m Onderzoek Stimulansz armoedeval EHZ en harmonisatie (1).pdf
Tekst van het document
Samenspel landelijk en gemeentelijk inkomensbeleid Een onderzoek naar de armoedeval in de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde
Stimulansz Wilma Kuiper John Nuyten Annemieke Wildenburg November 2020
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Samenspel landelijk en gemeentelijk inkomensbeleid Een onderzoek waarin, in opdracht van de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, wordt nagegaan in hoeverre inwoners die vanuit de bijstand betaald werk aanvaarden, er door verlies aan landelijke en gemeentelijke regelingen financieel op achteruitgaan.
2
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Inhoud Managementsamenvatting ..................................................................................................................... 5 Onderzoeksuitkomsten ....................................................................................................................... 5 Aanbevelingen ..................................................................................................................................... 7 Inleiding ................................................................................................................................................... 7 Leeswijzer ............................................................................................................................................ 8 1.
Opzet van het onderzoek ................................................................................................................ 9 1.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 9 1.2 Onderzochte inkomens en overzicht van de relevante regelingen............................................... 9 1.3 Wanneer is er sprake van recht/geen recht op deze regelingen? .............................................. 10 1.4 Wat bepaalt de hoogte van de regelingen? ................................................................................ 11 Gemeentelijke regelingen die niet meegenomen worden in de berekening ............................... 12 1.5 Het verzamelen van de onderzoeksdata ..................................................................................... 13 Het bepalen van de ‘gemiddelde’ aanvrager ................................................................................ 13 Het vaststellen van de resterende stelposten............................................................................... 13 De grenzen aan het onderzoek: welke regelingen worden niet behandeld? ............................... 14 De grenzen aan het onderzoek: welke vragen worden niet beantwoord?...................................
14 Onderzoeksmethode bij het berekenen van de landelijke toeslagen en heffingskortingen ........ 14 Toelichting op de grafieken en tabellen: ....................................................................................... 14
2.
Gemeente Ermelo ......................................................................................................................... 16 2.1 Armoedeval bij alleenstaanden ................................................................................................... 17 Toelichting armoedeval alleenstaande gemeente Ermelo............................................................ 19 2.2 Armoedeval bij alleenstaande ouders ......................................................................................... 20 Toelichting armoedeval alleenstaande ouder gemeente Ermelo ................................................. 22 2.3 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden zonder kinderen .................................................... 23 Toelichting armoedeval echtpaar / samenwonenden zonder kinderen gemeente Ermelo ......... 25 2.4 Armoedeval bij een echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen ........................ 26 Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden met kinderen gemeente Ermelo................ 28 2.5 Conclusie gemeente Ermelo ........................................................................................................ 29 Overzicht armoedeval in Ermelo per huishoudtype per maand ................................................... 29
3.
Gemeente Harderwijk ................................................................................................................... 30 3.1 Armoedeval bij alleenstaanden ................................................................................................... 31 Toelichting armoedeval alleenstaande gemeente Harderwijk ..................................................... 33 3.2 Armoedeval bij alleenstaande ouders ......................................................................................... 34 Toelichting armoedeval alleenstaande ouder gemeente Harderwijk ........................................... 36 3
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
3.3 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden zonder kinderen .................................................... 37 Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden zonder kinderen gemeente Harderwijk..... 39 3.4 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen ............................... 40 Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden met kinderen gemeente Harderwijk ......... 42 3.5 Conclusie gemeente Harderwijk ................................................................................................. 43 Overzicht armoedeval in Harderwijk per huishoudtype per maand ............................................. 43 4.
Gemeente Zeewolde ..................................................................................................................... 44 4.1 Armoedeval bij alleenstaanden ................................................................................................... 45 Toelichting armoedeval alleenstaande gemeente Zeewolde ....................................................... 47 4.2 Armoedeval bij alleenstaande ouders ......................................................................................... 48 Toelichting armoedeval alleenstaande ouder gemeente Zeewolde ............................................. 49 4.3 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden zonder kinderen .................................................... 51 Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden zonder kinderen gemeente Zeewolde....... 53 4.4 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen ............................... 54 Toelichting armoedeval echtpaar / samenwonenden met kinderen gemeente Zeewolde.......... 55 4.5 Conclusie gemeente Zeewolde ................................................................................................... 57 Overzicht armoedeval in Zeewolde per huishoudtype per maand ............................................... 57
5.
Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde: .............................................................................. 58 5.1 Armoedeval bij alleenstaanden ................................................................................................... 59 Toelichting armoedeval alleenstaande Harmonisatie Ermelo, Harderwijk en Zeewolde ............. 61 5.2 Armoedeval bij alleenstaande ouders ......................................................................................... 62 Toelichting armoedeval alleenstaande ouder Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde ...... 64 5.3 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden zonder kinderen .................................................... 65 Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden zonder kinderen Harmonisatie .................. 67 5.4 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen ............................... 68 Toelichting armoedeval echtpaar / samenwonenden met kinderen Harmonisatie ..................... 70 5.5 Conclusie Harmonisatie Ermelo, Harderwijk, Zeewolde ............................................................. 71 Overzicht armoedeval Harmonisatie per huishoudtype per maand ............................................. 71
6.
Conclusie en aanbeveling .............................................................................................................. 72 6.1 Overall nadelen van de armoedeval............................................................................................ 72 Denken over de armoede, minimabeleid en de armoedeval........................................................ 73 6.2 Aanbevelingen voor de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde ...................................... 73 Manieren om de armoedeval te voorkomen of verminderen ...................................................... 73
7.
Bijlage: Overzicht landelijke toeslagen.......................................................................................... 76
4
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Managementsamenvatting Het uitgangspunt van de Participatiewet is dat iedereen naar vermogen moet kunnen meedoen aan de samenleving. De beste manier om dit te doen is met werk. Dit kan zijn werk in loondienst, werk als zelfstandige of vrijwilligerswerk. Het is van belang dat bijstandsgerechtigden die kunnen werken, werk vinden waarmee zij voldoende verdienen om in hun eigen levensonderhoud te voorzien. Het doel is duurzame uitstroom uit de bijstand en financiële vooruitgang. Maar niet voor iedere uitkeringsgerechtigde levert betaald werk ook daadwerkelijk meer inkomen op. Vaak gaat iemand die net iets meer verdient dan de bijstandsnorm vanwege de afbouw of het wegvallen van landelijke en gemeentelijke inkomensondersteuning, er feitelijk in inkomen op achteruit. Dit is de zogenoemde armoedeval. Deze maakt dat bij uitkeringsgerechtigden de motivatie om te gaan werken kan afnemen, je bent dan immers ‘een dief van je eigen portemonnee’. Voor de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde is dit reden om onderzoek te laten doen naar de armoedeval onder hun inwoners.
