Eindrapport Rekenkameronderzoek Participatie in Harderwijk
Tekst van het document
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk
opgesteld. Daarmee beschikt de gemeenteraad niet over informatie om tot een algemeen oordeel over de kwaliteit van de participatie in Harderwijk te komen. De raad neemt hierin zelf ook geen initiatief. Binnen de organisatie bestaan er verschillende opvattingen over de voor- en nadelen van participatie. Weliswaar noemt elke medewerker dat het belangrijk is om participatie mogelijk te maken, sommigen menen achteraf dat deze inspanningen nauwelijks hebben geleid tot nuttige aanpassingen van de oorspronkelijke voorstellen. In die optiek vinden sommige medewerkers van de gemeente participatie weinig efficiënt. Te hanteren norm
Oordeel
•
Negatief
• •
De betrokkenen uit de gemeentelijke organisatie zijn tevreden over de meerwaarde van de (wijze van) burgerparticipatie. Burgers, bedrijven of maatschappelijke organisaties zijn tevreden over de wijze waarop de participatie heeft plaatsgevonden. Raadsleden zijn tevreden over de wijze waarop participatie heeft plaatsgevonden.
Bij deze normen gaat het om de doelmatigheid en doeltreffendheid van de participatie en de waardering daarvoor bij medewerkers van de organisatie, participanten en raadsleden. Participatie zorgt soms voor meer draagvlak voor het beleid. Maar dit is niet in alle situaties het geval. Niet alle ambtenaren ervaren participatie als doelmatig. Noch bij burgers en andere belanghebbenden, noch bij raadsleden en evenmin binnen de organisatie zelf er sprake is van overwegende tevredenheid over de participatie. Als gezegd valt voor verschillende ambtenaren de afwegingen tussen investeren in de participatie en de opbrengsten negatief uit. Verschillende participanten ervaren dat zij veel aandacht en energie moeten leggen in het participatieproces, zonder dat zij de zekerheid hebben dat dit wat op gaat leveren. Aan raadsleden ontbreekt het aan overzicht over de verschillende participatieprocessen in de gemeente en de opbrengsten daarvan. Te hanteren norm
Oordeel
•
Neutraal
Indien de uitkomsten van participatietrajecten daar aanleiding voor geven is het beleid in deze gemeenten aantoonbaar aangepast.
De doorwerking is wisselend van karakter, in sommige gevallen constateren zowel medewerkers van de organisatie als participanten dat het proces heeft geleid tot aanpassingen. Er is echter geen zekerheid dat dit in alle gevallen gebeurt. Te hanteren norm
Oordeel
•
Negatief
De gemeente inventariseert de ervaringen met participatie, en verbindt hier actief leer- en verbeterpunten aan.
Hierboven is al genoemd dat hiervan geen sprake is.
pagina 19/27
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk
Samenvattend zijn de conclusies dat in Harderwijk het beleid in 2016 is vastgesteld. Nadien is er, zowel in de organisatie als binnen het bestuur, weinig aandacht geweest voor de inrichting van de uitvoering. Er is geen sprake van gerichte en consequente sturing op de uitvoering van het participatiebeleid. Medewerkers kennen een grote vrijheid om al dan niet in overleg met de betrokken portefeuillehouder naar eigen inzicht invulling te geven aan participatie. In de praktijk leidt deze veelzijdigheid ertoe dat inwoners sterk wisselende ervaringen hebben met participatietrajecten. Voor de centrale probleemstelling in het onderzoek leiden deze bevindingen er toe dat Harderwijk het participatiebeleid in 2016 op een alleszins aanvaardbare wijze heeft vormgegeven. Bij thema’s als burgerschap of de Omgevingswet heeft de gemeente meer recent het beleid geactualiseerd en bevestigd. Er is echter sprake van weinig sturing op de uitvoering van dit beleid, waardoor medewerkers in de gelegenheid zijn om er verschillende invulling aan te geven. Uiteindelijk zijn er zo wisselende effecten van participatie op de uiteindelijke besluiten.
