Bijlage 2 Nota van bevindingen Gebiedsagenda Ermelo Harderwijk Zeewolde.pdf

Volksgezondheid en milieu

30 Veiligheid

Ermelo

Verkeer, waterstaat

430 Sociaal domein Economie Sport, cultuur en recreatie

Onderwijs

Figuur 45 Lastenverdeling per hoofdfunctie Ermelo, CBS 2020.

Volkshuisvesting, RO, SV

170 Volksgezondheid en milieu

Bestuur en ondersteuning (excl. mutaties reserves)

Veiligheid

Verkeer,

Harderwijk

waterstaat

Economie

Onderwijs

520 Sport, cultuur en recreatie

Sociaal domein

Figuur 46 Lastenverdeling per hoofdfunctie Harderwijk, CBS 2020.

20 Volkshuisvesting,

280 Volksgezondheid en milieu

Bestuur en ondersteuning (excl. mutaties reserves)

Zeewolde

40 Veiligheid

310 Sociaal domein

160 60

Sport, cultuur en recreatie

10 Economie

Verkeer, vervoer en waterstaat

30 Onderwijs

Figuur 47 Lastenverdeling per hoofdfunctie Zeewolde, CBS 2020.

B

■í-íT

WOLDE.N HOOFDSTUK 8

Trends en ontwikkelingen 8.1

Internationale trends95

Nederland is en raakt steeds nauwer verbonden met

beleid dat naar het Europese niveau wordt getild,

de wereld erbuiten. Economieën zijn steeds meer met

wordt vaak ingestoken op ‘de regio’s’. In de toekomst

elkaar verweven en door het openstellen van grenzen

zal dit gemeenten stimuleren om een robuuste

neemt het verkeer van personen en arbeidsmigratie

regio op te bouwen, zodat ze aansluiting behouden

toe. Door de internationalisering zal de oriëntatie

met het Europese niveau. Om een stevige positie te

van de Nederlandse overheden, zoals gemeenten en

bouwen moet er dus meer in regioverband gedacht

provincies, zich in toenemende mate verspreiden. Met

en gehandeld worden. De samenwerking tussen de

name Europa heeft een aanzuigende werking:

gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde is hier een goed voorbeeld van.

95

Gebaseerd op: Sociaal Cultureel Planbureau, Overzicht trends en ontwikkelingen door Vereniging Nederlandse Gemeenten, 2016.

70

Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021

Door de toenemende globalisering wordt steeds vaker

Ecologisch systeem staat onder druk

getracht overkoepelende problematiek niet nationaal, maar

Het ecologische systeem staat onder druk. 2020 was samen

internationaal op te lossen. De uitvoering van deze oplossingen

met 2014 het warmste jaar sinds tenminste 1901. Dit beeld

komt echter steeds vaker op lokaal niveau te liggen. Het is voor

past in de trend van een opwarmend klimaat.96 Daarom wordt

gemeenten van belang om deze ontwikkelingen te monitoren

er op internationaal niveau gestreefd klimaatverandering terug

en waar nodig in te spelen op veranderende taken op lokaal

te dringen. Idealiter wordt dit gedaan op basis van de People

niveau. Parallel aan deze toegenomen lokale focus, voelen

Planet Profit-benadering: met het oog op het welzijn van de

steeds meer mensen zich niet alleen buurtbewoner, maar ook

mens (people), moet het klimaat op de aarde weer stabieler

wereldburger: bewuster van het effect van individuele actie op

worden gemaakt (planet) en het liefst wordt er in dit proces

de wereld.

ook nog economische vooruitgang geboekt (profit). Binnen het ecologische wereldsysteem bestaan drie belangrijke transities:

Technologische innovaties: digitalisering en informatisering

-

Energietransitie en verduurzaming - het anders omgaan

De inzet van ICT was voorheen vooral ondersteunend,

met en het anders opwekken van energie, circulaire en

maar kent steeds meer toepassingsmogelijkheden. Het biedt

meer bio-based economie, bewustere omgang met productie

bijvoorbeeld de mogelijkheid om via digitalisering betere

(inclusief grootschalige initiatieven) en consumptie en het

dienstverlening te organiseren, maar ook om maatschappelijke vraagstukken te adresseren door optimaal gebruik van data.

voorkomen van klimaatverandering door opwarming. -

Veel gemeenten ambiëren dan ook een datagedreven organisatie te realiseren. Het belang van ICT stijgt (evenals de uitgaven

Circulaire transitie - het kunnen opvangen van de uitputting van grondstoffen.