De centrale vraag bij dit onderzoek is: Gaan mensen die vanuit de bijstand gaan werken er op enig moment financieel op achteruit omdat het recht op gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning wordt afgebouwd of vervalt? In het onderzoek, dat door Stimulansz is uitgevoerd, is gerekend met 4 huishoudtypes: - alleenstaanden; - alleenstaande ouders met 2 kinderen, 1 op het basisonderwijs en 1 op het voortgezet onderwijs; - echtparen / samenwonenden; - echtparen / samenwonenden met 2 kinderen op het basis en voortgezet onderwijs. Er zijn berekeningen gemaakt op casusniveau, want de armoedeval voor een individueel huishouden zal ook individueel berekend moeten worden. Het onderzoek geeft een algemeen beeld op basis van deze casusberekeningen.
Onderzoeksuitkomsten Uit dit onderzoek door Stimulansz blijkt dat er in sommige gevallen inderdaad sprake is van een armoedeval in de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde. Deze armoedeval ontstaat vanuit de volgende factoren: a. De landelijke toeslagen nemen geleidelijk af naarmate het inkomen stijgt. Deze toeslagen veroorzaken geen armoedeval, maar verminderen wel de groei van het besteedbaar inkomen bij een groeiend loon. b. De gemeentelijke regelingen kennen een inkomensgrens. Mensen die een inkomen krijgen dat net hoger is dan deze inkomensgrens, verliezen de gemeentelijke toeslagen. Als gevolg hiervan daalt het besteedbaar inkomen. In onderstaand schema vindt u een samenvattend overzicht van de uitkomsten van het onderzoek naar de armoedeval in de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde, als ook voor het harmonisatievoorstel om minimaregelingen voor de 3 gemeenten op één lijn te brengen.
5
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Tabel: Overzicht Armoedeval in euro’s per maand
Uit het onderzoek blijkt dat de armoedeval in de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde en bij het harmonisatievoorstel voorkomt bij alleenstaande ouders, echtparen zonder kinderen en echtparen met kinderen. De armoedeval komt vooral voor als het inkomen hoger is dan 120% - 130% van de bijstandsnorm. Voor echtparen/samenwonenden met kinderen loopt de armoedeval door tot 150% van de bijstandsnorm. Deze bedragen zijn in rood aangegeven. Bij echtparen met kinderen is de armoedeval het grootst. Dit komt omdat bij het toenemen van het inkomen de landelijke toeslagen heel snel afnemen en de gemeentelijke vergoedingen tegelijkertijd wegvallen. Voor de overige situaties geldt dat de armoedeval groter is naarmate er meer gemeentelijke regelingen dezelfde inkomensgrens hebben, waardoor het recht op deze verschillende gemeentelijke vergoedingen bij overschrijding van die inkomensgrens in één klap wegvalt. In blauw ziet u de bedragen waarbij het inkomen in absolute zin niet onder de bijstandsnorm zakt, maar waarvoor geldt dat er bij een hoger inkomen minder geld overblijft dan bij een lagere verdienste uit arbeid. Dit geldt met name voor alleenstaanden en in mindere mate voor alleenstaande ouders.
6
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Aanbevelingen Mensen met een laag inkomen zijn in Nederland erg afhankelijk van landelijke en gemeentelijke toeslagen om te kunnen rondkomen met hun financiën. Voor de arbeidsinschakeling is de combinatie van onduidelijkheid en afhankelijkheid daarom een probleem. Onzekerheid over wanneer er wel of geen recht is op toeslagen, is een remmende factor voor arbeidsinschakeling. De gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde kunnen de armoedeval verminderen of tegengaan door: 1. Meer spreiding in inkomensgrenzen en maatwerk bij kleine afwijkingen van de inkomensgrens Door in het minimabeleid af te zien van te veel dezelfde en te strikt gehanteerde categoriale inkomensgrenzen, kan een systeem van geleidelijke afbouw van de gemeentelijke vergoedingen bij een stijgend inkomen worden gerealiseerd; 2. Ondersteuning geven bij het inzichtelijk maken van de financiën bij het aanvaarden van werk Inwoners met een deeltijdbaan in de uitkering kunnen deze ondersteuning van de werkcoach krijgen. Een dergelijke ondersteuning kan ook aangeboden worden aan inwoners die vanuit de uitkering voltijds gaan werken of inwoners die een laag inkomen uit arbeid hebben en een beroep doen op gemeentelijke regelingen; 3. Inzetten van een armoedevalvergoeding om de grootste gaten in de armoedeval te dichten.
Gerichte vergoedingen van kosten die te maken hebben met de aanvaarding van werk, zoals vervoers- en reiskosten, verwervingskosten zoals persoonlijke verzorging, kinderopvang kunnen de weggevallen toeslagen compenseren; 4. Inkomstenvrijlating volop benutten en premies inzetten als stimulans om -meer- te gaan werken. De uitstroompremie kan afgestemd worden op de grootte van de armoedeval en de duur van de armoedeval; 5. Voorkomen van onderbenutting van regelingen Het inzichtelijk maken van welke (landelijke en lokale) toeslagen en regelingen bij een bepaald inkomen horen, helpt mensen om te weten of ze ergens recht op hebben. Hiermee kan onderbenutting van regelingen (en daarmee armoede) worden voorkomen en participatie van de inwoners met lage inkomens worden bevorderd. Om de armoedeval te beperken is aanpassing van het gemeentelijk minimabeleid nodig. De harmonisatie is een goede aanleiding om dit beleid zo te wijzigen dat inwoners die vanuit een bijstandsuitkering gaan werken er financieel daadwerkelijk op vooruit gaan. Daarvoor kan er aan verschillende ‘knoppen’ gedraaid worden, zoals hierboven is aangegeven. De harmonisatie biedt de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde de gelegenheid om het armoedebeleid te herzien en eenduidig voor de cliënten van Meerinzicht uit te voeren.
Binnen de wet- en regelgeving is er ruimte om met een ander beleid te zorgen dat inwoners zich zo min mogelijk door financiële onzekerheid laten beperken en de stap naar betaald werk durven zetten, en daarmee duurzaam uit de bijstand stromen.
7
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Leeswijzer In hoofdstuk 1 leest u de opzet van het onderzoek, een overzicht van de regelingen die meegenomen zijn en berekend en de afbakening van dit onderzoek. Vervolgens vindt u in de hoofdstukken 2 t/m 5 de armoedevalberekeningen per gemeente en voor het harmonisatievoorstel. In elk hoofdstuk ziet u per huishoudtype een tabel, een grafiek, de berekening en een korte toelichting hierop. Aan het eind van elk hoofdstuk staat een overzichtstabel met een korte conclusie. N.B.: Omdat voor elke gemeente een compleet onderzoeksverslag is gemaakt en voor 2 huishoudtypes in de 3 gemeenten de gegevens identiek zijn, komt een deel van de berekeningen in de onderzoeksverslagen overeen. Het gaat om alleenstaanden en echtparen/samenwonenden zonder kinderen. In hoofdstuk 6 worden de 3 gemeenten en het harmonisatievoorstel met elkaar vergeleken. In hoofdstuk 7 volgen de conclusies en aanbevelingen voor de aanpak van de armoedeval. Tot slot vindt u in de bijlage de berekeningen van de landelijke tegemoetkomingen.
