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. • De individuele inkomenstoeslag van € 51 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. • De maatschappelijke bijdrageregeling van € 30 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. Ook voor de 2 kinderen verdwijnt deze regeling van € 23 per maand bij deze inkomensgrens. • De schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs van € 25 per maand en de computerregeling van € 33 per maand eindigen bij 110% van de bijstandsnorm. • De bijdrage van het Jeugdfonds Sport en Cultuur van € 56 vervalt bij een inkomen hoger dan 120% van de bijstandsnorm (hoewel uitzonderingen mogelijk zijn).
• De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. • En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm Resumerend is reden van de armoedeval bij echtparen met schoolgaande kinderen het wegvallen van de gemeentelijke regelingen, terwijl tegelijkertijd ook de landelijke toeslagen afnemen. Echtparen/ samenwonenden met kinderen zien pas bij een inkomen van 170% van de bijstandsnorm een stijging van hun besteedbaar inkomen. Er is wel een kleine stijging als ze niet meer dan 105% van de bijstandsnorm verdienen, maar wanneer ze meer gaan verdienen verdampt deze toename door de armoedeval vrij fors.
42
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Echtparen/samenwonenden met een inkomen van 170% van de bijstandsnorm kennen een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 115 per maand bij een netto loonstijging van € 1.005 per maand.
3.5 Conclusie gemeente Harderwijk Overzicht armoedeval in Harderwijk per huishoudtype per maand In dit overzicht wordt de stijging van het besteedbaar inkomen of de armoedeval voor de 4 huishoudtypes in inkomen ten opzichte van de bijstandsnorm. Armoedeval per huishoudtype per maand in euro’s: Huishoudtype Alleenstaande Alleenstaande met 2 kinderen Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met 2 kinderen
Werk 105% bijstandsniveau 17
Werk 110% bijstandsniveau 67
Werk 120% bijstandsniveau 6
Werk 130% bijstandsniveau 50
Werk 150% bijstandsniveau 144
Werk 170% bijstandsniveau 270
17
67
-41
-22
135
200
9
48
-59
-48
144
300
3
42
-140
-201
-9
115
Bij 3 huishoudtypes: de alleenstaande met kinderen en de echtparen samenwonenden met en zonder kinderen, is er een harde armoedeval, die een letterlijk achteruitgang in het inkomen betekent. Ook de alleenstaande kent een kleine armoedeval, maar gaat er ten opzichte van de bijstandsnorm niet op achteruit. Wel is het resultaat qua besteedbaar inkomen erg mager bij 120% van de bijstandsnorm. Voor Harderwijk geldt dat de strikte inkomensgrens op 110% voor voorzieningen voor zowel volwassenen als kinderen een armoedeval veroorzaakt. Hierdoor vallen voorzieningen bij slechts een beperkt hoger inkomen dan de bijstandsnorm in een klap weg. Voor gezinnen met en zonder kinderen gaat het om een stevige inkomensdaling, die zonder compensatie niet op te vangen is.
43
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
4. Gemeente Zeewolde Resultaten landelijke toeslagen gecombineerd met gemeentelijke regelingen In dit hoofdstuk worden de landelijke en gemeentelijke regelingen gecombineerd per huishoudtype. De berekening van de bedragen die verkregen worden via de landelijke regelingen zijn in de bijlage 1 terug te vinden. Voor elk huishoudtype vindt u achtereenvolgens: -
een tabel met de betreffende bedragen; visueel verwerkt in een grafiek; en een tabel met de berekening van de stijging (of daling) van het inkomen na (meer) inkomsten.
Voor Zeewolde is met deze lokale gegevens gerekend: a. Bijzondere bijstand: inkomensgrens is 110% van de bijstandsnorm. Boven de 110% wordt de draagkracht berekend. Als stelpost is genomen € 900 per jaar/€ 75 per maand. b. Individuele Inkomenstoeslag (IIT): inkomensgrens is 110% van de bijstandsnorm. De toeslag bedraagt € 615,- per jaar voor gehuwden en € 460 per jaar voor alleenstaanden. Kinderen zijn niet van invloed op de hoogte van de IIT. c. Maatschappelijke bijdrageregeling: de inkomensgrens voor zowel volwassenen als kinderen is 110% van de bijstandsnorm. Voor kinderen t/m 11 jaar krijgen ouders een bijdrage van € 90 per jaar, voor kinderen van 12 t/m 17 jaar € 180 en voor volwassenen eveneens € 180 per jaar. d. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur en Stichting Leergeld werken via intermediairs die kinderen aanmelden. De inkomensgrens is 120% van de bijstandsnorm. In de berekening is uitgegaan van de maximale vergoeding voor sport van € 225 per jaar en de maximale vergoeding voor zwemlessen in Zeewolde van € 500 per jaar. Voor de casus is de maximale vergoeding voor cultuur wegens marginaal gebruik achterweg gelaten. e. Schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs: de inkomensgrens is 130% van de bijstandsnorm. De bijdrage is € 300 per jaar en eenmalig € 400 voor een computer (computerregeling). Dit eenmalige bedrag is meegenomen in de berekening. a.