-

Eiwittransitie - het kunnen opvangen van een verdere

eraan door gemeenten). ICT wordt steeds meer een strategisch

stijging van de consumptie en daarmee een toenemend

instrument, maar de ontwikkelingen gaan razendsnel. Daarbij

grond(stoffen)gebruik van vlees- en zuivelproductie

gaat het bijvoorbeeld om technologische ontwikkelingen

door de groeiende wereldbevolking en groter wordende

(augmented reality, smart spaces, artificial intelligence,

middenklasse.

blockchain en robotisering), ontwikkelingen in beleid en wet- en regelgeving (decentralisaties, AVG, operatie BRP,

Als we specifiek kijken naar Nederland, dan heeft Nederland

Omgevingswet/DSO en common ground) en maatschappelijke

in Europees verband afgesproken dat in 2020 minimaal 140Zo

ontwikkeling (regie op gegevens en de hoge verwachtingen ten

van de energie hernieuwbaar moet zijn. In het Nederlandse

aanzien van de gemeentelijk dienstverlening).

Klimaatakkoord, getekend op 28 juni 2019, is als centraal doel vastgesteld een CO2-reductie van minimaal 4907o in 2030

Dit toenemend belang op het gebied van ICT om hoogwaardige

ten opzichte van 1990 te realiseren. Gemeenten, provincies,

en specialistische kennis (bijvoorbeeld op het gebied van

waterschappen, bedrijven en maatschappelijke partijen

privacy, beveiliging en datagestuurd werken) is nog niet overal

hebben allen een rol in het behalen van deze doelstelling. De

in voldoende mate aanwezig. In 2015 heeft de Vereniging

focus binnen deze organisaties komt daarmee steeds meer

van Nederlandse Gemeenten in opdracht van de gemeenten

te liggen op de energietransitie. Het gaat hierbij zowel op

de Digitale Agenda 2020 opgesteld. Een van de speerpunten

het verminderen van CO2-uitstoot, als het opwekken van

hiervan is om de informatievoorziening op collectiviteit

duurzame alternatieven voor fossiele brandstoffen. De opkomst

te verbeteren en tegelijkertijd lokaal maatwerk mogelijk te

van duurzame mobiliteit, waaronder elektrisch vervoer en

maken. Veel gemeenten nemen lokaal of in regioverband

Mobility as a Service (MaaS), is een belangrijke trend binnen

initiatieven om slim gebruik te maken van de mogelijkheden

de energietransitie.

van digitalisering. Op het gebied van automatisering en informatisering wordt door de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde al samengewerkt.

96

B

KNMI, Jaaroverzicht 2020. Bron: www.knmi.nl/nederland-nu/klimatoloaie/maand-en-seizoensoverzichten/2020/jaar

71

Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021

Deze transities beïnvloeden ook Nederlandse gemeenten.

Vrijwel alle belangrijke sectoren in Nederland zullen in 2020

Om een bijdrage te leveren aan de energietransitie moeten

blijven groeien, maar wel minder snel dan in 2018. Dit heeft

gemeenten bijvoorbeeld een Regionale Energiestrategie (RES)

voornamelijk te maken met de afnemende transacties op

opstellen. In deze strategie komen gemeenten, provincies en

de woningmarkt en de afnemende groei van de relevante

waterschappen gezamenlijk tot keuzes voor de opwekking

wereldhandel. De bouw, de zakelijke dienstverlening, en

van duurzame elektriciteit, de warmtetransitie in de

zorg en welzijn zijn de sectoren met de hoogste verwachte

gebouwde omgeving en de daarvoor benodigde opslag en

groei. De agrarische sector en onderwijs hebben de laagste

energie infrastructuur. De gemeenten Ermelo en Harderwijk

verwachte groei.100 Tegelijkertijd neemt in Nederland door

hebben met de regio Noord-Veluwe een RES opgesteld en

bevolkingskrimp en vergrijzing de beroepsbevolking af.

zijn aangesloten bij het samenwerkingsverband ‘Gelders Energieakkoord’. De gemeente Zeewolde heeft met de regio

De economische herstructurering in Nederland zet door:

Flevoland een RES opgesteld. De gemeenten lopen daarmee

we zijn in toenemende mate een kenniseconomie met een

in de pas in vergelijking met andere gemeenten in Nederland.

sterke focus op dienstverlening, wat leidt tot veranderende

Verder heeft ook de stikstof- en PFAS-problematiek invloed

competentie-eisen. Banen op MBO-2/3 niveau verdwijnen

op de ontwikkeling van de regio, met mogelijke consequenties

door automatisering en robotisering, en komen niet meer

voor belangrijke bestuurlijke opgaven, zoals woningbouw,

terug. Tegelijkertijd stijgt het opleidingsniveau in Nederland,

infrastructuur en de agrarische sector.

al concentreren deze hoger opgeleiden zich in stedelijke gebieden. Vooral steden met universiteiten zijn aantrekkelijk voor hoger opgeleiden, wat in minder stedelijke en landelijke gebieden, zoals het EHZ gebied, kan leiden tot een braindrain.

8.2 Nationale trends

Tegenover het stijgende opleidingsniveau in Nederland staan ook 250.000 analfabeten en 1,5 miljoen laaggeletterden.