8
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
1. Opzet van het onderzoek
1.1 Inleiding In opdracht van de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde heeft Stimulansz de armoedeval in het huidige minimabeleid van de 3 gemeenten onderzocht. Het doel van het onderzoek is om een objectief beeld te vormen van het samenspel tussen landelijke en gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning, en inzichtelijk te maken of er sprake is van een feitelijke inkomensachteruitgang wanneer iemand bij werkaanvaarding iets meer dan de bijstandsnorm gaat verdienen. Dit is de zogenoemde armoedeval. In dit onderzoek staat de volgende vraag centraal: Gaan mensen die vanuit de bijstand gaan werken er op enig moment financieel op achteruit omdat het recht op landelijke en/of gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning wordt afgebouwd of vervalt? Deze vraag wordt uitgesplitst in de volgende 4 deelvragen: 1. Is er sprake van een armoedeval en waar ligt deze bij 4 verschillende huishoudtypes: o alleenstaande zonder kinderen o alleenstaande met kinderen o echtpaar/samenwonenden zonder kinderen o echtpaar/samenwonenden met kinderen? 2. Wat is de hoogte van de armoedeval bij deze verschillende huishoudtypes?; 3. Kunnen we inzicht krijgen in de gemeentelijke- en landelijke component van de armoedeval?; 4.
Hoe kunnen we de armoedeval verminderen/ tegengaan? Gevraagd is om per gemeente berekeningen te maken, en de armoedeval ook voor het voorgenomen geharmoniseerde beleid apart te berekenen. Deze berekeningen zijn in aparte hoofdstukken inzichtelijk gemaakt. Zo krijgt elke gemeente afzonderlijk een beeld van de eigen armoedeval en kan deze vergeleken worden met die van de andere 2 gemeenten en met die in het voorstel voor geharmoniseerd beleid.
1.2 Onderzochte inkomens en overzicht van de relevante regelingen De hoogte van de onderzochte inkomens In dit onderzoek is bij de inkomens uitgegaan van percentages van de toepasselijke bijstandsnorm (het wettelijk minimum). Onderstaande tabel geeft aan welke inkomens en huishoudsituaties zijn onderzocht. De onderzochte inkomens lopen op van 100% tot 170% van de bijstandsnorm. De reden om bij de inkomens uit te gaan van percentages van de bijstandsnorm, is om zo aan te kunnen sluiten bij de manier waarop gemeenten de inkomensgrenzen voor hun minimabeleid hebben ingericht1. Daarnaast worden de relevante landelijke en gemeentelijke regelingen voor inkomensondersteuning meegenomen.
1
Het sociaal minimum, of de bijstandsnorm, is het toepasselijke normbedrag volgens de Participatiewet.
9
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Landelijke toeslagen en heffingskortingen a. b. c. d. e. f.
Huurtoeslag Zorgtoeslag Kindgebonden budget Combinatiekorting Algemene heffingskorting (minstverdienende partner) Kinderbijslag
Gemeentelijke (decentrale) regelingen a. b. c. d. e. f. g. h. i. j.
Bijzondere bijstand Individuele inkomenstoeslag Individuele studietoeslag Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Maatschappelijke bijdrageregeling PC-regeling Schoolkosten-regeling Regeling tegemoetkoming zorgkosten chronisch ziek en mensen met een beperking Jeugdfonds Sport & Cultuur en Stichting Leergeld Collectieve zorgverzekering Zilveren Kruis
1.3 Wanneer is er sprake van recht/geen recht op deze regelingen? Landelijke toeslagen en heffingskortingen Omdat er bij het arbeidsinkomen wordt gerekend met een oplopend percentage van het sociaal minimum, dat per definitie netto is uitgedrukt, gaat het om een netto-inkomen. De (afbouw van) reguliere algemene heffingskorting en arbeidskorting speelt hier daarom geen rol. Voor alle toeslagen geldt dat de aanvrager tot de doelgroep van de regeling moet behoren. En met uitzondering van de kinderbijslag geldt ook dat ze afhankelijk zijn van het inkomen van de aanvrager. De huurtoeslag, zorgtoeslag en het kindgebonden budget kennen een geleidelijke afbouw in vergoedingshoogte naarmate het inkomen stijgt. De combinatiekorting stijgt juist als het inkomen uit werk stijgt, terwijl de algemene heffingskorting (minstverdienende partner) in de praktijk vanwege maximering gelijk blijft. Gemeentelijke regelingen Bij de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde zijn de minimaregelingen inkomensafhankelijk. De gemeente hanteert bij deze regelingen (met uitzondering van de bijzondere bijstand) een inkomensgrens2 om aanvragers wel of niet toe te laten tot de regeling. De inkomensgrens werkt als volgt: iedere aanvrager met een inkomen tot deze grens komt in aanmerking voor de regeling en krijgt de volledige vergoedingen die hierbij horen.
Iedereen met een inkomen boven de inkomensgrens wordt volledig uitgesloten van de regeling (de zogenoemde valbijlconstructie). Dit geldt ook voor inwoners waarbij de inkomens deze grens net overschrijden.
2
Deze inkomensgrens speelt een belangrijke rol op het moment dat de oorzaken van de armoedeval worden geanalyseerd
10
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Een uitzondering hierop is de bijzondere bijstand. Het recht op bijzondere bijstand (een vergoeding voor onvoorzienbare, noodzakelijke en niet uit het reguliere inkomen te betalen kosten) wordt bepaald aan de hand van een (inkomens-)draagkracht-berekening. De draagkracht is het bedrag dat de aanvrager zelf kan bijdragen in de kosten, met bijzondere bijstand kan dan het overige deel van de kosten worden vergoed.. De draagkracht neemt geleidelijk toe bij een stijgend inkomen, waardoor het recht op een vergoeding geleidelijk afneemt.3 Deze draagkrachtsystematiek sluit aan bij het maatwerkprincipe van de Participatiewet.
1.4 Wat bepaalt de hoogte van de regelingen? Landelijke toeslagen en heffingskortingen 1. De huurtoeslag is naast inkomensafhankelijk ook afhankelijk van o de hoogte van de huur en o het aantal personen dat de woning bewoont. 2. De zorgtoeslag is inkomensafhankelijk. De hoogte van de toeslag hangt af van het hebben van een partner. 3. Het kindgebonden budget is inkomensafhankelijk. De hoogte van het budget hangt af van de aan- of afwezigheid van een partner. Alleenstaande ouders krijgen bij dit budget een verhoging d.m.v. de alleenstaande-ouderkop (ALO-kop). Verder is de hoogte afhankelijk van het aantal kinderen. 4. De combinatiekorting is inkomensafhankelijk in de zin dat deze toeneemt bij een stijgend loon. De combinatiekorting geldt voor alleenstaande ouders met inkomen uit werk en voor tweeverdieners. 5. De algemene heffingskorting (minstverdienende partner) wordt alleen toegepast bij personen met een partner. Als het inkomen van de partner zo laag is dat deze de algemene heffingskorting niet kan verzilveren, dan kan de aanvrager/kostwinner deze heffingskorting krijgen. 6. De kinderbijslag is niet inkomensafhankelijk, de hoogte hangt af van het aantal kinderen en de leeftijd van die kinderen. Gemeentelijke regelingen De hoogte van de bijzondere bijstand wordt bepaald door • de draagkracht van de aanvrager, en • de hoogte van de te vergoeden kosten.
