Bijlage 1. Jaarrekening 2023 def

Jaarrekening 2023

-2-

Inhoudsopgave 1.

2.

3

4

5

Algemeen............................................................................................................................................ - 4 1.1

Voorwoord .................................................................................................................................. - 5 -

1.2

Financiële positie........................................................................................................................ - 6 -

1.3

Leeswijzer ................................................................................................................................ - 10 -

Programmaplan ................................................................................................................................ - 11 2.0

Programma 0 Bestuur en Ondersteuning................................................................................. - 12 -

2.1

Programma 1 Veiligheid ........................................................................................................... - 28 -

2.2

Programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat ......................................................................... - 38 -

2.3

Programma 3 Economie ........................................................................................................... - 48 -

2.4

Programma 4 Onderwijs ........................................................................................................... - 55 -

2.5

Programma 5 Sport, cultuur en recreatie ................................................................................. - 62 -

2.6

Programma 6 Sociaal domein .................................................................................................. - 74 -

2.7

Programma 7 Volksgezondheid en milieu ................................................................................ - 95 -

2.8

Programma 8 Ruimte en wonen............................................................................................. - 104 -

Paragrafen ...................................................................................................................................... - 111 3.1

Paragraaf Lokale heffingen .................................................................................................... - 112 -

3.2

Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ........................................................... - 116 -

3.3

Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................ - 124 -

3.4

Paragraaf Financiering ........................................................................................................... - 126 -

3.5

Paragraaf Bedrijfsvoering ....................................................................................................... - 132 -

3.6

Paragraaf Verbonden partijen ................................................................................................ - 138 -

3.7

Paragraaf Grondbeleid ........................................................................................................... - 152 -

3.8

Paragraaf Wet Open Overheid (WOO) .................................................................................. - 154 -

Jaarrekening ................................................................................................................................... - 156 4.1

Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling............................................................... - 157 -

4.2

Balans .................................................................................................................................... - 161 -

4.3

Overzicht van baten en lasten ................................................................................................ - 163 -

4.4

Toelichting op de balans ........................................................................................................ - 165 -

4.5

Gebeurtenissen na balansdatum ........................................................................................... - 182 -

4.6

Toelichting baten en lasten (inclusief onderhanden werken) ................................................. - 183 -

4.7

Single Information Single Audit (SISA) 2023 .......................................................................... - 197 -

Bijlagen ........................................................................................................................................... - 207 5.1 Overzicht kredieten 2023 ............................................................................................................. - 208 5.2 Overzicht terugkoppeling rekenkameronderzoeken ..................................................................... - 219 5.3 Taakvelden - IV3 overzicht CBS ................................................................................................... - 222 5.4 Afkortingenlijst .............................................................................................................................. - 224 -

-3-

1.

Algemeen

-4-

1.1 Voorwoord Voor u ligt de jaarrekening over 2023. Het eerste volledige jaar voor ons huidige college van B&W. Een jaar van prettige samenwerking, maar vooral ook van resultaat. Ik ben er trots op dat we het jaar positief hebben kunnen afsluiten. Dit positieve resultaat is het gevolg van kritisch kijken, hard werken en vooral scherpe keuzes maken. Dit leidt bijvoorbeeld tot een lager saldo onderhanden werk. En doordat we voor energielasten een extra reserve hebben aangelegd, konden we de hogere kosten opvangen. Iedereen die hieraan heeft bijgedragen verdient een groot compliment. Het is namelijk niet vanzelfsprekend. Naast een positief financieel resultaat, hebben we het afgelopen jaar ook een aantal tastbare resultaten geboekt. Denk aan de oplevering van het nieuwe zwembad De Sypel en MFC De Roef. Maar ook klusteams om de energiecrisis te lijf te gaan, de organisatie van twee verkiezingen en de vaststelling van het Integraal HuisvestingsPlan, waarvan de eerste projecten inmiddels zijn gestart. Bovendien hebben we de basis gelegd voor belangrijke toekomstige ontwikkelingen met de nieuwe Nota Sociaal Domein, de invulling van het Woon- en Duurzaamheidsfonds, de Binnenstadsvisie 2031 en de Omgevingsvisie. Verder was het jaar 2023 bestuurlijk een jaar van verandering met het vertrek van burgemeester Van Schaik en gemeentesecretaris Wassens.

We kunnen terugkijken op een mooie samenwerking en afscheid. Inmiddels zijn zij opgevolgd door waarnemend burgemeester Joon en gemeentesecretaris De Jong. Zoals ik al noemde: kritisch kijken, hard werken en scherpe keuzes maken. Dat is ook de komende jaren het uitgangspunt. De komende jaren worden uitdagend. We ontvangen vanaf 2025 een (fors) lagere bijdrage vanuit het Rijk. Dat zullen we op moeten vangen door -samen met de gemeenteraad- keuzes te maken én verstandig met de beperkte middelen om zullen moeten gaan. Pas op de plaats maken en bezinnen voor we beginnen dus. Dit doen we onder andere ook door het surplus te reserveren voor de dreigende tekorten en dit niet vrij te geven voor nieuw beleid. We moeten ons realiseren dat niet alles meer zomaar kan. Dat betekent niet automatisch stilstand, maar soms wel vertraging. Al met al heb ik er vertrouwen in, dat we met deze maatregelen ook in de toekomst een gezond huishoudboekje kunnen blijven presenteren. We blijven doen wat nodig is voor onze gemeente en haar inwoners.

Wethouder Wilco Mazier

-5-

1.2 Financiële positie Resultaat 2023 De algemene dienst sluit met een positief resultaat van € 5,6 miljoen. Het negatieve resultaat binnen de grondexploitaties bedraagt € 2,7 miljoen, waarmee het totale brutoresultaat € 2,9 miljoen bedraagt voor de gemeente. Na claims en voorgestelde besluitvorming zal er een netto resultaat van ca. € 2,1 miljoen overblijven. Voorgesteld wordt dit toe te voegen aan de algemene reserve. Resultaat 2023

(bedragen x € 1.000)

Bruto resultaat (saldo van baten en lasten 2023) Claims en voorgestelde besluitvorming: a. Onderhanden werken b. Mutatie reserve organisatieontwikkeling Meerinzicht c. Mutatie reserve sociaal domein (resultaat Participatie, WMO, Jeugd) d. Mutatie reserve Stimulering sociale huur e. Mutatie Algemene Reserve – terugdraaien budgetoverheveling 2e Turap programma 2 f. Mutatie reserve Vlot strandeiland g. Mutatie reserve Archeologiefonds h. Mutatie reserve Implementatie omgevingswet – invoering Wet kwaliteitsborging i. Mutatie reserve Opvang Oekraïne Netto resultaat 2023 na besluitvorming

Bedrag -2.939 2.697 -277 -1.300 -18 -530 -7 -2 19 250 -2.107

a. Onderhanden werken De uitvoering van een aantal werkzaamheden loopt door in 2024, waardoor het budget in 2023 niet of niet volledig besteed is. Dit leidt tot een voordelig effect in de jaarrekening 2023. In 2024 wordt de algemene reserve ingezet als dekking voor deze posten. b. Mutatie reserve organisatieontwikkeling Meerinzicht Meerinzicht bevindt zich in een organisatieontwikkelingsproces. Hiervoor zijn afspraken gemaakt omtrent het beschikbaar stellen van middelen. De totale begrote bijdrage van Harderwijk was € 934.000,- in de periode 20212023. In 2023 is voor een bedrag van € 128.000,- aan kosten gemaakt voor de organisatieontwikkeling. Op het totaal heeft Meerinzicht minder kosten gemaakt dan verwacht, danwel taakstellingen gerealiseerd. Het restant van de bestemmingsreserve van € 149.000,- kan daarom vrijvallen en de reserve kan worden opgeheven. c. Mutatie reserve sociaal domein Het tekort binnen de programmagelden sociaal domein ten opzichte van de bijgestelde begroting bedraagt € 1,3 miljoen. Voorgesteld wordt dit bedrag te onttrekken aan de reserve sociaal domein. Na toevoeging van een deel van het overschot Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang is de prognose stand van de reserve € 4 miljoen. d.

