Bijlage 1. 240625 Def_OmgevingsvisieHarderwijk-gecomprimeerd

OMGEVINGSVISIE

HARDERWIJK

2040

De volgende stap: van groei naar bloei

2040

Bewerkte bron: horizon uit regierapport Harderwijk 2040 (ontwerp Inzpire)

De omgevingsvisie is van ons allemaal Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingevoerd. Deze wet verplicht elke gemeente om een Omgevingsvisie vast te stellen. De Omgevingsvisie Harderwijk beschrijft de visie over onze toekomst. Waar gaan we naar toe met onze stad, ons dorp en ons buitengebied? Wat is belangrijk om te behouden en te beschermen? Welke behoeften zijn er in de samenleving. Dat zijn vragen die de afgelopen tijd in kaart zijn gebracht en met veel mensen in de Harderwijker en Hierdense samenleving zijn besproken. Soms in inloopbijeenkomsten, soms in één-op-één gesprekken, soms met het online-stadsgesprek. De Omgevingsvisie is opgebouwd uit drie invalshoeken: ten eerste is rekening gehouden met natuurlijke systemen, zoals bodem, water, natuur en klimaat. Dat heeft geleid tot het eerste principe, namelijk dat natuurlijke systemen leidend zijn voor de ruimtelijke ontwikkeling. Als tweede zijn de wensen uit de samenleving belangrijk. Gezondheid en leefstijl, ontmoeting en verbinding, kwetsbare inwoners en bestaanszekerheid bepalen daarmee het tweede leidende principe: het welbevinden van onze inwoners staat voorop. Als laatste beschrijft de visie wat we voor al deze wensen en behoeften in onze leefomgeving moeten doen.

Moeten we wegen uitbreiden of juist afwaarderen, geven we fietsers en voetgangers meer ruimte, moeten er scholen bij, zijn de voorzieningen voldoende, moet er nog ruimte komen voor nieuwe bedrijven of kantoren of hotels, waar bouwen we woningen en waar beslist niet, hoe houden we rekening met nieuwe energiesystemen? Dat betekent keuzes maken: de ruimtepuzzel. Allemaal vragen waarover is nagedacht – niet alleen per principe maar ook in onderlinge samenhang. Dat wil zeggen: in de Omgevingsvisie schetsen we een beeld waar we met elkaar naar toe ontwikkelen, rekening houdend met al die ruimtevragers en zorgdragend voor een duurzame, gezonde en veilige leefomgeving. Dat toekomstbeeld is onze gezamenlijke droom waar we samen met u aan gaan werken. Dat wil niet zeggen dat morgen alles anders is. Het betekent vooral dat we de komende jaren heel bewust keuzes gaan maken die bijdragen aan dit gezamenlijke toekomstbeeld voor 2040. De gemeente gaat zich daar in ieder geval voor inzetten, maar hoopt dat ook u als inwoner of ondernemer van onze mooie gemeente daaraan uw steentje wilt bijdragen. Ik heb er alle vertrouwen in dat we daarmee een nog mooiere, veiligere en gezondere woon- en leefomgeving ontwikkelen, waarin natuurlijke systemen én de mens centraal staan.

Ik wil iedereen bedanken voor zijn of haar inzet in dit proces: het Kernteam Omgevingsvisie, de projectgroep, de vele sleutelfiguren en alle inwoners en ondernemers die hebben meegedacht. Want alleen samen kunnen we bouwen aan een duurzamer, gezonder Harderwijk en Hierden. 2040 klinkt ver weg... en daarom moeten we ons er nu op voorbereiden!

Marcel Companjen, wethouder Omgevingswet

INHOUD

Voorwoord 3 Samenvatting en leeswijzer 7

DEEL C + D

DEEL B

DEEL A 1. Algemeen

9

4. Thematische benadering

29

1.1. Wat is een omgevingsvisie?

9

4.1. Algemeen

29

1.2. Regierapport met ingrediënten

10

1.3. Welke stad willen we zijn?

12

4.2. Natuurlijke alliantie

30

1.3.1. Het waarom

12

4.2.1. Natuurlijk systeem is dragend voor de ontwikkeling

30

1.3.2. Het natuurlijk systeem is de drager voor de ontwikkeling

12

4.2.2. Bodem

32

1.3.3. Het welbevinden van onze inwoners staat voorop

14

4.2.3. Water

37

4.2.4. Natuur en groen

44

4.2.5. Klimaatverandering

49

4.3. Alliantie van mens en maatschappij

54

4.3.1. Het welbevinden van onze inwoners staat voorop

54

4.3.2. Gezonde leefstijl en gezonde veilige leefomgeving

56

4.3.3. Ontmoeting, verbinding en sociale samenhang

69

4.3.4. Inwoners in kwetsbare situaties

74

4.3.5. Arbeidsmarkt, onderwijs, inkomen

78

4.4. Alliantie van bouw en infrastructuur

82

4.4.1. De basisstructuur is uitgangspunt

82

1.4. De fysieke grenzen van Harderwijk

15

1.5. Aanpak

15

1.5.1. Alliantiebenadering

15

2. Stad van de toekomst

17

2.1. Algemeen

17

2.2. Duurzame stad

19

2.3. Inclusieve stad

20

2.4. Regiostad

21

3. Basisstructuur

23

3.1. Algemeen

23

3.2. Natuurlijk systeem

24

3.3. Gezonde leefstijl en gezonde veilige leefomgeving

25

3.4. Sociale samenhang

25

3.5. Historische structuurdragers

25

3.6. Basisstructuurkaart

27

4.4.2. Omgevingskwaliteit: bebouwing, erfgoed en openbare ruimte 83 4.4.3. Wonen

90

4.4.4. Voorzieningen

95

4.4.5. Mobiliteit en (ondergrondse) infrastructuur

100

4.4.6. Ruimte voor ondernemen

114

4.5. Visiekaart

124

4.5.1. Algemeen

124

DEEL A + B

DEEL D

DEEL C 5. Gebiedsgerichte uitwerking

127

6. Realisatie en uitvoering

149

5.1. Algemeen

127

6.1. Algemeen

149

5.2. Binnenstad

128

6.2. Samenwerking

149

5.3. Waterfront

129

6.3. Programma’s

150

5.4. Zeebuurt

130

6.3.1. Wat is een programma?

150

5.5. Friesegracht

131

6.3.2. Proces werken met programma’s

150

5.6. Nieuw Weiburg

132

5.7. Sypel

133

5.8. Stadsdennen

134

5.9. Stadsweiden

135

5.10. Slingerbos

136

5.11. Tweelingstad

137

5.12. Drielanden

138

5.13. Stadsrand-zuid

139

5.14. Frankrijk

140

5.15. Lorentz

141

5.16. Buitengebied

142

5.17. Hierden dorp

143

5.18. Hierden Buiten

144

5.19. Bos- en natuurgebied Veluwe

145

5.20. Randmeren/Wolderwijd

146

5.21. Participatie conclusies

147

6.4. Participatie

152

6.5. Evaluatie en monitoring

153

6.6. Maatschappelijk toegevoegde waarde

154

6.7. Regeling financiële bijdrage

154

6.8. Kostenverhaal

155

6.9. Grondbeleid

155

Colofon 157

REGIE RAPPORT

STAPPENPLAN OMGEVINGSVISIE LEIDENDE PRINCIPES Het natuurlijke systeem is de drager voor ontwikkeling

UITWERKING IN BASISSTRUCTUUR

Het welbevinden van onze inwoners staat voorop

NATUURLIJKE ALLIANTIE

I.

natuurlijk systeem als basis

II.

gezonde en veilige leefomgeving

III.

sociaal netwerk

IV.

herkenbare historische structuurdragers

alliantie benadering

klimaatverandering

gezonde leefstijl en -omgeving sociale verbinding

natuur en groen ALLIANTIE MENS EN MAATSCHAPPIJ

kwetsbare inwoners

water

2040

onderwijs, werk en inkomen

Harderwijk

bodem

ruimtelijke kwaliteit en erfgoed

ruimte voor ondernemen SUPER MARKT

ALLIANTIE BEBOUWING EN INFRASTRUCTUUR

mobiliteit en infrastructuur

86

wonen voorzieningen

uitwerking van thema’s

OMGEVINGSVISIE 2040 Harderwijk

thema lagen

uitwerking van deelgebieden

inhoud

Samenvatting en leeswijzer De omgevingsvisie Harderwijk gaat over de toekomst van Harderwijk, Hierden en het buitengebied. Er wordt gezocht naar de samenhang van veel onderwerpen waar de gemeente een rol in speelt en dan met name in de ruimtelijk aspecten van die onderwerpen. Ruimte is een schaars goed, zeker in ons land en dus ook in onze gemeente. Waar steeds over moet worden nagedacht is, dat de ruimte die we hebben voor al onze ideeën en plannen beperkt is. Iedere ruimtewens gaat min of meer ten koste van een bestaande functie of andere ruimtewensen. Er moeten dus keuzes worden gemaakt. Ook kan, nee moet naar multifunctioneel ontwerpen worden gekeken, geïntegreerde oplossingen worden gezocht en de grenzen van bouwen in hoogten en onder het maaiveld worden verkend. Dat laatste moet met bijzondere aandacht vanwege de toenemende druk op de ruimte onder de grond. De omgevingsvisie is het leidende en integrerende beleidsdocument voor alle ruimtelijke ontwikkelingen van Harderwijk. Kortom over alles wat een plekje moet hebben in onze gemeente. Er wordt uitgelegd hoe we om willen gaan met de maatschappelijke opgaven, hoe we verschillende initiatieven gaan beoordelen en hoe we gaan prioriteren. De omgevingsvisie wordt uitgewerkt met de methodiek van de alliantiebenadering.

