bijlage A_ontwikkelkader Kranenburg
Tekst van het document
Kranenburg Harderwijk
Ontwikkelkader
april
‘24 8 april 2024
OntwikkelkaderOntwikkelkader Kranenburg Kranenburg
Ontwikkelkader
Ontwikkelkader
Ontwikkelkader Kranenburg. Inhoudsopgave 4
8
Inleiding.
Leeswijzer Fysiek en Sociaal komen samen Projectomschrijving Huidige gebruikers
Hoofdstuk 1 Beleid & ambities.
Nota sociaal domein Omgevingsvisie
14
Hoofdstuk 2 Participatie.
Participatieplan Belanghebbenden Participatiejournaal Uitkomsten participatie
20
Hoofdstuk 3 Analyse.
Cultuurhistorische analyse Ruimtelijke analyse
34
Hoofdstuk 5 Financieel.
Ontwikkelstrategie Ambitie Kansen Verwachting
70
Hoofdstuk 6 Ruimtelijke ordening.
Een evenwichtige toedeling van functies aan locaties Planjuridisch
74
Hoofdstuk 7 Projectoverstijgende kansen & opgaven.
Opgave: groenzone Graaf Ottolaan Opgave: aanpassen wegenstructuur Kans: fietstunnel Kans: officierswoningen Uwoon
78
Hoofdstuk 8 Vooruitblik.
Onderzoeken Doorontwikkelen Participatie
Hoofdstuk 4 Visie & kaders.
Visie Kaders per thema
2
68
80
Hoofdstuk 9 Bijlagen.
Bijlage 1: Participatiejournaal Bijlage 2: Ontwikkelplan Landstede
3
Ontwikkelkader
Dit is ‘m dan, het ontwikkelkader voor Kranenburg. Het document dat de visie en de kernwaarden van deze ontwikkeling beschrijft. Met gepaste trots laten we je zien wat we belangrijk vinden voor deze plek en welke kant we op willen. Als we hier samen achter staan, gaan we door. Hierna -in de masterplanfasewerken we de kaders uit naar een concreet plan. Voor nu nemen we je mee in het verhaal, we laten je zien dat Kranenburg een bijzondere plek in Harderwijk is en waarom het zo belangrijk is om hier zorgvuldig mee om te gaan. Een ontwikkeling als deze kun je maar één keer goed doen. Dus dat doen we ook. Met aandacht voor de historie maken we Kranenburg tot een aanwinst voor Harderwijk. Een plek waar onze inwoners trots op kunnen zijn, waar onze inwoners op zitten te wachten. Vanaf het eerste moment luisteren we naar de mensen; participatie is een groot goed. Daar horen ook de huidige gebruikers bij. We maken ruimte voor woningbouw, maar we zien de toegevoegde waarde van de partijen die nu op Kranenburg gehuisvest zijn. Van uitdagingen maken we kansen en we zorgen dat Kranenburg een plek wordt voor ons allemaal.
Leeswijzer We geven je graag wat houvast bij het lezen van dit ontwikkelkader. In hoofdstuk 1 bekijken we vanuit ons beleid wat de opgaven en ambities in het algemeen en voor deze plek in het bijzonder
zijn. De opgehaalde reacties van onze inwoners zijn ook een bouwsteen voor deze ontwikkeling, in hoofdstuk 2 laten we je zien wat zij hebben gezegd. Vervolgens kijken we naar de plek zelf, wat geeft het ons? De analyses vind je in hoofdstuk 3. Nu de ingrediënten gegeven zijn gaan we vanaf hoofdstuk 4 de planvorming in. Je leest wat de visie is en wat de kaders zijn en hoe we die vertaald hebben in een ruimtelijk raamwerk én een sociaal raamwerk. Verder hebben we het over de financiële verwachting in hoofdstuk 5, kijken we alvast naar de belangrijkste milieuthema’s en de planprocedure in hoofdstuk 6 en projectoverstijgende kansen en opgaven in hoofdstuk 7. Tot slot blikken we vooruit; hoofdstuk 8 gaat daar over.
Fysiek en Sociaal komen samen De omgeving waarin wij leven heeft een directe invloed op onze gezondheid, daar worden we ons steeds bewuster van. Keuzes over de fysieke leefomgeving stellen we ook ten dienste van onze maatschappelijke opgaven. Elkaar ontmoeten, naar elkaar omzien, voor elkaar zorgen, de leefomgeving moet hierin faciliteren. Dit raakt de kernwaarden van de omgevingswet. Meer dan ooit wordt de nadruk gelegd op het verband tussen de fysieke leefomgeving en de sociale leefomgeving. Daarom leggen we extra nadruk op de verbinding tussen het ruimtelijk en sociaal domein.
Projectomschrijving Tussen de Mecklenburglaan, Graaf Ottolaan, Oranjelaan en de Prins Frederik Hendriklaan ligt voormalig defensieterrein Kranenburg(-noord). De gemeente Harderwijk heeft het terrein van ongeveer 11,2 ha begin 2020 gekocht met als doel de locatie op termijn te herontwikkelen naar woningbouw. Begin 2021 heeft de raad unaniem een motie aangenomen om te starten met de planontwikkeling. Nadat de gemeenteraad eind 2022 het voorbereidingskrediet vaststelde, kon het project van start. De naam ‘Kranenburg’ stamt af van de naam van de voormalige boerderij die omstreeks 1800 ter hoogte van de hoek Mecklenburglaan- Wilgenlaan lag. Garnizoensstad Harderwijk kocht tussen 1910 en 1914 grond ten behoeve van een kazernement dat tot 1996 gebruikt is door defensie. Meerdere bouwwerken verwijzen hier nog naar, waaronder het hekwerk en de officiersmess, die beide gemeentelijk monument zijn. Door Kranenburg te herontwikkelen, geven we invulling aan meerdere opgaven. De voornaamste is het uitbreiden van het Harderwijkse woningaanbod, maar ook focussen we op duurzaamheid en mobiliteit. Ook erfgoed is onderdeel van de mix, medio 2020 al heeft de gemeenteraad een motie aangenomen die bijzondere aandacht vraagt voor het militaire karakter in de planvorming.
Meer te weten komen over Kranenburg? Kijk op www.kranenburgharderwijk.nl/ ontdek-kranenburg 4
Ontwikkelkader
Inleiding
Vogelvlucht schets van Kranenburg in de context van Harderwijk.
5
Ontwikkelkader
Foto AZC Harderwijk
Kaart huidige posities/ ruimtegebruik huurders
Ontwikkelkader
< Impressie renovatie Mess, door HOH Architecten
COA
huidig terrein COA huidige gebouwen COA huidig terrein MESS huidige gebouwen MESS huidig terrein Landstede huidige gebouwen Landstede
MESS
LANDSTEDE
Huidige gebruikers Toen Harderwijk in 2020 Kranenburg van het Rijk kocht, was het terrein al lang niet meer in gebruik door defensie. Maar leeg was het zeker niet. De gebouwen en het terrein werden -en worden nog steeds- gehuurd door drie partijen, Stichting MESS (voorheen Stichting Underground), het COA en onderwijsorganisatie Landstede. Vanzelfsprekend betrekken we deze partijen in het traject dat voor ons ligt. Elkaar vroeg kennen betekent dat we kansen beter kunnen benutten. Stichting MESS Een culturele broedplaats: ateliers, evenementen, festivals, een pop-up camping… Kranenburg heeft het al! In de vorm van Stichting MESS, gevestigd in de voormalige Officiersmess. Stichting MESS heeft als doel het stimuleren en faciliteren van maatschappelijke, recreatieve en sociaal-culturele activiteiten gericht op ontplooiing, ontmoeting en 6
recreatie. Hierin schuilt een unieke kans om de verbinding te maken met de toekomstige wijk en bij te dragen op sociaal-cultureel vlak. De officiersmess is oorspronkelijk opgericht in 1949 en recent aangewezen als monument. Volgens velen het meest karakteristieke overblijfsel vanuit de geschiedenis van Kranenburg. Al voordat deze gebiedsontwikkeling werd gestart is een plan ontwikkeld om de officiersmess te renoveren. De gemeenteraad heeft op 9 december 2023 het daarvoor benodigde krediet beschikbaar gesteld. De huidige planning gaat ervan uit om in Q4 2024 met de renovatiewerkzaamheden te starten, zodat de officiersmess medio Q2 2025 in zijn nieuwe vorm in gebruik kan worden genomen. De waarde van de officiersmess zit hem zowel in het gebouw zelf als de functionele invulling
ervan. Het renovatieplan voorziet in ateliers, een werkplaats, een expositieruimte, werk- en vergaderplekken en kleinschalige horeca. Hoewel de renovatie van de officiersmess een eigen traject doorloopt, koppelen we deze met de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk; we zoeken én benutten de kansen. COA Kranenburg biedt op dit moment ruimte aan ca. 800 mensen die asiel zoeken. Op 2 juni 2016 is een tijdelijke omgevingsvergunning verleend voor het realiseren van dit asielzoekerscentrum. Het ruimtebeslag beslaat met 38.000 m2 ca. 30% van het totale terrein. De locatie kan in de huidige juridische vorm maximaal 10 jaar in stand worden gehouden, wat betekent dat op 1 juni 2026 het gebruik op deze locatie eindigt. Een verlenging van deze tijdelijke vergunning is wettelijk niet toegestaan.