Mutatie reserve Stimulering sociale huur Er is in 2023 een bedrag uitgegeven van € 18.000,- op grond van de subsidieregeling stimulering sociale huurwoningen Harderwijk 2017. De dekking hiervoor is de reserve stimulering sociale huur. Voor budget in 2024 dient nader geadviseerd te worden. e. Mutatie algemene reserve – terugdraaien budgetoverheveling 2e tussentijdse rapportage Bij de 2e tussentijdse rapportage zijn er diverse budgetten in programma 2 Verkeer en Vervoer overgeheveld naar 2024 in de verwachting dat werkzaamheden later zouden worden uitgevoerd. Destijds is aangegeven dat de werkzaamheden sterk afhankelijk zijn van beschikbaarheid van aannemers. Uiteindelijk kon een deel van de werkzaamheden nog in 2023 worden uitgevoerd. Dit betrof onder andere baggerwerkzaamheden, De Cremerstraat, een groot deel van de verhardingen in Stadsdennen midden en het Smalle pad, waar onderhoud noodzakelijk was. Voorgesteld wordt om de bij de 2e tussentijdse rapportage besloten budgetoverheveling terug te draaien. f en g. Mutatie reserve Vlot Strandeiland en mutatie reserve Archeologiefonds Bij het opstellen van de begroting 2023 is er vanuit gegaan dat twee kredieten pas in 2023 zouden worden afgesloten en de afschrijvingen vanaf 2024 zouden starten.

Bij het opstellen van de jaarrekening 2022 waren beide kredieten al gereed en zijn geactiveerd, waardoor er in 2023 afschrijvingslasten zijn. De dekking uit de bestemmingsreserve is nooit formeel besloten. Daarom wordt nu voorgesteld om beide onttrekkingen alsnog plaats te laten vinden.

-6-

h. Mutatie reserve Implementatie omgevingswet – invoering Wet kwaliteitsborging Het restant van het budget Invoering Wet Kwaliteitsborging wordt toegevoegd aan de reserve Omgevingswet. Het betreft een budget dat al eerder is overgeheveld en om deze reden niet nog eens meegenomen kon worden met de onderhanden werken. De invoering van de wet is meerdere keren uitgesteld. In 2024 is de wet in werking getreden. De middelen zijn nodig voor implementatie en tijdelijke extra capaciteit. i. Mutatie reserve Opvang Oekraïne Ten opzichte van de bijgestelde begroting 2023 bedraagt het voordeel op de bekostigingsregeling opvang Oekraïners € 285.000,-. Voorgesteld wordt om een bedrag van € 250.000,- toe te voegen aan de reserve Opvang Oekraïne. Het totaal van de reserve bedraagt dan € 500.000,-. In 2024 is een deel van de opvang bij Sonnevanck verplaatst naar kasteel de Essenburgh. Ook zal er naar andere opvanglocaties uitgeweken moeten worden. Mogelijk brengt dit extra kosten met zich mee waar het gereserveerde bedrag voor ingezet kan worden. Opbouw brutoresultaat In de gewijzigde begroting (na tussentijdse rapportages en besluitvorming) was rekening gehouden met een voordelig resultaat van € 1,0 miljoen. Diverse belangrijke grotere mee- en tegenvallers worden hieronder toegelicht. Onder de programma’s is per programma een meer gedetailleerde analyse opgenomen. (bedragen x € 1.000)

2023 voordeel Rekeningresultaat Vertrekpunt na alle begrotingswijzigingen t/m 31-12-2023 Kapitaallasten Programma 0-8: Uitgestelde werkzaamheden 2023 (onderhanden werk) Programma 0: Voorziening pensioengelden wethouders Programma 0: Rentevoordeel Programma 2: Overschrijding onderhoud wegen en verlichting Programma 2: Opbrengsten degeneratievergoeding Programma 3: Grondexploitaties bedrijventerreinen Programma 4: Nieuwbouw Morgen College Programma 5: Onderhoudsbudgetten groen en speelvoorzieningen Programma 6: Opvang Oekraïne Programma 6: Zorgkosten (programmagelden) sociaal domein Programma 7: Afval Programma 7: Omgevingsdienst afrekening Programma 7: Leges begraven Programma 8: Opbrengsten bouwleges Programma 8: Grondexploitatie niet-bedrijventerreinen Diversen Totaal Rekeningresultaat

Nr. a b c

d

e f

g

h

i j

a b c d e f g h i j k l m n o

nadeel

saldo

-1.001 -170 -2.697 -153 -239 650 -229 -3.897 -200 -268 -285 817 -671 -172 -228 -386 6.615 -425 -11.021

8.082

-2.939

Toelichting Uitvoering van de werkzaamheden loopt door naar 2024, waardoor het budget in 2023 niet of deels besteed is. Een overzicht van de onderhanden werken wordt gegeven in hoofdstuk 4.6. De rekenrente over de wethouderspensioenen is in 2023 gestegen met een 0,69% hierdoor daalt de voorziening, waardoor er een vrijval plaatsvindt ten gunste van de exploitatie. Door voornamelijk de hogere rente op schatkistbankieren ontstaat er een rentevoordeel. Zie ook de Paragraaf financiering. Bij de 2e tussentijdse rapportage 2023 is € 530.000,- budget van 2023 naar 2024 overgeheveld in de verwachting dat werkzaamheden later zouden worden uitgevoerd. Destijds is al aangegeven dat de werkzaamheden zeer sterk afhankelijk zijn van het weer en beschikbaarheid van aannemers. Een deel van deze werkzaamheden kon toch in 2023 worden uitgevoerd. In de beslispunten van de jaarrekening vindt de onttrekking plaats uit de algemene reserve om de overheveling bij de 2 e tussentijdse rapportage 2023 ongedaan te maken en dient gedeeltelijk ter dekking van de overschrijding. Zie ook de financiële analyse onder programma 2. Er zijn méér degeneratie inkomsten ontvangen dan begroot. Dit zijn inkomsten die de gemeente ontvangt wanneer derde partijen, bijvoorbeeld Vitens, degeneratie aan de openbare ruimte veroorzaken bij hun projecten.

Dit voordeel betreft de tussentijdse resultaatnemingen van de grondexploitaties t.b.v. bedrijventerreinen. Dit zijn Lorentz II (€ 328.000,- voordelig), Lorentz III (€ 3.216.000,- voordelig), Tonsel (€ 214.000,- voordelig) en Sypel (€ 139.000,- voordelig). Zie ook de paragraaf Grondbeleid en de toelichting op de balanspost Voorraden/Bouwgrond in exploitatie. Oorspronkelijk was het voorstel om de nieuwbouw van het Morgen College binnen het juridische kader te realiseren. Na een lange periode van overleg, afstemming, besluitvormingen in diverse gremia heeft voor de bekostiging voor de vervangende nieuwbouw van het VMBO (in combinatie met het MBO) nog geen concreet bekostigingsbesluit opgeleverd waardoor deze middelen vrijvallen. De lasten voor diverse onderhoudsbudgetten voor beheer openbaar groen en openbare speelvoorzieningen vallen lager uit dan begroot. Dit heeft onder andere te maken met langere doorlooptijden alsmede het doorschuiven van projecten vanwege een tekort aan arbeidskrachten. Zie ook de financiële analyse onder programma 5. De regeling voor Oekraïne resulteert in een voordeel van afgerond € 1,3 miljoen. Bij de 2e tussentijdse rapportage is € 1 miljoen toegevoegd aan het begrotingssaldo. Voorgesteld wordt om van het restant voordeel van € 285.000,- een bedrag van € 250.000,toe te voegen aan de bestemmingsreserve Oekraïne.