Een benadering die onderwerpen indeelt op basis van systemen die veel met elkaar te maken hebben en een vergelijkbare tijdsspanne hebben; korte, middellange of lange termijn. In het eerste hoofdstuk is gesproken over het waarom met twee belangrijke leidende principes als uitgangspunten. Die uitgangspunten komen steeds terug in de visie. Daarnaast is uitgelegd dat de ruimte schaars is en de opgaven groot zijn, te groot. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. In hoofdstuk twee wordt beschreven hoe keuzes gemaakt zouden worden vanuit het natuurlijke systeem en wat dan de prioriteit zou moeten hebben. Daarnaast bekijken we het vanuit een inclusieve blik waarin iedereen in de samenleving moet kunnen meedoen. Ten slotte bekijken we de opgaven met een ruimtepuzzel blik of met regiobril wetende dat we onze buurgemeenten hard nodig hebben om te kunnen voldoen aan de optelsom van alle opgaven. We sluiten dit hoofdstuk af met de zoektocht naar overlap: hoe zorgen we dat een plus een drie wordt en we zowel onze duurzaamheidsopgaven als het menselijk welbevinden voldoende plek kunnen bieden.

Een eerste koppeling tussen deze invalshoeken is de basisstructuur. De basisstructuur is een robuuste structuur door Harderwijk, Hierden en buitengebied op basis van natuurlijke systemen. De basisstructuur is de structuur door de gehele gemeente waar op basis van bestaande groene en blauwe structuren en aangevuld met historische lijnen de basis wordt gelegd voor wandelen, fietsen, sport en spel en ontmoeting. Gecombineerd met maatregelen in relatie met klimaatverandering wordt deze structuur verbeterd, aangevuld en beschermd. De onderbouwing en de beschrijving daarvan is te lezen in hoofdstuk drie. De integrale thematische benadering van de ontwikkeling van Harderwijk, Hierden en het buitengebied wordt beschreven in hoofdstuk vier. Een Omgevingsvisie gaat over de toekomst van een gemeente, stad en wijken of gebieden. Dat vraagt om een realistisch verhaal met ambities en doelen. Veel van deze ambities en doelen overlappen en in de thematische benadering wordt nadrukkelijk gezocht naar de samenhang van bepaalde opgaven, ambities en te behalen doelen. Dit hoofdstuk wordt afgesloten met de visiekaart, hierin staan de belangrijkste opgaven (op gemeenteniveau) weergegeven. Daar waar mogelijk worden de principes en keuzes toegepast op de wijken en buurten in Harderwijk.

Dat zal soms in detail kunnen vanwege een actuele gebiedsontwikkeling, vaker zal er sprake zijn van een bestaande wijk en zullen vanuit de visie noodzakelijk geachte ingrepen in hoofdstuk vijf worden geschetst. In een wijkgerichte benadering met een grondig participatietraject zal dat met wijkbewoners, ondernemers en instellingen in de komende jaren verder uitgewerkt worden. Ten slotte zal de wijze waarop onderdelen vanuit deze omgevingsvisie direct (door de gemeente) of indirect (door derden) zullen worden gerealiseerd worden beschreven in hoofdstuk zes. Hoe gaat het allemaal in zijn werk. Hoe werkt de omgevingsvisie door als toetsingskader voor overig beleid, plannen en initiatieven? In de visie komt u ook regelmatig gekleurde tekstkaders tegen. Daarin staat geconcretiseerd waaraan gedacht wordt. De visie gaat over de komende circa twintig jaar. Dat betekent dat we wel beelden kunnen schetsen met de wetenschap van nu, maar dat eigenlijk wel zeker is dat de toekomst net iets anders zal zijn dan nu gedacht.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

7

DEEL A | basis

DEEL B | thema uitwerking

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

inhoud

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

Basisstructuur

8

DEEL A | basis

DEEL B | thema uitwerking

DEEL D | realisatie

inhoud

In een omgevingsvisie staan de ontwikkelingen en ambities voor een grondgebied. Daarbi infrastructuur, watersystemen, water, bodem, lucht, landschappen, natuur, Werelderfgoe plan maar toont de hoofdlijnen voor het langetermijnbeleid. Het Rijk, de provincies en ge

1. Algemeen

Inzicht same 1. en Algemeen

Wat is een omgevingsvisie?

Voor u ligt de omgevingsvisie. Dit is de visie over de toekomst van onze stad Harderwijk, dorp Hierden en het buitengebied inclusief natuurgebieden. In de omgevingsvisie wordt beschreven hoe we omgaan met uitdagingen zoals de woningvraag, gezondheid, bereikbaarheid, toegankelijkheid en duurzaamheidsopgaven1. De omgevingsvisie is het leidende en integrerende beleidsdocument voor alle ruimtelijke ontwikkelingen van Harderwijk. Kortom over alles wat een plekje moet hebben in onze gemeente en de samenhang daartussen. Er wordt uitgelegd hoe de gemeente om wil gaan met de maatschappelijke opgaven, hoe de gemeente verschillende initiatieven gaat beoordelen en hoe wordt geprioriteerd. Een omgevingsvisie is een strategisch plan. Dat wil zeggen: het kijkt verder dan we ons soms kunnen voorstellen. Bedenk bijvoorbeeld hoe we twintig jaar geleden leefden en zie, hoe toen naar de toekomst werd gekeken. En zie nu wat er van geworden is. Strategisch wil ook zeggen dat we kijken naar de grotere verbanden, hoe we problemen van vandaag oplossen door te kijken naar de mogelijkheden van morgen. De omgevingsvisie is een wettelijke verplichting voortkomend uit de Omgevingswet, op strategisch niveau (lange termijn) en op hoofdlijnen. Het betreft de stip op de horizon voor de fysieke leefomgeving. Het gaat over onderwerpen en doelstellingen die volharding en een lange adem vergen.

De omgevingsvisie beoogt een verbindend en overkoepelend document te zijn. De omgevingsvisie vervangt de structuurvisie Harderwijk 2031 en integreert en actualiseert andere beleidsstukken zoals de Mobiliteitsvisie en het GVVP, het Waterplan, de Woonvisie, de Nota Sociaal Domein en andere visies met ruimtelijke (fysieke) aspecten. Deelvisies zijn uitwerkingen van de hoofdprincipes uit deze Omgevingsvisie, bijvoorbeeld een parkeervisie of een kerkenvisie. Een deelvisie of uitwerking kan ook meer gebiedsgericht zijn zoals een Masterplan Nieuw Weiburg. Deelvisies zijn geen wettelijke verplichting, zijn meer tactisch van aard (voor de middellange

Stad van de toekomst

2.

Milieubeleidsplan

Natuurbeleidsplan 3.

Waterplan Verkeer- en vervoersplan Structuurvisie

Nu

Basisstructuur

Omgevingswetportaal.nl

1.1.

Omgevingsvisie

DEEL C | gebiedsuitwerking

termijn) en beperken zich dus tot één of een beperkt aantal thema’s. Nieuwe De huidige wet- en regelgeving voor de fysieke leefomgeving is deelvisies moeten dus altijd aansluiten bij de principes en uitgangspunten van versnipperd en verspreid over verplichte sectorale beleidsplannen. de vastgestelde omgevingsvisie. Vanwege de botsen samenhang met bijvoorbeeld Het overzicht ontbreekt daardoor en soms de plannen. woonvisie, mobiliteitsvisie, duurzaamheidsvisie, nota inclusiviteit, beleid op onderwijs, sport en niet te vergeten de gezondheidsnota zal bijstelling regelmatig nodig zijn. De omgevingsvisie moet daarom een dynamisch document zijn. Dat wil zeggen het geeft richting aan het overige beleid en die richting wordt bijgesteld als de actualiteit daar om vraagt. De toekomst voorspellen is immers niet mogelijk. Na vaststelling van de omgevingsvisie door de gemeenteraad geldt het als toetsingskader en kan afwijking daarvan betekenen dat de gemeenteraad de omgevingsvisie bijstelt, aanpast of actualiseert.