Foto’s: Zinmag Onderwijsmagazine, Landstede Harderwijk
Landstede In Nederland worden op ca. 20 locaties VeVaopleidingen aangeboden. De VeVa is een MBO-opleiding die studenten voorbereidt op bijvoorbeeld een baan bij defensie. Op Kranenburg biedt onderwijsorganisatie Landstede de vakrichtingen grondoptreden, zorg, bedrijfsautotechniek en beveiliging aan. Voor Landstede is de historie en het karakter van Kranenburg een USP (Unique Selling Point) en ze heeft dan ook de wens om op Kranenburg te blijven. Op dit moment heeft Landstede ca. 60% van het totale terrein in gebruik. Kijkend naar de wens tot woningbouw kan dit niet zo blijven.
Op 6 juli 2023 heeft de gemeenteraad randvoorwaarden vastgesteld voor Landstede op Kranenburg. Op basis van drie scenario’s is onderzocht wat daarvan de kansen en risico’s zijn. Er is gekozen voor een scenario waarin we het beste van beide werelden combineren. Gedeeld ruimtegebruik door Landstede, de wijk én de andere maatschappelijke functies, van zowel binnen- als buitenruimte, plus het optimaliseren van het ruimtegebruik van Landstede zijn de kernwaarden van het gekozen scenario. Aan de partijen gezamenlijk de opgave om elkaar hierin te vinden. 7
Ontwikkelkader Beleid & ambities
Hoofdstuk 1
Beleid & ambities We hebben een plek, we hebben een opdracht. De gemeenteraad heeft gevraagd om een woningbouwplan te ontwikkelen voor Kranenburg. In de Woondeal Noord Veluwe is Kranenburg opgenomen voor het bouwen van 500 woningen. Alles begint bij het raadplegen van de doelen die Harderwijk heeft. Niet alleen de ambities, maar ook de opgaven. Niet alleen wat wíllen we graag, maar ook wat móeten we? Hebben we algemene doelen die we op Kranenburg kunnen realiseren? En zijn er ook doelen die de specifieke omgeving, de wijk, ons brengt? 8
Ontwikkelkader Beleid & ambities
Omslag Nota Sociaal Domein
Nota sociaal domein Samen doen wat nodig is Fysiek en sociaal De fysieke leefomgeving en het welzijn van de mens zijn direct met elkaar verbonden. De Nota Sociaal domein vormt daarom een belangrijke grondslag voor de ontwikkeling van Kranenburg. De domeinen wonen, economie & arbeidsmarkt, toerisme, bereikbaarheid, onderwijs en welzijn hangen sterk met elkaar samen. De grote opgave voor de komende jaren is het centraal stellen van de maatschappelijke opgaven in ons beleid. Leidende principes daarin zijn: 1.
De inwoners aan zet
2.
De oplossing centraal
Het ultieme doel is het creëren van een gemeenschap waarin elke inwoner de kans heeft
om kansrijk op te groeien, een prettig leven te leiden en gezond ouder te worden. Hiervoor hebben we vier belangrijke maatschappelijke opgaven beschreven, waarbij we ons richten op trends en ontwikkelingen. Vervolgens stellen we strategische doelen vast, dat zijn de stippen op de horizon! •
Opgave 1. Kansrijk opgroeien We streven ernaar om jongeren optimale kansen te bieden, zodat ze hun volledige potentieel kunnen benutten.
•
Opgave 2. Samenredzaamheid Dit betekent dat we als gemeenschap naar elkaar omkijken en elkaar ondersteunen. We geloven in de kracht van samenwerking en willen een omgeving creëren waarin iedereen zich gewaardeerd en betrokken voelt.
•
Opgave 3. Bestaanszekerheid We willen ervoor zorgen dat iedereen de mogelijkheid heeft om zijn of haar talenten te benutten en een zinvolle bijdrage te leveren aan de samenleving met perspectief op (on) betaald werk.
•
Opgave 4. Zelfstandig thuis wonen We willen een omgeving creëren waarin iedereen de ondersteuning en zorg kan krijgen om een gezond en onafhankelijk leven te leiden. Daarbinnen speelt Positieve Gezondheid een centrale rol. We richten ons op het versterken van de mogelijkheden en vaardigheden van mensen, zodat ze zelfredzaam kunnen zijn en volwaardig meedoen in de samenleving.
9
Ontwikkelkader Beleid & ambities
Ontwikkelkader Beleid & ambities
< Omslag Omgevingsvisie Harderwijk
Basisstructuur Hoofdgroenstructuur Groenstructuren die beperkt zijn tot wijkniveau voorkomen en juist verbinden met de directe omgeving zodat een integrale hoofdgroenstructuur ontstaat.
Omgevingsvisie
Basisstructuur omgevingsvisie
De volgende stap: van groei naar bloei Op 1 januari 2024 is de omgevingswet ingevoerd. Een van de vier verbeterdoelen van de omgevingswet is het vergroten van de inzichtelijkheid, de voorspelbaarheid en het gebruiksgemak van het omgevingsrecht. Onze omgevingsvisie voorziet daarin, het is een totaaldocument van al het ruimtelijke beleid. Maar het is meer dan slechts een verzameling van wat we al hadden. Het beschrijft de visie over de toekomst van ons Harderwijk op een heldere manier, met samenhang tussen de disciplines.
Nieuwe systematiek Met invoering van de Omgevingswet is bijna al het bestaande ruimtelijke beleid vervallen. Alleen de structuurvisie(s), het milieubeleidsplan en het verkeer- en vervoersplan blijven gelden, totdat de 10
omgevingsvisie definitief is vastgesteld. De wet verplicht gemeenten om dat uiterlijk 1 januari 2027 te doen. De omgevingsvisie Harderwijk is op dit moment nog niet vastgesteld, maar het eindconcept ligt klaar. Hoewel het nog geen rechtskracht heeft, gaan we er al wel op die manier mee om. Zo geven we het voorbeeld aan andere initiatiefnemers.
De omgevingsvisie is leidend Een ontwikkeling als Kranenburg is een mooie kans om te werken volgens de nieuwe systematiek; de omgevingsvisie als grondslag voor ruimtelijke ontwikkelingen. Met dat doel is het opgezet, met dat doel passen we het toe voor Kranenburg.
Harderwijk wil een bloeiende stad zijn. De manier waarop we omgaan met onze fysieke leefomgeving is daarbij van groot belang. Harderwijk hanteert daarbij twee leidende principes; •
Het natuurlijke systeem is drager voor de ontwikkeling;
•
Het welbevinden van onze inwoners staat voorop.
Hierna lees je wat vanuit de omgevingsvisie op de ontwikkeling van Kranenburg van toepassing is, in de basisstructuur, vanuit thematische benadering en gebiedsuitwerking.
Waterstructuur Kunstmatige oplossingen worden zoveel mogelijk voorkomen en verdwenen historische watersystemen/beken worden waar mogelijk hersteld en/of verbeterd. Gezonde en veilige leefomgeving We stimuleren inwoners tot een gezonde leefstijl door veel te bewegen in de buitenlucht. We creëren een aantrekkelijk woon- en leefklimaat door fiets- en wandelpadennetwerk met beweegroutes, speeltuinen en sportveldjes te maken. Hiermee bevorderen we zowel de lichamelijke als de geestelijke gezondheid. Sociale samenhang Door fijne verblijfsgebieden in een parkachtige omgeving te ontwikkelen, faciliteren en stimuleren we ontmoeting. Dit helpt mensen om zich meer verbonden te voelen met hun buurt of wijk. Als mensen elkaar ontmoeten, leren ze elkaar beter kennen. Dat verkleint onbegrip en maakt het gemakkelijker om af en toe een beroep op elkaar te doen en samen iets te ondernemen.