3.3
Overeenkomsten en verschillen tussen Harderwijk en Ermelo
De rekenkamer heeft gelijktijdig met dit onderzoek in Harderwijk ook onderzoek gedaan naar het participatiebeleid in Ermelo. Dat maakt het mogelijk om het beleid en de uitvoering daarvan in beide gemeenten te vergelijken. De resultaten voor Ermelo zijn opgenomen in een apart rapport. Uit de vergelijking wordt om te beginnen duidelijk dat het participatiebeleid van Harderwijk gedateerder is dan dat van Ermelo. In Ermelo is het beleid in 2021 geactualiseerd. Als gezegd is in Harderwijk de indruk verkregen dat er nauwelijks medewerkers zijn die bekend zijn met de in 2016 vastgelegde uitgangspunten van het participatiebeleid. Ook weet in Harderwijk vrijwel niemand door wie hij of zij zich kan laten bijstaan als het gaat om de inrichting en uitvoering van participatieprocessen. In de (overigens kleinere en daarmee meer overzichtelijke) organisatie van Ermelo is dit niet het geval. Het vastgelegde beleid is goed bekend en vrijwel iedereen die aan de slag wil gaan met participatie weet bij welke collega’s advies kan worden verkregen. Het participatiebeleid van Harderwijk maakt daarmee in vergelijking met Ermelo een vrijblijvender en minder gestructureerde indruk. Eveneens is de indruk dat de organisatie van Harderwijk minder open staat voor de opbrengsten van participatie dan die in Ermelo.
In vergelijking met Ermelo zijn deelnemers aan participatieprocessen in Harderwijk kritischer over de opstelling van de gemeente.
pagina 20/27
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk
3.4
Aanbevelingen
De constateringen over het participatiebeleid in Harderwijk, de beoordeling daarvan en de daaruit afgeleide conclusies leiden tot de volgende aanbevelingen Aanbevelingen aan het college van B&W 1
Heroverweeg de uitgangspunten van het beleid uit 2016, actualiseer deze en stel het beleid opnieuw vast.
2
Zorg ervoor dat de hele organisatie wordt meegenomen in de uitgangspunten en doelstellingen van het (geactualiseerde) participatiebeleid.
3
Zorg dat er een duidelijk aanspreekpunt9 is binnen de organisatie voor participatietrajecten. Dit aanspreekpunt beschikt over kennis en ervaring met participatie, kan daarover adviseren en overziet de lopende trajecten. Vanuit dit aanspreekpunt worden ervaringen met participatietrajecten structureel verzameld. Er wordt ook zorg voor gedragen dat deze worden gebruikt voor leren en verbeteren.
4.
Bespreek periodiek met de raad de algemene inzichten die uit participatietrajecten kunnen worden afgeleid en verbindt daar zo nodig verbeterpunten aan.
Naast aanbevelingen voor het college van B&W zijn er de volgende aanbevelingen aan de gemeenteraad: Aanbevelingen aan de gemeenteraad 1
Heroverweeg de uitgangspunten van het participatiebeleid, herformuleer de ambities en leg waarborgen vast dat de uitvoering daarop consequent wordt ingericht.
2
Bewaak dat de raad niet alleen wordt geïnformeerd over de gang van zaken met betrekking tot participatie bij concrete beleidsvoornemens, maar let erop dat de raad ook in het algemeen op de hoogte wordt gesteld van de het functioneren en de opbrengsten van participatie.
3.5
Bestuurlijke reactie college van B&W
Op de volgende twee pagina’s volgt de bestuurlijke reactie van het college van B&W van Harderwijk.