Straks

De integrale omge aan wat het veran verantwoordelijkh

1. Energietransitie, klimaatverandering, biodiversiteit en circulariteit.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

9

DEEL A | basis

DEEL B | thema uitwerking

DEEL D | realisatie

DEEL C | gebiedsuitwerking

inhoud

TOTSTA N D KO M I N G R EG I E R A P P O RT

Daarnaast vormt de basisstructuur het uitgangspunt voor de toekomstige doorontwikkeling van Harderwijk. Deze structuur wordt vastgelegd in de omgevingsvisie en is van strategisch belang en daarmee richtinggevend voor iedere nieuwe ontwikkeling.

1.2. Regierapport met ingrediënten Het Regierapport is een samenvatting van bestaand beleid, trends & ontwikkelingen, kennis samengevat in de Stadsatlas en gecheckt bij vele sleutelfiguren in de stad en dorp, wordingsgeschiedenis samengevat in de Stadsgenese. De Stadsatlas is een stand van zaken van het Harderwijk en Hierden van 2021/2022. De Stadsatlas geeft per alliantie op themakaarten informatie, trends en ontwikkelingen, het geldende beleid en geeft bouwstenen mee voor de omgevingsvisie.

HOE ZIET HARDERWIJK ER IN DE TOEKOMST UIT

393

inwoners namen deel aan de enquete

BEDANKT!

UITKOMSTEN ENQUÊTE HARDERWIJK HORIZON 2040 Onder het motto Harderwijk Horizon 2040 zijn inwoners van Harderwijk en Hierden uitgenodigd mee te denken over de Omgevingsvisie. In december 2019 is de enquête ‘Hoe ziet Harderwijk er in de toekomst uit?’ online gezet. In totaal hebben 393 inwoners van Harderwijk en Hierden de enquête ingevuld. Via deze infographic laten we de belangrijkste uitkomsten zien. De gemeente gebruikt de informatie om de te behouden kwaliteiten te bepalen. Ook zijn de resultaten van belang in de volgende fase van de opstelling van de Omgevingsvisie, het maken van keuzes voor de toekomst. Dat staat voor komend najaar op het programma.

beleid

online stadsgesprek Trots op Harderwijk december 2019

Dolfinarium

OP WELKE PLEK BEN JE TROTS?

Het water

Binnenstad Strandeiland

Het bos Crescent park

FAVORIETE PLEK IN DE GEMEENTE

17% Het bos incl. Beekhuizerzand 17% Binnenstad 17% Het water 13% Boulevard 11% Eigen woonomgeving 7% Strandeiland 4% Zeepad 4% Markt(plein) 3% Vischmarkt 3% De havens 2% 2%

TOP10 WAT MOET HARDERWIJK HEBBEN IN 2040?

Boulevard

Waterfront Het openbaar groen Vischmarkt

10% Intercity station 10% Passender woonaanbod voor alle doelgroepen

GIS bibliotheek met bronkaarten

themakaarten

9% Meer openbaar groen 9% Een mooi volwaardig theater 8% Bruisende, gezellige binnenstad met functiemenging 7% Veilig en schoon Harderwijk 7% Energieneutraal/ duurzamer Harderwijk 6% Minder leegstand in de binnenstad 5% Betere fietsvoorzieningen 5% Beter OV- verbindingen

HOE VIND JE HET OM IN HARDERWIJK TE WONEN?

24%: overig

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

Waterfront

Stadsweiden

GEWELDIG

28%

Boulevard

Het waterDiversiteit

Voorzieningen SchaalgrootteSfeer Ondernemende stad

Het bos Bereikbaarheid fiets

NEUTRAAL

30 sleutelgesprekken 2020/2021

Woningmarkt

Boulevard

Het water

Ondernemende stad

Schaalgrootte

Het bos

PRETTIG

66%

Historie Historische panden

Geuroverlast

Criminaliteit

4%

Overlast AZC verkeer Binnenstad

AZC

NIET PRETTIG

Weinig Bereikbaarheid activiteiten Overlast verkeer

trends en ontwikkelingen Activiteiten Stadsontwikkeling

Voorzieningen Sfeer Culturele binnenstad Centrale ligging in Nederland

TOP10 WELKE PLEK VERDIENT VERBETERING?

WAAR BEN JE ALS INWONER TROTS OP?

17% Binnenstad 12% Stadsweiden 9% Tweelingstad 7% Stationsomgeving 6% A28 6% Zeebuurt 5% Stadsdennen 5% Winkelcentrum Stadsweiden 5% Vuldersbrink 4%

3.

Drielanden

24%: overig

Sociale cohesie Voorzieningen De sfeer

Afname groen

Dorpsgevoel

2%

STADSATLAS HARDERWIJK

STADSGENESE HARDERWIJK

Stadsatlas

Stadsgenese

stadsgesprek Stadsdennen juni 2022

online stadsgesprek Harderwijk 2040 november 2021

advies sociale adviesraad december 2021

BOUWSTENEN

gemeenteraad januari 2022

REGIE T RAPPOR

regierapport met uitgangspunten en basisstructuur

OMGEVINGSVISIE

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

2040

HARDERWIJK

studio ilva

Op 27 januari 2022 heeft de gemeenteraad het Regierapport met onderliggende stukken Stadsatlas en Stadsgenese vastgesteld. Dat is de basis voor de Omgevingsvisie Harderwijk 2040. Twee uitgangspunten staan daarin centraal: 1. het natuurlijk systeem is drager voor iedere ontwikkeling en; 2. het welbevinden van onze inwoners staat voorop.

10

Basisstructuur

DEEL A | basis

DEEL B | thema uitwerking

De bouwstenen zijn verkregen uit gesprekken die met veel Harderwijker en Hierdenaren zijn gehouden. Deze bouwstenen zijn ingedeeld en gecategoriseerd binnen de drie allianties: • natuurlijke alliantie; • alliantie mens en maatschappij; • alliantie bouw en infrastructuur. De bouwstenen worden gebruikt in de omgevingsvisie. Vaak zijn het ambities of wensen, soms opgaven, soms een oproep om actie. Sommige bouwstenen laten zich goed verwerken in de basisstructuur andere bouwstenen worden meegenomen in de thematische benadering van de visie. Deze worden daarna weer vertaald in fysieke maatregelen of beleid. In de omgevingsvisie wordt dit in samenhang bekeken, in de wetenschap dat we zuinig met de beschikbare ruimte omspringen, functies veranderen en de samenwerking met de regio steeds belangrijker wordt. Naast de Stadsatlas met de bouwstenen is ook een Stadsgenese (de wordingsgeschiedenis) gemaakt. Daarin is gekeken naar de ontwikkelingsgeschiedenis van onze stad Harderwijk en het dorp Hierden. De gemeente kent een lange geschiedenis en heeft vooral de laatste 70 jaar een stormachtige groei doorgemaakt. Er is gekeken naar de wordingsgeschiedenis van Harderwijk en Hierden en de verbondenheid met de natuurlijke systemen. Na de Stadsgenese is ook een Regiogenese opgesteld voor de gemeenten Ermelo, Harderwijk en Zeewolde.

Het geeft ons inzicht hoe ons gemeenschap steeds gebruik heeft gemaakt van de gunstige ligging op hoge grond direct aan de Zuiderzee, daar ook stadsrechten mee verwierf, sterk werd in handel en visserij. In latere tijden werd Harderwijk een gemeenschap die altijd open heeft gestaan voor het opnemen van anderen zoals de vele militairen met hun invloeden. Hiermee kunnen we kijkend naar het verleden beter begrijpen hoe zaken tot stand zijn gekomen. En hoe Harderwiekers en Hierdenaren zich altijd hebben weten aan te passen aan de grote veranderingen door de eeuwen heen en wat we daarvan kunnen leren. Harderwijk is daarmee altijd een open gemeenschap geweest.