Bijdrage collectieve zorgverzekering: inkomensgrens is 120% van de bijstandsnorm. De bijdrage is € 15 per maand. U vindt bij elk huishoudtype een korte toelichting op de grafiek en tabellen. Aan het einde van het hoofdstuk vindt u de conclusie en een samenvattende tabel van de armoedeval.
44
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
4.1 Armoedeval bij alleenstaanden Tabel: Alleenstaande, gemeente Zeewolde
Lokale en landelijke toeslagen casus alleenstaande casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1006
1006
1056
1106
1207
1307
1509
1710
412
412
412
412
378
337
229
154
75
75
75
75
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
15
15
15
15
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
Totaal lokale vergoeding
176
176
143
143
15
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
1594
1594
1611
1661
1600
1644
1738
1864
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (*bijlage) Lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuel e inkomens toeslag Kwijtschel ding belasting Maatsch. Bijdrage regeling Collectieve zorgverzekering
45
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Alleenstaande, gemeente Zeewolde
Alleenstaande 2000 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0
Berekening Alleenstaande, gemeente Zeewolde, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
50
100
201
301
503
704
0
0
-33
-33
-161
-176
-176
-176
0
0
0
0
-34
-75
-183
-258
0
0
17
67
6
50
144
270
46
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval alleenstaande gemeente Zeewolde10 De casus ‘Alleenstaande’ kent voor Zeewolde geen harde armoedeval, waarbij het feitelijke inkomen lager wordt dan de bijstandsnorm. Wel is er bij een besteedbaar inkomen tussen 110% en 130% van de bijstandsnorm sprake van een daling van rond de € 55-60 euro per maand. Op jaarbasis gaat dit om € 720. Voor een laag inkomen is dat een substantieel bedrag voor het kunnen rondkomen. De oorzaak van deze dip ligt met name bij het wegvallen van lokale vergoedingen bij een inkomensgrens 110% van de bijstandsnorm: • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 38 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 15 valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm
Een alleenstaande met een inkomen van 120% van de bijstandsnorm, kent slechts een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 6 per maand bij een netto loonstijging van € 200 per maand.
10
Identiek aan Ermelo, Harderwijk en het Harmonisatievoorstel
47
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
4.2 Armoedeval bij alleenstaande ouders Tabel: Alleenstaande ouder, gemeente Zeewolde
lokale en landelijke toeslagen casus alleenstaande ouder met 2 kinderen (bo en vo) casus 1: bijstand suitkeri ng
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1006
1006
1056
1106
1207
1307
1509
1710
880
880
880
880
880
880
835
699
75
75
75
75
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
25
25
25
25
0
0
0
0
79
79
79
79
79
0
0
0
33
33
33
33
0
0
0
0
Totaal lokale vergoe-ding
336
336
303
303
94
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2222
2222
2239
2289
2181
2187
2344
2409
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (* bijlage) lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtscheldi ng belasting Maatsch. Bijdragerege ling Collectieve zorgverzeker ing Extra bijdrage VO Jeugdfonds Sport en Cultuur Computer regeling
Grafiek: Alleenstaande ouder, gemeente Zeewolde 48
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Alleenstaande Ouder 3000 2500 2000 1500 1000 500 0
Berekening Alleenstaande ouder, gemeente Zeewolde, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
50
100
201
301
503
704
0
0
-33
-33
-242
-336
-336
-336
0
0
0
0
0
0
-45
-181
0
0
17
67
-41
-35
122
187
Toelichting armoedeval alleenstaande ouder gemeente Zeewolde De alleenstaande ouder die in Zeewolde aan het werk gaat krijgt te maken met de armoedeval als zij of hij meer dan 110% van de bijstandsnorm verdient. Het besteedbaar inkomen daalt bij 120% van de 49
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
bijstandsnorm met € 41 en bij 130% van de bijstandsnorm met € 35 ten opzichte van die bijstandsnorm. Per jaar gaat het dan om een netto-inkomensdaling van € 492 en € 420. Deze gegevens zijn in de tabellen in rood aangegeven. Het kindgebonden budget als landelijke vergoeding blijft lang op peil. Er is pas vanaf 150% van de bijstandsnorm een vermindering van landelijke vergoedingen (zie ook bijlage 1). De armoedeval wordt met name veroorzaakt door de strikte inkomensgrens van 110% van de bijstandsnorm voor de lokale regelingen. Zeewolde hanteert voor het recht op de maatschappelijke bijdrageregeling voor zowel volwassenen als kinderen een inkomensgrens van 110% van de bijstandsnorm. Hierdoor vervallen bij deze inkomensgrens meerdere bijdragen tegelijk. Alleen het Jeugdfonds Sport en Cultuur en de bijdrage Collectieve zorgverzekering lopen nog door tot 120% van de bijstandsnorm. In het kort: • • • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 38 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 15 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. En ook voor de 2 kinderen verdwijnt deze regeling van € 23 per maand bij deze inkomensgrens. De schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs van € 25 per maand en de computerregeling van € 33 per maand eindigen bij 110% van de bijstandsnorm. De bijdrage van het Jeugdfonds Sport en Cultuur van € 79 vervalt bij een inkomen hoger dan 120% van de bijstandsnorm (hoewel uitzonderingen mogelijk zijn). Dit is inclusief de vergoeding voor zwemles. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm.
