Bijlage 1 - Begroting 2027 - 2030
Tekst van het document
Terugdringen van gezondheidsachterstanden: we sluiten aan bij initiatieven vanuit de nota sociaal domein en zetten onder andere via wijkgerichte aanpakken in op het verkleinen van gezondheidsverschillen en het versterken van gezondheidsvaardigheden. Mentale gezondheid: we leggen de nadruk op een gezonde en veerkrachtige samenleving en het nieuwe thema suïcidepreventie. We voeren onder andere het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) uit. Vitaal ouder worden: we sluiten aan bij de gevolgen van de vergrijzing en voeren de ketenaanpakken Volwassenen naar Gezonder Gewicht (GLI) en valpreventie uit. Gezonde leefomgeving: Iedere inwoner verdient een gezonde leefomgeving. We streven ernaar gezondheid structureel mee te wegen in ruimtelijke besluiten. Door de ruimte om ons heen zo in te richten dat deze welzijn en gezond gedrag stimuleert, verlagen we op de lange termijn de druk op de zorg. Om dit te laten slagen, is een integrale samenwerking tussen alle betrokken partijen en beleidsterreinen essentieel. Regulier beleid (Door)ontwikkelen van een regionale en/of lokale aanpak suïcidepreventie Vanaf 1 januari 2026 is suïcidepreventie een nieuwe wettelijke taak van de gemeente. In 2027 geven we de invulling van deze taak verder vorm en ontwikkelen we een regionale en/of lokale aanpak suïcidepreventie.
Regulier beleid Opstellen nieuw regionaal gezondheidsbeleid In navolging van de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid (december 2025) vernieuwen we ons regionaal gezondheidsbeleid. Na de start in 2026 evalueren we nu het huidige beleid en bereiden we een nieuwe nota voor, samen met de gemeenten in de regio Noord-Veluwe, Zeewolde en de GGD NOG. We betrekken onze lokale en regionale partners actief bij dit proces. In 2027 resulteert dit in een nieuw regionaal gezondheidsbeleid. We stellen dit beleid op in lijn met de Nota Sociaal Domein, de Omgevingsvisie en de doelstellingen vanuit het AZWA (Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord). 140 Regulier beleid Ontwikkelen en uitvoeren van verslavingspreventie Investeren in preventie is de meest effectieve manier om de hoge maatschappelijke en persoonlijke kosten van verslaving te voorkomen. Door vroegtijdig in te grijpen, voorkomen we dat beginnend gebruik uitgroeit tot een complex probleem. Door nu te investeren in de preventieve programma's bouwen we aan een gezondere en veiligere gemeente en voorkomen we de ingrijpende en kostbare gevolgen van verslaving op de lange termijn. We zetten onze partner Tactus Verslavingszorg in voor de uitvoering van een krachtig preventieprogramma in dat is gericht op drie pijlers: 1) Universele preventie: We geven al onze inwoners, met name jongeren, voorlichting over de risico's van alcohol, drugs en gokken.
2) Vroege signalering: We rusten professionals op scholen, in wijkteams en bij sportclubs toe om problematisch gebruik vroeg te herkennen. 3) Hulp toeleiden: We zorgen voor een duidelijke en laagdrempelige route naar hulp, zodat iedereen die dat nodig heeft, snel de juiste ondersteuning vindt. Regulier beleid 7.2 Riolering Portefeuillehouder(s): M. Heldoorn Domein: Stad & Omgeving Wat willen we bereiken? Beheren van een gezonde grondwaterstand Nadelige gevolgen van de grondwaterstand zo veel mogelijk voorkomen of beperken, voor zover het treffen van maatregelen doelmatig is en niet tot de taak van een waterschap, een provincie of het Rijk behoort. Wat gaan we ervoor doen? Monitoren grondwaterstand Sinds 2009 is er een gemeentelijk grondwatermeetnet actief met 60 peilbuizen. Om trends te kunnen bepalen en daarop het beleid te kunnen aanpassen is het van belang om te kunnen beschikken over continue, betrouwbare en aansluitende meetreeksen over een zo lang mogelijke periode. Het monitoren van de meetdata is nodig om tijdig te kunnen ingrijpen als instrumenten falen of oorzaak en gevolg analyse te kunnen doen bij klachten/meldingen. Regulier beleid Wat willen we bereiken? Verzorgen afvoer van water Het zorgdragen voor een doelmatige inzameling en transport van stedelijk afvalwater, overtollig hemelwater en overtollig grondwater ter bescherming van de volksgezondheid en milieu.
141 Wat gaan we ervoor doen? Zorg dragen voor waterafvoer en watertransport Zorg dragen voor waterafvoer en watertransport. Dit is een wettelijke zorgtaak. In het IBOR-plan zijn hiervoor kwaliteitsambities geformuleerd. Regulier beleid Uitvoeren projectmatige werkzaamheden Uitvoeren van de volgende projectmatige werkzaamheden: • Vaststellen Systeembeschrijving Stedelijk Water • Verwijderen onnodige verharding Lorentzstraat (bepalen bijdrage vanuit BuRWKA middelen). En zo zijn er nog ca. 10 meekoppelkansen op korte termijn. • Raadsbesluit differentiatie tarief riool- en waterzorgheffing • Actualiseren Meet- en Monitoringsplan Afvalwaterketen Harderwijk-Ermelo-Putten, (naast voor kwantiteit ook kwaliteit) • Bodemonderzoek wadi's. Regulier beleid Monitoren afvalwaterketen Door middel van vaste meetopstellingen wordt het waterniveau in het rioolstelsel op verschillende locaties gemeten. Monitoring houdt in dat meetdata continu in de gaten wordt gehouden zodat tijdig kan worden ingegrepen als er iets mis is met de meetinstrumenten zelf of te kunnen beoordelen of het systeem heeft gewerkt zoals bedoeld bij bepaalde belasting (bijvoorbeeld een neerslag gebeurtenis waarbij wateroverlast is opgetreden). Regulier beleid Samenwerken in de regio Sinds 2006 werken we in werkregio Noord Veluwe samen op het gebied van Riolering, Water en Klimaatadaptatie.
Dit doen we vooral voor onderwerpen/opgaven die om een gemeentegrens overstijgende aanpak vragen zoals droogte, grondwateroverlast en aanpak indirecte lozingen. Financiële bijdragen vanuit het Rijk/Provincie kunnen alleen via zo'n werkregio worden aangevraagd. Regulier beleid Wat willen we bereiken? Voorkomen van wateroverlast Onacceptabele hinder en schade door extreme neerslag voorkomen. Wat gaan we ervoor doen? In stand houden bestaand rioolsysteem In stand houden bestaande rioolsysteem. Volgens methodiek risico gestuurd beheer. Regulier beleid 142 7.3 Afval Portefeuillehouder(s): J. van Egmond Domein: Stad & Omgeving Wat willen we bereiken? Opslaan en verwerken van afval Het op een milieuvriendelijke en betaalbare manier inzamelen, opslaan, vervoeren en verwerken van huishoudelijk afval en grondstofstromen, op een manier die makkelijk en gebruiksvriendelijk is voor inwoners. Tegen aanvaardbare en kostendekkende afvaltarieven. Wat gaan we ervoor doen? Inzamelen en verwerken van afval De effectiviteit van het afval en grondstoffenbeleid wordt gemeten d.m.v. meerdere kritische prestatie indicatoren.
Afval en grondstof resultaten 2025: • Hoeveelheid fijn restafval per inwoner per jaar; 74 kg • Hoeveelheid grof restafval per inwoner per jaar; 21 kg • Gemiddeld scheidingspercentage van alle grondstofstromen; 78% • Gemiddeld recyclepercentage van alle grondstofstromen; 60% Regulier beleid Bijstellen en monitoren afvalstoffenbeleid Bijstellen en monitoren afval en grondstoffenbeleid Regulier beleid Compenseren inwoners met medisch afval Het verlenen van kwijtschelding en het bieden van een financiële compensatie voor mensen met medisch afval, waarbij tegelijkertijd het gescheiden en juist aanbieden van afval wordt gestimuleerd. Regulier beleid Innen afvalstoffenheffing Het registreren van het aantal aanbiedingen restafval en het innen van afvalstoffenheffing. Regulier beleid Uitbreiden strategische locaties Onderzoeken naar uitbreiding van geschikte locaties waar textiel en glas aangeboden kunnen worden. Regulier beleid 143 Verplichte beleidsindicatoren 7.3 Afval Omvang huishoudelijk restafval in kg per inwoner Bron: CBS Deze cijfers geven het totaal opgehaalde restafval inclusief verpakkingsmateriaal van Plastic, Metalen en Drankenkartons (PMD) weer. Omdat gemeente Harderwijk het PMD uit het restafval laat nascheiden door de afvalverwerker (Omrin), geeft dit een vertekend beeld. Vanaf eind 2021 publiceert CBS de cijfers voor 2020, exclusief PMD.