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

verbonden werd met het achterland. Na de reformatie kreeg Harderwijk zelfs een universiteit en de Gelderse munt. De Fransen maakten hier een einde aan. Na het vertrek van de Fransen groeide Harderwijk uit tot een garnizoensstad met vier militaire kazernes. Daardoor kwamen veel mensen van ‘buiten’ naar Harderwijk en met het koloniaal werfdepot zelfs uit heel Europa. Harderwijkers hebben een bestaan opgebouwd door steeds naar nieuwe kansen te kijken in handel, visserij en landbouw. Het was en is een open gemeenschap en de lef is daarmee in de Harderwijkse genen gaan zitten. En die lef wil Harderwijk nog steeds tonen door de opgaven met open vizier tegemoet te treden en te denken in mogelijkheden in plaats van problemen.

inhoud

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

Basisstructuur

Naast die open houding en lef is het verenigingsleven ook altijd een belangrijk onderdeel geweest van de samenleving. Het omzien naar elkaar en het elkaar betrekken is een andere kernkwaliteit van de Harderwijker en Hierdenaar. Deze kwaliteiten van de Harderwijkse samenleving laten zich vertalen in een stad waar men niet schroomt om buiten gebaande paden te denken en waar we groot denken maar oog blijven houden voor elkaar. Waar Harderwijk grootstedelijke ambities met centrumfuncties voor een grotere regio toont, is de Hierdense setting er een van publieke familiariteit ofwel, we kennen elkaar en komen elkaar regelmatig tegen in het publieke domein.

Harderwijk verkreeg stadsrechten in 1231 en had daarmee een belangrijke regiofunctie waar mensen uit de regio bij dreigend gevaar veiligheid zochten in de vesting. Later sloot de stad zich aan bij het Hanzeverbond waardoor internationaal handel werd gedreven en de stad via diverse handelswegen

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

11

DEEL A | basis

1.3.

DEEL B | thema uitwerking

Welke stad willen we zijn?

1.3.1. Het waarom Het antwoord op de vraag welke stad we willen zijn ligt besloten in de historie. Harderwijk is trots op haar verleden en koestert dat. Als relatief kleinere stad heeft Harderwijk veel te bieden aan haar inwoners maar ook aan de inwoners van omliggende gemeenten vanwege haar unieke ligging tussen water van de Randmeren en de Veluwe. Belangrijke voorzieningen als het ziekenhuis St. Jansdal, MBO-onderwijs, regiokantoren, innovatieve toonaangevende bedrijven op het grootste aaneengesloten regionale bedrijventerrein van Gelderland, toeristische attracties, waaronder het rijke Harderwijkse culturele erfgoed, en aansprekende evenementen trekken dagelijks veel mensen naar de stad. En dat willen we graag zo houden. Niet door tevreden toe te kijken maar door steeds de kansen te zien en de regie te nemen zoals jaren geleden het project Waterfront heeft geleid tot een succesvolle nieuwe boulevard. Dat maakt en houdt onze stad levendig en aantrekkelijk en zorgt ervoor dat ondernemers voldoende omzet blijven genereren. Diezelfde vooruitstrevendheid wil de gemeente hanteren bij het aanpakken van andere opgaven zoals de stikstofproblematiek, de druk op de woningmarkt, het vervullen van vacatures, etc. door steeds op een innovatieve manier te kijken naar hoe het anders en beter kan.

Dat doet de gemeente in eerste instantie voor haar eigen inwoners, maar zij ziet voor zichzelf ook een belangrijke rol in de regio als centrumgemeente met regionale voorzieningen. Een lang gekoesterde wens van verbeterde treinverbindingen (d.w.z. sneller en hoog frequenter) voor Harderwijk in combinatie met de ontwikkeling van Nieuw Weiburg (stationsomgeving) met Challengeboulevard met een goed op de regio aansluitend onderwijsaanbod zijn daar voorbeelden van. Ten slotte wil Harderwijk niet zozeer groeien maar bloeien. Daarmee bedoelen we dat de ambitie niet is om maximaal te groeien in inwoneraantallen maar dat de groei voortkomt uit een autonome groei en de bloei niet in de weg mag staan. Harderwijk heeft met een woondeal van 5.500 woningen tot 2030 al een fors bod neergelegd. Een groei als omliggende steden als Amersfoort of Zwolle is niet de ambitie. De groei dient het voorzieningenniveau te ondersteunen. Met andere woorden er dient een goed evenwicht gezocht te worden om het regionale voorzieningenniveau in stand te kunnen houden. Het leidt tot het tot bloei komen van de stad waar de samenleving in haar kracht wordt gezet en waar niet alles afhangt van het doen en laten van de gemeente. Waar mensen

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

elkaar weten te vinden in lokale netwerken en komen tot mooie initiatieven waar de gemeente al dan niet in participeert. Uiteraard met aandacht voor de fysieke leefomgeving. De gemeente wil daarmee een extra stap vooruit zetten. Daarvoor hanteert de gemeente twee leidende principes:

1.

Het natuurlijk systeem is de drager voor de ontwikkeling.

2.

Het welbevinden van onze inwoners staat voorop.

inhoud

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

1.3.2. Het natuurlijk systeem is de drager voor de ontwikkeling Het gaat wereldwijd niet goed met ons ecologische systeem. In onze westerse wereld zijn die gevolgen nog te overzien maar dat geldt niet voor veel onderontwikkelde landen in de wereld. Ook onze Harderwijkse en Hierdense gemeenschap zal zorgvuldig moeten zoeken naar manieren om onze ecologische voetafdruk te verkleinen om daarmee de negatieve effecten van ons handelen niet af te wendelen op toekomstige generaties of mensen elders. (Bron: Kamerbrief water en bodem sturend, Den Haag, november 2022). In de afgelopen decennia zijn in Nederland en ook in Harderwijk vaak keuzes gemaakt die los stonden van natuurlijke systemen (water, bodem, grondstoffen en klimaat). Door allerlei technische oplossingen was dat minder noodzakelijk. Inmiddels is de keerzijde van technische oplossingen dat die kwetsbaar zijn en niet erg duurzaam. (Bron: Kamerbrief water en bodem sturend, Den Haag, november 2022). De gemeente volgt met dit eerste leidende principe het besluit van de minister van Infrastructuur en Waterstaat.

‘Water en bodem zijn van grote invloed op ons dagelijks leven. We halen ons drinkwater uit de bodem. De bodem biedt stevigheid, als fundament voor onze wegen en huizen. Is de bodem te nat of juist te droog? Dan merken we dat aan lagere opbrengsten, schade aan de natuur of in de supermarkt aan hogere prijzen. Elk stukje bodem en oppervlaktewater in ons land is in gebruik, soms voor vele doeleinden tegelijk. En niet alleen wat je ziet. Ook onder de grond is het een drukte van jewelste. Buizen, pijpen, kabels, winning van grondstoffen. Op die bodem moeten we zuinig zijn. Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, kunnen we in Nederland ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water.’

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

12

Basisstructuur

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL B | thema uitwerking

Rijksdienst Cultureel Erfgoed / Creative Commons 4.0

DEEL A | basis

DEEL D | realisatie

inhoud

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

Zo is in 1863 met de aanleg van de spoorlijn goed gekeken naar de bodemstructuur en is deze prachtig gesitueerd op de rand van de dekzandruggen. Destijds is de oude loop van de Sypel helaas genegeerd. Tegenwoordig zien we nu dat bij piekbuien er juist wateroverlast ontstaat aan de Veluwezijde van de spoordijk.

Daarom gaat Harderwijk haar steentje bijdragen bij het vergroten van de biodiversiteit en het tegengaan van klimaatverandering met een verantwoorde omgang met natuurlijke water- en bodemsystemen, bronnen en randvoorwaarden. We richten Harderwijk zo in dat onze ecologische voetafdruk op z’n minst gelijk blijft maar liever wordt verkleind en anticiperen op de effecten van klimaatverandering.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

13

Basisstructuur

DEEL A | basis

DEEL B | thema uitwerking

1.3.3. Het welbevinden van onze inwoners staat voorop De gemeente is er voor haar inwoners. Het gaat om hun welbevinden. Wat zijn hun basisbehoeften? In de vele sleutelgesprekken kwamen daar verschillende dingen naar boven zoals goede betaalbare woningen, gezond en veilig kunnen leven maar bovenal de sterke behoefte aan verbinding en ontmoeting. In onze sterk globaliserende, digitaliserende wereld zien we grotere afstand tussen groepen in de samenleving en een toenemende eenzaamheid. Terwijl het hebben van een netwerk en publieke familiariteit2 zo belangrijk zijn voor de sociale samenhang.