9
De term aanspreekpunt is bewust vrij algemeen gebruikt. Het kan gaan om medewerkers van de gemeente die relatief veel ervaring hebben met participatie en daarom als ‘vraagbaak’ voor de collega’s kunnen optreden. Maar het kan ook verder gaan. Zo is het binnen verschillende gemeenten gebruikelijk om de coördinatie van participatie bij een specifieke afdeling te beleggen, zoals bestuurszaken of communicatie.
pagina 21/27
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk
pagina 22/27
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk
pagina 23/27
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk
pagina 24/27
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk
3.6
Bestuurlijk nawoord van de rekenkamer
Het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Harderwijk heeft in de in paragraaf 3.5 opgenomen brief een bestuurlijke reactie gegeven op ons rapport over participatie in Harderwijk. De reactie van het College van B&W op de eerste aanbeveling luidt dat het participatiebeleid herzien zal worden en deze taak “in de organisatie weggezet zal worden”. Dit roept in elk geval de vraag op wanneer de herziening gepland is en wat het wegzetten in de organisatie inhoudt. Krijgt de organisatie randvoorwaarden of uitgangspunten mee? Zo ja, welke? De reactie van het College op de tweede aanbeveling geeft te denken, aangezien de aanbeveling inhoudt dat de hele organisatie meegenomen moet worden in uitgangspunten en doelen van het (geactualiseerd) participatiebeleid. Het College richt zich op het betrekken van inwoners bij beleidsontwikkeling dan wel -uitvoering. Daar ziet de aanbeveling echter niet op. Die gaat in op het fragmentarisch -bijvoorbeeld persoonsgebonden- toepassen van participatie. Een interne aangelegenheid dus die intern gerichte aandacht vergt. Of en hoe het College dit punt zou willen oppakken blijft in het midden liggen. De vierde aanbeveling beoogt de raad in positie te brengen op het punt van de toepassing en vormgeving van participatie, zodat de raad de kaderstellende en controlerende rol goed/ beter kan vervullen.
Dat het College in gesprek wil zijn en blijven met de Raad over “participatietrajecten” is een verheugende intentie. Maar in onze optiek te dun voor het (mede) mogelijk maken van dat positioneren. Concreet vragen wij ons af wat het College op consistente basis -en dus los van al dan niet voorkomende participatietrajecten- gaat doen om die beide rollen beter haalbaar te krijgen.
pagina 25/27
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk
Bijlage A
Geïnterviewde personen
Functie
Wethouder, portefeuille Wijkwethouders Burgemeester, portefeuille burgerschap Adviseur burgerschap Procesmanager team samenleving Strategische beheerder Afval, Reiniging en Grondstoffen Beheerder speelplaatsen Projectleider Teamleider team ruimtelijk projectenbureau Projectassistent, team ruimtelijk projectenbureau Projectleider, team ruimtelijk projectenbureau Projectleider, team ruimtelijk projectenbureau Adviseur ruimte en fysieke leefomgeving Adviseur ruimte en fysieke leefomgeving Omgevingscoach bouwinitiatieven Diverse medewerkers die betrokken zijn bij projecten op het Online Stadsgesprek Deelnemers aan participatietrajecten Hoogbouwvisie Vier participanten Aanpassing Stationslaan Een lid van de bewonerscommissie Opvang Oekraïners Drie inwoners van Sonnevanck Algemene ervaringen Twee inwoners Deelnemers raadsgesprek Negen raadsleden van Gemeentebelang, SGP, Harderwijk Anders, VVD, CDA, ChristenUnie, GroenLinks en de PvdA.
pagina 26/27
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk
Bijlage B
Bestudeerde documentatie
Documentnaam
Vaststellingsdatum
Nota interactief werken in Harderwijk
2010
Nota interactief werken in Harderwijk
2016
Coalitieakkoord 2022-2026
2022
Collegeprogramma 2022-2026
2022
Participatienota Omgevingswet
2022
Verbeteragenda Inclusie Harderwijk en Hierden 2023-2026
2023
Nota Sociaal Domein 2024-2029
2023
pagina 27/27
15 mei 2024
PBLQ – Participatie in Harderwijk