In theorie is de hoogte niet begrensd. In het onderzoek zal er daarom worden uitgegaan van stelposten (zie ook onderdeel stelposten). De hoogte van de individuele inkomenstoeslag (IIT) wordt bepaald door de gemeente. Die heeft beleidsvrijheid als het gaat om de hoogte van de inkomensgrens en de hoogte van de toeslag voor de alleenstaanden, alleenstaande ouders en aanvragers met partners. In de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde kunnen inwoners met een inkomen tot maximaal 110% van de bijstandsnorm aanspraak maken op de volgende toeslag: • Voor een echtpaar/samenwonenden € 615 per jaar • Voor een alleenstaande (ouder) € 460 per jaar
3
Verduidelijking met een voorbeeld: € 100 aan bijzondere kosten en een eigen draagkracht van € 40 betekent een vergoeding van de gemeente van € 60. Als de eigen draagkracht met het inkomen groeit tot € 80, dan daalt de gemeentelijke vergoeding naar € 20.
11
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Kwijtschelding gemeentelijke belastingen wordt beslist aan de hand van de Leidraad Invordering. De hoogte van de kwijtschelding is afhankelijk van de betaalcapaciteit van de aanvrager en van de hoogte van de aanslag. Als de betaalcapaciteit nul is, dan wordt de hele aanslag kwijtgescholden. Als er wel betaalcapaciteit is, maar deze lager dan de aanslag is, dan wordt de aanslag gedeeltelijk kwijtgescholden. Als de betaalcapaciteit hoger is dan de aanslag, dan moet deze gewoon worden betaald.4 De maatschappelijke bijdrageregeling is er voor mensen met een inkomen tot 110% van de bijstandsnorm, en bedoeld om mee te doen aan sociale, culturele en sportieve activiteiten. De regeling is zowel voor volwassenen als kinderen beschikbaar. De hoogte voor volwassenen is in de 3 gemeenten gelijk: € 180 per jaar per persoon. Voor kinderen verschilt deze per gemeente naar leeftijd, inkomensnorm en hoogte van de bijdrage. Naast de maatschappelijke bijdrageregeling bestaat nog de mogelijkheid om via het Jeugdfonds Sport en Cultuur en Stichting Leergeld een vergoeding voor kinderen te ontvangen. Hiervoor wordt een inkomensgrens van 120% van de bijstandsnorm als basis genomen. Feitelijk wordt er vooral gewerkt met een financiële motivatie5 door een intermediair.
Dat betekent dat deze persoon op basis van de gegevens van de aanvrager inschat of die recht heeft en een motivering geeft voor de aanvraag. Zo kunnen ook kinderen van mensen die vanuit een uitkering gaan werken recht blijven houden op een vergoeding. Dan vervalt de bijdrage niet en heeft dat - op dat moment - geen invloed op de armoedeval . Om toch de invloed van het Jeugdfonds Sport en Cultuur mee te nemen wordt er gerekend met de maximale bijdrage voor sport van €225 per jaar en de maximale bijdrage voor de zwemles voor kinderen op de basisschool. De bijdrage voor cultuur van €425 per jaar wordt slechts in 10% van de aanvragen toegekend en is daarom in de casussen van de armoedevalberekeningen niet meegeteld. Daarnaast kennen de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde voor schoolgaande kinderen in het voortgezet onderwijs een PC-regeling van (eenmalig) € 400 en een tegemoetkoming in de schoolkosten. Ook hier verschilt de bijdrage naar leeftijd, inkomensnorm, schooltype en hoogte van de bijdrage. Verder kennen de gemeenten een bijdrage van € 15 per maand toe voor de collectieve zorgverzekering bij Zilveren Kruis. Het deelnemen aan de collectieve verzekering is niet echt in een stijging van het inkomen uit te drukken.
De werknemer die vanwege loonstijging uit de collectieve verzekering wordt gezet moet zelf een voorziening treffen, maar deze hoeft niet noodzakelijk duurder te zijn en dit zal weinig effect hebben op het maandbudget. Voor de volledigheid wordt deze regeling wel meegenomen.
Gemeentelijke regelingen die niet meegenomen worden in de berekening De volgende gemeentelijke regelingen worden niet meegenomen in de armoedevalberekening; •
Individuele studietoeslag (IST) In de aard is deze regeling niet relevant voor de armoedeval. De IST wordt verstrekt aan studenten die door een medische beperking niet in staat zijn om naast hun studie niet of nauwelijks te kunnen bijverdienen.. Deze doelgroep wordt niet gemeten.
4
Verduidelijking met een voorbeeld: de aanslag bedraagt € 400, er is een betaalcapaciteit van € 300, de kwijtschelding bedraagt dan € 100. 5
Punt 7 uit: https://jeugdfondssportencultuur.nl/wp-content/uploads/2018/06/Spelregels-Ermelo-JFSC.pdf
12
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
•
Regeling chronisch zieken en mensen met een beperking Deze regeling is van toepassing in de gemeenten Ermelo en Harderwijk, niet in Zeewolde. Om voor deze regeling in aanmerking te komen moeten mensen in de 3 voorgaande jaren hun eigen risico volledig verbruikt hebben. Slechts in uitzonderingsgevallen zal deze regeling van toepassing zijn voor mensen die gaan werken. Voor het algemene beeld van de armoedeval is ook deze regeling buiten de berekening gelaten.
1.5 Het verzamelen van de onderzoeksdata Het bepalen van de ‘gemiddelde’ aanvrager De volgende 4 aanvraagprofielen/huishoudtypes zijn gekozen: a. alleenstaande tussen de 23 en pensioengerechtigde leeftijd; b. alleenstaande met 2 kinderen: 1 kind in het basisonderwijs en 1 kind in het voortgezet onderwijs; c. echtpaar/samenwonenden zonder kinderen; d. echtpaar/samenwonenden met 2 kinderen: als hierboven met partner van gelijke leeftijd. Deze keuze is als volgt tot stand gekomen: a. Het onderscheid alleenstaande, alleenstaande ouder en echtpaar/samenwonenden met en zonder kinderen sluit aan bij de normensystematiek uit de Participatiewet en wordt door alle gemeenten gebruikt als basis voor het minimabeleid. b. Vanwege de onderzoeksvraag zijn personen met de pensioengerechtigde leeftijd buiten beschouwing gelaten. c. Door te kiezen voor kinderen in de schoolgaande leeftijd tot en met 17 jaar wordt het merendeel van de gemeentelijke kindregelingen / meedoenregelingen meegenomen in het onderzoek. Deze 4 huishoudtypes geven samen een representatief beeld, ook van te verwachten uitkomsten bij andere huishoudtypes, bijvoorbeeld bij een gezin met 3 of meer kinderen.