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

Global goals (werelddoelen) Gelet op de belangrijke plaats die het begrip duurzame ontwikkeling binnen de Omgevingswet inneemt, is in de wet een definitie voor duurzame ontwikkeling opgenomen: “Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die voorziet in de behoeften van de huidige generatie zonder de mogelijkheden voor toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen.” De Omgevingswet kent drie overkoepelende maatschappelijke doelen: duurzame ontwikkeling, bewoonbaarheid van het land en beschermen en verbeteren van het leefmilieu. De omgevingsvisie moet schetsen hoe deze overkoepelende doelen op een gebalanceerde, integrale wijze tot hun recht komen. Het streven naar duurzaamheid in zin van ‘brede welvaart’, en het zoeken naar een goede balans tussen beschermen en benutten, sluit nauw aan bij de kernprincipes van de VN-Agenda 2030.

inhoud

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

Welbevinden gaat over kwaliteit van leven. Naast de vervulling van basisbehoeften gaat het over mee (kunnen) doen in de samenleving. Dat gaat onder andere over autonomie (heb je regie over je leven) en verbinding met anderen. Daarom zet de gemeente zich in voor een gezonde en veilige inrichting van de leefomgeving met sociale verbondenheid, een inclusieve gemeenschap, toegankelijke voorzieningen, duurzame en veilige vervoerssystemen voor iedereen, een goede milieukwaliteit en een aantrekkelijk vestigingsklimaat met bestaanszekerheid voor iedereen. Bestaanszekerheid is vooral gestoeld op het hebben van een woning en voldoende inkomen. Bovenstaande definities worden in de uitwerking van de Harderwijkse omgevingsvisie gehanteerd. Bij alle keuzes die gemaakt moeten wordt steeds terug gegrepen op deze definities. De definities vinden hun oorsprong in de zogenaamde Global goals (zie kader).

2. Publieke familiariteit: het herkennen en kunnen plaatsen van mensen op straat en het hebben van bepaalde verwachtingen van elkaar. Dit wordt gestimuleerd door herhaalde ontmoeting, multifunctionele omgevingen, en een focus op overeenkomsten in plaats van verschillen.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

14

Basisstructuur

DEEL A | basis

1.4.

DEEL B | thema uitwerking

De fysieke grenzen van Harderwijk

DEEL C | gebiedsuitwerking

1.5.

In de omgevingsvisie wordt dus rekening gehouden met natuurlijke systemen en staat het welbevinden van de mens voorop bij het maken van keuzes. Daarnaast speelt nog een belangrijke factor: Harderwijk loopt tegen haar fysieke grenzen aan. Met andere woorden alle ruimte is in gebruik en voor nieuwe functies moeten andere functies wijken. Veel van onze gemeentegrond is Natura 2000-gebied, een rijkdom aan natuur met drinkwatergebieden maar ook ruimte om te recreëren en te ontspannen in bos en op water. Het kleurt daarmee onze kernkwaliteit en maakt onze gemeente aantrekkelijk om te wonen en te werken. Maar de druk op de ruimte neemt toe: voor woningbouw, voor ruimte voor bedrijven, circulaire economie én hernieuwbare energie (windturbines en zonne-energie). De gemeente moet dus zorgvuldig zijn in haar belangenafweging bij het toekennen van functies op bepaalde plekken. In paragraaf 1.2 is gedefinieerd waar we als stad voor gaan: het waarom. Samen met de beschikbare (ontwikkel)ruimte bepaalt dit de grens aan onze groei. De ruimte die beschikbaar is voor ideeën en plannen is beperkt. Iedere ruimtewens gaat min of meer ten koste van een bestaande functie of andere ruimtewens. Soms ook is de oude functie (nagenoeg) verdwenen. Al deze zogenaamde puzzelstukjes moeten in elkaar passen.

Ook komen we tot de ontdekking dat de ‘tafel’ (Harderwijks grondgebied) niet groot genoeg is voor alle stukjes en dat we zullen moeten kiezen welk deel van de puzzel we elders zullen moeten maken. Daarvoor zijn gesprekken met de regio onontbeerlijk. De omgevingsvisie is er voor bedoeld om in te grijpen daar waar het nodig is om de kwaliteit van de ruimte te behouden of waar mogelijk te versterken. In de zoektocht naar ruimte wordt steeds vaker gezocht naar geïntegreerd ontwerp waar het combineren van verschillende opgaven uit verschillende disciplines, sectoren of belangen moet leiden tot een som dat meer is dan de delen. Daarmee wordt bijvoorbeeld bedoeld dat (zowel publieke als private) ruimten multifunctioneel kunnen worden gebruikt. Bijvoorbeeld het gebruik van schoolgebouwen of het huis van de stad ’s avonds voor wijk- of verenigingsactiviteiten.

DEEL D | realisatie

inhoud

Aanpak

1.5.1. Alliantiebenadering De methodiek die Harderwijk bij de visievorming gebruikt is de alliantiebenadering3. Dit is een methode voor ruimtelijke systeemplanning, die: • het natuurlijk systeem als basis neemt; • het domein Stad en Omgeving en het domein Mens en Maatschappij aan elkaar koppelt (zoeken naar samenhang); • mede gericht is op het in contact komen met de geschiedenis van Harderwijk (weten waar je vandaan komt); • en goed aansluit bij de geest van de Omgevingswet, die gericht is op onderlinge samenhang en de nadruk legt op de ruimtelijke aspecten van maatschappelijke behoeften.

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

De alliantiebenadering (AB) gaat uit van het denken in drie allianties4: 1. De basis van het natuurlijke systeem wordt gelegd in de Natuurlijke Alliantie. Deze alliantie gaat over alles wat de aarde ons gegeven heeft: bodem, water, natuur en groen, klimaat. Dit zijn systemen die op een hele lange termijn veranderen, soms door toedoen van de mens maar soms ook heel natuurlijk. 2. De Alliantie van Mens en Maatschappij gaat over het sociale domein, met onderwerpen als gezondheid, werkgelegenheid, inkomen en eenzaamheid. Dit zijn vragen vanuit de waan van de dag, soms per direct op te lossen, soms vraagt het om een iets langere termijn van een aantal jaren, soms ook van voorbijgaande aard, soms hardnekkig of broodnodig. 3. De Alliantie van Bebouwing en Infrastructuur gaat over de ingerichte leefomgeving, zoals gebouwen (woningen, winkels, bedrijven, kantoren, etc.) en infrastructuur zoals wegen en spoorlijn, kabels, leidingen en riool. Het gaat hier over bouwen en aanleggen, aanpassen, onderhouden en beheren. Vaak voor de wat langere tijd, een aantal decennia, soms zelfs eeuwen (denk aan de vele monumenten die Harderwijk rijk is). Met de alliantiebenadering kunnen we een compleet en integraal beeld schetsen van onze inrichting van de samenleving. De Natuurlijke alliantie richt zich op het leidende principe van natuurlijke systemen.

De alliantie van Mens en Maatschappij richt zich op het welbevinden van mensen. De alliantie van Bebouwing en Infrastructuur faciliteert de eerste twee en bekommert zich om de ruimtepuzzel5. 3. Voor meer info: www.alliantiebenadering.nl. 4. Allianties zijn groepen mensen of organisaties, die samenwerken binnen een systeem. 5. Met ruimtepuzzel wordt de optelsom van alle ruimteclaims bedoeld.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

15

Basisstructuur

DEEL A | basis

DEEL B | thema uitwerking

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

inhoud

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

16

Basisstructuur

DEEL A | basis

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL B | thema uitwerking

DEEL D | realisatie

inhoud

2. Stad van de toekomst Algemeen

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

in

ov ati e

k ara dorps k

n

De omgevingsvisie is het leidende en integrerende beleidsdocument voor alle ruimtelijke ontwikkelingen van Harderwijk. Kortom het gaat over alles wat een plekje moet hebben in onze gemeente. Omdat de grenzen voor de groei beperkt zijn, vraagt dat om de lef keuzes te maken. In paragraaf 1.3.1 is uitgelegd dat het voor onze gezamenlijke toekomst belangrijk is om het natuurlijk systeem drager te laten zijn voor ontwikkeling en het welbevinden van onze inwoners voorop te stellen.

1.

inclusieve stad

te r

2.1.

duurzame stad

en lef

Regierapport 2022:

Denken vanuit de invalshoeken duurzaamheid, inclusiviteit en regio regiostad

In het Regierapport is vanuit verschillende invalshoeken gekeken naar het toekomstperspectief voor Harderwijk en Hierden: wat willen we in 2040 hebben bereikt en waarom. Er is gekeken vanuit het duurzaamheidsdenken, vanuit het denken in welbevinden maar ook vanuit Harderwijk in de context van de regio. In de uitwerking naar een omgevingsvisie gaat het niet om het kiezen tussen de verschillende invalshoeken maar om te zoeken naar win – win. Er is gekeken naar de overeenkomsten tussen de verschillende invalshoeken en niet naar de tegenstellingen. Met andere woorden: hoe dragen keuzes bij aan meerdere invalshoeken in de wetenschap dat de beperkte beschikbare ruimte dwingt om soms over (gemeente)grenzen te kijken of hoe we gaan van groei naar bloei. De beschreven invalshoeken zijn nauw verweven met de drie allianties (zie blz. 6): vanzelfsprekend is in het Regierapport de duurzame invalshoek gekozen. Nederland heeft het klimaatakkoord van Parijs ondertekend en iedereen en dus ook de gemeente zal zijn uiterste best moeten doen om de doelen uit dat akkoord te behalen. Dat ligt ook al besloten in het eerste leidende principe. De invalshoek Duurzame stad betrof met name de onderwerpen verenigd in de Natuurlijke alliantie. De veranderingen in de onderliggende structuren gaan langzaam en zijn niet eenvoudig te veranderen.