Een alleenstaande ouder met een inkomen van meer dan 150% van de bijstandsnorm, kent een netto stijging van het besteedbaar inkomen van €122 per maand bij een netto inkomensstijging ten opzichte van de bijstandsnorm van € 503 per maand.
50
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
4.3 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden zonder kinderen Tabel: Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen, gemeente Zeewolde
lokale en landelijke toeslagen casus echtpaar / samenwonenden zonder kinderen casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1436
1436
1508
1580
1723
1867
2154
2441
501
501
471
438
344
226
131
0
75
75
75
75
0
0
0
0
51
51
51
51
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
30
30
30
30
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
Totaal lokale vergoeding
204
204
171
171
15
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2141
2141
2149
2188
2082
2092
2285
2441
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (*bijlage) Lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtschel ding belasting Maatsch. Bijdrage regeling Collectieve zorgverzekering
51
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen, gemeente Zeewolde
Echtpaar samenwonenden geen kinderen 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 1
2
3
4
5
6
7
8
Berekening Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen, gemeente Zeewolde, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
72
144
287
431
718
1005
0
0
-33
-33
-189
-204
-204
-204
0
0
-30
-63
-157
-275
-370
-501
0
0
9
48
-59
-48
144
300
52
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden zonder kinderen gemeente Zeewolde11 De casus ‘Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen’ kent voor Zeewolde een harde armoedeval bij een inkomen rond de 120% - 130% van de bijstandsnorm. In deze gevallen wordt het inkomen in absolute zin lager dan de geldende bijstandsnorm. Het netto besteedbaar inkomen daalt door de vermindering van de landelijke en lokale regelingen met € 59 respectievelijk € 48 per maand, wat neerkomt op € 708 en € 576 per jaar. Deze gegevens zijn in de tabel in rood aangegeven. De oorzaak van de armoedeval bij echtparen/samenwonenden zonder kinderen ligt met name bij de strikte inkomensgrens van de gemeentelijke minimaregelingen van 110% van de bijstandsnorm. Alleen de vergoeding voor de collectieve zorgverzekering van € 15 per maand loopt door tot 120% van de bijstandsnorm. • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 51 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 30 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm
Echtparen en samenwonenden zonder kinderen zien pas met een inkomen van 150% van de bijstandsnorm een stijging van hun besteedbaar inkomen. Er is wel een kleine stijging als ze niet meer dan 110% van de bijstandsnorm verdienen, maar wanneer ze meer gaan verdienen verdampt deze toename door de armoedeval. Echtparen en samenwonenden zonder kinderen met een inkomen van 150% van de bijstandsnorm, kennen een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 144 per maand bij een netto loonstijging van € 718 per maand. Bij een inkomen van 130% van de bijstandsnorm is de netto loonstijging € 431 per maand, terwijl het netto besteedbaar inkomen met € 48 daalt.
11 Identiek aan Ermelo, Harderwijk en het Harmonisatievoorstel
53
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
4.4 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen Tabel: Echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen, gemeente Zeewolde
lokale en landelijke toeslagen casus echtpaar / samenwonenden met 2 kinderen (bo en vo) casus 1: bijstand suitkeri ng
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1436
1436
1508
1580
1723
1867
2154
2441
709
709
673
640
552
428
333
170
75
75
75
75
0
0
0
0
51
51
51
51
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
53
53
53
53
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
25
25
25
25
0
0
0
0
79
79
79
79
79
0
0
0
33
33
33
33
0
0
0
0
Totaal lokale vergoe-ding
364
364
331
331
94
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2509
2509
2511
2550
2369
2294
2487
2611
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (* bijlage) lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtscheldi ng belasting Maatsch. Bijdragerege ling Collectieve zorgverzeker ing Extra bijdrage VO Jeugdfonds Sport en Cultuur Computer regeling
Grafiek: Echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen, gemeente Zeewolde
54
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Echtpaar samenwonenden 2 kinderen 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 1
2
3
4
5
6
7
8
Berekening Echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen, gemeente Zeewolde, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
72
144
287
431
718
1005
0
0
-33
-33
-270
-364
-364
-364
0
0
-36
-69
-157
-281
-376
-539
0
0
3
42
-140
-214
-22
102
Toelichting armoedeval echtpaar / samenwonenden met kinderen gemeente Zeewolde 55
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
De grafiek en de tabel maken zichtbaar dat de harde armoedeval toeslaat op het moment dat (een van) de ouders 20% meer dan bijstandsniveau van € 1.436 netto per maand gaat verdienen. Dit gaat door tot het moment dat het inkomen meer dan € 2.441 bedraagt, dat is 170% van de bijstandsnorm. Vanaf een inkomen hoger dan 110% van de bijstandsnorm is er een armoedeval van € 140 per maand. Zoals hierboven in rood te zien is, wordt de armoedeval zelfs € 214 per maand bij een inkomen van 130% van de bijstandsnorm. Dit is een inkomensterugval van € 2.568 per jaar. De oorzaken van deze armoedeval zijn iets complexer dan bij de hiervoor beschreven armoedeval bij een alleenstaande ouder. Het grote verschil zit in de landelijke toeslagen die afhangen van de absolute hoogte van het loon (gerelateerd aan het wettelijk minimumloon): • De landelijke toeslagen beginnen bij een echtpaar te dalen na 105% van de bijstandsnorm (in de tabel: vanaf casus 3). De landelijke toeslagen bij de alleenstaande ouder beginnen pas te dalen bij 150% van de bijstandsnorm. Dat komt omdat de bijstandsnorm voor een echtpaar € 1.436 netto per maand bedraagt, en de norm voor een alleenstaande ouder € 1.006 netto per maand. De landelijke toeslagen worden echter niet toegekend op percentages van de bijstandsnorm, maar worden bepaald aan de hand van de absolute hoogte van het loon.