Zie ook de financiële analyse onder programma 6. De programmagelden Participatie, Wmo en Jeugd resulteren in een tekort van € 1,9 miljoen. Dit tekort wordt deels gedekt door de voorlopige terugvordering van de subsidie aan de SJNV (CJG) en middelen vanuit de specifieke uitkering IZA (Integraal Zorg

-7-

Nr.

k

l m n

o

Toelichting Akkoord) en de stelpost taakmutaties. Zie voor verdere toelichting de analyse onder programma 6 en het jaarverslag ‘Zorgkosten 2023 EHZ-gemeenten’. Per saldo is op taakveld afval sprake van een voordelig resultaat. Dit wordt met name verklaard doordat de gerealiseerde opbrengsten afvalstoffenheffing hoger zijn met € 204.000,- ten opzichte van de bijgestelde begroting en daarnaast is sprake van ontvangen verrekeningen vanuit het afvalfonds m.b.t. de jaren 2020 t/m 2022 van € 394.000,-. Dit heeft een incidenteel positief effect in 2023. Zie ook de financiële analyse onder programma 7. Er is sprake van een verwacht incidenteel voordeel vanuit de afrekening van de jaarrekening 2023 van de ODNV. Dit zal verder terugkomen in de advisering omtrent de jaarrekening 2023 van de ODNV. De inkomsten uit leges begraven zijn hoger dan begroot, hoofdzakelijk als gevolg van de toename in het aantal begrafenissen. De ontvangen bouwleges zijn € 385.600,- hoger dan begroot. Deze extra inkomsten komen uit een aantal grote bouwprojecten, waaronder appartementsgebouwen, uitbreiding ziekenhuis en grootschalige nieuwbouw in Waterfront en Harderweide. De opbrengsten zijn als incidenteel te beschouwen omdat de nieuwbouw op deze locaties zal afnemen en vanaf 2024 de effecten van de Wet Kwaliteitsborging zichtbaar worden.

Dit nadeel betreft de tussentijdse resultaatnemingen van de grondexploitaties Waterfront (€ 8.108.000,- nadelig) en Drielanden (€ 1.493.000,- voordelig). Zie ook de paragraaf Grondbeleid en de toelichting op de balanspost Voorraden/Bouwgrond in exploitatie.

Onderhanden werken Voorgesteld wordt om een bedrag van € 7,3 miljoen door te schuiven naar 2024 voor de uitvoering van nog niet afgeronde of uitgestelde activiteiten. Hiervan is € 4,7 miljoen reeds gedekt ten laste van reserves, voorzieningen en subsidies waardoor er netto € 2,7 miljoen onderhanden werken ten laste van het resultaat komen (reeds verwerkt in het netto resultaat). De activiteiten die ten grondslag liggen aan deze budgetten zijn grotendeels gestart maar lopen in de uitvoering door naar 2024. In dit bedrag zijn ook overhevelingen opgenomen van taakmutaties die in de decembercirculaire 2023 van het Rijk beschikbaar zijn gekomen maar logischerwijs niet meer besteed konden worden. Het gaat hierover méér om aanvullende middelen energietoeslag en invoeringskosten omgevingswet voor een totaalbedrag van € 2,1 miljoen. Het restant overhevelingen betreft slechts ca. € 0,6 miljoen aan uitgestelde incidentele werkzaamheden/projecten. Zie 4.6 voor een toelichting op de onderhanden werken. Weerstandsvermogen Het netto jaarrekeningresultaat wordt toegevoegd aan de algemene reserve, maar het weerstandsvermogen bepaalt het vrij besteedbare deel van deze reserve. In de paragraaf weerstandsvermogen wordt ingegaan op de totstandkoming en beleidskeuzes. In de volgende tabel is de stand van zaken van het weerstandscapaciteit weergegeven: (bedragen x € 1.000)

Beschikbare weerstandscapaciteit Incidenteel Algemene reserve Subtotaal incidenteel Structureel Onvoorzien Subtotaal structureel Beschikbare weerstandscapaciteit

Stand 31-12-2023

Claims op reserve

Resultaat 2023

Stand na verwerking claims/resultaat

-27.552 -27.552

6.569 6.569

-2.939 -2.939

-23.922 -23.922

-161 -161 -27.713

n.v.t. +/+ 6.569

n.v.t. -/- 2.939

-161 -161 -24.083

(bedragen * €1.000)

Berekening weerstandsvermogen Incidenteel Algemene reserve Subtotaal incidenteel Structureel Onvoorzien Subtotaal structureel Totaal structureel en incidenteel

Prognose stand na verwerking resultaat/claims

Geïdentificeerde risico’s n.a.v. actualisatie eind 2023

-23.922 -23.922

16.168 16.168

-7.754

1,5

-161 -161 -24.083

n.v.t.

-161 -161 -7.915

1,5

+/+16.168

Overschot (-) / tekort (+)

Ratio weerstandsvermogen

-8-

Totaaloverzicht baten en lasten Het totaaloverzicht van baten en lasten over 2023 is als volgt: Rekening 2022

Lasten / Baten Resultaat bepaling Baten Lasten Resultaat bepaling - Totaal Resultaat bestemming Dotatie Ontrekking Resultaat bestemming - Totaal Geheel - Totaal

Prim. begroting 2023

Totale begroting 2023

Rekening 2023

Resultaat 2023

-179.370 176.043 -3.327

-183.017 183.923 906

-201.213 208.462 7.249

-202.197 204.386 2.190

-984 -4.075 -5.059

12.414 -18.510 -6.097 -9.423

1.208 -2.934 -1.726 -820

28.756 -37.006 -8.250 -1.001

28.839 -33.967 -5.128 -2.939

83 3.039 3.121 -1.938

De procentuele verdeling van de programma’s van de gerealiseerde lasten en baten 2023 is als volgt:

Gerealiseerde baten 2023

Gerealiseerde lasten 2023

Bestuur en ondersteuning

Bestuur en ondersteuning

Veiligheid

Veiligheid 9%

6% 6%

Verkeer, vervoer en waterstaat

17%

10%

4% 63%

1% 0%

Verkeer, vervoer en waterstaat

Economie

2% 4%

Onderwijs

2% 5%

Onderwijs

Sport, cultuur en recreatie

7%

Sport, cultuur en recreatie

1% 2%

14%

Sociaal domein

47%

Economie

Sociaal domein

Duurzaamheid en milieu

Duurzaamheid en milieu

Ruimte en wonen

Ruimte en wonen

De duiding waar de baten en lasten uit bestaan is te vinden onder de verantwoording per programma. Hier wordt per taakveld weergegeven wat de begrote en gerealiseerde lasten zijn. Zo zijn er in programma 0 altijd veel baten omdat hier taakveld 0.7 algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds en alle belasting-gerelateerde taakvelden zich bevinden. In programma 6 bevinden zich alle programmagelden voor het sociaal domein en hebben relatief gezien veel uitgaven. De uitsplitsing per taakveld onder de programma’s geeft meer inhoudelijke duiding.

-9-

1.3 Leeswijzer De jaarrekening is, conform het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), opgebouwd uit de volgende onderdelen: Algemeen Een algemeen deel waarin het voorwoord is opgenomen en de financiële positie van de gemeente. Programmaplan Een programma plan met daarin de negen begrotingsprogramma’s. We hanteren de volgende uitgangspunten voor vorm en inhoud van het programmaplan: • Al ons werk brengen we in beeld, dus zowel de Going Concern als de projectmatige activiteiten. • We gaan pragmatisch om met indicatoren. In nieuwe, en te actualiseren beleidsnota’s, zullen indicatoren en streefwaarden worden opgenomen. In deze begroting zijn, naast de verplichte indicatoren, bij een aantal programma’s een aantal facultatieve indicatoren opgenomen, dit laatste in nauw overleg met de auditcommissie. • We geven inzicht in alles waar de gemeente geld aan uitgeeft door budgetten aan prestaties te koppelen. • Per begrotingsprogramma verwijzen we duidelijk naar financiële informatie in de bijlagen en geven we een samenvatting van die informatie in het programma. De opbouw per programma is als volgt: • Algemeen deel - Inhoud programma - Ontwikkelingen - Verbonden Partijen: aangegeven wordt per programma welke verbonden partij bijdraagt aan het behalen van de doelstellingen van de gemeente.