Het vaststellen van de resterende stelposten Huurtoeslag Er is gekozen voor een huur van € 600 per maand. Bij een te hoge huur is er geen recht op huurtoeslag en daarmee zou de huurtoeslag buiten het onderzoek blijven. Ook geeft deze huur een beeld van de resultaten bij een iets hogere of iets lagere huur (respectievelijk een iets hogere en iets lagere huurtoeslag). Bijzondere bijstand De hoogte van de bijzondere bijstand is kostenafhankelijk. Dat wil zeggen dat de vergoeding toeneemt naarmate de te vergoeden kosten stijgen. Bij de bijzondere bijstand is als stelpost € 900 per jaar genomen, € 75 per maand. Dat is een geschat gemiddelde, wat overeenkomt met de bedragen die in de Divosa-benchmark worden gevonden. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen. Aangezien de hoogte van de kwijtschelding afhankelijk is van de hoogte van de aanslag, gaat dit onderzoek uit van een redelijke stelpost. In het onderzoek gaan we uit van een aanslag van € 400.
13
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
De grenzen aan het onderzoek: welke regelingen worden niet behandeld? Kinderopvangtoeslag De kinderopvangtoeslag compenseert voor een groot deel de kosten van de kinderopvang voor kinderen van werkende ouders. Wat resteert is de eigen bijdrage. De noodzaak en de omvang van de kinderopvang is individueel bepaald en is daarom buiten dit onderzoek gehouden. In het algemeen geldt dat de kosten van kinderopvang altijd hoger zijn dan de kinderopvangtoeslag. Met hulp van een gemeentelijke regeling kan bereikt worden dat de verwervingskosten kinderopvang tot € 0 worden teruggebracht. In geen enkel geval levert het een toename van het besteedbaar inkomen op. Verwervingskosten Dit onderzoek is een juridisch gestoeld document om het recht op basis van de regelgeving door te rekenen. Er wordt in dit onderzoek geen rekening gehouden met verwervingskosten, aangezien deze zeer individueel bepaald zijn. In het kader van een individuele analyse of ‘werken loont’, is het aan te raden om alle specifieke verwervingskosten wel mee te nemen. In veel gevallen kost ‘gaan werken’ ook geld. Het gaat dan om kinderopvangkosten, reiskosten of representatiekosten. Als de kinderopvang niet geheel wordt gecompenseerd door toeslagen, dan moet het verschil worden betaald uit het netto inkomen. Dit geldt ook voor reis- en representatiekosten die nergens worden vergoed.
Maar zelfs het 'mislopen' van voordelige boodschappen in verband met de werktijden, is een kostenverhogende factor.
De grenzen aan het onderzoek: welke vragen worden niet beantwoord? De onderzoeksvraag moet heel letterlijk genomen worden. Dit onderzoek doet alleen uitspraak over de armoedeval vanuit het mechanisme van het landelijk en gemeentelijk inkomensbeleid. De uitkomsten zeggen niets over de mate en de wijze waarop het inkomen moet en kan worden besteed. Kortom: in dit onderzoek wordt wel gekeken naar de ontwikkelingen van het inkomen en welke gevolgen die hebben voor de hoogte van de landelijke en gemeentelijke regelingen, maar niet naar de uitgaven. Verder richt dit onderzoek zich niet expliciet op de complexiteit en onzekerheid voor burgers over wanneer zij recht hebben op de verschillende landelijke en gemeentelijke inkomensvoorzieningen en op hoeveel zij dan recht hebben. Maar de cumulatie van verschillende inkomensvoorzieningen geeft daarvan wel een beeld.
Onderzoeksmethode bij het berekenen van de landelijke toeslagen en heffingskortingen De te onderzoeken lonen zijn bepaald aan de hand van de percentages van de bijstandsnorm. Met behulp van het koopkrachtmodel van het ministerie van SZW zijn voor de gezinssituaties en inkomenssituaties de toeslagen en de heffingskortingen vervolgens doorgerekend.
Toelichting op de grafieken en tabellen Iedere kolom geeft per huishoudsituatie aan wat er per maand aan inkomsten binnenkomt. Dat is het totaal aan inkomen, landelijke toeslagen en gemeentelijke vergoedingen. De landelijke toeslagen en de gemeentelijke vergoedingen worden berekend op basis van het maandinkomen. Door het maandinkomen van bijstand te wijzigen in loon en dit vervolgens in stapjes te verhogen wordt zichtbaar hoeveel recht er bestaat op landelijke toeslagen en gemeentelijke vergoedingen. Aangezien de inkomsten en de toeslagen netto worden ontvangen, gaat de trendvergelijking uit van een ophoging van de netto-inkomenssituatie. 14
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
In de berekeningen wordt ervan uitgegaan dat alle toeslagen en vergoedingen waar recht op bestaat daadwerkelijk zijn aangevraagd en ontvangen. Gemeenten die een draagkrachtmethode hanteren op basis van een netto-maandinkomen, beschouwen de combinatiekorting en de algemene heffingskorting minstverdienende partner als inkomen. Dat betekent dat het nettoloon 'opgehoogd' wordt met het maandbedrag van de combinatiekorting/algemene heffingskorting.
15
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
2. Gemeente Ermelo Resultaten landelijke toeslagen gecombineerd met gemeentelijke regelingen In dit hoofdstuk worden de landelijke en gemeentelijke regelingen gecombineerd per huishoudtype. De berekening van de bedragen die verkregen worden via de landelijke regelingen zijn in de bijlage 1 terug te vinden. Voor elk huishoudtype vindt u achtereenvolgens: -
een tabel met de betreffende bedragen; visueel verwerkt in een grafiek; en een tabel met de berekening van de stijging (of daling) van het inkomen na (meer) inkomsten.
Voor Ermelo is met deze lokale gegevens gerekend: a. Bijzondere bijstand: inkomensgrens is 110% van de bijstandsnorm. Boven de 110% wordt de draagkracht berekend. Als stelpost is genomen € 900 per jaar/€ 75 per maand. b. Individuele Inkomenstoeslag (IIT): inkomensgrens is 110% van de bijstandsnorm. De toeslag bedraagt € 615,- per jaar voor gehuwden en € 460 per jaar voor alleenstaanden. Kinderen zijn niet van invloed op de hoogte van de IIT. c. Maatschappelijke bijdrageregeling : inkomensgrens voor volwassenen is 110% van de bijstandsnorm, voor kinderen 130% van de bijstandsnorm. Voor kinderen van 0 t/m 3 jaar krijgen ouders een bijdrage van € 90 per jaar, voor kinderen van 4 t/m 11 jaar is de bijdrage € 180 per jaar, voor kinderen van 12 t/m 17 jaar € 360 en voor volwassenen € 180 per jaar. d. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur en Stichting Leergeld werken via intermediairs die kinderen aanmelden. De inkomensgrens is 120% van de bijstandsnorm. In de berekening is uitgegaan van de maximale vergoeding voor sport van € 225 per jaar en de maximale vergoeding voor zwemlessen in Ermelo van € 225 per jaar. Voor de casus is de maximale vergoeding voor cultuur wegens marginaal gebruik achterwege gelaten. e. Schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs: de inkomensgrens is 130% van de bijstandsnorm.