In alle gevallen dalen de landelijke toeslagen als dit loon € 1.500 netto per maand bedraagt. Dit staat los van het gegeven of dit loon wordt verdiend door een persoon met of zonder partner. Echter, wanneer een inkomen van € 1.500 netto per maand wordt uitgedrukt in percentages van de bijstandsnorm, dan is dit voor een alleenstaande 160% en voor een echtpaar 110% van de bijstandsnorm. Verder geldt eveneens: • De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. • De individuele inkomenstoeslag van € 51 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. • De maatschappelijke bijdrageregeling van € 30 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. Voor kinderen valt de bijdrage van € 23 per maand weg vanaf 130% van de bijstandsnorm. • De schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs van € 25 per maand en de computerregeling van € 33 per maand lopen door tot 130% van de bijstandsnorm. • De bijdrage van het Jeugdfonds Sport en Cultuur van € 79 vervalt bij een inkomen hoger dan 120% van de bijstandsnorm (hoewel uitzonderingen mogelijk zijn). • De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. • En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm.
Resumerend is reden van de armoedeval bij echtparen met schoolgaande kinderen het wegvallen van de gemeentelijke regelingen, terwijl tegelijkertijd ook de landelijke toeslagen afnemen. Echtparen/ samenwonenden met kinderen zien pas bij een inkomen van 170% van de bijstandsnorm een stijging van hun besteedbaar inkomen. Er is wel een kleine stijging als ze niet meer dan 105% van de bijstandsnorm verdienen, maar wanneer ze meer gaan verdienen verdampt deze toename door de armoedeval vrij fors. Echtparen/samenwonenden met een inkomen van 170% van de bijstandsnorm kennen een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 102 per maand bij een netto loonstijging van € 1.005 per maand. 56
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
4.5 Conclusie gemeente Zeewolde Overzicht armoedeval in Zeewolde per huishoudtype per maand In dit overzicht ziet u de stijging van het besteedbaar inkomen of de armoedeval voor de 4 huishoudtypes ten opzichte van de bijstandsnorm. Armoedeval per huishoudtype per maand in euro’s: Huishoudtype Alleenstaande
Werk 105% bijstandsniveau 17
Werk 110% bijstandsniveau 67
Werk 120% bijstandsniveau 6
Werk 130% bijstandsniveau 50
Werk 150% bijstandsniveau 144
Werk 170% bijstandsniveau 270
Alleenstaande met 2 kinderen Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met 2 kinderen
17
67
-41
-35
122
187
9
48
-59
-48
144
300
3
42
-140
-214
-22
102
Bij 3 huishoudtypes: de alleenstaande met kinderen en de echtparen samenwonenden met en zonder kinderen, is er een harde armoedeval, die een letterlijk achteruitgang in het inkomen betekent. Ook de alleenstaande kent een kleine armoedeval, maar gaat er ten opzichte van de bijstandsnorm niet op achteruit. Wel is het resultaat qua besteedbaar inkomen erg mager bij 120% van de bijstandsnorm. Voor Zeewolde geldt dat de strikte inkomensgrens op 110% voor voorzieningen voor zowel volwassenen als kinderen een armoedeval veroorzaakt. Hierdoor vallen voorzieningen bij slechts een beperkt hoger inkomen dan de bijstandsnorm in een klap weg. Voor gezinnen met en zonder kinderen gaat het om een stevige inkomensdaling, die zonder compensatie niet op te vangen is.
57
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
5. Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde: Resultaten landelijke toeslagen gecombineerd met gemeentelijke regelingen In dit hoofdstuk worden de landelijke en gemeentelijke regelingen gecombineerd per huishoudtype. De berekening van de bedragen die verkregen worden via de landelijke regelingen zijn in de bijlage 1 terug te vinden. Voor elk huishoudtype vindt u achtereenvolgens: -
een tabel met de betreffende bedragen; visueel verwerkt in een grafiek; en een tabel met de berekening van de stijging (of daling) van het inkomen na (meer) inkomsten.