Denk daarbij aan de klimaatverandering maar ook aan bodemstructuren, grondwaterstromen, etc.

innovatie en lef duurzame stad

inclusieve stad

regiostad

dorps karakter

Van groei naar bloei; een stap verder

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

17

Basisstructuur

DEEL A | basis

DEEL B | thema uitwerking

Als tweede is in het Regierapport gesteld dat iedereen moet kunnen meedoen. In de invalshoek Inclusieve stad ging het met name over de behoeften die ontstaan in de alliantie mens en maatschappij. Het gaat daarbij om veranderende behoeften in de samenleving, vaak getriggerd door een veranderende samenleving door vergrijzing, individualisering, pandemie, economische pieken en dalen, etc. Het gaat dan soms over de middellange termijn maar soms ook over de waan van de dag. Ten slotte was de invalshoek Regionale stad ingegeven op de actualiteit: er is nú bijvoorbeeld dringend behoefte aan meer woningen, betere bereikbaarheid en actie op de leegstand van winkels. Waarbij ook in de analyses duidelijk werd dat Harderwijk tegen de fysieke grenzen aanloopt. Allemaal ingrediënten voor het nadenken over de toekomst van de stad. Belangrijk is dat de gemeente bij iedere ontwikkeling zich afvraagt wat het belang is voor het individu, een groep inwoners of juist de samenleving. Dat betekent concreet dat de gemeente de belangen van alle mensen behartigt en niet alleen die van de aanvrager.

We zijn innovatief en tonen lef In de visie van de gemeente kijken we vanuit verschillende perspectieven naar hoe we de dingen met elkaar oppakken. Dat doen we allereerst met een innovatieve kijk zoals we het plan Waterfront hebben opgepakt, door te investeren in en aandeelhouder te worden van een warmtenet bij Waterfront, het regionale bedrijventerrein Lorentz hebben ontwikkeld, de waterbergende functie van het Crescentpark gecombineerd hebben met een prachtig speel- en beweegpark. Dat laat zien dat de gemeente er niet voor terug deinst om dingen anders te organiseren, door dingen uit te proberen en door scherp te blijven op nieuwe technieken die zich aandienen en een oplossing kunnen bieden. We willen daarbij de ‘early adopters’ zijn waarmee we bedoelen dat we niet afwachten maar lef tonen en niet bang zijn om fouten te maken, mits er van geleerd wordt. We doen een stap verder.

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

inhoud

We zijn een stad met dorps karakter Uiteraard doen we dat niet alleen en betrekken daar inwoners en partners bij uit de samenleving. Dat kunnen verenigingen, stichtingen, belangenbehartigers, ondernemers of zorg- en dienstverleners maar ook particuliere initiatiefnemers zijn. De gemeente wil daar open, ondernemend en ontspannen in zijn. We zoeken daar nadrukkelijk de verbinding en roepen alle partijen op de handschoen op te pakken. Iedereen kan en mag daaraan bijdragen. Dat kan beginnen door verbinding te zoeken op buurt- en wijkniveau, daar andere partners en samenwerkende partijen bij te betrekken. We zoeken daarin onze kernkwaliteit waarbij we open staan voor anderen, hen ook kennen én zien en we op een ontspannen manier samen leven. Hierden kent een sterk dorpsgevoel waar mensen elkaar zien en naar elkaar omkijken. De gemeente wil zo’n dorpsgevoel ook graag zien in wijken en buurten in Harderwijk. De gemeente wil dat met wijkgericht werken versterken. In de visie draagt iedereen in die samenleving ook een stukje eigen verantwoordelijkheid: Harderwijk, dat zijn we samen. Hierin zijn inwoners aan zet, stellen we de oplossing centraal en werkt de gemeente vanuit partnerschap. De rol van de gemeente verandert van faciliteren en soms zelfs volledig overnemen van ideeën en initiatieven naar een faciliterende, soms regisserende en coachende houding.

Samen stellen we het welbevinden van onze inwoners daarin centraal.

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

We zijn de regiostad met en voor onze buurgemeenten De gemeente kijkt daarbij ook nadrukkelijk naar onze buurgemeenten waarbij Harderwijk de rol op zich neemt om plaats te bieden aan regionale voorzieningen en deze waar mogelijk verder uit te bouwen. Te denken valt bijvoorbeeld aan zorg- en onderwijsvoorzieningen, culturele voorzieningen, (sociale) woningbouw, mobiliteit, horeca en toerisme. We willen belangrijke werkgevers aan ons binden en we willen er zijn voor de regio. En we beseffen ons dat we de regio ook hard nodig hebben, soms voor de ontspanning, soms vanwege de ruimte maar vooral voor het uitbouwen van onze gezamenlijke kracht en kwaliteiten.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

18

Basisstructuur

DEEL A | basis

2.2.

DEEL B | thema uitwerking

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

inhoud

Duurzame stad

Omgaan met biodiversiteit, circulaire economie, klimaatadaptatie en energietransitie In het ontwikkelperspectief Duurzame stad wordt gekeken vanuit (duurzaamheids)doelen. Wat kunnen we aan als we tegelijkertijd klimaat adaptief en biodivers willen worden, zorgvuldig met grondstoffen en afvalstromen om willen gaan (circulair leven) en over willen stappen op nieuwe energiesystemen die minder milieubelastend zijn: de ‘Duurzame stad’. In ons land en zeker in onze gemeente verdrijft iedere nieuwe ontwikkeling een oude functie. Met andere woorden geen stukje grond is onbenut. Dat betekent dat ons handelen altijd impact zal hebben. Door te zorgen dat iedere nieuwe ontwikkeling een vermindering van onze gezamenlijke ecologische voetafdruk heeft dan de oude functie verkleinen we de impact op onze leefomgeving. Met dit beginsel bedoelen we dan ook dat iedere nieuwe ontwikkeling geen negatieve gevolgen heeft voor latere generaties of mensen elders op de wereld. Dat kan bijvoorbeeld door nieuwe ontwikkelingen energieneutraal en liefst energieleverend te maken, zoveel mogelijk circulaire grondstoffen te gebruiken en door een ontwikkeling natuurinclusief te maken. Op deze basis is het scenario van de duurzame stad uitgewerkt. Ruimtegebruik, bezien vanuit het perspectief van de natuurlijke alliantie, wordt bepaald door natuurlijke systemen.

De uitgangspunten voor dit ontwikkelperspectief zijn: 1. Het dragend vermogen van de bodem en het bodemtype zijn bepalend voor de functie. 2. Water is een leidend principe voor elke ruimtelijke ontwikkeling. 3. Groen en natuur is een volwaardige functie bij ruimtelijke afwegingen. 4. Klimaatverandering wordt tegengegaan door inzet op het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. 5. Onze leefomgeving wordt bestand tegen klimaatverandering door te anticiperen op de effecten daarvan. 6. Inzet op besparen en hergebruik grondstoffen. 7. Bij ál ons handelen zetten wij ons in om nadelige gevolgen voor de generaties na ons en voor mens & milieu ergens anders op de wereld te minimaliseren.

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

De gemeente neemt regie op Sommige zaken zijn alleen goed uitvoerbaar wanneer het collectief opgepakt wordt. De gemeente zet zich daarvoor in en neemt regie. Dat betekent niet per definitie dat de gemeente het gaat doen maar wel dat de gemeente partijen bij elkaar brengt om zaken tot stand te brengen. Dat gaat dan bijvoorbeeld over: • warmtetransitie; • energiebesparing/opwekking hernieuwbare energie (klimaatneutraal); • biodiversiteit; • klimaatadaptatie; • circulariteit/afval/sluiten van kringlopen.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

19

Basisstructuur

DEEL A | basis

2.3.