Belangrijke historische elementen Het behoud van erfgoed in Harderwijk, Hierden en de omgeving wordt steeds belangrijker. Zowel inwoners als toeristen vinden het steeds waardevoller. Dit gaat niet alleen om oude gebouwen en plekken zelf, maar ook om de verhalen erachter, de oude beroepen en hoe deze plekken vandaag de dag worden gebruikt.
Erfgoed Vanuit de Alliantie van Mens&Maatschappij ontmoeting, verbinding en sociale cohesie •
Wijken zijn gemêleerd en hebben een eigen identiteit en karakter;
•
Cultuur en identiteit scheppen verbinding evenals historie van mensen en plekken;
Thematische benadering De omgevingsvisie is gevormd vanuit allianties. De natuurlijke alliantie, de alliantie van mens & maatschappij en de alliantie van bebouwing en infrastructuur. We hanteren vijf thema’s. Onder elk thema zijn de relevante ambities uit de allianties genoemd.
Vanuit de Alliantie van Bouw en infrastructuur ruimtelijke kwaliteit, bebouwing, erfgoed en openbare ruimte •
Creëren van een woonmilieu passend bij de plek;
•
Materialisatie draagt bij aan de kwaliteit en identiteit van de plek;
•
De kwaliteit van de beeldbepalende gebouwen worden beschermd en onderhouden;
•
Versterking van de beeldende kwaliteit van de openbare ruimte, (cultuur)historisch erfgoed en identiteit is een wezenlijk onderdeel van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen;
•
Op Kranenburg wordt het karakter behouden en militaire structuren en objecten versterkt;
11
Ontwikkelkader Beleid & ambities
Vanuit de Alliantie van Mens&Maatschappij gezonde en veilige leefomgeving
Programma
Vanuit de Natuurlijke alliantie bodem
•
Vanuit de Alliantie van Mens&Maatschappij ontmoeting, verbinding en sociale cohesie
•
Bodemsystemen zijn sturend in ruimtelijke ontwikkelingen;
• De openbare ruimte is een plek voor ontmoeting; ontmoeting, verbinding en sociale cohesie
•
Wijken zijn gemêleerd en hebben een eigen identiteit en karakter;
•
Natuurlijke sponswerking van de bodem herstellen/versterken; verminderen bodemafdekking en meer stedelijk groen;
•
•
cultuur en identiteit scheppen verbinding evenals historie van mensen en plekken;
•
Duurzaam bodemgebruik en beheer stimuleren en toepassen. water •
•
Water is sturend in ruimtelijke plannen, waarbij het systeem voldoende bestand is tegen klimaatverandering; Verminderen gebruik drinkwater;
• Regenwater langer vasthouden waar het valt; natuur en groen •
Natuur en groen zijn volwaardige functies bij ruimtelijke ontwikkelingen;
•
We passen het 3-30-300 principe toe;
•
We verbeteren de biodiversiteit;
•
We werken samen aan een waardevolle groene (be)leefomgeving; klimaatverandering • •
12
De adaptatie van klimaatverandering wordt in de basisstructuur opgelost; We beperken de effecten van klimaatverandering;
Wijken zijn gemêleerd en hebben een eigen identiteit en karakter;
•
cultuur en identiteit scheppen verbinding evenals historie van mensen en plekken;
•
Fysieke dragers zorgen voor ontmoeting in de wijk of buurt;
Stimuleren van multifunctioneel ruimtegebruik;
•
De openbare ruimte bevordert een gezonde leefstijl;
Mobiliteit Vanuit de Alliantie van Mens&Maatschappij gezonde en veilige leefomgeving •
Wijken zijn geluidsluw;
•
Wijken zijn het domein van voetgangers en fietsers en daarmee autoluw;
Vanuit de Alliantie van Bouw en infrastructuur ruimtelijke kwaliteit, bebouwing, erfgoed en openbare ruimte • Bewegen, sporten en spelen bevorderen; mobiliteit en infrastructuur •
Het STOMP principe heeft prioriteit;
•
Ter bevordering van de gezondheid gaan we naar autoluwe, liefst autovrije wijken en buurten;
•
Wijken krijgen wijk-(mobiliteit)hubs en transferia;
•
Fysieke dragers zorgen voor ontmoeting in de wijk of buurt; inwoners in kwetsbare situaties •
Bij planontwikkeling worden ontmoetingsplekken gerealiseerd voor woongemeenschappen; arbeidsmarkt, onderwijs, inkomen •
Jongeren kunnen in Harderwijk terecht voor goed en breed onderwijsaanbod;
Vanuit de Alliantie van Bouw en infrastructuur ruimtelijke kwaliteit, bebouwing, erfgoed en openbare ruimte •
Creëren van een woonmilieu passend bij de plek;
•
De kwaliteit van de beeldbepalende gebouwen worden beschermd en onderhouden;
•
Versterking van de beeldende kwaliteit van de openbare ruimte, (cultuur)historisch erfgoed en identiteit is een wezenlijk onderdeel van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen;
•
Op Kranenburg wordt het karakter behouden en militaire structuren en objecten versterkt;
wonen • • •
•
Er zijn voldoende beschikbare en betaalbare woningen; Voor iedereen is er een passende woning beschikbaar; Het woningbouwprogramma bij inbreidingsplannen wordt bepaald in relatie tot de bestaande woningvoorraad in de wijk; Een voorwaarde voor Kranenburg is een aandeel van tenminste 30% sociale huurwoningen;
•
Het streven is dat 5% van het programma aan woningen voor aandachtsgroepen op de woningmarkt is; voorzieningen •
Maatschappelijke voorzieningen worden breder toegankelijk en inzetbaar en zijn een geïntegreerd onderdeel bij gebiedsontwikkelingen;
Sociaal Vanuit de Natuurlijke alliantie bodem •
Duurzaam bodemgebruik en beheer stimuleren en toepassen. natuur en groen •
Gebiedsgerichte uitwerking De omgevingsvisie bevat ook een gebiedsgerichte uitwerking. Dit betekent dat per wijk/gebied is bepaald wat er de komende 20 jaar moet gaan gebeuren. Kranenburg valt onder ‘Tweelingstad’. •
Kranenburg (noord) wordt ontwikkeld als gemengd gebied met wonen in een stedelijke dichtheid waarbij bestaand volwassen groen waar mogelijk wordt gerespecteerd en behouden en het militaire verleden de identiteit van het gebied bepaalt. In dit plangebied wordt waterberging gerealiseerd om het risico op wateroverlast rondom dit gebied te beperken;
•
De officiersmess krijgt een culturele én buurt/wijkfunctie ter bevordering van ontmoeting en verbinding;
We werken samen aan een waardevolle groene (be)leefomgeving;
Vanuit de Alliantie van Mens&Maatschappij gezonde en veilige leefomgeving • De openbare ruimte is een plek voor ontmoeting; ontmoeting, verbinding en sociale cohesie •
Cultuur en identiteit scheppen verbinding evenals historie van mensen en plekken;
•
Fysieke dragers zorgen voor ontmoeting in de wijk of buurt; inwoners in kwetsbare situaties •
Bij planontwikkeling worden ontmoetingsplekken gerealiseerd voor woongemeenschappen;
•
We zorgen voor verbinding tussen wijk- en buurtbewoners door de samensterk-aanpak;
Ontwikkelkader Beleid & ambities
Leefomgeving & duurzaamheid
Vanuit de Alliantie van Bouw en infrastructuur ruimtelijke kwaliteit, bebouwing, erfgoed en openbare ruimte •
Ontmoeting faciliteren met bijzondere aandacht voor sociale veiligheid;
•
Op Kranenburg wordt het karakter behouden en militaire structuren en objecten versterkt;
13
Ontwikkelkader Participatie
Ontwikkelkader Participatie
Hoofdstuk 2
Participatie. De Omgevingswet schrijft participatie voor. Iedereen die de leefomgeving verandert, moet daarbij de belanghebbenden betrekken. Als gemeente zijn we hierin een voorbeeld.
Participatieplan In juli 2023 heeft de gemeenteraad het participatieplan voor Kranenburg vastgesteld, daarmee de grondslag voor het participatietraject. Dit traject loopt tijdens het volledige gebiedsontwikkelingsproces door, tot aan de bouw van de woningen. Gedurende de afgelopen fase -de fase van het ontwikkelkader- zijn meerdere vormen van participatie ingezet. In de fases die nog komen zetten we weer andere vormen in. Zo proberen we zo goed mogelijk aan te sluiten op de verschillende belanghebbenden.