Voor de harmonisatie is met deze gegevens gerekend: a. Bijzondere bijstand: inkomensgrens is 110% van de bijstandsnorm. Boven de 110% wordt de draagkracht berekend. Als stelpost is genomen € 900 per jaar/€ 75 per maand. b. Individuele Inkomenstoeslag (IIT): inkomensgrens is 110% van de bijstandsnorm. De toeslag bedraagt € 615,- per jaar voor gehuwden en € 460 per jaar voor alleenstaanden. Kinderen zijn niet van invloed op de hoogte van de IIT. c. Maatschappelijke bijdrageregeling : inkomensgrens voor volwassenen is 110% van de bijstandsnorm, voor kinderen 120% van de bijstandsnorm. Voor kinderen van 0 t/m 11 jaar krijgen ouders een bijdrage van € 90 per jaar, voor kinderen van 12 t/m 17 jaar is de bijdrage € 180 per jaar en voor volwassenen € 180 per jaar. d. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur en Stichting Leergeld werken via intermediairs die kinderen aanmelden. De inkomensgrens is 120% van de bijstandsnorm. In de berekening is uitgegaan van de maximale vergoeding voor sport van € 225 per jaar en geen vergoeding voor zwemlessen. Voor de casus is de maximale vergoeding voor cultuur wegens marginaal gebruik achterwege gelaten. e. Schoolkosten voor kinderen in het voortgezet onderwijs: de inkomensgrens is 120% van de bijstandsnorm. De bijdrage is € 200 per jaar en eens per 5 jaar € 500 voor de computerregeling (vanaf groep 5). f.
Bijdrage collectieve zorgverzekering: inkomensgrens is 120% van de bijstandsnorm. De bijdrage is € 15 per maand. U vindt bij elk huishoudtype een korte toelichting op de grafiek en tabellen. Aan het einde van het hoofdstuk vindt u de conclusie en een samenvattende tabel van de armoedeval.
58
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
5.1 Armoedeval bij alleenstaanden Tabel: Alleenstaande, Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde
Lokale en landelijke toeslagen casus alleenstaande casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1006
1006
1056
1106
1207
1307
1509
1710
412
412
412
412
378
337
229
154
75
75
75
75
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
15
15
15
15
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
Totaal lokale vergoeding
176
176
143
143
15
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
1594
1594
1611
1661
1600
1644
1738
1864
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (*bijlage) Lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtschel ding belasting Maatsch. Bijdrage regeling Collectieve zorgverzekering
59
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Alleenstaande, Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde
Alleenstaande 2000 1800
1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0
Berekening Alleenstaande Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde, in euro’s:
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
50
100
201
301
503
704
0
0
-33
-33
-161
-176
-176
-176
0
0
0
0
-34
-75
-183
-258
0
0
17
67
6
50
144
270
60
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval alleenstaande Harmonisatie Ermelo, Harderwijk en Zeewolde12 De casus ‘Alleenstaande’ kent in het harmonisatievoorstel geen harde armoedeval, waarbij het feitelijke inkomen lager wordt dan de bijstandsnorm. Wel is er bij een besteedbaar inkomen tussen 110% en 130% van de bijstandsnorm sprake van een daling van rond de € 55-60 euro per maand. Op jaarbasis gaat dit om € 720. Voor een laag inkomen is dat een substantieel bedrag voor het kunnen rondkomen. De oorzaak van deze dip ligt met name bij het wegvallen van lokale vergoedingen bij een inkomensgrens 110% van de bijstandsnorm: • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 38 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 15 valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm
Een alleenstaande met een inkomen van 120% van de bijstandsnorm, kent slechts een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 6 per maand bij een netto loonstijging van € 200 per maand.
12 Identiek aan huidige regeling Ermelo, Harderwijk en Zeewolde
61
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
5.2 Armoedeval bij alleenstaande ouders Tabel: Alleenstaande ouder, Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde
lokale en landelijke toeslagen casus alleenstaande ouder met 2 kinderen (bo en vo) casus 1: bijstand suitkeri ng
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1006
1006
1056
1106
1207
1307
1509
1710
880
880
880
880
880
880
835
699
75
75
75
75
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
37
37
37
37
22
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
16
16
16
16
16
0
0
0
37
37
37
37
37
0
0
0
10
10
10
10
10
0
0
0
Totaal lokale vergoe-ding
261
261
228
228
100
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2147
2147
2164
2214
2187
2187
2344
2409
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (* bijlage) lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtscheldi ng belasting Maatsch. Bijdragerege ling Collectieve zorgverzeker ing Extra bijdrage VO Jeugdfonds Sport en Cultuur Computer regeling
Grafiek: Alleenstaande ouder, Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde
62
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Alleenstaande ouder 3000 2500 2000 1500 1000 500 0
Berekening Alleenstaande ouder Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde, in euro’s:
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
50
100
201
301
503
704
0
0
-33
-33
-161
-261
-261
-261
0
0
0
0
0
0
-45
-181
0
0
17
67
40
40
130
195
63
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval alleenstaande ouder Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde De casus ‘Alleenstaande ouder’ kent voor het harmonisatievoorstel - net als de alleenstaande - geen harde armoedeval, waarbij het feitelijke inkomen lager wordt dan de bijstandsnorm. Het netto besteedbaar inkomen stijgt echter maar langzaam. Doordat het kindgebonden budget als landelijke vergoeding lang op peil blijft is er pas vanaf 150% van de bijstandsnorm een vermindering van landelijke vergoedingen (zie ook bijlage 1). In het harmonisatievoorstel wordt er gewerkt met verschillende inkomensgrenzen, waardoor de vermindering van toeslagen en regelingen in zijn geheel iets geleidelijker verloopt. In het kort: • • • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 38 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 15 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. Voor kinderen valt de bijdrage van € 22 per maand weg vanaf 120% van de bijstandsnorm. De schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs van € 10 per maand en de computerregeling van € 16 per maand lopen door tot 120% van de bijstandsnorm. De bijdrage van het Jeugdfonds Sport en Cultuur van € 56 vervalt bij een inkomen hoger dan 120% van de bijstandsnorm (hoewel uitzonderingen mogelijk zijn). De vergoeding voor zwemles is in dit voorstel komen te vervallen. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm
Een alleenstaande ouder met een inkomen van meer dan 130% van de bijstandsnorm, kent een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 40 per maand bij een netto-loonstijging van € 301 per maand.