Uitgebreide informatie over de verbonden partijen is opgenomen in de afzonderlijke paragraaf hierover. - Beleidskaders. • Taakvelden - Bij de programma’s geven we antwoord op de drie W-vragen, dit doen we per taakveld: Wat wilden we bereiken? Wat hebben we daarvoor gedaan? Wat heeft het gekost? - Indicatoren per taakveld: per indicator worden realisatiewaarden vermeld over de laatste vier jaar (wanneer voorhanden). In de toekomst willen we hier ook realistische streefwaarden aan koppelen. Ook is de bron vermeld. Naast de verplichte indicatoren worden hier de door de gemeenteraad gekozen (facultatieve) indicatoren opgenomen. • Totaaloverzicht - Financieel overzicht per programma - Analyse huidige begroting ten opzichte van vorige begroting - Getallen met een “-“ voor het getal zijn een positief resultaat Paragrafen In het programmaplan staat niet alles over de begrotingsprogramma’s. Programma overstijgende informatie over bijvoorbeeld verbonden partijen, lokale heffingen en het weerstandsvermogen is apart in paragrafen samengebracht. Financiële jaarrekening In dit onderdeel van de jaarrekening krijgt u onder andere informatie over: • Een recapitulatie van het totaal van lasten en baten; • Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling; Bijlagen In hoofdstuk 5 zult u diverse bijlagen aantreffen waaronder een totaaloverzicht van alle indicatoren.

Vergelijkende cijfers Als vergelijkende cijfers zijn de Jaarrekening 2022 en de Begroting 2023, inclusief begrotingswijzigingen, opgenomen. Door afronding kunnen in de financiële tabellen geringe verschillen ontstaan.

- 10 -

2.

Programmaplan

- 11 -

2.0

Programma 0 Bestuur en Ondersteuning

A ALGEMEEN De gemeente Harderwijk heeft een open cultuur. Het kwaliteitsniveau van onze dienstverlening aan klanten is excellent. De klant staat centraal in alles wat wij doen. De ambtelijke ondersteuning is professioneel en werkt op basis van de uitgangspunten: ''Open, Ontspannen en Ondernemend". Om doelen te bereiken werken wij vaak samen in (tijdelijke) netwerken op basis van het principe: 'coalition of the willing'. Oftewel partners die dezelfde resultaten willen bereiken. Deze partners zijn inwoners, het maatschappelijk middenveld, ondernemers, onderwijs en overheden. Er wordt samengewerkt in wisselende samenstellingen, passend bij de opgave. Doelstelling Bestuurskracht en Samenwerking ● Het versterken van onze positie, het partnerschap en de samenwerking. ● Het verbeteren van de samenwerking met onze partners. ● Het verbeteren van de samenwerking met het maatschappelijk middenveld. Doelstelling Dienstverlening Een professionalisering van de dienstverlening aan inwoners en bedrijven. Dit doen we door, in gezamenlijkheid met Ermelo, Zeewolde en Meerinzicht, de toegang voor inwoners en bedrijven te professionaliseren. En door een nadrukkelijker samenwerking met de vakspecialisten te organiseren. Doelstelling Samenwerking in Meerinzicht ● Meerinzicht voert voor de gemeente Harderwijk de Bedrijfsvoeringstaken en het Sociaal domein uit.

Inhoud Het programma omvat alle taken van raad en college op het terrein van het openbaar bestuur en de ondersteuning en dienstverlening hierbij door de gemeentelijke organisatie. De gemeenteraad stelt kaders en controleert. Het college van burgemeester en wethouders geeft dagelijks sturing aan de gemeente. Tot dit programma behoren ook de algemene dekkingsmiddelen (inkomsten die de gemeente min of meer vrij kan besteden), de basisregistratie personen (BRP) en de dienstverlening door onder meer Burgerzaken. Ontwikkelingen Bestuurskracht en Samenwerking ● In het kader van de provinciale verkiezingen is in 2023 een whitepaper geschreven over de onderwerpen waar de RS4 samen met de provincie Gelderland aan wil werken: 1. Aantrekkelijke en vitale binnensteden 2. Vernieuwende culturele voorzieningen 3. Erfgoed als visitekaartje Bij de installatie van de nieuwe Provinciale Staten is dit door bestuurders gepresenteerd. In juni zijn de vier colleges van B&W samengekomen in Tiel om nader kennis te maken en te spreken over de drie thema’s. ● Gebiedsagenda Veluwe: de Veluweagenda 2030 vormt de basis voor de samenwerking op de Veluwe. Wij blijven gezamenlijk verder werken aan de ambitie "Beleef de Beste Veluwe". Vanuit onze netwerksamenwerking in de VeluweAlliantie versterken we de Veluwe en bereiken we een betere balans tussen natuur en recreatie.

De thema’s zijn: o Behoud en herstel van ecologische diversiteit; o Een bredere benadering van het begrip recreatie en toerisme, waarbij het niet meer in de eerste plaats gaat om het aantrekken van meer bezoekers, maar om meer kwaliteit. Toerisme is een middel om de Veluwse natuur, economie en samenleving te versterken; o Meer aandacht voor de wensen, belangen en betrokkenheid van bewoners bij ontwikkelingen op de Veluwe. ● Samenwerking Ermelo, Harderwijk en Zeewolde: Deze samenwerking speelt langs twee sporen: 1. De gemeenschappelijke regeling Meerinzicht. Meerinzicht voert de bedrijfsvoeringstaken en de sociaal domein-taken uit. 2. De strategische en beleidsmatige samenwerking. Dit vindt in 2023 onder andere plaats aan de hand van de volgende inhoudelijke thema’s: ▪ Dienstverlening: Er is een programma Dienstverlening opgestart voor de drie gemeenten en Meerinzicht. Dit programma heeft tot doel om de dienstverlening te verbeteren in de vier organisaties, waarbij harmonisatie en standaardisatie uitgangspunten zijn. ▪ Gebiedsagenda EHZ: de gebiedsagenda is voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 in drie gemeenteraden vastgesteld en in de twee colleges van Gedeputeerde Staten. De raden van Ermelo en Harderwijk hebben moties en amendementen aangenomen. Hiermee is het kader voor het vervolg bepaald. In de gebiedsagenda zijn verschillende actielijnen opgenomen: - 12 -

▪

Ruimte, Wonen, Werklocaties en de lobbyagenda. Door de gezamenlijke gebiedsgerichte regionale aanpak vergroten we onze kansen op succes. Regioarrangement EHPZ 2023: Tijdens het opstellen van de Meerjarenbegroting 2023 - 2026 was het nog niet bekend dat de zeven regio’s in de provincie Gelderland zouden worden gevraagd om een regioarrangement op te stellen. Het verzoek ontvingen wij in het eerste kwartaal van 2023. Het regioarrangement heeft als doel de bijdrage van de EHPZ-regio (Ermelo, Harderwijk, Putten en Zeewolde) te concretiseren voor de drie landelijke opgaven: 1. Perspectief natuur en landbouw; 2. Ordenende netwerken mobiliteit, energie en (circulaire) economie; 3. Leefbare steden en regio’s. Het regioarrangement beschrijft doelen en ambities van de opgaven. Het regioarrangement 2023 is in de de gemeente Harderwijk vastgesteld op 15 februari 2024.

Dienstverlening Binnen de gemeente Harderwijk worden veel activiteiten ontplooid om de dienstverlening te verbeteren. Mede ingegeven door de Coronacrisis zijn er bijvoorbeeld meerdere processen gedigitaliseerd (o.a. doorgeven verhuizing). Dit inrichten van e-diensten maakt onderdeel uit van het programma Dienstverlening, dat met Ermelo, Zeewolde en Meerinzicht gezamenlijk wordt opgepakt. Doelstelling overall van het programma Dienstverlening is te komen tot één functioneel team voor de primaire dienstverlening aan de inwoners van EHZ, waarbij op elke locatie een fysieke toegang blijft. Hiermee beogen we de volgende doelstellingen na te streven: dienstverlening die begrijpelijk en toegankelijk is (verder) te ontwikkelen; de online dienstverlening verder te verbeteren; onze dienstverlening kwalitatief te verbeteren; onze dienstverlening efficiënter in te richten, met gebruikmaking van landelijke standaarden en oplossingen. We streven ernaar om de inwoner vaker te consulteren bij het inrichten van de dienstverleningsprocessen, zodat we vaker voldoen aan de verwachtingen van de inwoners van Harderwijk en Hierden. Burgerschap In 2023 is het beleid grotendeels conform het uitvoeringsprogramma uitgevoerd. Wat betreft inwonersinitiatieven is het recyclefestival Ouwe Meuk is Leuk ondersteund vanuit Burgerschap en Duurzaamheid.