Verandering van de structuur van de economie97

Een gezonde economie en arbeidsmarkt zijn uiterst belangrijke

Een andere opvallende, economische trend in Nederland is de

randvoorwaarden voor andere gewenste ontwikkelingen in de

toenemende regiospecialisatie, met clusters rondom de grote

gemeente. Het betreft niet zozeer een lokale, maar vooral een

stedelijke gebieden. Regio Eindhoven focust zich bijvoorbeeld

regionale opgave. In Nederland verandert echter de structuur

op High Tech Innovation, ICT en industrie en is daarmee de

van de economie. Dit heeft onder andere te maken met

sterkst groeiende regio van Nederland.101 Door de toenemende

de internationale digitaliseringstrend. Nederland kende de

regiospecialisatie ontwikkelt de werkgelegenheid zich ook

afgelopen jaren een sterke economische groei, een gespannen

variërend per regio.

arbeidsmarkt (hoe krapper de arbeidsmarkt, hoe moeilijker werkgevers aan personeel kunnen komen) en de grootste

Tot slot zijn er een aantal transities die een relatie hebben met

werkgelegenheid sinds 2007.98 De werkgelegenheid daalde de

de verandering van de economische structuur in Nederland:

afgelopen jaren naar 2,90Zo voor de coronacrisis. Tijdens de coronacrisis steeg de werkgelegenheid weer tot 3.60Zo in januari

-

2021.99 Deze trend is ook terug te zien in de verschillende gemeenten, waar het werkloosheidpercentage van gemiddeld

verbouwen en slopen van vastgoed. -

5,80Zo in 2015 naar 2,90Zo in 2019 ging.97 De arbeidsmarkt in de regio daalde mee met de landelijke trend en werd steeds krapper. De prognose was dat in 2020 vrijwel alle belangrijke

Vastgoedtransitie - het anders denken over bouwen, Zorgtransitie - het opnieuw organiseren van de zorgbehoefte en het zorgaanbod, met het oog op betaalbaarheid.

-

Mobiliteitstransitie - een andere benadering van vervoer, de relatie tussen OV, auto, fiets en de bereikbaarheid van stad

sectoren in Nederland zouden blijven groeien, maar wel minder

en ommeland en de inzet van innovatie ICT-oplossingen

snel dan in 2018. Door de huidige coronacrisis staan deze

hierbij (smart mobility). Daarnaast vernieuwende

verwachtingen niet meer overeind.

concepten zoals MaaS (Mobility as a Service), waarbij verschillende vormen van vervoer worden gecombineerd tot een vervoersoplossing op maat.

97 98 99

B

Gebaseerd op: TNO, Trends en Transities: Strategie 2015-2018. CBS, 2018 & Pureluxe, 2018. CBS, 2021.

----------------------------100 ING, 2018. 101 Das Kapital, 2018.

72

Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021

-

Energietransitie - het anders omgaan met en het

Energietransitie op nationale en regionale schaal

anders opwekken van energie, circulaire en meer bio­

Om een verdere opwarming van de aarde tegen te gaan, heeft

based economie, een bewustere omgang met productie

Nederland in Europees verband afgesproken dat in 2020

(inclusief grootschalige initiatieven) en consumptie, en

minimaal 140Zo van de energie hernieuwbare energie moet

het voorkomen dat door opwarming het klimaat te veel

zijn. Daarnaast is binnen Nederland op 28 juni 2019 het

verandert.

Klimaatakkoord getekend. Het centrale doel uit dit document is een CO2-redcutie van minimaal 4907o in 2030 ten opzichte

Individualisering en het ontstaan van

van 1990.103 Gemeenten, provincies, waterschappen, bedrijven

nieuwe collectieven102

en maatschappelijke partijen hebben een rol in het behalen

Door de opkomst van sociale media bestaan sociale netwerken

van deze doelstelling. Het gaat zowel om het verminderen van

uit meer relaties, maar deze zijn wel minder intensief. Deze

CO2-uitstoot als om het opwekken van duurzame alternatieven

ontwikkeling is in lijn met de individualiseringbeweging en

voor fossiele brandstoffen. De opkomst van duurzame mobiliteit,

stelt mensen in staat hun sociale leven zelf in te richten,

waaronder elektrisch vervoer en Mobility as a Service (MaaS),

los van de minder vanzelfsprekend wordende traditionele

is een belangrijke trend binnen de energietransitie.104 Daarnaast

verbanden. Hoewel de negatieve verwachting bestond dat

moeten in 2050 zeven miljoen woningen en één miljoen

hierdoor ook de bereidheid om zich vrijwillig in te zetten zou

gebouwen van het aardgas af. Gemeenten hebben daarbij een

afnemen, laten recente ontwikkelingen juist een toename van

centrale rol. Zij moeten ervoor zorgen dat bewoners en bedrijven

lokale coöperaties zien. In de gemeenten Ermelo, Harderwijk

van het gas af gaan. Dit is een complexe en omvangrijke opgave.