64
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
5.3 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden zonder kinderen Tabel: Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen, Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde
lokale en landelijke toeslagen casus echtpaar / samenwonenden zonder kinderen casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1436
1436
1508
1580
1723
1867
2154
2441
501
501
471
438
344
226
131
0
75
75
75
75
0
0
0
0
51
51
51
51
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
30
30
30
30
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
Totaal lokale vergoeding
204
204
171
171
15
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2141
2141
2149
2188
2082
2092
2285
2441
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (*bijlage) Lokaal beleid Bijzondere bijstand Individ. inkomens toeslag Kwijtschel ding belasting Maatsch. Bijdrage regeling Collectieve zorgverzekering
65
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen, Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde
Echtpaar samenwonenden geen kinderen 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 1
2
3
4
5
6
7
8
Berekening Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen, Harmonisatie EHZ in euro’s:
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Verminderi ng lokale vergoedinge n Verminderi ng landelijke vergoedinge n Stijging besteedbaar inkomen tov bijstand
casus 1: bijstan dsuitke ring
casus 2: werk 100% bijstan dsnorm
casus 3: werk 105% bijstan dsnorm
casus 4: werk 110% bijstan dsnorm
casus 5: werk 120% bijstan dsnorm
casus 6: werk 130% bijstan dsnorm
casus 7: werk 150% bijstan dsnorm
casus 8: werk 170% bijstan dsnorm
0
0
72
144
287
431
718
1005
0
0
-33
-33
-189
-204
-204
-204
0
0
-30
-63
-157
-275
-370
-501
0
0
9
48
-59
-48
144
300
66
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden zonder kinderen Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde13 De casus ‘Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen’ kent voor het harmonisatievoorstel een harde armoedeval bij een inkomen rond de 120% - 130% van de bijstandsnorm. In deze gevallen wordt het inkomen in absolute zin lager dan de geldende bijstandsnorm. Het netto besteedbaar inkomen daalt door de vermindering van de landelijke en lokale regelingen met € 59 respectievelijk € 48 per maand, wat neerkomt op € 708 en € 576 per jaar. Deze gegevens zijn in de tabel in rood aangegeven. De oorzaak van de armoedeval bij echtparen/samenwonenden zonder kinderen ligt met name bij de strikte inkomensgrens van de gemeentelijke minimaregelingen van 110% van de bijstandsnorm. Alleen de vergoeding voor de collectieve zorgverzekering van € 15 per maand loopt door tot 120% van de bijstandsnorm. • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 51 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 30 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm
Echtparen en samenwonenden zonder kinderen zien pas bij een inkomen van 150% van de bijstandsnorm een stijging van hun besteedbaar inkomen. Er is wel een kleine stijging als ze niet meer dan 110% van de bijstandsnorm verdienen, maar wanneer ze meer gaan verdienen verdampt deze toename door de armoedeval. Echtparen en samenwonenden zonder kinderen met een inkomen van 150% van de bijstandsnorm, kennen een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 144 per maand bij een netto loonstijging van € 718 per maand. Bij een inkomen van 130% van de bijstandsnorm is de netto loonstijging € 431 per maand, terwijl het netto besteedbaar inkomen met € 48 daalt.