Participatie slaat een brug tussen de gemeentelijke organisatie en de mensen waarvoor we het doen. We leren elkaar kennen en er ontstaan relaties. Door elkaar vanaf het eerste moment te ontmoeten en naar elkaar te luisteren ontstaat er een plan vóór Harderwijk, dóór Harderwijkers. En hoe meer inzichten, hoe meer kwaliteit; met elkaar maken we een betere gebiedsontwikkeling, een beter Kranenburg. 14
Belanghebbenden Participatie bijeenkomst ‘Bouwen met Buren’ op 2 november 2023
Het aantal belanghebbenden bij een gebiedsontwikkeling als deze is groot en de mate van het belang varieert. Met een brede inventarisatie hebben we de belanghebbenden
inzichtelijk gemaakt. Vervolgens zijn deze -afhankelijk van het belang- geïnformeerd of geraadpleegd. Voor het raadplegen van belanghebbenden hebben we verschillende middelen ingezet. Meerdere één op één gesprekken, een fysieke participatiedag in de officiersmess en een speciaal online participatieplatform; www.kranenburgharderwijk. nl/praatmee. De huidige huurders Landstede en Stichting MESS zijn samen met Stichting Knarrenhof® geraadpleegd door meerdere gesprekken te voeren. Omwille van zorgvuldigheid en zuiverheid is dit gebeurd onder begeleiding van een onafhankelijke voorzitter/notulist. De inwonersparticipatie hebben we breed ingezet. Kranenburg moet tenslotte een wijk
voor iedereen worden. Heel Harderwijk hebben we uitgenodigd om te participeren via het online participatieplatform dat specifiek voor Kranenburg is ingericht, of om langs te komen bij de participatiedag ‘Bouwen met Buren’, gehouden op 2 november 2023.
Participatiejournaal We zijn trots op het participatietraject tot nu toe. We laten de inhoud dan ook graag zien in het ‘participatiejournaal’. Dit is te vinden onder bijlage 1. Het journaal is een uitgebreid naslagwerk van de verschillende gesprekken, de participatiedag en het online platform. We laten je zien wat de verschillende belanghebbenden hebben gezegd. Hier, in het ontwikkelkader, vervolgen we met de conclusies die we trekken uit het participatietraject. 15
Ontwikkelkader Participatie
Inwonersparticipatie De ruim zestig vragen die we onze inwoners hebben gesteld zijn onderverdeeld in 5 thema’s. Vier weken lang hebben mensen hierop gereageerd. In het participatiejournaal is het volledige naslagwerk te vinden, hieronder lees je de conclusies. Leefomgeving We leren dat een merendeel van de deelnemers naast grondgebonden woningen ook zeker openstaat voor gestapeld bouwen. We zien dat we een gedeelte van Kranenburg wat stedelijker zouden kunnen inrichten, dat gaan we onderzoeken en we erkennen daarbij de zorgen die mensen hebben over de leefbaarheid in de wijk. Er moet een goede balans zijn tussen woningen en buitenruimte. Mensen vinden ontmoeting en saamhorigheid, het omzien naar elkaar belangrijk, dus daar gaan we mee aan de slag. Mensen uit verschillende leeftijdscategorieën willen elkaar ontmoeten en intensief gebruik van de openbare ruimte maakt dat mensen zich veiliger voelen. Dit komt overeen met de uitgangspunten van de ‘Scenariostudie Landstede’. Wel moeten we aandacht houden voor mogelijke overlast bij ontmoetingsplekken. Op het gebied van woningtypes zijn appartementen en eengezinswoningen in trek en mogelijkheden om thuis een beroep uit te kunnen oefenen wordt belangrijk gevonden. Woningen voor specifieke doelgroepen zoals ouderen, bijvoorbeeld in de 16
Ontwikkelkader Participatie
Uitkomsten participatie vorm van een Knarrenhof® is een terugkerende wens, dus dit blijven we onderzoeken. Duurzaamheid We hebben gezien dat onderwerpen als biodiversiteit, hittestress, bestaand groen, wateroverlast en circulariteit erg aanspreken. Een groene omgeving vinden mensen heel erg belangrijk. Men verkiest zelfs een boom voor de deur boven een parkeerplek voor de deur. We zien binnen dit thema grote overeenkomsten met de doelen van ons beleid. Groen mag een volwaardige functie zijn en in de openbare ruimte mag ruimte zijn om rekening te houden met de effecten van klimaatverandering, daar gaan we mee aan de slag. Wel moeten we bij het ontbreken van regenwaterriolering aanvullende aandacht hebben voor goede waterinfiltratie. We zien dat mensen voorstander zijn van het hergebruiken van materialen, we gaan daarom plek bieden aan circulariteit. Op het gebied van energie nemen we de boodschap mee dat vernieuwende energiesystemen vooral aantrekkelijk worden gevonden als dit ook financieel gunstig is. Uiteraard onderzoeken we de effectiviteit op voorhand. Zonnepanelen; gaan we doen, maar dan wel zorgvuldig in het gebouwontwerp meegenomen. Mobiliteit Een zwaarwegend principe binnen de omgevingsvisie is STOMP (dat staat voor ‘Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility
as a service en Privéauto’ en geeft in die volgorde de voorkeursvariant van mobiliteit aan). Het is goed om te zien dat de meeste mensen het hiermee eens zijn. Het kan een belangrijk uitgangspunt voor Kranenburg worden, mits er goede aansluitingen zijn op het openbaar vervoer. Wat ook opvalt, is dat mensen er voor open staan om de privé auto wat meer los te laten. Een wijk waarin geen auto’s rijden stemt het merendeel gunstig, dat nemen we mee in de planontwikkeling. Wel zien we duidelijk dat we voor mindervaliden en ouderen rekening moeten houden met de bereikbaarheid van hun woning. We gaan ruimte geven voor fietsers en wandelaars, hier worden veel mensen enthousiast van. Erfgoed Ten opzichte van de andere gebouwen wordt de officiersmess het meest gewaardeerd door de inwoners van Harderwijk. Het Grebbeberg gebouw vinden veel mensen ook waardevol, maar de overige gebouwen verdienen geen aanbeveling. Duurzaamheid is daarbij een zorg. We gaan zoeken naar mogelijkheden om gebouwen zoals de Grebbeberg te behouden door ze te herbestemmen. Het monumentale hekwerk rondom Kranenburg is zeer gewaardeerd, dus we geven deze een prominente plek in de ontwikkeling. Deze moet wel gerenoveerd worden. We zien dat mensen er voor open staan om het militaire karakter van Kranenburg terug te laten komen in de
gebouwen en het openbare gebied, we zorgen ervoor dat dit terugkomt in de ontwikkeling van de plannen. Er zijn ideeën geopperd om bezoekers van het gebied te informeren door educatieve informatieborden die vertellen over de geschiedenis van de plek, ook dit geven we een plek op Kranenburg. Zo blijft de geschiedenis van de plek spreken tot de verbeelding van de toekomstige gebruikers.
Participatie bijeenkomst ‘Bouwen met Buren’ op 2 november 2023
Landstede De gemeente Harderwijk vindt de VeVa opleiding met zijn militaire karakter een unieke waarde voor Kranenburg. In de ‘Scenariostudie Landstede’ is dit ook als meerwaarde aangegeven. Vanuit de participatie blijkt echter minder enthousiasme. Ruim de helft van de mensen ziet dit niet als meerwaarde en vinden dat Landstede minder dan 12,5% ruimte moet krijgen op het Kranenburg van de toekomst. Mensen geven aan dat de opleiding beter zou kunnen verhuizen naar bijvoorbeeld de WGF-kazerne of het Bouw- en Infrapark. Wel vinden de meeste mensen het een goed idee om de openbare ruimte te delen met de studenten van Landstede. Er moeten goede afspraken komen over het gebruik. Op dit thema zit het grootste verschil met de ambities van de gemeente Harderwijk. Wanneer we ervoor kiezen om Landstede te behouden op Kranenburg is aanvullende aandacht nodig voor de draagkracht van de openbare ruimte en het mogelijke aantal toe te voegen woningen.