en Zeewolde is dit ook zichtbaar, gemiddeld zet één op de drie bewoners zich in als vrijwilliger. Daarnaast kennen de

Gemeenten stemden in november 2019 bijna unaniem in

gemeentes ook een gezamenlijk vrijwilligersnetwerk binnen

met het Klimaatakkoord. Zij hebben aangegeven dat het

het samenwerkingsverband Meerinzicht. Verder doen zich

Klimaatakkoord voor hen voldoende basis biedt om met de

nieuwe vormen van zelforganisatie voor, die aansluiten

energietransitie aan de slag te gaan. Wel geven gemeenten het

bij de veranderende sociale structuur, zoals georganiseerde

signaal: de verduurzaming van gemeenten gaat alleen lukken

projecten die op het internet zijn ontstaan en ad hoc-acties.

als het Rijk zich houdt aan de afspraken die we hierover hebben

De genoemde individualiseringsbeweging biedt kansen. De

gemaakt om de energietransitie voor ons haalbaar, betaalbaar en

dynamiek, het maatwerk en eigen regie zullen toenemen. Dit

uitvoerbaar te maken. Behalve voldoende financiële middelen

leidt onder andere tot meer bewegingsruimte en vrijheden.

en de nodige wet- en regelgeving om de energietransitie uit te

Naast deze ontwikkelingen is de verzuilde samenleving,

kunnen voeren, hebben gemeenten aangegeven de tijd te nemen

die tot de jaren tachtig van de vorige eeuw dominant was,

die nodig is om hun inwoners voor te bereiden en mee te nemen

getransformeerd naar een meer horizontale binding van

in processen en beslissingen. De mate waarin gemeenten op deze

groepen in de samenleving. Mensen met gelijksoortige

vlakken comfort krijgen van het Rijk zal bepalend zijn voor de

oriëntaties creëren groepen, ook wel bubbels genoemd. Er

snelheid van de energietransitie in gemeenten.105

zijn ook minder zonnige kanten aan deze ontwikkelingen:

B

een toename aan onzekerheden en stress, kwetsbaarheden op

Ontwikkelingen rondom de overheid

het terrein van privacy en ook het buitengesloten voelen van

Groeiend belang regio's en gemeenten

mensen die onvoldoende steun kunnen organiseren. Dit kan

De opkomst van regio’s heeft, naast tal van andere redenen,

leiden tot een tweedeling in de samenleving: enerzijds mensen

te maken met het zoeken naar de optimale schaal voor lokaal

die kunnen meekomen in de ontwikkelingen en steun kunnen

bestuur. Dit gaat over het ‘optimaal in één hand brengen van

organiseren (sociale netwerken) en anderzijds mensen die dat

kosten en baten voor publieke investeringen’ en over ‘het laten

- om welke reden dan ook - niet kunnen. Deze laatste groep is

voelen van de lusten en lasten van gevoerd beleid door dezelfde

in de jaren 2018 en 2019, ondanks hoogconjunctuur, gegroeid.

mensen’. De trend is en blijft dat steden nog steeds aan kracht

Bestuurlijke opgaven voor gemeenten die hieruit volgen,

en belang winnen. Daarnaast raken stad en ommeland in

zijn bijvoorbeeld het zorgen dat iedereen kan meedoen in de

toenemende mate met elkaar vervlochten en worden meer en

samenleving en het bevorderen van de sociale cohesie.

meer afhankelijk van elkaar.

102

103 Klimaatakkoord, 28 juni 2019. 104 OV Magazine, 2018. 105 Via: www.vng.nl/nieuws/gemeenten-scharen-zich-achter-klimaatakkoord.

Gebaseerd op: SCP, 2016.

73

Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021

Grensoverschrijdende vraagstukken

Bezuinigingen

De werking van de woningmarkt, arbeidsmarkt en het gebruik

Drie van de vier gemeenten worstelen momenteel met

van allerlei voorzieningen overstijgen de grenzen van de huidige

financiële tekorten. Die worden vooral veroorzaakt door de

gemeenten, terwijl gemeenten juist op die beleidsterreinen

uitgaven voor taken op het sociaal domein. Sinds 2015 zijn

steeds meer taken en verantwoordelijkheden krijgen van de

lokale overheden verantwoordelijk voor een groot aantal

Rijksoverheid. Het groeiend belang van de regio/gemeenten is

taken in het sociaal domein. Zij moeten lokaal uitvoering

dus te koppelen aan de regionale schaal van de economie, de

geven aan maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en

maatschappelijke en bestuurlijke werkelijkheid.106

arbeidsparticipatie. Deze taken maken gemiddeld bijna 400Zo van de totale begroting uit. De meeste gemeenten geven echter aan

Verdere decentralisatie107

dat het sociaal domein zwaar drukt op de begroting en vrezen

Er lijkt op dit moment brede politieke steun voor het verder

dat het water ze straks financieel tot de lippen komt te staan.