13 Identiek aan Ermelo, Harderwijk en Zeewolde
67
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
5.4 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen Tabel: Echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen, Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde
lokale en landelijke toeslagen casus echtpaar / samenwonenden met 2 kinderen (bo en vo) casus 1: bijstan dsuitke ring
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
uitkering of loon ex vt per maand
1436
1436
1508
1580
1723
1867
2154
2441
landelijke vergoedingen (* bijlage)
709
709
673
640
552
428
333
170
75
75
75
75
0
0
0
0
51
51
51
51
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
Maatsch. Bijdragerege ling Collectieve zorgverzeker ing Extra bijdrage VO
52
52
52
52
22
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
16
16
16
16
16
0
0
0
Jeugdfonds Sport en Cultuur Computer regeling
37
37
37
37
37
0
0
0
10
10
10
10
10
0
0
0
Totaal lokale vergoe-ding
289
289
256
256
100
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2434
2434
2436
2475
2375
2294
2487
2611
lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtscheldi ng belasting
68
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen, Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde
Echtpaar samenwonenden 2 kinderen 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 1
2
3
4
5
6
7
8
Berekening Echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen, Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde, in euro’s:
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstand
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
72
144
287
431
718
1005
0
0
-33
-33
-189
-289
-289
-289
0
0
-36
-69
-157
-281
-376
-539
0
0
3
42
-59
-139
53
177
69
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval echtpaar / samenwonenden met kinderen Harmonisatie Ermelo,
Harderwijk, Zeewolde De grafiek en de tabel maken zichtbaar dat de armoedeval toeslaat op het moment dat het gezin 20% meer dan het bijstandsniveau van € 1.436 netto per maand gaat verdienen. Dit gaat bij het harmonisatievoorstel door tot het moment dat het inkomen meer dan € 2.154 bedraagt, dat is 150% van de bijstandsnorm. Vanaf een inkomen hoger dan 110% van de bijstandsnorm is er een armoedeval van € 59 per maand. Zoals hierboven in rood te zien is, wordt de armoedeval zelfs € 139 per maand bij een inkomen van 130% van de bijstandsnorm. Dit is een inkomensterugval van € 1.668 per jaar. Een vrij dramatische terugval. De oorzaken van deze armoedeval zijn iets complexer dan bij de hiervoor beschreven armoedeval bij een alleenstaande ouder. Het grote verschil zit in de landelijke toeslagen die afhangen van de absolute hoogte van het loon (gerelateerd aan het wettelijk minimumloon): • De landelijke toeslagen beginnen bij een echtpaar te dalen na 105% van de bijstandsnorm (in de tabel: vanaf casus 3). De landelijke toeslagen bij de alleenstaande ouder beginnen pas te dalen bij 150% van de bijstandsnorm. Dat komt omdat de bijstandsnorm voor een echtpaar € 1.436 netto per maand bedraagt, en de norm voor een alleenstaande ouder € 1.006 netto per maand.
De landelijke toeslagen worden echter niet toegekend op percentages van de bijstandsnorm, maar worden bepaald aan de hand van de absolute hoogte van het loon. In alle gevallen dalen de landelijke toeslagen als dit loon € 1.500 netto per maand bedraagt. Dit staat los van het gegeven of dit loon wordt verdiend door een persoon met of zonder partner. Echter, wanneer een inkomen van € 1.500 netto per maand wordt uitgedrukt in percentages van de bijstandsnorm, dan is dit voor een alleenstaande 160% en voor een echtpaar 110% van de bijstandsnorm. Verder geldt eveneens: • De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. • De individuele inkomenstoeslag van € 51 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. • De maatschappelijke bijdrageregeling van € 30 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. Ook voor de 2 kinderen verdwijnt deze regeling van € 22 per maand bij de inkomensgrens van 120%. • De schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs van € 16 per maand en de computerregeling van € 10 per maand eindigen bij 120% van de bijstandsnorm. • De bijdrage van het Jeugdfonds Sport en Cultuur van € 56 vervalt bij een inkomen hoger dan 120% van de bijstandsnorm (hoewel uitzonderingen mogelijk zijn). Er is geen bijdrage voor zwemles.
• De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. • En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm Resumerend is reden van de armoedeval bij echtparen met schoolgaande kinderen het wegvallen van de gemeentelijke regelingen, terwijl tegelijkertijd ook de landelijke toeslagen afnemen. Echtparen/samenwonenden met kinderen zien pas bij een inkomen van 150% van de bijstandsnorm een stijging van hun besteedbaar inkomen. Er is wel een kleine stijging als ze niet meer dan 105% van 70
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
de bijstandsnorm verdienen, maar wanneer ze meer gaan verdienen verdampt deze toename door de armoedeval vrij fors. Echtparen/samenwonenden met een inkomen vanaf 170% van de bijstandsnorm kennen in het harmonisatievoorstel een netto-stijging van het besteedbaar inkomen van € 117 per maand, bij een netto-inkomensstijging van €1.005 per maand.
5.5 Conclusie Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde Overzicht armoedeval Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde per huishoudtype per maand In dit overzicht wordt de stijging van het besteedbaar inkomen of de armoedeval voor de 4 huishoudtypes in inkomen ten opzichte van de bijstandsnorm. Armoedeval per huishoudtype in euro’s per maand: Huishoudtype Alleenstaande Alleenstaande met 2 kinderen Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met 2 kinderen
Werk 105% bijstandsniveau
Werk 110% bijstandsniveau
Werk 120% bijstandsniveau
Werk 130% bijstandsniveau
Werk 150% bijstandsniveau
Werk 170% bijstandsniveau
17
67
6
50
144
270
17
67
40
40
130
195
9
48
-59
-48
144
300
3
42
-59
-139
53
177
In het harmonisatievoorstel is er bij 2 huishoudtypes, echtparen/samenwonenden met en zonder kinderen, een harde armoedeval te zien, die een letterlijk achteruitgang in het inkomen betekent. Ook de alleenstaande kent een kleine armoedeval, maar gaat er ten opzichte van de bijstandsnorm niet op achteruit. Wel is het resultaat qua besteedbaar inkomen erg mager bij 120% van de bijstandsnorm. Voor het harmonisatievoorstel geldt dat de inkomensgrens voor voorzieningen voor volwassenen 110% van de bijstandsnorm is, en voor de kindregelingen 120%. Dit spreidt het wegvallen van de tegemoetkomingen enigszins. Omdat in het geval van echtparen/samenwonenden landelijke toeslagen en regelingen eerder worden afgebouwd dan bij alleenstaanden, ontstaat de armoedeval op het moment dat ook lokale regelingen worden afgebouwd. Voor gezinnen met en zonder kinderen gaat het om een stevige inkomensdaling, die zonder compensatie niet op te vangen is.