De bijdrage is € 250 per jaar en eenmalig € 400 voor een computer (computerregeling). Dit eenmalige bedrag is meegenomen in de berekening. f. Bijdrage collectieve zorgverzekering: inkomensgrens is 120% van de bijstandsnorm. De bijdrage is € 15 per maand. U vindt bij elk huishoudtype een korte toelichting op de grafiek en tabellen. Aan het einde van het hoofdstuk vindt u de conclusie en een samenvattende tabel van de armoedeval.
16
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
2.1 Armoedeval bij alleenstaanden Tabel Alleenstaande, gemeente Ermelo
Lokale en landelijke toeslagen casus alleenstaande casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1006
1006
1056
1106
1207
1307
1509
1710
412
412
412
412
378
337
229
154
75
75
75
75
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
15
15
15
15
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
Totaal lokale vergoeding
176
176
143
143
15
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
1594
1594
1611
1661
1600
1644
1738
1864
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (*bijlage) Lokaal beleid Bijzondere bijstand Individ. inkomens toeslag Kwijtschel ding belasting Maatsch. Bijdragere geling Collectieve zorgverzekering
17
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Alleenstaande, gemeente Ermelo
Alleenstaande 2000 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0
Berekening Alleenstaande, gemeente Ermelo, in euro’s casus 1: bijstand suitkerin g
casus 2: werk 100% bijstand snorm
casus 3: werk 105% bijstand snorm
casus 4: werk 110% bijstand snorm
casus 5: werk 120% bijstand snorm
casus 6: werk 130% bijstand snorm
casus 7: werk 150% bijstand snorm
casus 8: werk 170% bijstand snorm
0
0
50
100
201
301
503
704
Vermindering lokale vergoedingen
0
0
-33
-33
-161
-176
-176
-176
Vermindering landelijke vergoedingen
0
0
0
0
-34
-75
-183
-258
Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
0
0
17
67
6
50
144
270
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering
18
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval alleenstaande gemeente Ermelo6 De casus ‘Alleenstaande’ kent voor Ermelo geen harde armoedeval, waarbij het feitelijke inkomen lager wordt dan de bijstandsnorm. Wel is er bij een besteedbaar inkomen tussen 110% en 130% van de bijstandsnorm sprake van een daling van rond de € 55-60 euro per maand. Op jaarbasis gaat dit om € 720. Voor een laag inkomen is dat een substantieel bedrag voor het kunnen rondkomen. De oorzaak van deze dip ligt met name bij het wegvallen van lokale vergoedingen bij een inkomensgrens 110% van de bijstandsnorm: • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 38 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 15 valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm
Een alleenstaande met een inkomen van 120% van de bijstandsnorm, kent slechts een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 6 per maand bij een netto loonstijging van € 200 per maand.
6
Identiek aan Harderwijk, Zeewolde en Harmonisatievoorstel
19
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
2.2 Armoedeval bij alleenstaande ouders
lokale en landelijke toeslagen casus alleenstaande ouder met 2 kinderen (bo en vo)
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (* bijlage) lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtscheld ing belasting Maatsch. Bijdragereg eling Collectieve zorgverzek ering Extra bijdrage VO Jeugdfonds Sport en Cultuur Computer regeling Totaal lokale vergoeding WAT ER BINNEN KOMT
casus 1: bijstandsu itkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1006
1006
1056
1106
1207
1307
1509
1710
880
880
880
880
880
880
835
699
75
75
75
75
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
60
60
60
60
45
45
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
20
20
20
20
20
20
0
0
56
56
56
56
56
0
0
0
33
33
33
33
33
33
0
0
330
330
297
297
169
98
0
0
2216
2216
2233
2283
2256
2285
2344
2409
20
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Alleenstaande ouder, in de gemeente Ermelo
Alleenstaande Ouder 3000 2500 2000 1500 1000 500 0
Berekening alleenstaande ouder, gemeente Ermelo, in euro’s:
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
50
100
201
301
503
704
0
0
-33
-33
-161
-232
-330
-330
0
0
0
0
0
0
-45
-181
0
0
17
67
40
69
128
193
21
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval alleenstaande ouder gemeente Ermelo De casus ‘Alleenstaande ouder’ kent voor Ermelo - net als de alleenstaande - geen harde armoedeval, waarbij het feitelijke inkomen lager wordt dan de bijstandsnorm. Het netto besteedbaar inkomen stijgt echter maar langzaam. Doordat het kindgebonden budget als landelijke vergoeding lang op peil blijft is er pas vanaf 150% van de bijstandsnorm een vermindering van landelijke vergoedingen (zie ook bijlage 1). Ermelo kent voor de toekenning van de maatschappelijke bijdrageregeling voor kinderen een grens van 130% van de bijstandsnorm, waardoor de vermindering van toeslagen en regelingen in zijn geheel iets geleidelijker verloopt. • • • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 38 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 15 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. Voor kinderen valt de bijdrage van € 45 per maand weg vanaf 130% van de bijstandsnorm. De schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs van € 20 per maand en de computerregeling van € 33 per maand lopen door tot 130% van de bijstandsnorm. De bijdrage van het Jeugdfonds Sport en Cultuur van € 56 vervalt bij een inkomen hoger dan 120% van de bijstandsnorm (hoewel uitzonderingen mogelijk zijn). Dit is inclusief de vergoeding voor zwemles. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm
Een alleenstaande ouder met een inkomen van meer dan 130% van de bijstandsnorm, kent een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 69 per maand bij een netto loonstijging van € 301 per maand.