17
Ontwikkelkader Participatie
Ontwikkelkader Participatie
Participatie stakeholder - Stichting Knarrenhof® De Knarrenhof® is een participant in het proces tot de herontwikkeling van Kranenburg. We willen graag van ze leren; wat is belangrijk voor het woonconcept? We houden rekening met de kans dat de stichting een plek kan krijgen op Kranenburg. Eerst de mensen, dan de wensen en dan de stenen is het motto. Bij de Knarrenhof® staat de mens centraal. Hierin ligt een sterk verband met hoe we de woonwijk Kranenburg voor ons zien; het welbevinden van onze inwoners staat voorop. Beiden geloven we dat de fysieke leefomgeving hiervan ten dienste moet staan. Dat vraagt een investering aan de voorkant, maar wordt aan de achterkant bespaard op de Wmo. Omzien naar elkaar, de inwoner aan zet. Dan de wensen. We leren dat gelijkvloers wonen na de voordeur belangrijk is. Gestapelde bouw is dus mogelijk, zolang de voordeuren per lift bereikbaar zijn. Er is een gezamenlijke, openbare binnentuin waar alle bewoners gebruik van kunnen maken. De voordeuren van de woningen grenzen hieraan. Elkaar hier ontmoeten is een van de kernwaarden van het woonconcept. De Knarrenhof® is min of meer een autonome groep, een community. In beginsel is er vanuit 18
de stichting geen behoefte om relatie te hebben met andere community’s op Kranenburg, er zijn namelijk zorgen over de invloed die dat zal hebben op het concept Knarrenhof®. Verdeeld over meerdere gesprekken is over dit punt gesproken. Er wordt gevraagd om bij de uitwerking van het community-concept rekening te houden met de ruimte die een eventuele Knarrenhof nodig heeft om aan hun concept vast te kunnen blijven houden. Er wordt wel degelijk meerwaarde gezien in een verbinding tussen een Knarrenhof en het grotere community-concept. Bijvoorbeeld in het kader van ontmoeting. Op het gebied van duurzaamheid worden collectieve energiesystemen toegejuicht. Hierin zien we overeenkomsten met de duurzaamheidsdoelen van Harderwijk. De stichting wordt enthousiast van een autoluw gebied, dit past bij hun visie. Bij reeds gerealiseerde projecten maken ze ook gebruik van deelauto’s en stimuleren dit actief. Er zijn wel zorgen over het vergroten van het deelautoconcept naar het gehele gebied en ook is het belangrijk dat de woningen goed bereikbaar zijn voor mensen die (tijdelijk)slecht ter been zijn. Hier zal in de verdere uitwerking nadrukkelijk aandacht voor moeten komen. Ook in het vervolg van het participatieproces beogen we dit samen op te pakken.
Participatie huurders - Stichting MESS en Landstede Zie hoofdstuk 4 - visie en kaders programma niet-wonen, blz. 60-63.
> OranjeNassaukazerne Harderwijk Het is vroeg voor de stenen, maar de overeenkomst in gebouwtypologie tussen het Knarrenhofprincipe en de militaire historie van Kranenburg lijkt een mooie. Het bouwen in een hof laat een mooie parallel zien met de paviljoenbebouwing die vaak op een kazerneterrein te vinden is. Wanneer meerlaags gedacht wordt, is de link met de oude OranjeNassaukazerne snel gemaakt.
19
Ontwikkelkader Analyse
door Vita Teunissen en Marinke Steenhuis (bureau SteenhuisMeurs)
Hoofdstuk 3
Ontwikkelkader Analyse
Kranenburg-Noord in acht cultuurhistorische thema’s
Analyse. We beginnen de analyses met een blik op het verleden. Gezien de historie van Kranenburg en het belang dat we daaraan hechten, hebben we een gespecialiseerd cultuurhistorisch onderzoeksbureau ingeschakeld. SteenhuisMeurs heeft onderzoek gedaan naar de historie van de plek en Harderwijk als garnizoensstad. Acht cultuurhistorische thema’s zijn beschreven. Per thema wordt een kans genoemd die gezien wordt voor de nieuwe ontwikkeling. Vervolgens doen we een analyse van het militair karakter aan de hand van voorbeelden en analyseren we Kranenburg op het gebied van stedelijke ontwikkeling, groenblauwe structuren en programma en routes. 20
21 Groepsportret van militairen op Kamp Kranenburg in Harderwijk, ca. 1935-1940. Bron: Collectie Stadsmuseum Harderwijk.
Ontwikkelkader Analyse
Thema 2
Thema 3
Thema 4
Gemeenschappelijkheid
Trots op de stad als drijfveer om jezelf opnieuw uit te vinden
Kruispunt van wildernis en weelde
Hout en hergebruik
Kans: collectief gebruik van de buitenruimte, buurtgevoel, gezamenlijkheid
Kans om op Kranenburg de stad nieuwe betekenis te geven
Kansrijk vestigingsklimaat: goed verbonden én de wildernis van de Veluwe vlakbij
Kans: duurzame en klimaatadaptieve woonomgeving, met herbruikbaar en hergebruikt materiaal
Ontwikkelkader Analyse
Thema 1
Zuiderzeestraatweg Centraalspoorlijn De Sypel Groote-Grintweg Kranenburg-Noord
Barakkenkamp Kranenburg, 1917. Bron: Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe.
Boerin in de stadsweide van Harderwijk, Bron: collectie SteenhuisMeurs
Boerderij Kranenburg met hooiberg aan de Groote Grintweg (nu: Mecklenburglaan), 1907. Bron: Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe.
Het pre-industriële Harderwijk lag landschappelijk tussen twee verdiensystemen. Aan de westkant lag de Zuiderzee, waar volop werd gevist. Aan de zuid- en oostkant waren de akkers, de essen en heidegronden van de marken Hierden en Tonsel. Boeren maakten hier gezamenlijk gebruik van de woeste heidegronden. Direct ten westen van het huidige Kranenburg-Noord lag de stadsweide. Ook dit was gedeelde grond, waar het vee van de stadsboeren graasde. Het gezamenlijk beheren en bewerken van de gronden vereisten een nauwe samenwerking met diepe wortels in de Veluwse mentaliteit.
Aan het begin van de twintigste eeuw stond Harderwijk op het punt om twee belangrijke inkomstenbronnen te verliezen. Het Koloniaal Werfdepot kon maar lastig geschikte militairen werven en werd gesloten. Daarnaast betekende de aanleg van de IJsselmeerpolders het einde van de zo belangrijke visserij. Maar Harderwijk was veerkrachtig. Visondernemer Eibert den Herder gaf zijn verzet tegen de Afsluitdijk uiteindelijk op en startte in 1926 de Holland-Veluwelijn, om dagjesmensen uit Amsterdam naar het pittoreske Harderwijk te varen. En de militairen kwamen terug: in 1909 slaagde de lobby van burgemeester M.G.J. Kempers om het garnizoen weer naar Harderwijk te halen. Vooruitlopend op de terugkeer van de militairen besloot de gemeenteraad in 1911 tot de aankoop van boerderij Kranenburg aan de Groote Grintweg, met 8 hectare grond. De gunstige ligging nabij de spoorlijn én oefenterreinen op de Veluwe en de uitgestrektheid van de gronden zouden zeer geschikt zijn voor een nieuwe kazerne.
Op 21 april 1914 kreeg Johan Hendrikes van Buitenen, buitengewoon opzichter van de fortificatiën van Harderwijk, de opdracht om zo snel mogelijk een geschikte locatie te vinden voor een nieuwe kazerne. Binnen twee dagen kon Van Buitenen melden dat hij aan de Groote Grintweg het perfecte terrein had gevonden. De gemeente had Kranenburg vijf jaar eerder immers met vooruitziende blik aangekocht. Na de Eerste Wereldoorlog werden de gebouwen van het vrijgekomen Belgenkamp gebruikt om op Kranenburg een uitgestrekt infanteriekamp uit de grond te stampen. Niet alleen de barakken werd gerecycled. In het archief van opzichter Van Buitenen zijn lange hergebruikslijsten bewaard, met daarop loodsen, autostallingen en barakken, maar ook kratten, kookpotten en zelfs deurmatten. Het terrein van Kranenburg was en is bijzonder goed ontsloten. De Zuiderzeestraatweg was de ‘snelweg’ van de negentiende eeuw, langs landgoederen, buitenplaatsen, dorpen en steden. Langs de noordrand van Kranenburg opende in 1863 de Centraalspoorweg. Sneller dan ooit reisde de Harderwijker nu naar Utrecht, Amersfoort en Zwolle. De Groote Grintweg vormde samen met beek de Sypel de ‘zachte’, landschappelijke kant van Kranenburg en leidde rechtstreeks naar de Veluwe. Kaartje van Harderwijk omstreeks 1910. Bron: Topotijdreis.