71
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
6. Conclusie en aanbeveling De centrale vraag ‘Gaan mensen die vanuit de bijstand gaan werken er op enig moment financieel op achteruit omdat het recht op landelijke en/of gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning wordt afgebouwd of vervalt?’ kan beantwoord worden, maar het antwoord is niet geheel eenduidig. De gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde hebben Stimulansz gevraagd om antwoorden op de volgende vragen: 1. Is er sprake van een armoedeval en waar ligt deze bij 4 verschillende huishoudtypes: a. alleenstaande zonder kinderen b. alleenstaande met kinderen c. echtpaar/samenwonenden zonder kinderen d. echtpaar/samenwonenden met kinderen? 2. Wat is de hoogte van de armoedeval bij deze verschillende huishoudtypes? 3. Kunnen we inzicht krijgen in de gemeentelijke- en landelijke component van de armoedeval? 4. Hoe kunnen we de armoedeval verminderen/tegengaan? In de voorgaande hoofdstukken hebben we inzicht gegeven in de vragen 1 t/m 3. Hieruit blijkt dat er bij het huidige beleid van de 3 gemeenten en het voorgenomen harmonisatiebeleid inderdaad een armoedeval optreedt als mensen tussen de 120% -130% van de bijstandsnorm gaan verdienen. Voor gezinnen met kinderen loopt die armoedeval door tot 150% van de bijstandsnorm. In dit hoofdstuk beantwoorden we de vraag hoe we de armoedeval kunnen verminderen of tegengaan.
6.1 Overall nadelen van de armoedeval De armoedeval wordt door mensen met een bijstandsuitkering een belangrijke demotiverende factor genoemd voor werkaanvaarding. Dit onderzoek maakt duidelijk dat (meer) gaan werken in sommige gevallen tot een feitelijke inkomensachteruitgang leidt. Voor een alleenstaande en een alleenstaande ouder geldt dat door het verruimen van het aantal werkuren (indien mogelijk) het inkomen hoger wordt. Als een alleenstaande (ouder) voltijds werkt en het wettelijk minimumloon verdient, zit hij of zij op 143% van de bijstandsnorm. Bij dit inkomen is er geen sprake van een armoedeval. Echtparen/samenwonenden kunnen beter beiden parttime werken dan dat één van hen voltijds werkt. In het huidige belastingstelsel is bij 2 deeltijdwerkers het belastingvoordeel iets groter. Dit maakt in de netto-berekeningen slechts een marginaal verschil. De complexiteit van de regelgeving betekent dat er deskundigheid nodig is om een nauwkeurige voorspelling te doen als iemand vanuit de bijstand de stap naar betaalde arbeid zet. “Wat betekent dit dan voor mijn toeslagen?” is een eenvoudige vraag, maar blijkt in de praktijk lastig te beantwoorden. Zoals het onderzoek laat zien zijn de werkende minima, ook naast hun loon, voor een zeer groot deel aangewezen op landelijke en gemeentelijke toeslagen en bijdragen.
Dit financiële belang maakt de angst voor verlies, of voor terugvordering van te veel ontvangen toeslagen, alleen maar groter.
72
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Denken over de armoede, minimabeleid en de armoedeval Er is al veel geschreven over de gevolgen van leven in armoede. De wetenschap is de laatste jaren steeds meer gaan ontdekken dat niet kunnen rondkomen met je budget veel (chronische) stress in huishoudens oplevert en kinderen in een kansarmere positie plaatst. Veel mensen met een laag inkomen balanceren op de rand van rondkomen en schulden. Zij hebben vaak moeite om hierbij hulp te zoeken. Dit geldt ook voor inwoners met een laag inkomen uit arbeid. Een beroep moeten doen op gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning is op zich al drempelverhogend. Deelnemen aan de arbeidsmarkt is vaak meer dan alleen maar kans op financiële vooruitgang. Het levert mensen een zinnige plek in de samenleving en sociale contacten op, als ook dagritme en structuur. Om deze plek op een goede manier in te kunnen vullen, zal er enige rust moeten zijn op het gebied van financiële bestaanszekerheid. Als je je overdag tijdens het werk zorgen maakt over hoe je die avond de kinderen voldoende te eten geeft, is dit funest voor de werknemer zelf, de kinderen en ook voor de werkgever. De inkomens waarmee we in dit onderzoek rekenen zijn gerelateerd aan de bijstandsnormen. Deze worden gedefinieerd als ‘het sociaal minimum’.