7.4 Milieubeheer Portefeuillehouder(s): M. Heldoorn Domein: Stad & Omgeving Wat willen we bereiken? Een duurzame en leefbare gemeente Harderwijk We werken aan een duurzame en toekomstbestendige gemeente Harderwijk. Duurzaamheid is dan ook een leidend principe in ons handelen. Waarbij in de omgevingsvisie een duurzame ontwikkeling is gedefinieerd als een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden voor toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien, in gevaar te brengen. We zorgen met iedere nieuwe duurzame ontwikkeling dat onze impact op onze leefomgeving verkleind. Milieukwaliteit is een belangrijk onderdeel van de beleving van de fysieke leefomgeving. Hierbij hebben we het over de milieuaspecten zoals geluid, geur, bodem, externe veiligheid, luchtkwaliteit en milieugezondheidskwaliteit. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is het milieubeleid integraal opgenomen in onze Omgevingsvisie, waarbij de natuurlijke systemen (bodem, water, natuur en klimaat) leidend zijn voor de ruimtelijke ontwikkeling. De uitvoeringsaspecten van dit milieubeleid worden vertaald in het omgevingsplan. Bij ruimtelijke ontwikkelingen zorgen we ervoor dat de milieueffecten acceptabel zijn en ten minste voldoen aan de wettelijke eisen, met het oog op een duurzamer en gezonder Harderwijk en Hierden in 2040 .
144 Wat gaan we ervoor doen? Uitvoeren uitvoeringsprogramma Duurzaamheid Op basis van een nog op te stellenuitvoeringsagenda Duurzaamheid 2027-2028 wordt gewerkt aan de duurzaamheidsdoelstellingen zoals opgenomen in de Omgevingsvisie. Deze projecten dragen minimaal bij aan de doelstellingen van één van de volgende vier pijlers: circulariteit, biodiversiteit, klimaatadaptatie en energietransitie. In de uitvoeringsagenda duurzaamheid staan de projecten benoemd, waaraan wordt gewerkt in 2027. Dit betreft voornamelijk doorlopende projecten of projecten die gestart zijn in 2026. Een aantal voorbeelden zijn, campagne duurzame textiel, gebouw eigenaren stimuleren te isoleren, het vergroenen van privaat en openbaar terrein en voortzetting van het duurzaamheidsloket "Duurzaam in Harderwijk". Elk jaar verschijnt er een voortgangsrapportage duurzaamheid. Hierin is te lezen wat er in het jaar is uitgevoerd en welke resultaten er zijn behaald. Q2 2027 verschijnt de voortgangsrapportage over het jaar 2026. Regulier beleid De ODVeluwe voert voor ons milieutaken uit De Omgevingsdienst Veluwe voert veel milieutaken voor ons uit. Voor een groot deel van de milieutaken is de uitvoering door een omgevingsdienst een wettelijke verplichting. Het verplichte takenpakket van de ODVeluwe bestaat uit de milieu VTH-taak (VTH = vergunningen, toezicht en handhaving). Dit is het zogenoemde basistakenpakket.
Onderdeel van deze taak is ook de specifieke milieu-expertise die nodig is om de milieu VTH-taken uit te kunnen voeren. Het gaat met name om de milieu-expertise geluid, bodem, luchtkwaliteit, geur en externe veiligheid. Ook behandelen van milieuklachten over bedrijfsmatige activiteiten is een basistaak. De ODVeluwe heeft ook een wettelijke taak als het gaat om asbest. De ODVeluwe is verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving op de asbestregelgeving. Dit omvat het beoordelen van sloopmeldingen, toezicht houden op asbestsaneringen en het handhaven van de regels rondom het verwijderen en verwerken van asbest. Een ander belangrijk onderdeel van de taken van de ODVeluwe zijn de plustaken. Dit zijn milieutaken die niet behoren tot het basistakenpakket. Gemeenten kunnen zelf besluiten om plustaken onder te brengen bij de omgevingsdienst. De plustaken die de ODVeluwe voor gemeente Harderwijk uitvoert, bestaan uit adviseren over milieuthema's en natuur & ecologie, bijvoorbeeld voor gebiedsontwikkeling en het omgevingsplan. Voor de uitvoering van de taken stelt de ODVeluwe jaarlijks een programmabegroting en een samenwerkingsovereenkomst op. De programmabegroting is de basis voor de samenwerkingsovereenkomst. De begroting en de overeenkomst zijn opgebouwd uit de programma's Vergunningverlening, Toezicht & Handhaving en Advies.
De programma's zijn opgebouwd uit producten, bijvoorbeeld vergunningen, controles en adviezen. Stimuleren van verduurzaming d.m.v. subsidies Net als voorgaande jaren stelt de gemeente Harderwijk ook in 2027 verschillende subsidies beschikbaar voor inwoners en bedrijven om te verduurzamen. • De subsidie klimaatadaptieve voorzieningen, helpt inwoners en bedrijven bij het treffen van voorzieningen op privaat terrein die helpen de effecten van de klimaatverandering te beperken. Denk hierbij aan groendak, waterbuffer of het planten van een boom. • Woningeigenaren van een slecht geïsoleerde woning met een WOZ-waarde tot € 429.300 (peildatum 1 januari 2022), kunnen in aanmerking komen voor de subsidie lokale aanpak isoleren. Deze subsidie kan ook aangevraagd worden door eigenaren die niet door een bedrijf, maar zelf de isolatie willen aanbrengen. • Om schoolpleinen te vergroenen, is er voor scholen de subsidie groene schoolpleinen beschikbaar zolang het subsidieplafond nog niet is bereikt. 145 Regulier beleid Verduurzamen openbare ruimte Waar mogelijk worden duurzaamheidsmaatregelen meegenomen bij werkzaamheden in de openbare ruimte. In 2027 gaan we verder met het vergroenen van pleinen en straten en is de inzet om wanneer mogelijk de werkzaamheden emissieloos uit te voeren.
Regulier beleid Uitvoeren Schone Lucht Akkoord Het Schone Lucht Akkoord bestaat uit een groot aantal maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. De gemeente Harderwijk is een inspanningsverplichting aangegaan door het Schone Lucht Akkoord te ondertekenen. Niet alle maatregelen zijn voor ons van toepassing, bijvoorbeeld omdat bepaalde activiteiten niet plaatsvinden op het grondgebied van de gemeente Harderwijk. We zetten structureel in op het verbeteren van de luchtkwaliteit in de gemeente Harderwijk aan de hand van het Schone Lucht Akkoord. Waar nodig doen wij dat samen met de ODVeluwe waar wij de advisering over luchtkwaliteit hebben ondergebracht. Regulier beleid Opstellen Omgevingsprogramma Energie In 2027 gaan we verder met het opstellen van het onderdeel Energie van het omgevingsprogramma Bouw en Infrastructuur (programma Energie). Omdat het verplichte warmteprogramma een onderdeel is van het programma Energie, wordt uiterlijk eind 2027 het programma vastgesteld door het college van B&W. Het programma Energie geeft duidelijkheid hoe de gemeente Harderwijk de komende jaren werkt aan het langer termijn doel, een klimaatneutraal en aardgasvrij Harderwijk in 2050.
Nieuw beleid Verplichte beleidsindicatoren 7.4 Milieubeheer Hernieuwbare elektriciteit Bron: Klimaatmonitor-RWS Door de productie van meer zonne-energie blijft het percentage duurzame elektriciteit ten opzichte van het totale elektriciteitsverbruik stijgen. In 2022 was de toename groter door de ingebruikname van het zonnepark Harderwijk. Of de stijging de komende jaren door zet is lastig te voorspellen. Denk hierbij aan factoren als netcongestie en afschaffing salderingsregeling die deze ontwikkeling remmen.