decentraliseren van taken naar de lokale overheid na 2019. Er

Gemeenten staan voor de lastige taak om onzekerheden en

is geen aanleiding om te veronderstellen dat met deze trend

ongekende financiële uitdagingen het hoofd te bieden. Daarbij

gebroken gaat worden, noch dat decentralisaties teruggedraaid

komt dat des te langer de huidige coronacrisis duurt, des te

zullen worden. Dit betekent dat de beleidsagenda van

meer de (al grote) druk op het sociale domein toeneemt. De

gemeenten, in elk geval de komende jaren, structureel en fors

kosten in het sociaal domein blijven namelijk maar stijgen. Een

zwaarder zal blijven en worden. In het fysieke domein wordt

andere reden dat veel gemeenten een tekort op hun begroting

met invoering van de Omgevingswet (2021) een kanteling

hebben, is de teruglopende uitkering van het gemeentefonds.

beoogd die net zo ingrijpend zal zijn als de decentralisatie in het

Om de begroting sluitend te krijgen, kunnen gemeenten twee

sociaal domein. Gebruikers van de wet worden centraal gesteld.

dingen doen: de inkomsten (lees: de belastingen) verhogen

De bestuurlijke (lokale) afwegingsruimte voor de fysieke

of de uitgaven verlagen. De meeste gemeenten doen beide. Er

leefomgeving wordt vergroot, en de fysieke leefomgeving moet

wordt vooral op het sociaal domein bezuinigd.

meer vanuit samenhang benaderd worden. Daartoe dienen gemeenten onder meer een integrale omgevingsvisie vast te

In januari 2023 zal naar verwachting de herijkte verdeling van

stellen, die wordt vertaald in omgevingsplannen. De komst van

het Gemeentefonds ingevoerd worden. Het Gemeentefonds

de Omgevingswet vraagt voorbereiding en implementatie in de

krijgt hiermee een nieuw verdeelmodel, met betere

organisatie. Daarvoor zijn capaciteit, kennis en middelen nodig.

aansluiting bij de kosten van het sociaal domein, een betere

Dit is enerzijds afhankelijk van het bestuurlijke ambitieniveau,

inkomstenverevening en minder complexiteit. Uit het concept

anderzijds van wettelijke verplichtingen en verwachtingen van

van het nieuwe verdeelmodel blijkt dat grote gemeenten meer

inwoners en ondernemers.

en kleine gemeenten minder geld krijgen voor het sociaal domein, omdat de eerst genoemden hier gemiddeld meer

Wijzigingen belastingmaatregelen voor lokale overheden

domein geldt dat de herverdeeleffecten vooral samenhangen

In het Belastingplan 2019 stonden belangrijke vernieuwingen

met het afgenomen belang in de verdeling van de maatstaven

voor het belastingstelsel, met onder andere de verhoging

bebouwingsdichtheid, het aantal woonruimten en de

van het lage btw-tarief en een vernieuwde energiebelasting.

oppervlakte land. Tot slot is bij de herverdeeleffecten sprake

Naast gevolgen voor de verdeling tussen de gemeenten, heeft

van een verschuiving van lokale naar regionale en landelijke

dit consequenties voor het fiscale beleid, de gemeentelijke

centrumfuncties van gemeenten.

financiën en de uitvoering hiervan binnen de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde. Het Belastingplan 2021 kondigde de nieuwste maatregelen aan, met onder andere het vrijstellen van overdrachtsbelasting voor mensen tot 35 jaar, vliegbelasting, een CO2-heffing voor de industrie, een lager vpb-tarief voor veel MKB-bedrijven, een investeringskorting (Baangerelateerde Investeringskorting), en een bronbelasting om belastingontwijking tegen te gaan.108 106 107 108

Studiegroep Openbaar Bestuur, 2016. Gebaseerd op: SCP, 2016. Via www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/12/15/ belangrijkste-belastingwijzigingen-per-1-januari-2021.

B

kosten voor maken dan de laatst genoemden. Voor het klassiek

74

Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021

Opnieuw vormgeven rol overheid

8.3 Regionale trends

Veranderende maatschappelijke ontwikkelingen én ontwikkelingen binnen het openbaar bestuur brengen