22
23
Ontwikkelkader Analyse
Thema 6
Thema 7
Thema 8
Enclave met eigen voorzieningen
Landschappelijke inverse: groen tussen de verstedelijking
Erfenis van historische gebouwen
Groene mantel die het gebied benaderbaar maakt en toch geborgenheid geeft
Kans: gemixt gebruik met ontmoeting, onderwijs, wonen en vermaak
Kans: Identiteitsdragers in de nieuwe ontwikkeling
Kans: koesteren van substantiële groene en open ruimte
Kans: koesteren als omarming van het ensemble
Ontwikkelkader Analyse
Thema 5
Kranenburg-Noord
Gebouwen van Kranenburg-Noord uit verschillende tijdslagen. Luchtfoto van Kranenburg en omgeving omstreeks 1949. Rechtsachter de binnenstad van Harderwijk. Bron: Collectie Stadsmuseum Harderwijk.
De defensieterreinen van de twintigste eeuw werden een stuk buiten de stad in het buitengebied aangelegd. Minder overlast voor de omwonenden, meer ruimte voor militaire oefeningen. Rondom Kranenburg ontstond een vrijwel zelfvoorzienende soldatenenclave met kazernes, barakken, oefenterreinen, officierswoningen, kantines, klaslokalen en sportvoorzieningen. Voor de cafés trokken de militairen over de Stationslaan naar de stad. Als een bebouwde enclave lag het militaire cluster in de verder agrarische omgeving. Dat veranderde na de Tweede Wereldoorlog, toen Harderwijk naar ontwerp van de stedenbouwkundige E.J. de Maar werd uitgebreid met de Tweelingstad. Tussen het spoor en de nieuwe rijksweg werd een satellietwijk van Harderwijk aangelegd. Zo werd Kranenburg een relatief open en groen gebied tussen de nieuwe woon- en winkelstraten.
24
Kranenburg Noord
In 1948 kwam de Infanterie School naar Kranenburg (vanaf 1970 het OCI, Opleidingscentrum Infanterie). Voor de jonge infanteristen kwamen er nieuwe, bakstenen instructiegebouwen en overdekte schietbanen, en later ook een sportzaal en een stafgebouw. De vormgeving ging mee met de architectonische trends, resulterend in een gevarieerde collectie van gebouwen. De plannen voor de betonkolos voor de staf (1990-1991) werden in de lokale pers omschreven als ‘ultra-modern’ en ‘futuristisch’. In 1996 maakten de barakken en gebouwen van Kranenburg-Zuid plaats voor een nieuwe woonwijk. In 2007 stopte Defensie ook op Kranenburg-Noord. In de voormalige instructiegebouwen opende een vestiging van Landstede, met de opleiding Veilig & Beschermd. Misschien wel de meest waardevolle erfenis op Kranenburg-Noord is de brede, met bomen beplante groenrand. Het hekwerk - een gemeentelijk monument omkadert samen met de dubbele bomenrijen het terrein.
Tweelingstad: plan van uitbreiding voor Harderwijk van E.J. de Maar uit 1949. Bron: BOUW 6 (1951) 33, p. 563.
De met dubbele bomenrijen beplante groenrand langs de Mecklenburglaan en de Graaf Ottolaan.
25
Ontwikkelkader Ruimtelijke analyse
Ontwikkelkader Ruimtelijke analyse
Kazerne typologieën Massalegering 1. Type ‘lineair’ - 1730 - 1820 2. Type ‘carré’ - 1820 - 1870 1875-ca. 1900 3. Type ‘U-vormig’ 4. Type ‘lineair met achtervleugels’ Paviljoenbouw 5. Type ‘overgang/H-vormig met bijgebouwen’ - ca. 1905 6. Type ‘vooroorlogse paviljoenbouw’ - 1910 - 1940 7. Type ‘na-oorlogse paviljoenbouw’ - 1950 - 1975 8. Type ‘bungalow’ - 1977 - 1980
Ruimtelijke analyse.
01
04
02
05
03
06
Kazerne typologieën 07
Analyse militair karakter
01, 02, 03 Kazerneterrein Sijsele Ziegler Branderhorst 04, 05, 06 Chelsea Barracks, Londen Ziegler Branderhorst 07, 08, 09 Kazerneterrein Crailo SVP / OKRA
26
Harderwijk was een echte garnizoensstad en dit heeft geresulteerd in verschillende kazernes uit verschillende tijdslagen. Deze paragraaf bevat een analyse van de kenmerken van kazernes om tot een instandhouding van het typologische principe te komen bij herinrichting. Zowel op stedenbouwkundige opzet van de bebouwing die veelal geometrisch is opgebouwd met langere barakachtige volumes, als op architectonisch niveau zijn er principes te vinden
van het militaire karakter. Voor de ontwikkeling van Kranenburg zien we kansen om dit militaire karakter echt een plek te geven in de nieuwe ontwkkeling. Door de opzet van buurtjes, zichtlijnen, hoogteaccenten en architectonische details en materialisering.
08
Door de jaren heen zijn er goede voorbeelden ontwikkeld van getransformeerde miltiare terreinen waar we inspiratie uit halen. 09
27
Ontwikkelkader Ruimtelijke analyse
schaal
< Foto’s Kranenburg juli 2023, ECHO Urban Design
Ontwikkelkader Ruimtelijke analyse
< Analyse grote
Officierswoningen UWOON aan de Prins Frederik Hendriklaan
Zorg appartementen aan de Graaf Ottolaan
Analyse huidige situatie - stedelijke ontwikkeling Vroeger lag de focus van de stad op de Zuiderzee, als Hanzestad. Met verbindingen in de vorm van linten naar het achterland. Later vestigden militaitre functies zich aan de randen van de stad en kwam er meer focus op de Veluwezijde. Op Kranenburg zelf zijn gebouwen en structuren uit verschillende militaire tijdlagen te vinden, maar ook in de directe omgeving vindt men verschillende korrelgroottes, bouwjaren en type bebouwing. 28
De wegen en het spoor snijden de stad en de oude linten door. Rondom Kranenburg liggen grotere routes zoals de Oranjelaan en kleinere straten zoals de Mecklenburg-, Graaf Otto- en de Prins Frederik Hendriklaan. Daardoor ligt het gebied, ook door het hek eromheen, afgezonderd van de omgeving. Kans om Kranenburg te openen naar de omgeving door letterlijke verbindingen te maken en door met woningen en voorzieningen het gebied aantrekkelijk te maken.
Twee-onder-één-kap woningen op het voormalige Kranenburg Zuid
1949
> Analyse op de schaal van de wijk
29
Ontwikkelkader Ruimtelijke analyse
< Foto’s Kranenburg juli 2023, ECHO Urban Design
Ontwikkelkader Ruimtelijke analyse
< Analyse grote schaal
Groenzone aan de Graaf Ottolaan
Mecklenburglaan met volwassen bomen aan beide zijden van het hek
Analyse huidige situatie - groenblauwe structuren Harderwijk heeft twee kanten, enerzijds aan de voormalige Zuiderzee en anderszijds aan de Veluwe. Beide hebben landschappelijke en recreatieve kwaliteiten. Kranenburg ligt echt aan de kant van de Veluwe en daar is het bosrijke karakter aanwezig. De aanwezige bomenlanen rondom en de interne boszones vormen de groene verbindingen tussen het gebied en de omgeving. Het groen is erg voelbaar en lommerrijk. Op en om het terrein staan volwassen Eiken, Berken en Kastanjes in laanstructuren, andere delen zijn verwilderde bosjes door spontane vegetatie. 30
De bosrijke delen zorgen voor verkoeling en habitats voor verschillende dieren. Ondanks die klimaatadaptieve kwaliteiten kampt de omgeving met wateroverlast bij hevige regenval, dit verzamelt zich in de straten rondom. Kranenburg staat bij de bewoners van Harderwijk in hun geheugen als een groen bos, aan alle zijden zijn nu dan ook bomen te zien. Deze identiteit willen we vasthouden door de waardevolle bomen en groene mantel te behouden en de structuren weer aan te vullen, maar ook de bossages uit te dunnen zodat de nieuwe invulling van de wijk zichtbaar en aantrekkelijk is van buitenaf.
Bestaande bomenlanen Tussen het station en Kranenburg ligt het Oranjepark
Verwilderde bossages Toekomstige bomenlanen Groene berm/tuin Sport Wateroverlast > Analyse op de schaal van de wijk
31
Ontwikkelkader Ruimtelijke analyse
schaal
< Foto’s Kranenburg juli 2023, ECHO Urban Design
Ontwikkelkader Ruimtelijke analyse
< Analyse grote
Het gesloten hek aan het Oranjepark, kans voor nieuwe route
De Mess geeft met de programmering activiteit in het gebied
Analyse huidige situatie - programma en routes
32
Kranenburg is via verschillende fiets- en looproutes en via het station (dat op steenworp afstand ligt) en de nabijgelegen snelweg goed verbonden met de grotere context.