146 Facultatieve beleidsindicatoren 7.4 Milieubeheer CO²-emissie per ton excl. CO²-uitstoot auto(snel)wegen Bron: Klimaatmonitor De afgelopen jaren is de CO2-uitstoot gedaald. Dit komt deels door gemeentelijke ontwikkelingen, zoals verduurzaming van de woningvoorraad en realisatie van zonnecarport Harderwijk en deels door autonome ontwikkelingen zoals energiebesparing door de hogere energieprijzen door de oorlog in Oekraïne in 2022. Ondanks een dalende trend van de CO2-uitstoot, is dit nog onvoldoende om op termijn het landelijke tussendoel van 55% reductie in 2030 ten opzichte van 1990 te halen. 7.5 Begraafplaatsen en crematoria Portefeuillehouder(s): J. van Egmond Domein: Stad & Omgeving Wat willen we bereiken? Het verzorgen van een laatste rustplaats Creëren en in stand houden van een functionele en piëteitsvolle laatste rustplaats toegankelijk voor een ieder. De gemeente heeft de plicht op grond van de wet op de lijkbezorging om een gemeentelijke begraafplaats te exploiteren.
Totaaloverzicht Programma 7 Bedragen x €1.000 Exploitatie | Realisatie 2025 | Begroting 2026 | Primitieve | Primitieve | Primitieve | Primitieve begroting 2027 | begroting 2028 | begroting 2029 | begroting 2030 Baten TV71 | TV71 | 903 | 682 | 0 | 0 | 0 | 0 Volksgezondheid TV72 | TV72 Riolering | 4.430 | 5.420 | 5.718 | 6.637 | 6.718 | 6.800 TV73 | TV73 Afval | 7.135 | 7.139 | 7.671 | 7.671 | 7.671 | 7.671 TV74 | TV74 | 1.381 | 5.455 | 25 | 0 | 189 | 0 Milieubeheer TV75 | TV75 | 1.266 | 1.390 | 1.423 | 1.422 | 1.422 | 1.422 Begraafplaatsen en crematoria Totaal Baten | 15.115 | 20.087 | 14.836 | 15.730 | 15.999 | 15.893 Lasten TV71 | TV71 | -3.338 | -3.580 | -3.290 | -3.283 | -3.279 | -3.278 Volksgezondheid TV72 | TV72 Riolering | -3.517 | -4.676 | -4.771 | -5.701 | -5.779 | -5.858 TV73 | TV73 Afval | -6.215 | -6.217 | -6.468 | -6.476 | -6.612 | -6.590 TV74 | TV74 | -4.679 | -9.479 | -2.831 | -2.919 | -2.770 | -2.768 Milieubeheer TV75 | TV75 | -1.243 | -1.306 | -1.346 | -1.175 | -1.172 | -1.168 Begraafplaatsen en crematoria Totaal Lasten | -18.992 | -25.259 | -18.706 | -19.553 | -19.612 | -19.662 Onttrekkingen TV73 | TV73 Afval | 795 | 572 | 395 | 395 | 395 | 395 TV74 | TV74 | 731 | 2.434 | 76 | 91 | 91 | 91 Milieubeheer Totaal Onttrekkingen | 1.526 | 3.006 | 471 | 486 | 486 | 486 Stortingen TV74 | TV74 | -1.071 | -659 | -1.467 | -378 | -378 | -378 Milieubeheer Totaal Stortingen
| -1.071 | -659 | -1.467 | -378 | -378 | -378 Gerealiseerd resultaat | -3.422 | -2.824 | -4.865 | -3.715 | -3.504 | -3.661 Financiële analyse begroting 2027 ten opzichte van begroting 2026 Bedragen x €1.000 Exploitatie | Begroting 2026 | Primitieve begroting 2027 | Primitief 2027 - Totaal 2026 Baten | 20.087 | 14.836 | -5.251 Lasten | -25.259 | -18.706 | 6.553 Onttrekkingen | 3.006 | 471 | -2.535 Stortingen | -659 | -1.467 | -808 Gerealiseerd resultaat | -2.824 | -4.865 | -2.041 147 Het resultaat van programma 7 is als volgt te verklaren Taakveld (Bedragen x 1.000) | Onderwerp | Bedrag afwijking | Verwijzing toelichting Onderhanden werken (regulier en budget neutraal) | -843 | 1 Kapitaallasten | 290 | 2 Doorberekende salariskosten | 246 | 3 Overige doorbelastingen | -48 | 4 Verschuiving huuropbrengst MFC de Roef | -385 | 5 Tariefberekeningen programma 7 | 106 | 6 Incidentele effecten programma 7 | -1.443 | 7 Diversen | 36 | 8 Totaal | -2.041 Toelichting op de financiële analyse 1. Onderhanden werken | Bepaalde budgetten die in 2025 niet (volledig) zijn benut, zijn vanuit de (regulier en budget | Jaarrekening 2025 meegenomen naar de Begroting 2026. In de Begroting neutraal) | 2027 komen deze budgetten te vervallen en ontstaat een nadelig effect. Jaarlijks worden de kapitaallasten bepaald op basis van de aanwezige activa 2. Kapitaallasten | en de nieuwe investeringen.
Deze kapitaallasten worden toegerekend aan de betreffende taakvelden/programma's en hebben voor dit programma een voordelig effect. Jaarlijks wordt de verwachte urenbesteding per taakveld opgevraagd. De 3. Doorberekende | geraamde salariskosten worden op basis van deze urenbesteding salariskosten | doorberekend. Voor 2027 leidt dit ten opzichte van 2026 tot een voordelig effect. 4. Overige | Naast salariskosten zijn er ook overige kostenposten die aan verschillende doorbelastingen | taakvelden worden doorberekend. Voor 2027 leidt dit ten opzichte van 2026 tot een nadelig effect. 5. Verschuiving | De begroting van de huurinkomsten vanuit MFC de Roef is verschoven van huuropbrengst MFC de | taakveld 7.1 naar taakveld 6.1. Hiermee staat de gehele exploitatie van het Roef | pand nu geraamd op het correcte taakveld. Dit levert een nadelig effect op programma 7 en een voordelig effect op programma 6 (per saldo neutraal). De tariefberekeningen binnen dit programma zijn in taakveld 7.2 de riool- en waterzorgheffing, in taakveld 7.3 de afvalstoffenheffing en in taakveld 7.5 de begraafplaatsrechten. Deze tariefberekeningen worden geactualiseerd op 6. Tariefberekeningen | basis van 100% kostendekkendheid.
Aangezien er kosten van de programma 7 | tariefberekening buiten deze specifieke taakvelden vallen, zoals kwijtscheldingen en overhead, levert de bijstelling in de taakvelden van programma 7 een verschil op. Per saldo is het een neutrale bijstelling op de totale begroting. Zie paragraaf lokale heffingen voor de tariefberekeningen. Dit betreft diverse incidentele effecten vanuit incidentele budgetten en/of 7. Incidentele effecten | incidentele dotaties/onttrekkingen aan reserves. In dit geval betreft het met programma 7 | name een verschil in hoogte van dotaties (€ 808.000,-) aan de bestemmingsreserve Duurzaam vastgoed (gekoppeld aan en vanuit het vastgestelde DMJOP). Het restant wordt met name verklaard door taakveld 7.4 m.b.t. Duurzaamheid. De aard van deze middelen is veelal incidenteel en 148 149 gekoppeld aan zowel het Duurzaamheidsfonds en SiSa-regelingen zoals CDOKE en Lokale aanpak isolatie. 8. Diversen Diverse kleine budgetwijzigingen hebben geleid tot een klein voordelig effect. 150 Programma 8 Ruimte en wonen Algemeen Programma 8 Wij versterken de ruimtelijke kwaliteit door grote ruimtelijke projecten uit te voeren, ruimte voor lokale initiatieven te geven, een passend woningaanbod te bieden en te zorgen voor een aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat.
Inhoud Het programma omvat activiteiten die gericht zijn op ruimtelijke ordening (omgevingsvisie, bestemmings- en omgevingsplannen, welstandstoezicht en handhaving), volkshuisvesting (woningbouw nieuw en bestaand, woonwagenlocatie) en grondexploitaties. Het versterken en in stand houden van een aantrekkelijk en duurzaam toekomstgericht woon-, werk-, en leefklimaat. Ontwikkelingen De ontwikkeling rondom de stikstofproblematiek kan van invloed zijn op de planning en uitvoering van ruimtelijke projecten, ook kan dit invloed gaan hebben op de legesopbrengsten. Na de uitspraak van de Raad van State van mei 2019 is het stikstofdossier zeer relevant geworden voor toekomstige ontwikkelingen. Voor iedere ruimtelijke ontwikkeling moet nagegaan worden in hoeverre deze een stikstofdepositie veroorzaakt. Sinds de uitspraak wordt op verschillende niveaus gewerkt aan oplossingen. Hierdoor komen steeds meer instrumenten beschikbaar die belemmeringen wegnemen bij ruimtelijke projecten. Echter, bij ieder ruimtelijk project moet dit nauwkeurig worden onderzocht waarbij het de verwachting is dat niet alles kan. Ontwikkelingen omtrent het stikstofdossier blijven onder een juridisch vergrootglas liggen. Naast de stikstof problematiek vormen ook de toenemende netcongestie en een mogelijk toekomstig drinkwatertekort fysieke randvoorwaarden voor ruimtelijke projecten.