Demografische ontwikkelingen

een andere rol van de overheid met zich mee. De

Op dit moment telt Nederland ruim 17,2 miljoen inwoners. De

‘participatiemaatschappij’ is zowel een gevolg van grotere

verwachting is dat de bevolking tot 2050 blijft groeien tot ruim

mogelijkheden en zelfstandigheid van inwoners (mede door

18,5 miljoen inwoners. Ook de prognose voor de gemeenten

een hoger gemiddeld opleidingsniveau en meer welvaart), als

Ermelo, Harderwijk en Zeewolde laat een bevolkingsgroei

minder geloof in maakbaarheid en afnemende financiële ruimte

zien van respectievelijk 10,9, 12,6 en 13,60Zo in 2040 ten

van de overheid. De opkomst van deze participatiesamenleving,

opzichte van 2020. Verder is er in Nederland sprake van

waarbij de overheid niet langer de instantie is die alles regelt

dubbele vergrijzing (met meer ouderen die gemiddeld ouder

in het publieke domein, heeft gevolgen voor de gemeentelijke

worden) en ontgroening (minder geboorten). De huidige grijze

organisatie. Gemeenten maken steeds vaker in samenspraak

druk in Nederland van 330Zo zal naar verwachting dan ook

met andere organisaties en burgers afspraken over het besturen

doorgroeien naar 50,10Zo in 2040. Ook voor de groene druk

van dit publieke domein. Dat betekent onder meer dat de

is de verwachting dat deze de komende jaren zal toenemen,

overheid minder vanuit regelgeving opereert en meer optreedt

van de huidige 37,30Zo (2019) naar 41,107o in 2040. Waar in

als partner. Ontwikkelingen in het maatschappelijke domein

alle drie de gemeenten de grijze druk wel de landelijke trends

worden steeds meer ‘van onderop’ door burgers zelf geïnitieerd.

volgt, neemt de groene druk de komende jaren juist af in deze gemeentes. Een stijgende bevolking en een relatief hoge

Feiten spelen een grotere en tegelijkertijd

demografische druk leidt tot nieuwe bestuurlijke opgaven,

onbeduidender rol

bijvoorbeeld op het gebied van huisvesting, arbeidsgelegenheid

Datagedreven sturing is een dominante trend in

en voorzieningen. Met name op het gebied van huisvesting

beleidsvoorbereiding, -monitoring en -evaluatie. De

is er sprake van een steeds grotere uitdaging voor gemeenten.

sterk groeiende hoeveelheid data stelt overheden in staat

Nederlanders benoemen de krapte op de woningmarkt, met

effectiever beleid te formuleren. Het gebruik van data in

stijgende huizenprijzen en huren, zelfs als een van de grootste

het uitvoeren van publieke taken zal een grote verandering

vraagstukken van deze tijd.109 Er zijn te weinig goede en

voor zowel het ambtelijk als het bestuurlijk functioneren

betaalbare woningen voorhanden en deze woningkrapte vraagt

betekenen. Tegelijkertijd - en enigszins tegenstrijdig aan deze

veel van gemeenten, waaronder ook van de gemeenten Ermelo,

ontwikkeling - lijkt in maatschappelijke debatten, op fora en

Harderwijk en Zeewolde.

in het bestuurlijk domein de waarde van feiten af te nemen. Wetenschap en feitelijke onderbouwing lijken te verworden tot

Belang van regionale samenwerking

een ‘mening’.

Afgelopen jaren is bestuurlijk Nederland in beweging gekomen: op steeds meer plekken treedt schaalvergroting op. Kleine en

Opportunisme versus langetermijndenken

middelgrote gemeenten kiezen steeds vaker voor intensieve

Het benutten van kansen en het omgaan met belangen

samenwerking om sterk te staan op nationaal en internationaal

vragen vaak bestuurlijk om een slagvaardige, opportunistische

vlak. Ook de provincies Gelderland en Flevoland spraken zich

benadering. Deze benadering kan alleen zinvol zijn in een

uit over het belang van samenwerking tussen gemeentes. Zo

context waarin gemeenschap, bestuur en organisatie een scherp

adviseerde de provincie Gelderland in 2015 onder andere om

beeld hebben van waar ze naartoe werken. Anders gezegd: de

regionale relaties te benadrukken, om regiobrede vraagstukken

sterke roep die gemeenten en gemeenschappen ervaren om

regionaal op te pakken en op per gemeente politieke ruimte

te werken vanuit een langetermijnvisie komt voort uit een

te creëren voor samenwerkingsverbanden. De gemeenten

groeiende behoefte aan vaste kaders waarbinnen beslissingen

Ermelo, Harderwijk en Zeewolde werken op meerdere vlakken

genomen kunnen worden en waaraan besluiten getoetst

actief samen in verschillende samenwerkingsverbanden (zie

kunnen worden.

hoofdstuk 6).