En zijn er vanwege het Hanzejaar meerdere proeverijen geweest waarvan een laatste grote proeverij tijdens de 24 uur Hanze. Hierbij werd door veel Harderwijkse historische verenigingen en inwoners een stukje Middeleeuwen in leven gebracht in het Hortuspark. In samenwerking met Krachtig Kleurrijk zijn ook drie wijkfestivals georganiseerd met als overkoepelende titel: gastvrijheid in de wijk. Gastvrijheid was ook het thema van de Maand van Burgerschap. Vanwege de landelijke verkiezingen is het grote scholendebat, dat op 21 november 2023 was gepland, verplaatst naar begin 2024. Verkiezingen 2023 Dit jaar waren op 15 maart 2023 de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen en op 22 november 2023 de vervroegde Tweede Kamerverkiezingen. Verbonden partijen ● Meerinzicht ● N.V. Bank der Nederlandse Gemeenten (BNG) ● Alliander N.V. Beleidskaders ● Harderwijk zijn wij samen; visie op burgerschap. Rekenkameronderzoeken

● Meerinzicht (2021) ● Subsidies (2019) ● Vastgoedbeleid (2022) Voor een toelicht op deze rekenkameronderzoeken wordt verwezen naar bijlage 5.2 Overzicht terugkoppeling rekenkameronderzoeken.

- 13 -

B TAAKVELDEN De taakvelden vanaf taakveld 0.8 zijn met name financiële onderwerpen. Op deze taakvelden beantwoorden we niet de 3 W-vragen maar geven we aan wat de inhoud is van dit taakveld. 0.1 Portefeuillehouder(s): Domein:

Taakveld Bestuur J. Joon Mens & Maatschappij

Wat wilden we bereiken? Op basis van artikel 6 van de gemeentewet is het voor een gemeente verplicht om een gemeenteraad, een college en een burgemeester te hebben. Daarnaast verplicht de gemeentewet iedere gemeente om een rekenkamer of een rekenkamerfunctie vorm te geven (artikel 81a t/m 81k en artikel 182 t/m 185). Verder is het in de gemeentewet de verplichting een griffie te hebben (artikel 107 t/m 107e gemeentewet). In dit taakveld zijn de lasten opgenomen die direct verband houden met de gemeentelijke bestuursorganen en de directe ondersteuning daarvan: ● Het college van burgemeester en wethouders; ● De gemeenteraad en de raadscommissies; ● De ondersteuning en advisering van de raad in de vorm van een griffie; ● De lokale rekenkamer; ● Landelijke- en regionale bestuurlijke samenwerkingsverbanden Gestreefd naar een open en constructieve bestuurscultuur, waarbij er ruimte is om elkaar aan te spreken op houding en gedrag. Bestuurders en gekozen volksvertegenwoordigers van een gemeente dienen het algemeen belang en zijn er voor alle inwoners van de stad. Bestuurlijke integriteit houdt in dat de verantwoordelijkheid die met de functie samenhangt wordt aanvaard en dat de bereidheid er is daarover verantwoording af te leggen.

Wat zouden wij daarvoor doen? Regulier ● RS4; ● Gebiedsagenda Veluwe; ● Samenwerking gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde; ● Samenwerking EHZ en Meerinzicht. Specifiek ● Rechtmatigheidsverklaring college Nieuw beleid ● Bewerken en overbrengen archieven Gemeente Harderwijk Wat hebben wij er voor gedaan? Regulier RS4 In het kader van de provinciale verkiezingen is in 2023 een whitepaper geschreven over de onderwerpen waar de RS4 samen met de provincie Gelderland aan wil werken: 1. Aantrekkelijke en vitale binnensteden 2. Vernieuwende culturele voorzieningen 3. Erfgoed als visitekaartje Bij de installatie van de nieuwe Provinciale Staten is dit door bestuurders gepresenteerd. In juni zijn de vier colleges van B&W samengekomen in Tiel om nader kennis te maken en te spreken over de drie thema’s. Gebiedsagenda Veluwe De Veluweagenda 2030 is de basis voor de samenwerking op de Veluwe. In opdracht van de Veluwe Alliantie heeft in 2023 een werkgroep bestaande uit overheden, ondernemers en grondeigenaren zich gebogen over de toekomst van de netwerksamenwerking. Hierbij is er aandacht voor de inhoudelijke agenda, de governance en de financiering. Deze heroverweging was nodig, ook naar aanleiding van de vijf regioarrangementen vanuit de provincie. Het definitieve advies volgt in het tweede kwartaal van 2024.

Ook is in 2023 door een intensieve samenwerking tussen de Veluwe Alliantie, de stuurgroep van het programma Vitale Vakantieparken en de provincie Gelderland een nieuwe RegioDeal-aanvraag ingediend. Het doel is verder te werken aan de complexe opgaven op en rond de Veluwe en balans brengen.

- 14 -

Samenwerking gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde Het domein Bedrijfsvoering van Meerinzicht voert reguliere taken ter ondersteuning van de bedrijfsvoering van de drie brongemeenten en Meerinzicht uit op het terrein van personeel, organisatie en communicatie. De inkoop wordt op basis van een inkoopkalender daar waar mogelijk op regionale schaal georganiseerd. De gemeentelijke belastingen worden door Meerinzicht opgelegd en ingevorderd. Facilitaire dienstverlening wordt verzorgd en het gebouwbeheer van het gemeentelijk vastgoed gepland en uitgevoerd. Daarnaast wordt de documentaire informatievoorziening uitgevoerd. De financiële dienstverlening en de P&C-cyclus van de brongemeenten en Meerinzicht wordt geleverd alsmede de interne controlefunctie. Meerinzicht adviseert, ondersteunt en beheert rondom alle vraagstukken op het vakgebied informatisering en automatisering. Speerpunten zijn: Informatiebeveiliging, privacy en datagedreven werken. In 2023 is er gewerkt aan een nieuwe integrale visie voor het sociaal domein: de Nota Sociaal Domein 20242029 ‘Samen doen wat nodig is’. Deze is op 7 december 2023 vastgesteld door de gemeenteraad. De Nota geeft een meerjarig beleidskader af voor de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Wet Inburgering, en de Participatiewet, Wet Publieke Gezondheid en de Wet Gemeentelijke Schulddienstverlening.

Door dit meerjarig integrale beleidskader vast te stellen in deze nota behouden we de integrale samenhang binnen het sociaal domein. Afzonderlijke kaderstellende nota’s worden met deze nota ondervangen, daarmee is het een paraplu voor het ontwikkelen van nieuw beleid. Het uitvoerende beleid landt in uitvoeringsagenda’s met een kortere looptijd, die flexibel inspelen op ontwikkelingen en een monitor die fungeert als sturing en verantwoordingsdocument vanuit het college. Gebiedsagenda en Regioarrangement Het vervolgproces van de vastgestelde Gebiedsagenda geven we samen met de gemeenten Ermelo, Zeewolde en de colleges van Gedeputeerde Staten van de provincies Flevoland en Gelderland vorm. Speerpunten voor 2023 zijn de inrichting van de governance (bestuurlijk en ambtelijk) en het definiëren en opstellen van de uitvoeringsagenda. In 2023 hebben de colleges van Ermelo, Harderwijk en Zeewolde tijdens een 24-uurssessie voor het eerst kennis met elkaar gemaakt. Naast het ‘ontmoeten’ stonden twee onderwerpen centraal: de Gebiedsagenda EHZ en het regioarrangement. Naast de gebiedsagenda hebben is in 2023 gewerkt aan een regioarrangement waarbij de gemeente Putten is aangesloten. Het regioarrangement is het gezamenlijk perspectief van Rijk, provincie, gemeenten en waterschappen op de opgaven voor Gelderland voor de komende 20 tot 30 jaar.