De meeste benodigde voorzieningen zoals scholen en winkels zijn te vinden binnen 15 minuten lopen, dit sluit aan bij de ambitie voor een 15 minuten-stad.
De verbinding met het centrum en de sportvelden ten noorden is nog niet optimaal, doordat het spoor met maar één westelijke onderdoorgang een barriere vormt.
Op kleine schaal bieden de poorten in het hek kansen voor betere verbinding met de omgeving. De ontwikkeling kan in de toekomst bijdragen aan de activatie en openbaarheid van het terrein voor de omwonenden en nieuwe bewoners.
Kranenburg ligt naast het station en is daarmee goed bereikbaar
> Analyse op de schaal van de wijk
33
Ontwikkelkader Visie & kaders
Ontwikkelkader Visie & kaders
Hoofdstuk 4
Visie & kaders.
Visie
In dit hoofdstuk beschrijven we de visie voor Kranenburg. Aan de hand van twee onderdelen laten we zien wat de dragers zijn voor de verdere ontwikkeling en uitwerking van het plangebied; planessenties en ruimtelijk concept. Daarna de kaders. We beschrijven de uitgangspunten en randvoorwaarden van de ontwikkeling. Dit vormt de basis voor de verdere uitwerking van het plan in de vervolgfases. Door kaders te beschrijven maken we ambities en opgaven concreet en toetsbaar. 34
Kranenburg is een bijzondere plek in Harderwijk, momenteel heeft het nog een gesloten en naar binnen gekeerd karakter. Maar straks opent het haar poorten en vormt voor de omliggende wijken een levendige verbinding met het station. De potentie van deze locatie is groot en daarom is ook het ambitieniveau voor deze ontwikkeling hoog. We streven naar een onderscheidende woonwijk met een rijke geschiedenis, goed bereikbaar direct aan het station, en vooral toekomstbestendig. De wijk wordt autoluw en klimaatbestendig, met volwassen groen en ruimte voor water. Er wordt gewoond door uiteenlopende mensen, van jong tot oud waarbij we een solide sociale cohesie realiseren met ruimte voor gemeenschappelijke en gedeelde voorzieningen voor alle bewoners.
Unieke kwaliteiten Het militaire karakter van dit voormalige kazerneterrein blijft prominent aanwezig en vormt een essentieel onderdeel van de identiteit van de ontwikkeling. Het monumentale hek en een aantal gebouwen uit die tijd worden behouden en getransformeerd, waardoor ze een integraal onderdeel blijven van de nieuwe ontwikkeling.
Het volwassen groen op de locatie wordt gekoesterd en geïntegreerd in het plan als de tweede belangrijke identiteitsdrager. Het waterbeheer krijgt extra aandacht, we reserveren ruimte om toekomstige piekbelastingen op te vangen en water te bufferen voor drogere periodes. We omarmen de unieke eigenschappen van de omgeving, met een centrale ligging bij het station die de noodzaak voor auto’s minimaliseert. Parkeerplaatsen worden aan de randen van het gebied gecreëerd en ontworpen met de mogelijkheid tot demontage in de toekomst.
Sociale cohesie Een sterke sociale cohesie vormt de basis voor Kranenburg. Zo werken we toe naar een fijne, gezonde en inclusieve leefomgeving. Collectieve voorzieningen op strategische locaties dragen hieraan bij. Samen met de lokale gemeenschap en toekomstige bewoners bouwen we aan een leefomgeving waar het collectief centraal staat, want ‘Harderwijk zijn we Samen’.
Gevarieerd woongebied We stellen een onderscheid in drie leefmilieus voor. Verderop leggen we dit verder uit, maar voor nu in het kort; de ontmoetingsas vormt het hart van het plan, een groene stedelijke as die de verschillende wijken met het station verbindt. Deze comfortabele en levendige route is ideaal voor voetgangers en fietsers. Plekken als de officiersmess en een multifunctioneel veld die refereert aan een appèlplaats herinneren aan de kazernetijd en bieden ruimte voor spelen, verblijven en eventueel kleine evenementen. Naast de ontmoetingsas zijn er nog twee leefmilieus die wonen in Kranenburg aantrekkelijk maken voor diverse doelgroepen: de buurtkamers en de boskamers. De buurtkamers, rationeel gegroepeerd rond binnenplaatsen en aan laantjes, verwijzen naar het militaire karakter met een nadruk op een gevarieerde woonervaring binnen een gemeenschap. De boskamers integreren de natuurlijke omgeving in het woongebied, waarbij appartementengebouwen zijn geclusterd te midden van bos, met repeterende elementen die zo typerend zijn voor kazernes.
35
Ontwikkelkader Visie & kaders
Ontwikkelkader Visie & kaders
Ruimtelijk concept
Planessenties
3 leefmilieus, 3 identiteiten
Kranenburg krijgt een nieuwe identiteit als woongebied, daarbinnen onderscheiden we drie leefmilieus: de ontmoetingas, de buurtkamers en de boskamers. De eerste is meer openbaar en legt de verbinding met de omgeving. De buurten boskamers zijn de verschillende bouwvelden waarbinnen buurtjes worden gevormd. Deze kamers hebben een landschappelijke kwaliteit, zijn gericht op wonen en hebben daardoor een meer collectief karakter.
In het noorden de boskamers: gebouwen tussen de bomen
De ontmoetingsas is de drager van de wijken en verbindt Kranenburg met de omgeving
Dit is een proefverkaveling, gemaakt op basis van de uitgangspunten en ambities voor Kranenburg.
36
Robuust groen raamwerk als drager
Verblijfsplek voor de omliggende wijken
Rijke historie & militair karakter van de plek wordt gevierd
We vormen het raamwerk door de waardevolle groenstructuren te versterken en uit te breiden. Daartussen ontstaan kamers waarin buurtjes ontwikkeld kunnen worden. Enerzijds de boskamers, daar steken de gebouwen het bos in, anderzijds de buurtkamers, daar worden de blokken omzoomd door bomenlanen. Kranenburg wordt een park voor de wijk.
De brede ontmoetingsas met pleinen is een plek voor ontmoeten en verblijven, ook voor de omliggende wijken. Het is de kwalitatieve hoofdroute voor voetgangers en fietsers door het gebied en naar buiten toe. Aan de as staat de historische bebouwing en hier komen de meer publieke functies met hun voorkanten aan te liggen.
We behouden en vieren de rijke historie en het militaire karakter door elementen uit verschillende tijdslagen in het gebied een plek te geven en nieuwe lagen toe te voegen die refereren aan deze identiteit. Dit gaat over achitectonische details en stedenbouwkundige opzet, maar ook over groen en sporten in de openbare ruimte.
In het zuiden de buurtkamers: blokken tussen bomenlanen
37
Ontwikkelkader Visie & kaders
De ontmoetingsas is een levendige plek die niet alleen dienst doet als ontmoetings- en verblijfsplek voor de lokale gemeenschap, maar ook als een verbindende schakel met de omliggende wijken. De route van het stationsgebied naar de achterliggende wijken is zorgvuldig ontworpen. Het is een uitnodigende en comfortabele route waar de nadruk ligt op voetgangers en fietsers, auto’s komen hier eigenlijk niet. Aan de ontmoetingsas is ook ruimte voor niet-woonprogramma, waardoor dit het bruisende hart van de buurt wordt. Deze opzet stimuleert ontmoetingen tussen verschillende bewoners en voorbijgangers en versterkt de sociale cohesie. Aan de as bevinden zich bestaande gebouwen uit verschillende periodes, zij zijn een identiteitsdrager van het gebied. In combinatie met de nieuwbouw van de ontwikkeling krijgt de ontmoetingsas een levendige mix van verschillende gebouwen die samen een moderne en ontspannen stedelijke dynamiek creëren.