DEEL B | thema uitwerking

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

inhoud

Inclusieve stad

Iedereen kan onvoorwaardelijk en onbeperkt mee doen In het ontwikkelperspectief Inclusieve stad staan wensen en behoeften van de inwoner, ondernemer, bezoeker centraal. Hoe zorgen we ervoor dat we samenleven, naar elkaar omzien, mee kunnen doen en de stad in alle verschillende behoeftes voorziet. Met andere woorden: wat is er nodig voor het goed, zo optimaal mogelijk, functioneren van de samenleving. En hoe is dat gerelateerd aan de fysieke omgeving? Eén van de hoofdprincipes in de omgevingsvisie is het welbevinden van Harderwijkers en Hierdenaren. Hierbij onderkennen we drie aspecten: • Sociale samenhang: Het welbevinden verplicht de gemeente om te zien naar haar inwoners en te zorgen voor verbinding tussen individuele mensen en groepen van mensen. Door verbindingen te herstellen gaan we elkaar weer zien en kennen. Door elkaar te kennen groeit het vertrouwen en het samenwerken. Door samen te werken komen we verder. Op deze basis is het scenario inclusieve stad uitgewerkt. • Inclusie: De meeste inwoners vinden het vanzelfsprekend om ‘gewoon’ mee te doen. Toch is dat voor de ene inwoner lastiger dan voor de andere. Vanwege bijvoorbeeld beperkingen of vooroordelen over elkaar. In Harderwijk willen we dat iedereen kan meedoen en niemand wordt uitgesloten.

• Maatwerk: In het algemeen geldt dat het algemeen belang vóór het individueel belang gaat maar bij het inclusiviteitsdenken kán juist het individuele of collectieve groepsbelang vragen om een maatwerkbenadering. De uitgangspunten voor dit ontwikkelperspectief zijn: 1. De overheid zet zich in voor het algemeen belang, het collectief belang en waar mogelijk voor de individuele behoefte en prioriteert in die volgorde. 2. Iedereen heeft voldoende bestaanszekerheid en dat betekent dat iemand de beschikking heeft over een woning en voldoende inkomen. 3. Iedereen kán meedoen. 4. Publieke én openbare ruimte draagt bij aan en nodigt uit tot ontmoeting en activatie en draagt bij aan het vergroten van de sociale cohesie waardoor de samenleving meer samenredzaam wordt. 5. Een gezonde en veilige leefomgeving stimuleert een gezonde en actieve leefstijl. 6. Openbare (publieke) ruimten en gebouwen zijn toegankelijk. 7. Voor iedereen is ondersteuning en/of zorg (nabij) beschikbaar.

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

De schets Inclusieve stad komt uit het Regierapport. Inmiddels wordt in de omgevingsvisie ‘stadspark’ ipv ‘volkspark’ gehanteerd.

De gemeente neemt regie op Sommige zaken zijn niet goed uitvoerbaar bij een individueel plan en dienen meer collectief opgepakt te worden. De gemeente zet zich daarvoor in en neemt regie. Dat betekent niet per definitie dat de gemeente het gaat doen maar wel dat de gemeente partijen bij elkaar brengt om zaken tot stand te brengen. Dat gaat over: • Inzet op individueel welbevinden. • Harderwijk zijn we samen: bevorderen van ontmoeting in de wijk. • Het samenbrengen van werkgevers, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven/ werkzoekenden/schoolverlaters. • Het bevorderen van duurzame bereikbaarheid en toegankelijkheid. • Het zorgdragen voor een gezonde en veilige leefomgeving (een groene omgeving, schone lucht, schoon water, verkoeling, geluid, geur, fijnstof, CO2, stress-vermindering, geluksgevoel, uitnodigen tot bewegen, enzovoorts). • Dekkend (goede spreiding en toegankelijk) voorzieningenniveau (zorg; sport; onderwijs; detailhandel; vrijetijdsbesteding; cultuur).

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

20

Basisstructuur

2.4.

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL B | thema uitwerking

DEEL A | basis

DEEL D | realisatie

inhoud

Regiostad

De ruimtelijke puzzel In het ontwikkelperspectief Regiostad is schaarse ruimte een factor Dialoogkaart regio EHPZ in aanloop naardiehet Regioarrangement met provincie Gelderland CONCEPT kaart, nog in ontwikkeling 20 juni 2023 - opgesteld door GC, ism gemeenten Ermelo, Harderwijk, Pu�en en Zeewolde, provincie Gelderland | versie 0.9 bepalend is voor ded.d. ontwikkeling van Harderwijk en Hierden. De behoeften BUITENGEBIED HALVINKHUIZEN - HUINEN A28 ZONE ERMELO - HARDERWIJK DYNAMISCH LANDSCHAP VERBINDEN DOOR FIETS EN O.V. MOGELIJKE GEBIEDSOPGAVEN REGIO ... kent komende jaren veel veranderingen. De Harderwijk en Ermelo groeien en het is druk rondom de Een halfopen landschap, afwisselend en klein van Regio optimaal verbinden voorwoningen, uit de samenleving met van nieuwe EHPZ de noodzaak van het bouwen uitbreiding van Putten aan de zuidkant betekent dat A28 De Natura 2000-grens is hier grillig en tal van schaal. Langs de A28 is het meer open en weids, ons fietsers: een fietsbrug tussen Op deze kaart zijn gebiedsopgaven benoemd het gebied zal transformeren. Veranderingen in de functies die je niet in de natuur verwacht zijn hier te zoekgebied voor energie (windmolens) recreatie en Zeewolde en Strand Horst zorgt die per gebied samen dilemma’s aanstippen.

Overal kantoor- en bedrijfslocaties, met ambities voor een circulaire economie, landbouw en de mogelijkheid dat verschillende vinden. Hier is een integrale aanpak vereist waarbij natuur, zoekgebied voor bedrijven langs de A28. voor verbetering nabijheid vier is sprake van een transformatie-opgave. (oudere) agrariërs komende tijd zullen stoppen, bieden ook de opgave van fiets en o.v. in dit gebied goed Ook zal ruimte voor wonen in de toekomst in dit kernen EHZP. afstanden zijn Gebiedsopgave 1 en 7 ( ) wijken af en zijn de energietransitie, duurzame mobiliteit, klimaatadaptieve maatregelen, kansen voor de blijvende ondernemers hun bedrijf nog wordt ingepast, met name rondom het steeds gebied gezocht worden als blijkt dat het binnen de ineens veel korter. Zorgvuldige meer thematisch ingestoken (thema meer toekomstgericht te maken. Een gebiedsproces belangrijker wordende station Harderwijk (IC-status). kernen niet past. We stimuleren de landbouw in dit inpassing van de belangrijkste bereikbaarheid en recreatie). Opgave 2 is een vanuit de perspectieven landbouw, natuur, water, Hoe kan de verbinding tussen Veluwe en kust (in gebied (meer) natuurinclusief te werken. Veel fietsroutes. Daarmee worden natuurinclusief ontwikkelen, etc.

leggen een flinke claim op de beperkte opgave die zich richt op het aanbrengen van leefbaarheid, recreatie en lokale identiteit kan hier Harderwijk is de afstand het kortst) worden versterkt? vragen komen samen in dit gebied, onderzoeken combinaties fiets met trein en een juiste balans tussen natuur en een goed instrument voor zijn. Een vergelijkbaar Hoe wordt de A28 minder een obstakel? Is de rafelrand wat de ‘koppelkansen’ zijn. In het hart van het bus aantrekkelijker voor de hele verstedelijkingsdruk en die opgave komt ook ontwikkelruimte. Al deze opgaven opgeteld gerelateerd aan beschikbare ruimte proces hierin is de gebiedsaanpak GEUS. Ook willen we van het Natura 2000 gebied anders in te richten gebied ligt de Volenbeek/Groevenbeek die in regio. terug in relatie tot de hoofdroutes in het in aanpak en werkwijze graag de koppeling met Food waardoor een fraaie stadsrand ontstaat die meer aanmerking komen voor herstel. Zij verbinden de gebied. Denk daarbij aan de geven inzicht in (on)mogelijkheden voor ontwikkeling: de ruimtelijke Valley leggen omdat er sterke overeenkomsten zijn. mensen een plek biedt? Veluwe met de Randmeren. perspectieven: verbeteren fiets- puzzel. Zuiderzeestraatweg. Opgaven 3-6 zijn opgaven en o.v. bereikbaarheid, landelijk gebied met elk eigen dilemma’s.

perspectieven: toekomstbestendige landbouw, ruimte De beschikbare ruimte stelt grenzen aan de mogelijkheden enroutes daarom is het perspectieven: infrastructuur, wonen, natuur perspectieven: landbouw, natuur, water, recreatie, ruimtelijke kwaliteit voor nevenactiviteiten energie en werken goed om over de grenzen heen te kijken om te bezien of het bundelen van LEGENDA 1 2 3 4 Wonen tot 2030 en daarna ( ) biedt. Harderwijk staat niet alleen krachten met onze buurgemeenten kansen bestaand bebouwd gebied 21 - 100 te bouwen woningen en de buurgemeenten Ermelo en woningen Zeewolde maken deel uit van het daily urban 100 - 500 te bouwen 100 - 500 te bouwen woningen uitlegloca�es >500 woningen system6. Vitale economie

bedrijventerrein | nieuw of in herontwikkeling voorstel voor nieuwe loca�e bedrijventerrein zoekzone voor nieuw bedrijventerrein poten�ële loca�e defensie (gemeente Zeewolde)

B De uitgangspunten voor dit ontwikkelperspectief zijn: Almere 1. De ruimtepuzzel wordt samen met de EHPZ-gemeenten gelegd. Poort tot de Veluwe (recrea�e) Toeris�sch Overstap Punt is compleet en complementair, we koesteren 2. Het EHPZ-voorzieningenniveau TOP (Veluwe of Flevoland) intensieve zoals recrea�e / verblijfsaccomoda�e / regionale voorzieningen GGD, ziekenhuis, zorginstellingen, etc. stranden Randmeren, zie ook: 3. Bereikbaarheid tussen de gemeenten wordt geoptimaliseerd. Netwerken, mobiliteit en infrastructuur B

agrarisch kerngebied

POORT

1.