Alle actielijnen uit de Gebiedsagenda komen ook terug in het regioarrangement. Het thema ruimte uit de gebiedsagenda is. uitgewerkt via het regioarrangement. Hiervoor is een ruimtelijke kaart opgesteld behorende bij het regioarrangement. Het regionale programma werklocaties (RPW) wordt samen met Ermelo, Harderwijk. Putten en Zeewolde voorbereid. Een voorstel voor het betrekken van de raden is met de griffiers en fracties besproken. In 2024 komt hiervoor een voorstel. Kindercollege in 2023 Het doel van het kindercollege is kinderen en hun omgeving meer te leren over de gemeente en te betrekken bij de politiek. In 2023 hebben kinderburgemeester Sem van de Glind en kinderwethouder Ivy Nigro gewerkt aan aan drie onderwerpen, te weten verbinding, veiligheid en (zelf)vertrouwen. Verder waren er diverse werkbezoeken, zoals aan pepernotenfabriek Van Delft, de intocht van Sinterklaas en Boomfeestdag. Ook waren ze present bij de kranslegging tijdens de Dodenherdenking. Het kindercollege deed mee aan de EHBO-training van het Rode Kruis en de burgemeester kwam in hun klas om te praten over ‘Kun je zijn wie je bent?' Het hoogtepunt was de spelletjesmiddag met ouderen, daar kwam oud en jong bij elkaar. Specifiek Rechtmatigheidsverantwoording college Zie paragraaf bedrijfsvoering voor meer informatie.

Nieuw beleid Bewerken en overbrengen archieven Gemeente Harderwijk De gemeente heeft een wettelijk verplichte opgave liggen voor het bewerken van de fysieke archieven en het overbrengen van het te bewaren deel daarvan naar de gemeentelijke archiefbewaarplaats. Op basis van een bestuurlijk vastgesteld plan van aanpak is de provincie bereid nog één keer opschorting van de overbrengingstermijn toe te staan. In 2023 is de bewerking van de volgende archieven afgerond: ● Bestuursarchief 1986-1995; ● Archief Nieuwbouw Stadhuis; ● Serie Bodemonderzoeken; ● Archief Brandweer.

- 15 -

Aansluitend is de procedure gestart om deze archieven formeel over te brengen (in beheer te geven) aan de archivaris van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe.

0.2 Portefeuillehouder(s): Domein:

Taakveld Burgerzaken M. Reckman Mens & Maatschappij

Wat wilden we bereiken? De inwoners van Harderwijk en Hierden ervaren de gemeente als een klantgerichte en professionele organisatie, waarmee je veilig en betrouwbaar zaken kunt doen en die van toegevoegde waarde is voor de Harderwijker samenleving. Het Klant Contact Centrum (KCC) is de poortwachter voor de publieke dienstverlening: het eerste aanspreekpunt voor inwoners, bezoekers en ondernemers. Zowel telefonisch, online en aan de balie. Een waardevolle en gastvrije rol in de gemeentelijke dienstverlening wordt vervuld door op een klantgerichte en vriendelijke manier de taken uit te voeren. Wat zouden wij daarvoor doen? Regulier ● Verstrekken van diverse documenten (zoals reisdocumenten en rijbewijzen) en uittreksels en het innen van leges hiervan; ● Het registreren en muteren van persoonsgegevens in de basisregistratie personen (BRP); ● Persoonsinformatiemanagement:vaststellen identiteit en registratie van persoonsgegevens; ● Tegengaan identiteits- en adresgerelateerde fraude; ● Het opmaken van akten op gebied van geboorte, overlijden en huwelijk; ● Voltrekken van huwelijken en partnerschapsregistraties en het innen van leges hiervoor; ● Uitvoeren Naturalisatie ceremonie bij verkrijging van het Nederlanderschap en het innen van naturalisatieleges; ● Het organiseren van verkiezingen en referenda; ● Het op grond van specifieke privacywetgeving verstrekken van informatie uit

de BRP en de registers van de Burgerlijke Stand; ● Het gastvrij en correct doorverwijzen (zowel fysiek als telefonisch) van burgers naar de juiste plek binnen de organisatie; ● Werken op afspraak waardoor er minder wachttijden aan de balies ontstaan; ● Het uitreiken van reisdocumenten en rijbewijzen; ● Het opnemen en doorzenden van binnengekomen meldingen/klachten op diverse terreinen (Snel Herstel); ● Beheren van gevonden en verloren voorwerpen; Basistaken De gemeente (team KCC en team Vergunningverlening, Informatievoorziening en Beheer (VIB) taakveld Burgerzaken) is verantwoordelijk voor het verlenen van diensten, zoals de aanvraag en uitgifte van rijbewijzen en reisdocumenten, aanvragen Nederlanderschap, voltrekken van huwelijken en partnerschapsregistraties. Op basis van artikel 229 van de Gemeentewet heeft de gemeente de bevoegdheid om kosten hiervoor in rekening te brengen als tegenprestatie voor deze door de gemeente geleverde diensten, de zogeheten leges. De beïnvloedbaarheid van de lasten en baten binnen dit taakveld is vrij beperkt, aangezien het de uitvoering van wettelijke taken betreft en een aantal legesopbrengsten worden gemaximeerd door wettelijke bepalingen.

Burgerlijke stand Op basis van de regelgeving omtrent de Burgerlijke Stand (voornamelijk het Burgerlijk Wetboek) en de 'Wet op de lijkbezorging' houden aangewezen ambtenaren van de burgerlijke stand namens de gemeente diverse registers bij en worden daarnaast werkzaamheden verricht op het gebied van huwelijken, geboortes, overlijden, erkenningen en dergelijke. Basisregistratie De Basisregistraties Personen (BRP) is de verplicht te voeren basisregistratie op het gebied van persoonsgegevens. Overheidsinstanties en -instellingen zijn verplicht de gegevens in de BRP te gebruiken voor het uitvoeren van hun taak. Team VIB- taakveld Burgerzaken beheert de BRP en is verantwoordelijk voor het op orde zijn van deze basisregistratie.

- 16 -

Verkiezingen Op basis van de Kieswet zijn gemeenten verantwoordelijk voor het organiseren van verkiezingen voor de gemeenteraad, de provinciale staten en het waterschap, de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Specifiek Op 15 maart 2023 worden de Provinciale Statenverkiezingen en Waterschapsverkiezingen gehouden. Nieuw beleid Burgerschap In 2018 is de ‘Harderwijk zijn wij samen: een terug- en vooruitblik rondom Burgerschap’ vastgesteld door de raad. In deze notitie werd geïnventariseerd hoe Burgerschap in de gemeente Harderwijk sinds 2010 is vormgegeven. De portefeuille burgerschap is toe aan hernieuwde positionering. Met de notitie Samen Verder wordt de gemeenteraad de kans geboden om de kaders voor burgerschap vast te stellen. Deze notitie is in maart 2022 vastgesteld door de raad incl. uitvoeringsprogramma voor de projecten van de komende raadsperiode. De middelen worden via de kadernota 2023-2026 structureel aangevraagd waarna iedere periode een uitvoeringsagenda wordt aangeboden. Centraal staan bij Burgerschap drie woorden, namelijk Meedoen, Meedenken en Meeleven. Aan de hand van deze drie werkwoorden worden gemeente organisatie en inwoners gemotiveerd, geïnspireerd en gefaciliteerd. Wat hebben wij er voor gedaan? Burgerschap In 2023 is het beleid grotendeels conform het uitvoeringsprogramma uitgevoerd.

Wat betreft inwonersinitiatieven is het recyclefestival Ouwe Meuk is Leuk ondersteund vanuit Burgerschap en Duurzaamheid. En zijn er vanwege het Hanzejaar meerdere proeverijen geweest waarvan een laatste grote proeverij tijdens de 24 uur Hanze. Hierbij werd door veel Harderwijkse historische verenigingen en inwoners een stukje Middeleeuwen in leven gebracht in het Hortuspark. In samenwerking met Krachtig Kleurrijk zijn ook drie wijkfestivals georganiseerd met als overkoepelende titel: gastvrijheid in de wijk. Gastvrijheid was ook het thema van de Maand van Burgerschap. Vanwege de landelijke verkiezingen is het grote scholendebat, dat op 21 november 2023 was gepland, verplaatst naar begin 2024. Verder zijn nieuwe inwoners van harte welkom geheten en geïntroduceerd met onze onze mooie gemeente tijdens de Nieuwe inwonersbijeenkomst en is er door middel van het uitreiken van de Piet Dijkstra Prijs en het Jeugdlintje weer stilgestaan bij het maatschappelijke belang van vrijwilligerswerk en zijn inwoners in het zonnetje gezet. Verkiezingen 2023 Op 15 maart 2023 vonden de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen plaats. Door de val van het kabinet zijn daarnaast op 22 november 2023 de Tweede Kamerverkiezingen vervroegd gehouden. Door de vervroegde verkiezingen is het budget voor de organisatie van de verkiezingen tussentijds verhoogd.