109 I&O research, 2020: Onderzoek woningmarkt, huren en huurverhoging.

B

75

Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021

Multischaligheid

Urbanisatie

Het bestuurlijke landschap verandert. Europa is ‘erbij gekomen’

De trend is en blijft dat steden nog steeds aan kracht en belang

als bestuurslaag. Binnen Nederland wringt het traditionele huis

winnen. De aanwezigheid van kennis- en onderwijsinstituten,

van Thorbecke als inrichtingsprincipe voor de Nederlandse

rijke voorzieningen en cultuur en een grote diversiteit aan

overheid door de opkomst van allerlei tussenlagen. Dit leidt

werk-, woon- en verblijfmilieus hebben een onverminderde

tot herbezinning op de manier waarop en door wie taken

aantrekkingskracht wereldwijd, in Europa, in Nederland en

worden uitgevoerd, en tot het vraagstuk van multischaligheid

in de regio Ermelo, Harderwijk en Zeewolde. Het denken in

en hoe daarmee om te gaan. Deze trend van multischaligheid

stedelijke agglomeraties of netwerken (stad en ommeland)

heeft sterk te maken met de eerder beschreven nationale trend

is hierdoor een belangrijke trendmatige ontwikkeling voor

van de groei van de regio’s en gemeenten. De regio Ermelo,

een overheid die haar gebied wil laten meeprofiteren van

Harderwijk en Zeewolde is niet de eerste regio die kiest voor een

de krachten van urbanisatie. In de regio ten westen van

intensievere samenwerking om zo sterker te staan op nationaal

Ermelo, Harderwijk en Zeewolde is er sprake van een forse

en internationaal vlak.

verstedelijking. De steden Lelystad en Almere hopen in de komende jaren te groeien en bijna te verdubbelen. Voor de

Maatschappelijke problemen én oplossingen spelen vaker

regio Ermelo, Harderwijk en Zeewolde betekent deze trend

op een hoger schaalniveau dan het niveau van individuele

dat zij kan aansluiten bij de aantrekkingskracht van steden

gemeenten. Dit geldt voor grote(re) en kleine gemeenten. Ook

als Zwolle, Amersfoort, Apeldoorn, Lelystad en Almere. Als

de maatschappelijke partners en het bedrijfsleven denken en

aangrenzende gemeenten bieden Ermelo, Harderwijk en

opereren steeds vaker (minimaal) op regioniveau. Voor alle

Zeewolde veel mogelijkheden omtrent huisvesting en recreatie.

drie de individuele gemeenten is het zaak om aan te sluiten bij

Dit stelt de gemeenten ook voor een uitdaging, want het bieden

deze schaal, maar tegelijkertijd het specifieke karakter van de

van voldoende huisvesting aan de huidige inwoners is al een

lokale overheid te behouden, die juist het verschil kan maken

opgave en wordt vergroot door de toenemende verhuizing van

met maatwerk en kennis van de lokale situatie. Dat leidt tot

inwoners uit de grote steden naar dit gebied.

de opgave om ‘multischalig’ te denken: gebruik maken van de voordelen van zowel grootschaligheid én kleinschaligheid en deze slim te verbinden. Daarbij is samenwerking in netwerken nodig, want zelden is een enkele partij in staat om geheel op zichzelf tot oplossingen te komen.

mífc

imţ-

«ŕ'-ae

76

Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021

Geraadpleegde bronnen Geraadpleegde documenten gemeente Ermelo

Geraadpleegde documenten

-

Gemeente Ermelo, Bereikbaarheidsagenda Noord-Veluwe

gemeente Harderwijk

2018.

•

Gemeente Harderwijk, Coalitieakkoord 2018-2022.

Gemeente Ermelo, Burgerpeiling 2018.

•

Gemeente Harderwijk, De energieke stad:

Gemeente Ermelo, Coalitieakkoord 2018-2022. Gemeente Ermelo, Cultuurnota 2016-2020.

Een routekaart naar klimaatneutraal Harderwijk. •

Gemeente Harderwijk, De energieke stad: Uitvoeringsstrategie 2017-2020.

Gemeente Ermelo, Economisch programma 2015-2018. Gemeente Ermelo, Gemeentelijk verkeer en vervoerplan

•

Gemeente Harderwijk, Mobiliteitsvisie 2030.

2014-2020.

•

Gemeente Harderwijk, Stadsvisie 2031.

Gemeente Ermelo, Groenvisie 2017-2027.

•

Gemeente Harderwijk, Trendrapportage 2019.

Gemeente Ermelo, Infographic Toeristische Monitor 2019.

•

Gemeente Harderwijk, Trends en ontwikkelingen 2020.

Gemeente Ermelo, Memo strategie regio economie Corona.

•

Gemeente Harderwijk, Woonvisie 2017-2027.

Gemeente Ermelo, Omgevingsvisie recreatiecluster Horst

•

Geraadpleegde documenten gemeente Zeewolde

2020.

•

Gemeente Zeewolde, Actiewijzer centrum Zeewolde 2017.

Gemeente Ermelo, Ondernemerspeiling 2018.

•

Gemeente Zeewolde, Beleidsnota en uitvoeringsagenda

Gemeente Ermelo, Onderzoek beheer en behoud openbare

toerisme, recreatie en evenementen 2010-2025.

ruimte 2018.

•

Gemeente Zeewolde, Coalitieakkoord 2018-2022.

Gemeente Ermelo, Onderzoek sturing en samenwerking

•

Gemeente Zeewolde, Duurzaamheidsvisie 2017-2025.

op duurzaamheid 2019.