Het schaarse elektriciteitsnet kan leiden tot vertraging bij het aansluiten van nieuwbouw, bedrijfsterreinen en verduurzamingsinitiatieven. Bepaalde plannen kunnen hierdoor mogelijk niet tijdig op het net worden aangesloten. Daarnaast vraagt de dreigende schaarste aan drinkwater om extra afstemming en initiatieven voor waterbewust bouwen. Samen met de stikstofproblematiek zorgen deze factoren voor een complexe ruimtelijke opgave, waarbij de haalbaarheid, doorlooptijd en financiële opbrengsten (zoals leges) van ruimtelijke projecten nauwlettend gemonitord moeten worden. Verbonden partijen • Warmtenetwerk Harderwijk B.V. Beleidskaders • Meerinzicht: digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) en onderhoud gebouwen. Taakvelden Programma 8 8.1 Ruimtelijke ordening Portefeuillehouder(s): M. Heldoorn Domein: Stad & Omgeving 151 Wat willen we bereiken? Een aantrekkelijk en toekomstgericht woon-, werk- en leefklimaat Met ruimtelijke ordening wil de gemeente een aantrekkelijk en duurzaam toekomstgericht woon-, werk-, en leefklimaat versterken en in stand houden door een gedifferentieerd aanbod in woon-, werk, en verblijfslocaties met een zo hoog mogelijk ruimtelijk kwaliteitsniveau. De Omgevingsvisie Harderwijk 2040 is daarvoor het geldende beleidskader. Daarin zijn twee principes leidend: 1. het natuurlijke systeem is drager voor ontwikkeling en 2.
het welbevinden van onze inwoners staat voorop. De omgevingsvisie wordt de komende jaren uitgewerkt in (onderdelen van) drie thematische omgevingsprogramma's en deze worden vertaald naar gebiedsprogramma's. Wat gaan we ervoor doen? Opstellen Omgevingsplan Een belangrijk juridisch kader voor de fysieke leefomgeving is het omgevingsplan Harderwijk. Dit omgevingsplan is op 1 januari 2024 met de inwerkingtreding van de Omgevingswet van rechtswege ontstaan. In artikel 22.1 van deze wet staat opgesomd wat tot dit tijdelijk deel behoort. Zo zijn bijvoorbeeld alle bestemmingsplannen opgenomen in dit tijdelijk deel, maar ook een groot aantal Rijksregels (de bruidsschat). Tot eind 2031 heeft de gemeente de tijd om dit tijdelijk deel om te zetten naar regels in het nieuwe deel van dit omgevingsplan en gaat hier dan ook structureel mee aan de slag om - gebiedsgericht - te komen tot een omgevingsplan voor gemeente Harderwijk. Het proces om in 2031 klaar te zijn, loopt al, en hier wordt in deze begrotingsperiode al op ingezet. Bijvoorbeeld voor Stadsdennen, Nieuw Weiburg en Kranenburg zijn omgevingsplannen in voorbereiding. Regulier beleid Opstellen gebiedsgericht beleid • Opstellen Omgevingsplan. • Opstellen Thematische programma’s Bouw&Infra, Mens&Maatschappij en Natuurlijk systeem.
o diverse onderdelen van de thematische programma's zoals detailhandel, economie, toerisme, evenementen, BOSS (Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen), woonzorg, energie, voorzieningen en horeca. • Gebiedsprogramma Lorentz, gebiedsprogramma Binnenstad Nieuw beleid Grond beheren • Grond aan- en verkopen. • Actief en faciliterend grondbeleid. Specifiek beleid Wat willen we bereiken? Een bloeiende gemeente Met ruimtelijke ordening draagt de gemeente bij aan een goede ruimtelijke kwaliteit door een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Dit wordt vastgelegd in het omgevingsplan en is gebaseerd op het beleid uit de omgevingsvisie. Voor de vertaling van alle tijdelijke omgevingsplannen ( voorheen bestemmingsplannen) heeft de gemeente van de wetgever de tijd gekregen tot eind 2031. 152 Daarnaast wordt de omgevingsvisie uitgewerkt in drie thematische programma's: het programma voor het natuurlijke systeem, het programma mens en maatschappij en het programma bouw en infrastructuur. De beslissingsbevoegdheid daarvoor ligt bij het college. De middelen benodigd voor de in de programma's opgenomen maatregelen worden de komende jaren aangevraagd via kadernota en begroting. Nadat de thematische programma's zijn uitgewerkt wordt steeds duidelijker hoe een en ander gaat landen in gebiedsprogramma's. Daarmee gaat de gemeente in een later stadium bezig.
Wat gaan we ervoor doen? Actueel houden Omgevingsvisie De Omgevingsvisie Harderwijk 2040 is een dynamisch product. Dat wil zeggen dat het hét vastgestelde beleidskader voor Ruimtelijke ordening is. Dit beleidskader wordt aangepast/bijgesteld als de actualiteit daarom vraagt. De omgevingsvisie is pas van kracht na publicatie in het digitale stelsel omgevingswet (DSO). Aanpassing van de omgevingsvisie gaat altijd via een besluit van de gemeenteraad. De omgevingsvisie kan worden aangepast op grote of kleine details. Participatie en een goede motivatie zijn vereisten. In 2027 zullen op basis van de omgevingsvisie diverse (onderdelen van) thematische én gebiedsprogramma's worden opgesteld. Vanuit dat proces kan de noodzaak ontstaan om de omgevingsvisie aan te passen. Dit zal gebeuren met eigen capaciteit. Regulier beleid Opstellen thematische programma’s en gebiedsprogramma’s Het verder in detail uitwerken van beleid uit de Omgevingsvisie en het daaraan verbinden van maatregelen vindt plaats in omgevingsprogramma's. Daartoe is de leidraad 'Werken met programma's ' opgesteld. Het Regieteam Omgevingswet adviseert in consistent en consequent handelen ten aanzien van het instrument thematisch- of gebiedsomgevingprogramma's.
Er wordt de komende tijd gewerkt aan onderdelen van thematische programma's: Mobiliteit (fietsen), economie, energie, toerisme, evenementen, woonzorg, BOSS (Bewegen, Ontmoeten, Sporten en Spelen) en Horeca. Nieuw beleid Actualiseren juridische kaders Het omgevingsplan Harderwijk is een belangrijk juridisch kader voor de fysieke leefomgeving. Zie hiervoor het onderdeel 'Opstellen omgevingsplan' onder 'Een aantrekkelijk en toekomstgericht woon-, werk- en leefklimaat. Naast het omgevingsplan kent gemeente Harderwijk diverse beleidsregels en verordeningen als juridische kaders voor de fysieke leefomgeving. De beleidsregels die als zelfstandige beleidsregel moeten blijven bestaan moeten actueel gemaakt en gehouden worden. De overige beleidsregels moeten worden verwerkt in het omgevingsplan Harderwijk en daarmee als zelfstandig juridisch kader worden ingetrokken. Voor de fysieke leefomgeving heeft gemeente Harderwijk de verordening fysieke leefomgeving. Deze verordening wordt met vaste regelmaat geactualiseerd. Voor 2032 moet deze zijn verwerkt in het omgevingsplan Harderwijk. In het vierde kwartaal van 2026 verwachten we de eerste wijzigingen van dit omgevingsplan te kunnen publiceren om deze in het eerste kwartaal van 2027 vast te kunnen stellen. Concreet gaat het dan om de structuur van het nieuwe deel van dit omgevingsplan en het opnemen van de regels voor Stadsdennen.
Regulier beleid 153 Adviseren op ruimtelijke ordening Advisering over alle aspecten van de fysieke leefomgeving die verband houden met plannen, projecten en initiatieven. Hierbij gaat het om zowel de advisering binnen projectgroepen als de advisering van college en raad. Daarnaast maakt ook het informeren en adviseren van eventuele initiatiefnemers en ontwikkelaars hiervan deel uit. Regulier beleid Planbegeleiding verstrekken Planbegeleiding (toetsing en procedureel) van plannen van derden. Toezicht houden Toezicht op de verleende omgevingsvergunningen. Toezicht en handhaving. 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Portefeuillehouder(s): M. Heldoorn Domein: Stad & Omgeving Wat willen we bereiken? Aanleveren van bouwrijpe grond Het taakveld grondexploitatie niet-bedrijventerreinen is in essentie gericht op het als gemeente actief verwerven, produceren en leveren van bouwrijpe grond om de ruimtelijke doelen op het gebied van wonen en leven te kunnen realiseren. Wat gaan we ervoor doen? Verwerven, beheren en bouwrijp maken van gronden Verwerven, (tijdelijk) beheren, slopen, saneren, bouw- en woonrijp maken van gronden ten behoeve van realisatie van woningbouw en commerciële/maatschappelijke voorzieningen. Regulier beleid Uitvoeren ontwikkeling Drielanden • Opstarten uitgifte gronden deelgebied 2 (Zuid). • Opstarten woonrijp maken deelgebied 2 (Zuid).