De bijstelling van de betreffende budgetten was voldoende. 0.3 Portefeuillehouder(s): Domein:

Taakveld Beheer overige gebouwen en gronden W. Mazier Stad & Omgeving

Wat wilden we bereiken? Het in bezit hebben van (bouw)gronden is ingegeven vanuit strategisch oogpunt of omdat ontwikkeling pas op de langere termijn is voorzien. ● Bouwgrond: teneinde zorg te dragen voor voldoende bouwlocaties t.b.v. woningen en gebouwen voor openbare en maatschappelijke doelen afgestemd op behoeften en verkoopbaarheid; ● Industrie- en bedrijventerrein: waardoor bedrijven met een lokale en regionale binding kunnen uitbreiden en/of er nieuwe bedrijven gevestigd kunnen worden ter handhaving en uitbreiding van de werkgelegenheid; Het gemeentelijk vastgoed van de gemeente Harderwijk beheren voor de functie waar het voor bedoeld is, waarbij gestreefd wordt naar een evenwicht tussen de opbrengsten uit verhuur en verpachting enerzijds en de daaraan gekoppelde beheerlasten anderzijds. Wat zouden wij daarvoor doen? Regulier ● Adviseren en ondersteunen van diverse afdelingen bij de aan- en verkoop van gronden en het begeleiden van nieuwbouw, verbouw en onderhoud van gebouwen; ● Opstellen en uitvoering geven aan meerjarenonderhoudsplannen en jaarlijkse werkplannen; ● Beheren dagelijks en contractonderhoud. - 17 -

Wat hebben wij er voor gedaan? MJOP Op basis van het vastgestelde ‘Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) 2021-2024’ hebben college en raad ingestemd met het op basis daarvan uitgewerkte Werkplan 2023 en de daarvoor benodigde financiële middelen beschikbaar gesteld. In samenwerking met de gebouwenbeheerders van MIZ is hieraan concreet uitvoering gegeven. Aan de hand van een schouw van de gemeentelijke gebouwen is gestart met de voorbereiding van het ‘Meerjarenonderhoudsplan 2025-2028’. Besluitvorming hierover door College en raad zal medio 2024 plaatsvinden. DMJOP Op 20 december 2022 heeft het College het Duurzaam Meerjarenonderhoudsplan (DMJOP) vastgesteld. Op 18 februari 2023 heeft de raad hiervan kennis genomen en besloten voor 2023 een krediet beschikbaar te stellen om daaraan uitvoering te geven. Renovatie Mess In 2023 is verder gewerkt aan de voorbereiding van de renovatie van de voormalige mess op het terrein Kranenburg-Noord. Op 7 december 2023 heeft de raad besloten een (aanvullend) krediet beschikbaar te stellen voor renovatie van de voormalige mess, op basis waarvan de aanbesteding en uitvoering van de renovatie in 2024 kan worden uitgevoerd. 0.4 Portefeuillehouder(s): Domein:

Taakveld Overhead W. Mazier Mens & Maatschappij

Wat wilden we bereiken? Inzichtelijk maken van de niet rechtstreeks toe te rekenen overheadlasten. De kosten voor overhead of ook wel bedrijfsvoeringskosten van de gemeente zijn die kosten die niet direct zijn toe te rekenen aan de overige taakvelden binnen de gemeentebegroting. Het gaat hierbij om alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van het primaire proces en medewerkers. De sturing van het primaire proces vindt plaats binnen de gemeente zelf (directie en teamleiders). De ondersteuning hiervan wordt geleverd vanuit Meerinzicht. Het doel is om deze ondersteuning te kunnen bieden tegen een zo hoog mogelijke kwaliteit en tegen zo laag mogelijke kosten waarbij voortdurend wordt gestreefd naar verbetering van de werkprocessen en routines, met daarin het belang van de inwoners als uitgangspunt. Wat zouden wij daarvoor doen? Regulier Taken op het gebied van: ● management ondersteuning binnen het primair proces (directie, teamleiders). ● financiën, administratie, beheer, toezicht en controle gericht op de eigen organisatie; ● personeel en organisatie; ● inkoop (incl.

aanbesteding en contractmanagement); ● juridische zaken ● bestuurszaken en bestuursondersteuning; ● informatievoorziening en automatisering (ICT); ● facilitaire zaken en huisvesting; ● documentaire informatievoorziening (DIV); Nieuw beleid Bewerken en overbrengen archieven Wat hebben wij er voor gedaan? Bewerken en overbrengen archieven De gemeente heeft een wettelijk verplichte opgave liggen voor het bewerken van de fysieke archieven en het overbrengen van het te bewaren deel daarvan naar de gemeentelijke archiefbewaarplaats. Op basis van een bestuurlijk vastgesteld plan van aanpak is de provincie bereid nog één keer opschorting van de overbrengingstermijn toe te staan. In 2023 is de bewerking van de volgende archieven afgerond: - 18 -

● Bestuursarchief 1986-1995; ● Archief Nieuwbouw Stadhuis; ● Serie Bodemonderzoeken; ● Archief Brandweer. Aansluitend is de procedure gestart om deze archieven formeel over te brengen (in beheer te geven) aan de archivaris van het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe.

Monitoring Energielasten i.r.t. gevormde reserve Prognose (2e Turap 2023) overschrijding energielast 2023 87.000 301.000 192.000 145.000 34.000 22.500 64.500 420.000 51.000 144.000 43.000 1.504.000

Onderwerp per taakveld TV0.3 Molenweg 34-36 en Fokko Kortlanglaan TV0.4 Huis van de Stad en gemeentewerf TV2.1 Verlichting wegen en VRI’s / bewegwijzering TV2.2 Parkeren TV2.4 Havens TV3.3 Markten TV4.2 Onderwijshuisvesting TV5.2 Sportaccommodaties TV5.5 Cultureel erfgoed (oude stadhuis) TV6.1 MFC de Bogen TV7.5 Begraafplaatsen Totaal effect

Werkelijke overschrijding energielast 2023 102.000 293.000 319.000 146.000 45.000 22.500 64.500 284.000 51.000 119.000 35.000 1.481.000

In de 2e tussentijdse rapportage 2023 is de overschrijding van energielasten geraamd op € 1.504.000,- in 2023. De werkelijke overschrijding in 2023 is uitgekomen op een bedrag van € 1.481.000,-. Dit is onttrokken aan de bestemmingsreserve gemeentelijke energielasten. De beginstand van de gevormde reserve bedroeg € 4.200.000,- . De stand van de reserve komt daarmee uit op € 2.719.000,- eind 2023. Er ligt een claim van € 500.000,- op de reserve. Dit komt uit het raadsbesluit van 9 maart 2023 omtrent zonne-energie voor energieneutraal de Sypel. De beschikbare ruimte om de verwachte overschrijding van de energielasten 2024 te dekken is daarmee € 2.219.000,-. De verwachting is dat dit voldoende is om de effecten 2024 op te vange. Wel is er vanaf 2024 geen compensatieregeling meer vanuit het Rijk voor de meerkosten van energie voor openbare zwembaden. Vanaf 2025 is er een structurele stelpost van € 1.000.000,- opgenomen om de gestegen energielasten te dekken. Hierbij is rekening gehouden met verwachte teruglopende energielasten in 2025. De nieuwe aanbesteding is namelijk afgerond, maar hiervan doen de effecten zich pas in 2025 voor. Naast de energietarieven zit de onzekerheid uiteraard in het verbruik en vooral ook in de energiebelastingtarieven. Bij de tussentijdse rapportage 2024 zal beoordeeld worden of een gedeelte van de reserve vrij kan vallen.