22
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
2.3 Armoedeval bij echtpaar/samenwonenden zonder kinderen
lokale en landelijke toeslagen casus echtpaar / samenwonenden zonder kinderen casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1436
1436
1508
1580
1723
1867
2154
2441
501
501
471
438
344
226
131
0
75
75
75
75
0
0
0
0
51
51
51
51
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
30
30
30
30
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
Totaal lokale vergoeding
204
204
171
171
15
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
2141
2141
2149
2188
2082
2092
2285
2441
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (*bijlage) Lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtschel ding belasting Maatsch. Bijdragere geling Collectieve zorgverzekering
23
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Echtpaar/ samenwonenden zonder kinderen, gemeente Ermelo
Echtpaar / samenwonenden zonder kinderen 3000
2500
2000
1500
1000
500
0 1
2
3
4
5
6
7
8
Berekening Echtpaar zonder kinderen, gemeente Ermelo, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
72
144
287
431
718
1005
0
0
-33
-33
-189
-204
-204
-204
0
0
-30
-63
-157
-275
-370
-501
0
0
9
48
-59
-48
144
300
24
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval echtpaar / samenwonenden zonder kinderen gemeente Ermelo7 De casus ‘Echtpaar/samenwonenden zonder kinderen’ kent voor Ermelo een harde armoedeval bij een inkomen rond de 120% - 130% van de bijstandsnorm. In deze gevallen wordt het inkomen in absolute zin lager dan de geldende bijstandsnorm. Het netto besteedbaar inkomen daalt door de vermindering van de landelijke en lokale regelingen met € 59 respectievelijk € 48 per maand, wat neerkomt op € 708 en € 576 per jaar. Deze gegevens zijn in de tabel in rood aangegeven. De oorzaak van de armoedeval bij echtparen/samenwonenden zonder kinderen ligt met name bij de strikte inkomensgrens van de gemeentelijke minimaregelingen van 110% van de bijstandsnorm. Alleen de vergoeding voor de collectieve zorgverzekering van € 15 per maand loopt door tot 120% van de bijstandsnorm. • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 51 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 30 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm
Echtparen en samenwonenden zonder kinderen zien pas met een inkomen van 150% van de bijstandsnorm een stijging van hun besteedbaar inkomen. Er is wel een kleine stijging als ze niet meer dan 110% van de bijstandsnorm verdienen, maar wanneer ze meer gaan verdienen verdampt deze toename door de armoedeval. Echtparen en samenwonenden zonder kinderen met een inkomen van 150% van de bijstandsnorm, kennen een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 144 per maand bij een netto loonstijging van € 718 per maand. Bij een inkomen van 130% van de bijstandsnorm is de netto loonstijging € 431 per maand, terwijl het netto besteedbaar inkomen met € 48 daalt.
7
Identiek aan Harderwijk, Zeewolde en het Harmonisatievoorstel
25
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
2.4 Armoedeval bij een echtpaar/samenwonenden met 2 schoolgaande kinderen
lokale en landelijke toeslagen casus echtpaar / samenwonenden met 2 kinderen (bo en vo)
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (* bijlage) lokaal beleid Bijzondere bijstand Individ. inkomens toeslag Kwijtscheldi ng belasting Maatsch. Bijdrage regeling Collectieve zorgverzeker ing Extra bijdrage VO Jeugdfonds Sport en Cultuur Computer regeling Totaal lokale vergoe-ding WAT ER BINNEN KOMT
casus 1: bijstand suitkeri ng
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1436
1436
1508
1580
1723
1867
2154
2441
709
709
673
640
552
428
333
170
75
75
75
75
0
0
0
0
51
51
51
51
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
75
75
75
75
45
45
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
20
20
20
20
20
20
0
0
56
56
56
56
56
0
0
0
33
33
33
33
33
33
0
0
358
358
325
325
169
98
0
0
2503
2503
2505
2544
2444
2392
2487
2611
26
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Echtpaar / samenwonenden met schoolgaande kinderen in de gemeente Ermelo
Echtpaar / samenwonenden 2 kinderen 3000
2500
2000
1500
1000
500
0 1
2
3
4
5
6
7
8
Berekening Echtpaar/samenwonenden met schoolgaande kinderen, gemeente Ermelo, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
72
144
287
431
718
1005
0
0
-33
-33
-189
-260
-358
-358
0
0
-36
-69
-157
-227
-376
-539
0
0
2
41
-59
-111
-16
108
27
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval echtpaar/samenwonenden met kinderen gemeente Ermelo De grafiek en de tabel maken zichtbaar dat de armoedeval toeslaat op het moment dat de het gezin 20% meer dan het bijstandsniveau van € 1.436 netto per maand gaat verdienen. Dit gaat door tot het moment dat het inkomen meer dan € 2.441 bedraagt, dat is 170% van de bijstandsnorm. Vanaf een inkomen hoger dan 110% van de bijstandsnorm is er een armoedeval van € 59 per maand. Zoals hierboven in rood te zien is, wordt de armoedeval zelfs € 111 per maand bij een inkomen van 130% van de bijstandsnorm. Dit is een inkomensterugval van € 1.332 per jaar. De oorzaken van deze armoedeval zijn iets complexer dan bij de hiervoor beschreven armoedeval bij een alleenstaande ouder. Het grote verschil zit in de landelijke toeslagen die afhangen van de absolute hoogte van het loon (gerelateerd aan het wettelijk minimumloon): • De landelijke toeslagen beginnen bij een echtpaar te dalen na 105% van de bijstandsnorm (in de tabel: vanaf casus 3). De landelijke toeslagen bij de alleenstaande ouder beginnen pas te dalen bij 150% van de bijstandsnorm. Dat komt omdat de bijstandsnorm voor een echtpaar € 1.436 netto per maand bedraagt, en de norm voor een alleenstaande ouder € 1.006 netto per maand.
De landelijke toeslagen worden echter niet toegekend op percentages van de bijstandsnorm, maar worden bepaald aan de hand van de absolute hoogte van het loon. In alle gevallen dalen de landelijke toeslagen als dit loon € 1.500 netto per maand bedraagt. Dit staat los van het gegeven of dit loon wordt verdiend door een persoon met of zonder partner. Echter, wanneer een inkomen van € 1.500 netto per maand wordt uitgedrukt in percentages van de bijstandsnorm, dan is dit voor een alleenstaande 160% en voor een echtpaar 110% van de bijstandsnorm. Verder geldt eveneens: • De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. • De individuele inkomenstoeslag van € 51 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. • De maatschappelijke bijdrageregeling van € 30 per maand valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. Voor kinderen valt de bijdrage van € 45 per maand weg vanaf 130% van de bijstandsnorm. • De schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs van € 20 per maand en de computerregeling van € 33 per maand lopen door tot 130% van de bijstandsnorm. • De bijdrage van het Jeugdfonds Sport en Cultuur van € 56 vervalt bij een inkomen hoger dan 120% van de bijstandsnorm (hoewel uitzonderingen mogelijk zijn).