• Afronden bouwrijp maken deelgebied 3. • Afronden deelgebied 2 (Noord) met de bouw van 44 sociale huur appartementen. • Afronden woonrijp maken deelgebied 2 (Noord). • Uitgifte gronden, laatste cluster ten behoeve van woningbouw deelgebied 2 (Zuid). • Uitgifte gronden ten behoeve van woningbouw deelgebied III 154 Regulier beleid Uitvoeren ontwikkeling Kranenburg • Het stikstofdossier van Kranenburg is zeer problematisch. Om tot de beoogde woningbouw te komen onderzoeken we de haalbaarheid van het concept 'emissieloos wonen'. • We voeren een 'proof of concept' uit; we bereiden de transformatie voor van een bestaand kantoorgebouw naar wonen, zodat de juridische haalbaarheid en praktische uitvoerbaarheid van het concept emissieloos wonen kan worden onderzocht en tegelijkertijd woningen kunnen worden gebouwd. • Het in ontwikkeling zijnde masterplan stemmen we volledig af op het concept emissieloos wonen en we ronden dit masterplan voor Kranenburg af. • We gaan door met de uitvoering van benodigde onderzoeken en ronden de lopende onderzoeken rondom het energiesysteem en ecologie af. • De financiële impact van alle ontwikkelingen verfijnen we tot het niveau dat nodig is voor een grex, om die vervolgens te openen. • We gaan door met het zorgvuldig en volledig informeren van onze inwoners.
Dat doen we via de projectwebsite, de gemeentepagina en het participatieplatform voor Kranenburg. • We zetten een geslaagd participatietraject voort. Deze stemmen we af op de specifieke belangen per stakeholder. • Subsidiemogelijkheden blijven we voortdurend monitoren en zo mogelijk aanvragen. Regulier beleid Uitvoeren ontwikkeling Waterfront • Oplevering woningen kadeblok deelgebied 2. • Woonrijpmaken kadeblok deelgebied 2. • Start verkoop en start bouw (betaalbare) appartementen deelgebied 2 (Kade10). • Afronding aanbestedingsprocedure deelgebied 3 en gunning ontwikkelaar deelgebied 3. • Start bouw deelgebied 6 eerste en tweede fase (Ons Stadsgezicht). • Start bouw Kop van de Stadswerven en start bouw van parkeergarage P7. • Start verkoop en start bouw deelgebied 4a (o.a. 27 sociale huurwoningen en maatschappelijke voorziening t.b.v. huisarts) • Opstellen visie op een tijdelijke invulling van het Dolfinariumeiland. • Opstellen ontwerp Aaltjespark.
Regulier beleid Uitvoeren ontwikkeling Nieuw Weiburg • Opstellen Omgevingsplan, inclusief Mobiliteitsprogramma van Eisen (MPvE) • Procedure omgevingsplan • Participatie met belanghebbenden en belangstellenden • Opstellen definitief inrichtingsplan • Uitwerking warmteplan • Opstellen civieltechnisch ontwerp Regulier beleid 155 Wat willen we bereiken? Bedrijfseconomische optimalisatie en risicobeheersing Vanuit haar actieve rol wordt conform het vastgestelde grondbeleid en rekening houdend met de ruimtelijke doelen gezocht naar bedrijfseconomische optimalisatie en adequate beheersing van risico’s. Wat gaan we ervoor doen? Opstellen en actualiseren exploitatieopzetten • Verwerven, (tijdelijk) beheren, slopen, saneren, bouw- en woonrijp maken van gronden ten behoeve van realisatie van woningbouw en commerciële/maatschappelijke voorzieningen conform het grondbeleid; • Het uitgeven van bouwrijpe kavels; • Het opstellen en jaarlijks actualiseren van exploitatieopzetten; • Het opstellen, beheren en herzien van (actieve) grondexploitaties. • Risicoanalyses opstellen. Regulier beleid Drielanden • Onderzoeken duurzaamheid kansen Harderweide • Oplossen planologische uitdagingen wat betreft stikstof en netcongestie voor deelgebied II zuid en deelgebied III.
• Koers bepalen voor Drielanden-Noord (tussen A28 en Drielandendreef) met oog voor verschillende kansen maar ook milieutechnische uitdagingen. Specifiek beleid Kranenburg • In het kader van risicobeheersing is voor Kranenburg door het gehele projectteam een breed risicodossier opgesteld. Deze actualiseren we periodiek. • Op de zwaardere risico's, specifiek stikstof en netcongestie worden beheersmaatregelen uitgevoerd die zien op het verlagen van de kans van optreden. • In het kader van bedrijfseconomische optimalisatie werken we binnen het project vanuit een centrale sharepoint waar de volledige project- organisatie en informatie alsmede werkvoorraad beheerd wordt en toegankelijk is. Specifiek beleid Waterfront • Tussentijdse verantwoording rijkssubsidie Woningbouwimpuls Waterfront. Specifiek beleid Weiburg • Procedure omgevingsplan • Participatie met belanghebbenden en belangstellenden • Opstellen definitief inrichtingsplan • Uitwerking warmteplan • Opstellen civieltechnisch ontwerp 156 Specifiek beleid Risicoanalyses opstellen Risicoanalyses worden jaarlijks, bij de herziening van de grondexploitaties, herzien en verwerkt in de risicoreserve per grondexploitatie. De dekking van deze risico's vindt plaats via de nog te realiseren winsten in de desbetreffende grondexploitatie.
Voor een verliesgevende grondexploitatie Waterfront en Nieuw Weiburg (voor zover het risico hoger is dan de geprognosticeerde winst) worden deze gedekt via het benodigde weerstandvermogen uit de algemene reserve. Tussentijds worden de risicodossiers actueel gehouden door de projectleiding Specifiek beleid 8.3 Wonen en bouwen Portefeuillehouder(s): M. Heldoorn Domein: Stad & Omgeving Wat willen we bereiken? Koppelkansen benutten Door het bouwen van nieuwe woningen dragen we bij aan een leefbaar en toekomstbestendig Harderwijk en Hierden waar het prettig wonen is voor iedereen. Bij de bouw van nieuwe woningen zoeken we naar koppelkansen en benutten we deze, bijvoorbeeld met het oog op duurzaamheid, groen, wonen met zorg en mobiliteit. Wat gaan we ervoor doen? Omgaan met de stikstofproblematiek Het landelijke stikstofdossier is zeer dynamisch. Om hierop goed te kunnen anticiperen en te kunnen handelen zodra nodig, is er een kopgroep stikstof ingericht. De kopgroep heeft een aantal taken waaronder; de verbinding tussen provincie/Rijk en de gemeente, een intern aanspreekpunt voor de gehele organisatie, beleidsmatig adviseren, een koppeling met de omgevingsdienst voor technische vragen en het actueel houden van kennis op het dossier.
Wat willen we bereiken? Volkshuisvestelijk omgevingsprogramma In 2025 heeft de gemeente Harderwijk een volkshuisvestelijk omgevingsprogramma vastgesteld. Hierin staat benoemd wat onze woningbouwopgave is en hoe we deze willen realiseren. We beschrijven hierin ook welke maatregelen we nemen om bijvoorbeeld woningen betaalbaar te houden en hoe we er voor willen zorgen dat er voldoende passende woningen zijn voor mensen die zorg nodig hebben. Het volkshuisvestelijk omgevingsprogramma is daarnaast ook een belangrijk uitgangspunt voor prestatieafspraken die wij met woningcorporaties maken. Op 1 juli 2026 is de Wet versterking regie volkshuisvesting vastgesteld. In 2027 actualiseren we daarom het volkshuisvestelijk omgevingsprogramma. 157 Wat gaan we ervoor doen? We willen dat er voldoende passende woningen zijn voor mensen die zorg nodig hebben of ouder worden We gaan de opgave in samenspraak met woningcorporaties en zorgpartijen, concretiseren in een geactualiseerd volkshuisvestelijk omgevingsprogramma. Nieuw beleid We hebben een meldpunt goed verhuurdersschap Bij het 'Meldpunt goed verhuurderschap' kunnen huurders die klachten hebben over hun (particuliere) huurwoning een melding maken als een verhuurder zich niet houdt aan de Wet goed verhuurderschap. Als gemeente toetsen we dit, horen we en treden we op als dat nodig is.