Dit doen we als er zicht is op de lasten van de derde sporthal, een volledig jaar van het nieuwe zwembad beoordeeld kan worden en de energie leveringstarieven voor 2025 zijn ‘vastgeklikt’. Dan is er een goed beeld te schetsen van de verwachte kosten voor 2025 op basis van de verbruiksgegevens van 2023 en het eerste half jaar van 2024. Verplichte beleidsindicatoren Formatie, fte per 1.000 inwoners (Bron: 2019-2023 jaarrekening gemeente Harderwijk)

7 6,5 6

5,5 5 2019

2020

2021

2022

2023 - 19 -

Bezetting, fte per 1.000 inwoners (Bron: 2019-2023 jaarrekening gemeente Harderwijk)

7

6,5 6 5,5 5 2019

2020

2021

2022

2023

Apparaatskosten, kosten per inwoner (Bron: 2019-2023 jaarrekening gemeente Harderwijk)

€ 800 € 600 € 400 € 200 €0 2019

2020

2021

2022

2023

Externe inhuur, kosten als % van totale loonsom + totale kosten inhuur (Bron: 2019-2023 jaarrekening gemeente Harderwijk)

15% 10% 5% 0% 2019

2020

2021

2022

2023

Overhead, percentage van de totale lasten (Bron: 20192023 jaarrekening gemeente Harderwijk)

10% 9% 8% 7% 6% 2019

2020

2021

2022

2023

- 20 -

0.5 Portefeuillehouder(s): Domein:

Taakveld Treasury W. Mazier Mens & Maatschappij

Wat wilden we bereiken? Binnen de kaders van de Wet fido en het treasurystatuut wordt de treasuryfunctie uitgevoerd. De risico’s moeten hierbij, zoals omschreven in het treasurystatuut, aanvaardbaar en beheersbaar zijn. Het doel van de treasuryfunctie is: • Het verzekeren van duurzame toegang tot financiële markten tegen acceptabele condities; • Het beschermen van gemeentelijke vermogens- en (rente-)resultaten tegen ongewenste financiële risico’s zoals renterisico’s, koersrisico’s, kredietrisico’s en liquiditeitrisico’s; • Het minimaliseren van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities; • Het optimaliseren van de renteresultaten binnen de kaders van de Wet fido respectievelijk de limieten en richtlijnen van het treasurystatuut. Wat zouden wij daarvoor doen? Regulier ● Periodieke controle van de liquiditeitsbehoefte met mogelijk het aantrekken van leningen of uitzetten van gelden tot gevolg; ● Het onderhouden van contacten met geldverstrekkers (banken) t.b.v. het aantrekken van leningen en het uitzetten van lang- en kortlopende gelden; ● Tijdig informeren van het bestuur bij het aantrekken van langlopende leningen. ● Binnen dit taakveld worden ook de dividendopbrengsten verantwoord. Specifiek ● Voor eind 2022/begin 2023 staat de herziening van het Treasurystatuut gepland.

De renteontwikkeling is momenteel een actueel onderwerp in de maatschappij. Ook in de gemeente houden we de ontwikkeling van de rente goed in de gaten, maar zijn gebonden aan wettelijke spelregels waardoor de ruimte beperkt is. In de paragraaf Financiering leest u meer over de rentevisie voor 2023. Wat hebben wij er voor gedaan? Het Treasurystatuut is in 2023 door de gemeenteraad vastgesteld. Hierbij is onder andere de optie opgenomen om met duurzame partners te financieren als het aan de voorwaarden voldoet. Tevens is het mogelijk gemaakt om binnen EHZ elkaar kasgeldleningen te kunnen verstrekken. In 2023 is een lening aangegaan van 35 miljoen met een looptijd van 25 jaar tegen een rente van 3,508% bij de BNG Bank. De financieringsbehoefte ligt meerjarig hoger maar er is voor gekozen om dit af te vangen met kasgeldleningen indien nodig en de liquiditeitsbehoefte ieder kwartaal te monitoren. In 2023 is de 35 miljoen voldoende gebleken. De renteopbrengsten zijn veel hoger uitgevallen omdat de rente op het schatkistbankieren ook weer is toegenomen. Daar staat tegenover dat daardoor de rente die werkelijk doorbelast mag worden aan de grondexploitaties weer veel lager uitvalt (voordeel voor de grex) maar het taakveld treasury per saldo toch positief sluit. In de paragraaf Financiering vindt u meer informatie over de leningen, liquiditeit en rente.

0.61 0.62 Portefeuillehouder(s): Domein:

Taakveld OZB woningen en niet-woningen W. Mazier Mens & Maatschappij

Wat wilden we bereiken? De gemeente draagt zorg voor het leveren van WOZ-waarden van goede kwaliteit, waarbij alle onderdelen van het WOZ-werkproces voldoen aan de door de Waarderingskamer gestelde kwaliteitseisen. Over de vastgestelde WOZ-waarden wordt overeenkomstig de verordening OZB-belasting geheven. Wat zouden wij daarvoor doen? Regulier In taakveld 0.61 zijn de lasten opgenomen die horen bij de uitvoering van de Wet WOZ. De uitvoering hiervan is overgedragen aan Meerinzicht. Het gaat hierbij om zaken als de waardering, de heffing en het uitvoering geven aan bezwaar en beroep. De Waarderingskamer controleert en beoordeelt gemeenten op de uitvoering en het - 21 -

Kadaster beheert het landelijke register van de door gemeenten vastgestelde WOZ-waarden, als onderdeel van de Basisregistratie Waardering Onroerende Zaken. In taakveld 0.61 zijn tevens de baten opgenomen vanuit de onroerendezaakbelasting (ozb) op woningen. Wat hebben wij er voor gedaan? Alle WOZ-objecten zijn in 2023 voorzien van een WOZ-waarde en OZB-aanslag eigenaar en gebruik. 0.63 Portefeuillehouder(s): Domein:

Taakveld Parkeerbelasting W. Mazier Stad & Omgeving

Wat wilden we bereiken? Een marktconform parkeertarief. Wat zouden wij daarvoor doen? Regulier ● In dit taakveld zijn de baten met betrekking tot de parkeerbelasting opgenomen. Naast de opbrengst uit de verkoop van parkeertijd in de garages, terreinen en het straat parkeren biedt de gemeente ook abonnementen en vergunningen aan. Daarnaast worden opbrengsten gerealiseerd vanuit opgelegde boetes (naheffingsaanslagen) op de locaties waar vooraf betaald parkeren van toepassing is. ● Jaarlijks ter besluitvorming aanbieden van de verordening parkeerbelastingen. Wat hebben wij er voor gedaan? ● Verordening parkeerbelastingen De gemeenteraad heeft ingestemd met de geïndexeerde tarieven voor de verschillende parkeerproducten zoals opgenomen in de verordening. Afwijkend ten aanzien van voorgaande jaren is dat deze indexatie met 5% vanaf 2024 éénmaal in de twee jaar wordt doorgevoerd in plaats van eenmaal in de drie jaar. 0.64 Portefeuillehouder(s): Domein:

Taakveld Belastingen overig W. Mazier Mens & Maatschappij

Wat wilden we bereiken? Naast de belastingen die in de taakvelden hierboven worden genoemd biedt de Gemeentewet de ruimte om een drietal overige belastingen te heffen. Deze belastingen zijn: hondenbelasting, reclamebelasting en precariobelasting (artikel 228). De inkomsten voor toeristenbelasting, afvalstoffenheffing en rioolrechten worden verantwoord onder respectievelijk de taakvelden economische promotie, afval en riool. Wat zouden wij daarvoor doen? Regulier Binnen de wettelijke kaders zorgdragen voor een tijdige heffing en inning van de gemeentelijke belastingen. Heffing en inning van de gemeentelijke belastingen wordt uitgevoerd door Meerinzicht. Wat hebben wij er voor gedaan? De aanslagen zijn tijdig opgelegd en geïnd. Er zijn geen grote achterstanden in betalingen of openstaande posten. Beleidsindicatoren Verplichte beleidsindicatoren