• De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. • En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm Resumerend is reden van de armoedeval bij echtparen met schoolgaande kinderen het wegvallen van de gemeentelijke regelingen, terwijl tegelijkertijd ook de landelijke toeslagen afnemen. Echtparen/ samenwonenden met kinderen zien pas bij een inkomen van 170% van de bijstandsnorm een stijging van hun besteedbaar inkomen. Er is wel een kleine stijging als ze niet meer dan 105% van de bijstandsnorm verdienen, maar wanneer ze meer gaan verdienen verdampt deze toename door de armoedeval vrij fors. Echtparen/samenwonenden met een inkomen van 170% van de bijstandsnorm kennen een netto stijging van het besteedbaar inkomen van € 108 per maand bij een netto loonstijging van € 1.005 per maand. 28
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
2.5 Conclusie gemeente Ermelo Overzicht armoedeval in Ermelo per huishoudtype per maand In dit overzicht ziet u de stijging van het besteedbaar inkomen of de armoedeval voor de 4 huishoudtypes ten opzichte van de bijstandsnorm. Armoedeval per huishoudtype per maand in euro’s: Huishoudtype Alleenstaande Alleenstaande met 2 kinderen Echtpaar zonder kinderen Echtpaar met 2 kinderen
Werk 105% bijstandsniveau 17
Werk 110% bijstandsniveau 67
Werk 120% bijstandsniveau 6
Werk 130% bijstandsniveau 50
Werk 150% bijstandsniveau 144
Werk 170% bijstandsniveau 270
17
67
40
69
128
193
9
48
-59
-48
144
300
2
41
-59
-111
-16
108
Bij echtparen/samenwonenden met en zonder kinderen is er een harde armoedeval, die een letterlijke achteruitgang in het inkomen betekent. Ook de alleenstaande kent een kleine armoedeval, maar die gaat er ten opzichte van de bijstandsnorm niet op achteruit. Wel is het resultaat qua besteedbaar inkomen erg mager bij 120% van de bijstandsnorm. Voor alleenstaande ouders wordt de armoedeval enigszins gedempt: • •
doordat de landelijke toeslagen voor hen pas na 150% van de bijstandsnorm worden afgebouwd; en doordat de gemeente Ermelo voor de kindregelingen een inkomensgrens hanteert van 130% van de bijstandsnorm, waardoor de lokale regelingen geleidelijker afgebouwd worden.
29
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
3. Gemeente Harderwijk Resultaten landelijke toeslagen gecombineerd met gemeentelijke regelingen In dit hoofdstuk worden de landelijke en gemeentelijke regelingen gecombineerd per huishoudtype. De berekening van de bedragen die verkregen worden via de landelijke regelingen zijn in de bijlage 1 terug te vinden. Voor elk huishoudtype vindt u achtereenvolgens: -
een tabel met de betreffende bedragen; visueel verwerkt in een grafiek; en een tabel met de berekening van de stijging (of daling) van het inkomen na (meer) inkomsten.
Voor Harderwijk is met deze lokale gegevens gerekend: a. Bijzondere bijstand: inkomensgrens is 110% van de bijstandsnorm. Boven de 110% wordt de draagkracht berekend. Als stelpost is genomen € 900 per jaar/€ 75 per maand. b. Individuele Inkomenstoeslag (IIT): inkomensgrens is 110% van de bijstandsnorm. De toeslag bedraagt € 615,- per jaar voor gehuwden en € 460 per jaar voor alleenstaanden. Kinderen zijn niet van invloed op de hoogte van de IIT. c. Maatschappelijke bijdrageregeling: de inkomensgrens voor zowel volwassenen als kinderen is 110% van de bijstandsnorm. Voor kinderen t/m 11 jaar krijgen ouders een bijdrage van € 90 per jaar, voor kinderen van 12 t/m 17 jaar € 180 en voor volwassenen eveneens € 180 per jaar. d. Het Jeugdfonds Sport en Cultuur en Stichting Leergeld werken via intermediairs die kinderen aanmelden. De inkomensgrens is 120% van de bijstandsnorm. In de berekening is uitgegaan van de maximale vergoeding voor sport van € 225 per jaar en de maximale vergoeding voor zwemlessen in Harderwijk van € 350 per jaar. Voor de casus is de maximale vergoeding voor cultuur wegens marginaal gebruik achterweg gelaten. e. Schoolkostenregeling voor kinderen in het voortgezet onderwijs: de inkomensgrens is 130% van de bijstandsnorm. De bijdrage is € 300 per jaar en eenmalig € 400 voor een computer (computerregeling). Dit eenmalige bedrag is meegenomen in de berekening.
Bijdrage collectieve zorgverzekering: inkomensgrens is 120% van de bijstandsnorm. De bijdrage is € 15 per maand. U vindt bij elk huishoudtype een korte toelichting op de grafiek en tabellen. Aan het einde van het hoofdstuk vindt u de conclusie en een samenvattende tabel van de armoedeval.
30
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
3.1 Armoedeval bij alleenstaanden8 Tabel: Alleenstaande, gemeente Harderwijk casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
1006
1006
1056
1106
1207
1307
1509
1710
412
412
412
412
378
337
229
154
75
75
75
75
0
0
0
0
38
38
38
38
0
0
0
0
33
33
0
0
0
0
0
0
15
15
15
15
0
0
0
0
15
15
15
15
15
0
0
0
Totaal lokale vergoeding
176
176
143
143
15
0
0
0
WAT ER BINNEN KOMT
1594
1594
1611
1661
1600
1644
1738
1864
uitkering of loon ex vt per maand landelijke vergoedingen (*bijlage) Lokaal beleid Bijzondere bijstand Individuele inkomens toeslag Kwijtschel ding belasting Maatsch. Bijdrage regeling Collectieve zorgverzekering
8
Identiek aan Ermelo, Zeewolde en Harmonisatievoorstel
31
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Grafiek: Alleenstaande, gemeente Harderwijk
Alleenstaande 2000 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0
Berekening Alleenstaande, gemeente Harderwijk, in euro’s
Stijging inkomen tov bijstands Uitkering Vermindering lokale vergoedingen Vermindering landelijke vergoedingen Stijging besteedbaar inkomen tov bijstands Uitkering
casus 1: bijstands uitkering
casus 2: werk 100% bijstands norm
casus 3: werk 105% bijstands norm
casus 4: werk 110% bijstands norm
casus 5: werk 120% bijstands norm
casus 6: werk 130% bijstands norm
casus 7: werk 150% bijstands norm
casus 8: werk 170% bijstands norm
0
0
50
100
201
301
503
704
0
0
-33
-33
-161
-176
-176
-176
0
0
0
0
-34
-75
-183
-258
0
0
17
67
6
50
144
270
32
Stimulansz - Armoedevalberekening gemeente Ermelo, Harderwijk, Zeewolde | november 2020
Toelichting armoedeval alleenstaande gemeente Harderwijk De casus ‘Alleenstaande’ kent voor Harderwijk geen harde armoedeval, waarbij het feitelijke inkomen lager wordt dan de bijstandsnorm. Wel is er bij een besteedbaar inkomen tussen 110% en 130% van de bijstandsnorm sprake van een daling van rond de € 55-60 euro per maand. Op jaarbasis gaat dit om € 720. Voor een laag inkomen is dat een substantieel bedrag voor het kunnen rondkomen. De oorzaak van deze dip ligt met name bij het wegvallen van lokale vergoedingen bij een inkomensgrens 110% van de bijstandsnorm: • • • • •
De bijzondere bijstand daalt met € 75 per maand vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De individuele inkomenstoeslag van € 38 per maand valt weg als het inkomen hoger is dan 110% van de bijstandsnorm. De maatschappelijke bijdrageregeling van € 15 valt weg vanaf een inkomen van 110% van de bijstandsnorm. De kwijtschelding van de belastingen van € 33 is niet meer mogelijk bij een inkomen hoger dan de bijstandsnorm. En de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering van € 15 vervalt bij 120% van de bijstandsnorm