Regulier beleid We zetten een verhuiscoach in We willen graag dat zoveel mogelijk mensen passend wonen. Omdat verhuizen een hele stap is, ondersteunen we onze inwoners met een verhuiscoach. Die voert gesprekken en inventariseert en adviseert. Dit om de stap richting een eventuele verhuizing overzichtelijk te maken en doorstroming te stimuleren. Hierdoor kunnen onze inwoners langer zelfstandig thuis wonen. . Regulier beleid Wat willen we bereiken? Woningzoekenden kunnen een woning vinden Iedereen die in gemeente Harderwijk wil wonen, vindt binnen afzienbare tijd een woning die past bij zijn of haar wensen en behoeften op het gebied van betaalbaarheid, toegankelijkheid en woonomgeving. Wat gaan we ervoor doen? Toewijzen nieuwbouwprojecten In ons woningbouwprogramma sluiten we aan bij de afspraken die we hebben gemaakt in de Woondeal. Regulier beleid Behandelen van aanvragen voor bijzondere regelingen Beschikbaar stellen starterslening en toekomstbestendig wonen lening voor woningeigenaren en VVE's. Regulier beleid Voortgang rapporteren aan de raad We laten zien hoe het gaat met de voortgang van de woningbouwopgave. Regulier beleid Regionaal samenwerken We werken nauw samen met de provincie Gelderland, woningcorporaties en regiogemeenten met het oog op de realisatie van de afspraken uit de Woondeal.
Regulier beleid 158 Relaties onderhouden met woningcorporaties We werken nauw samen met de woningcorporaties die actief zijn in de gemeente Harderwijk. Regulier beleid Helpen bij realisering woningbouwinitiatieven Afstemming met initiatiefnemers voor woningbouwplannen met het oog op versnelling en realisatie van het volkshuisvestelijk omgevingsprogramma. O.a. door deel te nemen aan een regionale versnellingstafel waaraan ontwikkelende partijen en overheden samenwerken. Regulier beleid Coördinatie netcongestie Vanaf 2023 wordt steeds duidelijker dat netcongestie ook in gemeente Harderwijk van grote invloed is of kan worden op de woningbouwopgave. Nieuwe grootverbruik aansluitingen waren al moeilijk tot niet te verkrijgen. Dit vergt bijvoorbeeld in Waterfront een uitdaging voor de bouw van de parkeergarage Kop van de Stadswerven, die weer rand voorwaardelijk is voor de woningbouw in deze en volgende fases. Ook huisaansluitingen zullen naar verwachting tot 2030 problematischer worden. Hiermee is ook in 2030 het probleem niet opgelost; immers, op dat moment zullen de in de jaren 2023-2024 ontstane achterstanden bij de netbeheerders moeten worden weggewerkt. Om deze problematiek het hoofd te bieden, intern en extern informatie te coördineren en ook input te leveren voor de Energy Board en de projecten is een coördinator netcongestie aangetrokken.
De coördinator coördineert informatie- en kennisstromen op het gebied van netcongestie. Regulier beleid Werken aan een nieuwe overeenkomst sociale huur We hebben in 2025 nieuwe langjarige afspraken gemaakt met woningcorporaties en huurdersvertegenwoordiging over de volkshuisvestelijke opgave. Komende jaren geven we hier uitvoering aan en actualiseren we deze waar nodig. Regulier beleid Uitvoeren woningbehoefteonderzoek We voeren periodiek woningbehoefteonderzoek uit om te toetsen of ons woningbouwprogramma nog past bij de behoefte. De eerstvolgende keer is bij de actualisatie van het volkshuisvestelijk omgevingsprogramma in 2027. Regulier beleid Uitwerken van een vereveningsregeling Er wordt nog onderzocht of we deze regeling willen toepassen. Zoeken naar locatie voor woonwagenstandplaatsen We brengen advies uit over de meest kansrijke locatie voor de ontwikkeling van nieuwe woonwagenstandplaatsen en leveren een programma van eisen ten behoeve van de uitgangspuntennota en het ontwikkelbesluit. Specifiek beleid Opstellen nieuwe huisvestingsverordening Via de huisvestingsverordening sturen we op de toewijzing van schaarse woonruimte (sociale huur en sociale koopwoningen) 159 De Huisvestingsverordening is in december 2025 vastgesteld en per januari 2026 in werking getreden.
In 2027 verwachten we, na evaluatie, terug te gaan naar de Raad om de verordeningen op (kleine) onderdelen aan te passen. Regulier beleid Locatieonderzoek voor flexwoningen We voeren een integraal haalbaarheidsverzoek uit naar kansrijke locaties voor de realisatie van flexwoningen. Specifiek beleid Werken aan een plan van aanpak voor volkshuisvesting We gaan gebiedsgericht werken aan de opgave in de wijken en in Hierden. Regulier beleid Verplichte beleidsindicatoren 8.3 Wonen en bouwen Gemiddelde WOZ waarde x € 1.000,- Bron: CBS De gemiddelde WOZ-waarde is gestegen. Dit is een beeld dat ook landelijk zichtbaar is. De gemeente Harderwijk vormt hier geen uitzondering op. Stijgende marktwaardes door een grote woningbehoefte en een woningtekort zijn hier mede de oorzaak van.
160 Nieuw gebouwde woningen per 1.000 inwoners Bron: BAG/ABF In de gemeente Harderwijk zijn in 2025 317 woningen toegevoegd. Dat betekent dat de verhouding nieuw gebouwde woningen per 1.000 inwoners ook in 2025 nog een dalende lijn laat zien (t.o.v. 2022). Als we kijken naar ons planaanbod aan nieuwe woningen (en woningen waarvan de bouw gestart is in 2025 en 2026), dan verwachten we hierin vanaf dit jaar weer een stijgende lijn waar te kunnen nemen. Demografische druk Bron: CBS (De som van het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder in verhouding tot de personen van 20-65 jaar) De demografische druk in de gemeente Harderwijk is nagenoeg gelijk gebleven, zo rond de 74%. Als gemeente voeren wij geen beleid om de demografische druk te beïnvloeden. Uit woningbehoefteonderzoek weten we dat de gemeente Harderwijk relatief gezien (t.o.v. vergelijkbare gemeenten) in trek is bij jongere woningzoekenden en gezinnen. Dat verklaart mogelijk de lagere demografische druk t.o.v. vergelijkbare gemeenten.
Facultatieve beleidsindicatoren 8.3 Wonen en bouwen Ambities uitvoeringsagenda Totaal Huur | Koop | Onbekend Sociaal Middenhuur | Dure | Goedkoop | Betaalbaar | Duur <1228 | huur | <278K | 278K-420K | >420K >1228 Ambitie 2024 t/m 2030 (volkshuisvestelijk | 4800 | 1290 | 480 | 480 | 960 | 960 | 150 omgevingsprogramma) Gerealiseerd 2024 + 2025 | 609 | 95 | 24 | 9 | 82 | 277 | 122 Saldo | 4191 | 1195 | 456 | 471 | 878 | 683 | 28 Harde plannen 2026 t/m 2030 | 1797 | 429 | 134 | 183 | 439 | 612 Zachte plannen 2026 t/m 2030 | 1431 | 490 | 113 | 130 | 223 | 475 Totaal planaanbod 2026 t/m 2030 | 3228 | 919 | 247 | 313 | 662 | 1087 Verwacht realisatiepercentage ultimo 2030 | 80% | 79% | 56% | 67% | 78% | 142% * Ambitie volkshuisvestelijk omgevingsprogramma is gebaseerd op woondeal 2023, woondeal (2025) gaat uit van 4.900 woningen 2025 tot 2035. Volkshuisvestelijk programma wordt begin 2027 geactualiseerd. In de tabel is de woningbouwopgave opgenomen zoals die is vastgelegd in het volkshuisvestelijk omgevingsprogramma. Dat is een doorvertaling van de woondealafspraken uit 2023. Te zien is dat de realisatie achterblijft op de vastgelegde woningbouwopgave. Hier liggen meerdere oorzaken aan ten grondslag waaronder heronderhandelingen (om woningbouwprogramma's aan te passen aan de behoefte betaalbaar) en vertraging door bezwaar en beroep.