Ontwikkelkader Visie & kaders
Ontmoetingsas
Stedenbouwkundige principes •
De stevige bomenlaan geeft de as een groen en lommerrijk karakter;
•
De as wordt begrensd door boskamers aan de noordkant en door buurtkamers aan de zuidkant, dit verschil zie je terug in rooilijn en karakter van de bebouwing;
•
Aan de noordkant loopt het bos soms door tot aan de as;
•
Bestaande gebouwen uit verschillende periodes manifesteren zich aan de as;
•
Er zijn twee ankerpunten aan de as: De appelplaats met de Mess en het voorplein bij het stafgebouw;
•
Bebouwing (3/4/5 lagen) in rechte rooilijn begeleiden de as;
•
•
Accenten van 4/5 lagen markeren belangrijke plekken zoals de entrees en ankerpunten;
De bomen en gebouwen begeleiden de as
Vanuit de boskamers loopt het bos door tot aan de as
In de bestaande gebouwen komen publieke en collectieve functies die stimuleren tot ontmoeting
voorbeeld industriele/actieve/groene as
voorbeeld gebouw met plein aan de as
voorbeeld gebouw met voorplein aan as
voorbeeld groene/historische karakter as (Groenkwartier Antwerpen)
Uitsluitend voorkanten en voordeuren naar de as. voorbeeld moderne appelplaats
Aan beide zijden van de as staan bomenrijen, in lijn met het historische/ formele karakter.
bomenlaan bos as pleinen rooilijn nieuwbouw bestaande gebouwen accent
38
Er wordt gewoond aan de as, delftse stoepen en kleine tuinen zorgen voor levendigheid
voorbeeld industriele/actieve as (Wagenwerkplaats Amersfoort)
voorbeeld actieve as voor sporten en spelen
De brede verharde zone wordt gebruikt om te fietsen, wandelen, sporten en spelen. 39
Ontwikkelkader Visie & kaders
In de buurtkamers creëren we een harmonieuze leefomgeving die de militaire geschiedenis en karakteristieken van de locatie weerspiegelt. Met een rationele verkaveling van verschillende gebouwen gegroepeerd om de binnenplaatsen ontstaat een stedenbouwkundige opzet die verwijst naar het militaire karakter, maar waarbij de nadruk ligt op een gevarieerde woonervaring binnen een hechte gemeenschap. Langs de bomenlaantjes en binnenplaatsen staat een diversiteit aan woontypologieën. Hier wisselen we grondgebonden woningen af met bescheiden appartementengebouwen. Het militaire karakter en de rationele routes zorgen voor een efficiënte en overzichtelijke indeling, waarbij elke straat en laan zorgvuldig is gepositioneerd. De voorkanten van de gebouwen zijn gericht naar de bomenlaantjes en soms ook juist naar de binnentuinen. Dit zorgt voor een aaneenschakeling van laantjes, collectieve en semi-publieke binnenplaatsen met dwaalroutes er doorheen. Bewoners worden uitgenodigd om te dwalen en te ontdekken en kunnen het groen, de rust of de gezelligheid van de binnenplaatsen ervaren. De binnenplaatsen zijn ook de uitgelezen plek voor collectieve voorzieningen, zoals gemeenschappelijke fietsenstallingen, zodat niet elke woning een eigen fietsenschuurtje nodig heeft. Of bijvoorbeeld een speelplek, zitplek, moestuin of kas.
Ontwikkelkader Visie & kaders
Buurtkamers Stedenbouwkundige principes •
Een bomenlaan is de omlijsting van de buurtkamer;
•
De binnenplaatsten hebben verschillende invulling en maat en kunnen collectief of openbaar gebied zijn (bij voorkeur) publiek toegankelijk;
•
De buurtkamer heeft een gemengd karakter van grondgebonden woningen gecombineerd met kleine appartementengebouwen en vormt steeds een levendig ensemble van verschillende gebouwtypes;
•
Voorstelbare typologien: grondgebonden woning, Bebo, portiek ontsluiting en rug aan rug woning;
•
De architectuur en opzet van de blokken verwijst naar de militaire historie van de plek;
•
Collectieve voorzieningen kunnen een plek krijgen op de binnenplaatsen.
De bebouwing volgt de orthogonale militaire structuur
voorbeeld gesloten woonblok met poorten (Spaarndammerhart)
voorbeeld straatjes (Defensie eiland Woerden)
voorbeeld woonhof met baksteendetaillering (Spaarndammerhart) voorbeeld groene zone tussen rijwoningen
bomen in hoven bomenlaan
Er wordt grondgebonden gewoond in open bouwblokken met collectieve achterhoven
voorbeeld voordeuren met delftse stoep aan groenzone voorbeeld architectuur barak/bureelgebouw
route as
De poort wordt weer publiek toegankelijk en kijkt uit op het Stafgebouw met daarachter de boskamers
fietsenberging binnenhoven met verschillende identiteiten rooilijn nieuwbouw
Tussen het hek en de nieuwe bebouwing wordt de groene kraag met bestaande bomen gevierd en versterkt
bestaande gebouwen accent
40
voorbeeld getransformeerd historisch terrein (Enka, Ede)
voorbeeld collectieve moestuin in het woonhof
41
Ontwikkelkader Visie & kaders
In de boskamers wordt de natuurlijke omgeving een integraal onderdeel van het woongebied, waarbij appartementengebouwen geclusterd zijn te midden van het bos. Waarbij de verkaveling repeterende elementen bevat, wat zo typisch is voor de inrichting van kazernes.
Stedenbouwkundige principes
De nadruk in de boskamers ligt op appartementengebouwen, gecombineerd met grondgebonden woningen. De appartementengebouwen zijn ontworpen met aandacht voor de omringende bomen, waardoor bewoners het gevoel ervaren van wonen tussen de boomtoppen. Terrassen en balkons zijn strategisch geplaatst, waardoor elke woning een uniek perspectief op het groen heeft. Dit creëert niet alleen een aantrekkelijke omgeving, maar vergroot ook het contact met de natuur.
•
Een cluster bestaat uit verschillende gebouw typologieën maar met een mate van repetitie
•
Groen loopt door tot aan de gevel;
•
Balkons en terrassen zijn zo gepositioneerd dat de boservaring maximaal is;
•
Olifantenpaden slingeren door het bos;
•
Minimale afstand tussen gebouwen (kan verschillen per boskamer);
•
Hoogtes varieren met een accent van 6 lagen midden in het gebied;
•
Kansrijke locatie voor houtbouw: lichtgewicht (evt tijdelijk) kan er goed tussen de bestaande bomen gebouwd worden;
Door de bosrijke openbare buitenruimte loopt een informele, slingerende padenstructuur. Bewoners of bezoekers worden uitgenodigd om te wandelen en te genieten van de natuur om hen heen. Deze paden leiden niet alleen naar de gebouwen, maar ook naar de ontmoetingsas en collectieve voorzieningen binnen het gebied. De appartementengebouwen zelf herbergen collectieve voorzieningen, waardoor een gevoel van gemeenschap wordt gestimuleerd. Hier vinden bewoners ruimtes voor ontmoetingen, activiteiten en gedeeld gebruik.
•
•
Ontwikkelkader Visie & kaders
Boskamers
De gebouwen vormen samen een cluster rond een open plek met een kartelrand naar het bos, waar de gebouwen in steken;
voorbeeld omsloten hof in bosrijke omgeving, houtbouw
voorbeeld alzijdige appartementenblokken aan het bos
voorbeeld houtbouw lichtgewicht bebouwing
voorbeeld autovrije groene routes tussen appartmenten
In de boskamers wordt meer gestapeld gewoond, in lichte duurzame gebouwen van bijv. hout
Het bestaande bos wordt zoveel mogelijk behouden en aangevuld In het minder waardevolle groen en open plekken worden nieuwe gebouwen toegevoegd
Voorstelbare ontsluitingstypologien: leefgalerij, kern, rug-aan-rug.
voorbeeld alzijdige appartementenblokken in heuvelachtig terrein
De openbare ruimte is zeer toegankelijk en wordt gebruikt door de bewoners in deze zone
voorbeeld knuppelpad door wadi boszone (slingerlaantje)
bos route as
Slingerpaden/olifantenpaadjes lopen op een informele manier door het bos heen
hof parkeerhub rooilijn nieuwbouw bestaande gebouwen accent voorbeeld grondgebonden wonen aan het bos
42
voorbeeld gebouwen die het bos in steken
43
Ontwikkelkader Kaders per thema
De entree aan de Oranjelaan is verscholen tussen bestaande bebouwing. Deze blijft behouden t.b.v. de Mess en we herstellen de entree aan de Prins Frederik Hendriklaan tot een van de drie hoofdentrees van de woonwijk. Fietsers en voetgangers hebben zo een comfortabele aansluiting met het station.
Kaders per thema.
De ontmoetingsas vormt een belangrijke drager in het gebied. De verdraaiing verrast en maakt een logische verbinding met de omgeving. De verbredingen en pleinen aan de bestaande gebouwen vormen ontmoetingsplekken centraal in het gebied. De verlenging van het Slingerlaantje, in een bosrijke zone met ruimte voor wateropvang. Dit kan een slingerend vlonderpad zijn. Aan de zuidzijde van de as bevinden zich meer rechtlijnige blokken met grondgebonden woningen. Aan de voorzijde aan bomenlanen en straatjes, aan de achterzijde met tuinen aan collectieve binnenplaatsen.
44
Ontwikkelkader Kaders per thema