•

Gemeente Zeewolde, Gemeentelijk verkeer- en vervoerplan

Gemeente Ermelo, Onderzoek uitvoering van de jeugdhulp 2020.

2030. •

Gemeente Ermelo, Stavaza toerisme en recreatie 2019. Gemeente Ermelo, Stimuleringsagenda Toerisme en

2018-2022. • •

Gemeente Ermelo, Toekomst vitale vakantieparken 2015. Gemeente Ermelo, Wonen met zorg en aandacht 2019.

Gemeente Zeewolde, Notitie reikwijdte en detailniveau MER Trekkersveld 2020.

recreatie 2015-2018. Gemeente Ermelo, Structuurvisie 2025.

Gemeente Zeewolde, Nota integraal veiligheidsbeleid

Gemeente Zeewolde, Realisatieagenda collegeperiode 2018-2022.

•

Gemeente Zeewolde, Toekomstvisie 2040.

•

Gemeente Zeewolde, Trends en opgaven 2018.

•

Gemeente Zeewolde, Woonvisie 2020-2025.

Geraadpleegde documenten provincie Flevoland -

Provincie Flevoland, Coalitieakkoord 2019-2023.

•

Provincie Flevoland, Gemeenschappelijke opgaven provincie

Geraadpleegde documenten provincie Gelderland

en gemeenten 2018.

•

Provincie Gelderland, Coalitieakkoord 2019-2023.

Provincie Flevoland, Mobiliteitsvisie 2030.

•

Provincie Gelderland, Omgevingsvisie 2014-2019.

•

Provincie Flevoland, Provinciale woonagenda 2020.

•

Provincie Gelderland, Woonakkoord Oost-Nederland 2019.

•

Provincie Flevoland, Uitvoeringsagenda recreatie en

•

toerisme 2018-2022.

B

•

Provincie Flevoland, UWV regio in beeld 2019.

•

Provincie Flevoland, Vensters op Flevoland 2018.

77

Nota van bevindingen Gebiedsagenda | Nota van bevindingen | 64737 | Maart 2021

Overige geraadpleegde documenten -

EHZ, Ontwikkelagenda EHZ 2018.

-

EHZ, Doelen- en inspanningenboom EHZ Ontwikkelagenda.

-

Flevoland, Concept-RES.

•

Gemeenten Ermelo, Harderwijk en Putten, Integraal Veiligheidsplan 2016-2019.

^

I&O research, 2020: Onderzoek woningmarkt, huren en huurverhoging

-

Klimaatakkoord, 28 juni 2019.

-

KNMI, Jaaroverzicht 2020.

^

Meerinzicht, Bedrijfsplan robuust, efficiënt en nabij 2013.

-

Meerinzicht, Bedrijfsplan sociaal domein 2017.

-

Meerinzicht, Gemeenschappelijke regeling 2019.

-

Meerinzicht, Strategische agenda sociaal domein 2020.

-

Meerinzicht, Trendrapportage 2019.

•

Noord-Veluwe, Concept-RES.

•

Noord-Veluwe, Evaluatie samenwerking Noord-Veluwe

im

jļ Į ť-

2019. -

Noord-Veluwe, Regionaal programma werklocaties 2019.

•

Noord-West Veluwe, Economic Board Position paper.

•

Potentieonderzoek verbetering OV-verbinding

V

-w* ĩ

SM®

Noord-Nederland - Randstad. ^

Rabobank, Regioscan bankieren voor Flevoland 2016.

-

Rabobank, Regioscan bankieren voor Randmeren 2016.

-

Rabobank, Presentatie bijeenkomst economische verbindingen in de regio, 2017.

-

Rekenkamercommissie Ermelo-Harderwijk onderzoek verbonden partijen.

-

B

Veluwe Agenda 2030.

nrjfc ī?

fJľ, f

Berenschot

ii 1111111 i iit ii ii ii

mill

1 ii ii ii i 1 ii ii n |i i (

ii u ii ii

III II II II 1^

I Ml III I II

. , \ --V

liHlllil i

‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’ Wij zien een Nederland dat altijd in ontwikkeling is. Zowel sociaal als organisatorisch verandert er veel. Al meer dan 80 jaar volgen wij deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. Daarbij staan we voor duurzaam advies en de implementatie hiervan. Altijd gericht op vooruitgang én echt iets kunnen betekenen voor mensen, organisaties en de maatschappij. Alles wat we doen, is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. In ons advies zijn we hard op de inhoud, maar houden rekening met de menselijke maat. Onze adviseurs doen er alles aan om complexe vraagstukken om te zetten naar praktische oplossingen waar u iets mee kan. Wij geven advies en bieden digitale oplossingen waarbij we ons focussen op: -

Toekomst van werk en organisatie

-

Energietransitie

•

Transformatie van zorg

•

Transformatie van openbaar bestuur

Berenschot Groep B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht Postbus 8039, 3503 RA Utrecht 030 2 916 916 www.berenschot.nl