De komende jaren verwachten we de stijgende lijn aan opleveringen voor te kunnen zetten. Onzekerheid door stikstof en netcongestie zorgen er daarnaast ook voor dat woningbouwplannen in de tijd naar achteren schuiven ten opzichte van de verwachtingen uit 2024, zoals bijv. Kranenburg en Nieuw Weiburg. We verwachten, indien de planningen uitkomen, dat we in 2030 op een realisatiepercentage zitten van ongeveer 80%. Het woningbouwprogramma wordt in 2027 geactualiseerd. 161 Totaaloverzicht Programma 8 Bedragen x €1.000 Exploitatie | Realisatie 2025 | Begroting 2026 | Primitieve | Primitieve | Primitieve | Primitieve begroting 2027 | begroting 2028 | begroting 2029 | begroting 2030 Baten TV81 | TV81 | 1.016 | 981 | 706 | 705 | 705 | 705 Ruimtelijke ordening TV82 | TV82 | 14.120 | 24.716 | 24.385 | 11.074 | 12.497 | 8.927 Grondexploitatie (niet- bedrijventer.) TV83 | TV83 Wonen en | 3.591 | 1.897 | 1.268 | 1.268 | 1.268 | 1.268 bouwen Totaal Baten | 18.727 | 27.594 | 26.358 | 13.047 | 14.469 | 10.900 Lasten TV81 | TV81 | -2.162 | -2.885 | -1.863 | -1.835 | -1.776 | -1.776 Ruimtelijke ordening TV82 | TV82 | -11.340 | -24.716 | -24.385 | -11.074 | -12.497 | -8.927 Grondexploitatie (niet- bedrijventer.) TV83 | TV83 Wonen en | -3.263 | -5.783 | -2.841 | -2.828 | -2.825 | -2.822 bouwen Totaal Lasten | -16.765 | -33.384 | -29.088 | -15.737 | -17.098 | -13.525 Onttrekkingen TV81 | TV81 | 148
| 660 | 0 | 0 | 0 | 0 Ruimtelijke ordening TV83 | TV83 Wonen en | 423 | 2.599 | 163 | 0 | 0 | 0 bouwen Totaal Onttrekkingen | 571 | 3.259 | 163 | 0 | 0 | 0 Stortingen TV81 | TV81 | -192 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Ruimtelijke ordening TV83 | TV83 Wonen en | -67 | -2.768 | -38 | 0 | 0 | 0 bouwen Totaal Stortingen | -259 | -2.768 | -38 | 0 | 0 | 0 Gerealiseerd resultaat | 2.274 | -5.299 | -2.604 | -2.690 | -2.628 | -2.626 Financiële analyse begroting 2027 ten opzichte van begroting 2026 Bedragen x €1.000 Exploitatie | Begroting 2026 | Primitieve begroting 2027 | Primitief 2027 - Totaal 2026 Baten | 27.594 | 26.358 | -1.236 Lasten | -33.384 | -29.088 | 4.296 Onttrekkingen | 3.259 | 163 | -3.096 Stortingen | -2.768 | -38 | 2.730 Gerealiseerd resultaat | -5.299 | -2.604 | 2.695 162 163 Het resultaat van programma 8 is als volgt te verklaren: Taakveld (Bedragen x 1.000) Onderwerp Bedrag afwijking Verwijzing toelichting 8.1 + 8.3 Onderhanden werken (regulier en budget neutraal) 212 1 8.1 + 8.3 Doorberekende salariskosten -330 2 8.1 + 8.3 Incidentele budgetten programma 8 701 3 8.3 Indexatie bouwleges 31 4 8.3 Storting Realisatiestimulans in bestemmingsreserve Woonfonds 2.100 6 Diversen -19 7 Totaal 2.695 Toelichting op de financiële analyse 1.
Onderhanden werken Bepaalde budgetten die in 2025 niet (volledig) zijn benut, zijn vanuit de Jaarrekening 2025 als "onderhanden werk" meegenomen naar 2026. Deze budgetten komen in 2027 te vervallen, wat leidt tot een voordelig effect in de begroting 2027. 2. Doorberekende salariskosten Jaarlijks worden salariskosten doorberekend op basis van de verwachte urenbesteding per taakveld. Doordat er voor 2027 meer salariskosten worden doorberekend ten opzichte van 2026 leidt tot een nadelig effect in de begroting 2027. 3.Incidentele budgetten programma 8 Incidentele budgetten in 2026 komen in 2027 te vervallen, wat leidt tot een voordelig effect in de Begroting 2027. 4. Indexatie bouwleges Indexatie van de bouwleges baten ten opzichte van de begrote baten in 2026 leidt tot een voordelig effect in de Begroting 2027. 6. Storting Realisatiestimulans in bestemmingsreserve Woonfonds Bij de besluitvorming van de jaarrekening 2025 is besloten de ontvangen middelen vanuit de realisatiestimulans 2025 te storten in de reserve Woonfonds. Deze mutatie heeft in 2026 plaatsgevonden en komt in 2027 niet voor, wat leidt tot een voordeel. 7. Diversen Diverse kleine budgetwijzigingen hebben geleid tot een klein nadelig effect.
164 Paragrafen Lokale Heffingen Algemeen Naast de algemene uitkering uit het Gemeentefonds en de specifieke uitkeringen van het Rijk zijn de lokale heffingen een belangrijk onderdeel van de gemeentelijke inkomsten. Deze inkomsten kennen zowel een ongebonden karakter (algemeen dekkingsmiddel) als een gebonden karakter (specifieke heffingen). Deze paragraaf behandelt de belangrijkste uitgangspunten ten aanzien van de verschillende gemeentelijke heffingen (tarievenbeleid), geeft daarnaast een overzicht op hoofdlijnen evenals een aanduiding van de lokale belastingdruk en tenslotte een korte beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. In deze paragraaf worden uitgangspunten en in sommige gevallen tarieven voor het jaar 2027 genoemd. De definitieve tarieven en belastinggevolgen worden bij de belastingverordeningen 2027 vastgesteld en kunnen afwijken van deze begroting. Korte beschrijving Gemeenten hebben een gesloten belastingstelsel. Door de landelijke overheid wordt bepaald welke belastingen de gemeenten mogen heffen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen belastingen die onderdeel uitmaken van de algemene dekkingsmiddelen en heffingen waarbij een vergoeding wordt betaald voor een door de gemeente uitgevoerde taak of verleende dienst.
Lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken. De invoering, wijziging of intrekking van lokale heffingen dient door middel van een door de gemeenteraad vast te stellen verordening te geschieden. De definitieve vaststelling van de tarieven door de gemeenteraad vindt plaats in december 2026 en is gebaseerd op de uitgangspunten van de vast te stellen begroting. Tot de algemene middelen worden gerekend; de onroerende-zaakbelastingen, forensenbelasting, toeristenbelasting, hondenbelasting, parkeerbelasting, reclamebelasting en precariobelasting. Daarnaast zijn er een aantal belastingen die gericht zijn op het verhalen van bepaalde kosten. Deze belastingen worden ook wel bestemmingsheffingen genoemd. Dit zijn bijvoorbeeld de afvalstoffenheffing en de riool- en waterzorgheffing. Ten slotte zijn er heffingen die zien op individuele dienstverlening van de gemeente aan de inwoners van de gemeente. Dit zijn de marktgelden, grafrechten en leges als vergoeding voor diverse diensten en taken (zoals burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen, omgevingsvergunningen, etc.). De betreffende tarieven moeten in beginsel de gemaakte kosten dekken. Hier geldt het principe: de gebruiker betaalt.
Kwijtscheldingen De gemeente Harderwijk verleent kwijtschelding voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing. De gemeenteraad heeft gekozen voor een zo ruim mogelijk kwijtscheldingsbeleid. Dat betekent dat inwoners sneller in aanmerking komen voor kwijtschelding dan in gemeenten die geen gebruik maken van de mogelijkheid tot verruimen. Inkomensnorm: 100% van bijstand of AOW Bij de beoordeling kijkt de gemeente naar het inkomen. Gemeente Harderwijk hanteert hierbij de hoogst toegestane norm: · Voor inwoners met een bijstandsuitkering: 100% van de bijstandsnorm wordt vrijgelaten. · Voor AOW-gerechtigden: 100% van de netto AOW-norm wordt vrijgelaten. Met andere woorden: een inkomen op bijstandsniveau of AOW-niveau telt niet mee als draagkracht. Daardoor komt iemand sneller in aanmerking voor kwijtschelding. Extra vrijstelling voor spaargeld Naast de landelijke regels voor het vrijlaten van een banksaldo, hanteert gemeente Harderwijk extra vrijstellingen. Inwoners mogen dus méér spaargeld hebben zonder dat dit gevolgen heeft voor de aanvraag. Ook hierbij hanteert gemeente Harderwijk de hoogst toegestane normen. De extra vrijgelaten bedragen zijn: 165 · € 2.000,- voor echtgenoten of samenwonenden · € 1.800,- voor alleenstaande ouders · € 1.500,- voor alleenstaanden Deze bedragen komen bovenop de standaard landelijke vrijstelling.