Stad

BESLOTEN LANDSCHAP KOES

Landgoederenzone 2. van de Putten - Nijkerk - Barneveld: Ee toekomst vind je niet veel rondom de Velu in het bos. De namen op oude ka verbeelding (De Ridder, Ridder, ‘ en Hell). 3. Basisperspectieven: natuur en landbo kleinschalige recreatie structuur

In dit gebied zijn drie aparte ge elk hun eigen aanpak te benoem beeksysteem in dit gebied vorm geheel:

5a: VEENHUIZERVELD

Voor het Veenhuizerveld wordt i gemeenten Putten, Barneveld en Gelderland aan een gebiedsproc reeds een uitvoeringsplan is opg geeft invulling aan de uitwerkin het gebied van natuur, landbouw is aan te geven hoe het Gelders dit gebied in te vullen en te bep natuurinclusieve landbouw kan b van het natuurlijke systeem van

5a

5b: GERVEN & HELL

De schets Regiostad komt uit het Regierapport. Inmiddels wordt in de omgevingsvisie ‘shuttle’ ipv ‘sneltram’ gehanteerd.

Op landgoed Gerven & Hell zijn verdienmodellen voor natuurinc komende jaren moet de integral die voor het landgoed opgesteld worden zodat in de komende jar cultuurlandschap met robuuste n gedragen door vitale landbouwb beheerders en financiële drager optreden.

VELUWE

VELUWE

Oosterwold Fase 2

snelwegen wegen provinciaal route-verbetering, in onderzoek: spoorlijn doorfietsroutes te ontwikkelen zie: verbinden van EHZP: fietsbrug doorstroming of verkeersveiligheid verbeteren (A28 en N-wegen)

Natura 2000

5b

L+N agrarisch kerngebied

Nunspeet 5c: SCHUITENBEEK

B

De gemeente neemt regie op 1 Sommige zaken zijn niet goed uitvoerbaar bij een lokaal plan en dienen meer regionaal opgepakt te worden. De gemeente zet zich daarvoor in en neemt sta�on Harderwijk: Intercity sta�on, status toekennen regie op de gebiedsagenda. Dat betekent niet per definitie dat de gemeente sta�on voor sprinters park & Ride Harderwijk altijd het voortouw neemt maar wel dat Harderwijk steeds bestaande zones windmolens en zon de buurgemeenten betrekt om zaken tot stand te brengen. Dat gaat dan nieuwe zones voor duurzame energieopwek bijvoorbeeld over: Netwerkconges�e - ondersta�on Harderwijk • het regionaal afstemmen van ruimte voor woningbouw; Landschappen agrarische kerngebieden, toekomstgerichte landbouw • het regionaal afstemmen van ruimte voor ondernemen; agrarische transi�ezones, ruimte voor meer natuur en water, natuurinclusieve landbouw ( ) • het verbeteren van de bereikbaarheid met de EHPZ-gemeenten; bossen en boselementen landgoederen en landgoederenzones • het afstemmen van het behoud en versterking van regionale voorzieningen; waardevol open landschap Natura 2000 gebied Randmeren en Veluwe • het opstellen van een regioarrangement. ...waarvan delen ook defensieterrein zijn

TOP

Harderbroek

VELUWE

TOP

A+ gebied

Waterfront

Randmeer

Natura 2000

1 TOP

Nieuw Weiburg

Ee

nde

n ge bie d

fro

VELUWE

6

os

1

Fledite

nt

POORT

Harderweide

Horsterhoeve

B

2

POORT

Hart van Horst

Regio EHPZ, Regio Kop van de Ve Voor een groot gebied wordt al s de Randmeerkusten een aantrek te maken. Gemeenten van deze samen en werken samen met hu gebiedsopgave te benoemen? Een brug Zeewolde - Horst gaat verkeer een heel nieuwe dynam

Veldwijk

Ermelo

B

3

K e r k d e nn

en

L+N

versterken van diverse landschappelijke rela�es (vanuit

EHPZ BEREIKBAAR EN DUURZ

POORT

1

VELUWE

3

aanwezigheid van water ... en gebieden die droger zijn, minder soortenrijk

B

Bron: Uitsnede concept-kaart regioarrangement.

Pu�en Ambachtstraat

Natura 2000

Halvinkhuizen

Natura 2000

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

Bosrande

Schuitenbeek

5c

Gebiedsaanpak voor de agrarisch Elspeet, Uddel en Speuld. In dit vanuit de perspectieven landbou leefbaarheid, recreatie en lokale aan een integraal gebiedsplan.

VELUWSE KUSTEN/GASTVRIJ

6

Horst

VELUWE

Ook de Schuitenbeek (vormt een o.a. Veldbeek in gebiedsopgave aangegeven als project dat in aa een gebiedsproces. Natuurmonu gemeente Putten

GEUS

Natura 2000

Kranenburg Noord

FLEVOLAND

heidevelden

waterwinning

Stadsdennenweg

Harderwijk

Zeewolde

6. Een Daily Urban System (DUS) is het waarbinnen de belangrijkste dagelijkse verplaatsingen oogpunt water,gebied natuur, biodiversiteit of ruimtelijke kwaliteit) (woon- werk, studie, sport, etc.) zich met afspelen. gebieden een grote biodiversiteit, ook dankzij

watergangen

5c

Polderwijk

L+N

Water en water opgaven

Hierden

VELUWE

A- gebied

Spiekerzand

Oosterwold Fase 2

Algemeen

21

TOP VELUWE

4

In regio EHPZ zijn er op de kaart aangegeven waarbij het noodzak verbetering gaat plaatsvinden. D de kernen in EHPZ en daaraan gr Almere) de komende jaren flink komst van veel nieuwe woningen Sommige route verbeteringen zij gaan plaatsvinden zoals de verdu in Flevoland. Voor de Zuiderzees niet afgerond en geven geel rode soms een pijlpunt de denkrichtin

6

DEEL A | basis

DEEL B | thema uitwerking

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

inhoud

1.

Algemeen

2.

Stad van de toekomst

3.

Omgevingsvisie Harderwijk 2040

22

Basisstructuur

DEEL A | basis

DEEL B | thema uitwerking

DEEL C | gebiedsuitwerking

DEEL D | realisatie

inhoud

3. Basisstructuur 3.1.

Algemeen

De basisstructuur bestaat uit vier structuren die over elkaar heen liggen. Deels zijn die herkenbaar en bestaand, deels ontbreken daarin schakels. Die ontbrekende schakels, gebaseerd op oude, natuurlijke én historische structuren vormen de to-do lijst voor de komende jaren. I. Natuurlijk systeem als basis voor de noord/zuid verbinding van bos naar en water en de oost/west verbinding tussen de landschappen rondom Horst en de Hierdense enken; voorbereid op klimaatveranderingen. II. Een gezonde en veilige leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten met zorg voor de leefomgevingskwaliteit. III. Een sociaal netwerk waarin ontmoeting en verbinding tussen mensen en groepen van mensen wordt bevorderd. IV. Herkenbare historische structuurdragers. Met het realiseren van de basisstructuur leggen we een hoofdstructuur voor groenen oppervlaktewatersystemen welke als een vlechtwerk over de stad, dorp en buitengebied ligt. Deze structuur leent zich ook heel goed voor het creëren van een gezonde en veilige leefomgeving. Het groene en blauwe netwerk wordt parkachtig vormgegeven met speel- en sport- en ontmoetingsplekken. De basisstructuur dient ook als verbindende structuur met toegankelijke fiets- en wandelpaden. Deze structuur is onderdeel van de visiekaart van Harderwijk en bestaat uit deels bestaande groen- en waterstructuren aangevuld met ontbrekende schakels.