Samengevat Gemeente Harderwijk voert een sociaal en ruimhartig kwijtscheldingsbeleid. Zowel de inkomensnorm als de vrijstelling voor spaargeld zijn maximaal verruimd, zodat inwoners met een laag inkomen minder snel in financiële problemen komen door lokale heffingen. Tarieven Gebaseerd op de cijfers van het Centraal Planbureau bij de Meicirculaire Gemeentefonds 2026 wordt voor het begrotingsjaar 2027 een trendmatige aanpassing voorgesteld van 2,5%. Dit is gebaseerd op de prijs bruto binnenlands product. In een aantal situaties (bijvoorbeeld reisdocumenten) worden de legestarieven (mede) vastgesteld door de rijksoverheid en gepubliceerd in de Staatscourant. Indien bij de lokale belastingmiddelen is aangegeven dat er sprake is van indexatie of trendmatige verhoging wordt hier het percentage van 2,5% bedoeld, tenzij specifiek anders aangegeven. Naast belastingen, heft de gemeente bestemmingsheffingen, rechten en leges voor individuele dienstverlening aan haar burgers. De tarieven van deze rechten en leges dienen zodanig vastgesteld te worden dat de geraamde opbrengsten de geraamde kosten voor het verlenen van de diensten niet overschrijden. De opbrengst van deze zogeheten gebonden heffingen dient alleen ter bestrijding van de kosten die de gemeente voor de betreffende dienstverlening maakt. De gemeentelijke kosten stijgen gemiddeld met 2,5% prijs bruto binnenlands product.
Het uitgangspunt is kostendekkende tarieven van in principe 100%. Benchmark woonlasten (COELO) Jaarlijks wordt de COELO Atlas van de lokale lasten opgesteld. Dit betreft een jaarlijkse monitor van de ontwikkeling van de lokale lasten op macro- en microniveau. Voor onderstaande gegevens is gebruikgemaakt van de COELO Atlas van de lokale lasten 2026. De gegevens hebben betrekking op 2026, die van 2027 zijn nog niet bekend. Onderstaande grafieken en tabellen zijn derhalve afkomstig van gegevens van COELO. Woonlasten per gemeente Woonlasten zijn betalingen die huishoudens doen in verband met wonen. De gemeentelijke woonlasten bestaan uit de Onroerendezaakbelasting (OZB), de Rioolheffing en de Afvalstoffenheffing. Een eventuele heffingskorting wordt hiervan afgetrokken. De gemeentelijke woonlasten bestaan voor huishoudens met huurwoningen uit de Afvalstoffenheffing en soms Rioolheffing. Eigenaar-bewoners betalen daarnaast ook OZB. In enkele gemeenten wordt van deze bedragen heffingskorting afgehaald. In onderstaande tabel zijn de gemiddelde woonlasten van gemeente Harderwijk afgezet tegen het gemiddelde in Gelderland en landelijk. Daarbij is in tabel 1 een onderscheid gemaakt tussen eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens en de woonlasten voor een eigenaar van een woning en de woonlasten van een huurder. Tabel 2 is in beginsel overeenkomstig tabel 1 maar dan grafisch weergegeven.
De derde tabel geeft de benchmark van Gelderland weer. 166 Woonlasten Bron: COELO Onroerende zaak belasting Vastgesteld gemeentelijk beleid • De OZB woningen is een algemene belasting. • De OZB woningen worden geheven van eigenaren. • Voor OZB woningen eigenaren worden geen vrijstellingen verleend. • Deze percentages gelden als stijging van de geraamde opbrengst t.o.v. vorig jaar. • De OZB woningen eigenaren 2026 is gebaseerd op de WOZ-waarde van 1 januari 2025. • Areaal-uitbreidingen leiden tot een hogere opbrengst, maar worden niet in de tarieven gecompenseerd. • Het OZB tarief wordt op basis van de formule A * B = C berekend. Waarbij A de WOZ-waarde van het woningareaal is, B het belastingtarief en C de benodigde omvang van de totale ontvangst belastinggelden. Om een zo nauwkeurig mogelijk belastingtarief te kunnen bepalen is de kennis van de waarde van de woningen essentieel. Vandaar dat het tarief op een zo laat mogelijk moment in het jaar ter vaststelling wordt aangeboden. • Op grond van de Meicirculaire 2026 wordt voor de marktontwikkeling van woningen tussen 1 januari 2025 en 1 januari 2026 de WOZ-waarde ontwikkeling geschat op 6,5%. Hier wordt bij de bepaling van de tarieven rekening mee gehouden. Voornemen 2027: • De geraamde opbrengst OZB woningen eigenaren 2027 wordt gebaseerd op de opbrengst OZB 2026.
De WOZ-waarde stijging wordt verdisconteerd (verlaagd) in het OZB-tarief 2027 en verhoogd met een inflatiecorrectie. • Gelet hierop wordt het volgende tarief voorgesteld: OZB-eigendom 0,0881% (2026: 0,0915%). • De tarieven worden officieel vastgesteld bij de besluitvorming van de raad omtrent de belastingverordeningen. Onroerende zaak belasting niet-woningen (eigenaar en gebruiker) Vastgesteld beleid • De OZB niet-woningen is een algemene belasting.
167 • De OZB niet-woningen worden geheven van eigenaren en gebruikers. • Voor OZB niet-woningen wordt geen kwijtschelding verleend. • Voor OZB niet-woningen bestaan wettelijke vrijstellingen. • De leegstand van niet-woningen wordt niet gecompenseerd door hogere tarieven. • Areaal-uitbreidingen leiden tot een beperkte hogere opbrengst, maar worden niet in de tarieven gecompenseerd. • De WOZ-waardeontwikkeling van niet-woningen bedraagt overeenkomstig de Meicirculaire 2026 2,75% voor niet-woningen. Voornemen 2027: • De opbrengsten 2027 OZB niet-woningen (eigenaren en gebruikers) zijn gebaseerd op de OZB- opbrengst 2026. De WOZ-waarde stijging wordt verdisconteerd (verlaagd) in het OZB-tarief 2027 en verhoogd met een inflatiecorrectie. • Gelet hierop worden de volgende tarieven voorgesteld: OZB-eigendom 0,2887% (2026: 0,2894%) en OZB-gebruik 0,2317% (2026: 0,2323%). • De tarieven worden officieel vastgesteld bij de besluitvorming van de raad omtrent de belastingverordeningen. Afvalstoffenheffing Vastgesteld beleid • De Afvalstoffenheffing is een specifieke (bestemmings)heffing; een vergoeding voor de kosten van ophalen en verwerken van huishoudelijk afval. • De Afvalstoffenheffing wordt geheven van gebruikers van woningen.
• Uitgangspunt is volledige kostendekkendheid, waarbij tevens rekening wordt gehouden met de te compenseren btw, de overhead, de rentelast en de stand van de voorziening Afvalstoffenheffing. • Het te betalen bedrag aan afvalstoffenheffing bestaat uit een vastrecht tarief en een variabel tarief (per aanbieding van een minicontainer / per klepopening van een ondergrondse voorziening). • Voor afvalstoffenheffing is kwijtschelding mogelijk. Dit leidt tot een inkomstenderving. Deze inkomstenderving wordt gecompenseerd door hogere tarieven Afvalstoffenheffing. • Voor afvalstoffenheffing is een tegemoetkoming medisch afval mogelijk. De inkomstenderving is opgenomen in het bedrag vermeld bij kwijtschelding. Deze inkomstenderving wordt gecompenseerd door hogere tarieven Afvalstoffenheffing. Voornemen 2027 • De tarieven worden zodanig vastgesteld dat de begrote baten de begrote lasten niet overstijgen. • De voorgestelde tarieven afvalstoffenheffing en de in de tabel 'Tarieven leges en heffingen' opgenomen tarieven zijn nog voorlopig. • De tarieven 2027 worden officieel vastgesteld middels de vaststelling van de belastingverordeningen. Beleidsmaatregelen zullen verwerkt worden in de opzet van de verordening afvalstoffenheffing.