Beleidsnota Kunst en Cultuur Harderwijk 2022-2025.pdf
Tekst van het document
%'fířff/:
mm
Mk
Voortbouwen op een steuiġ fundament Beleidsnota Kunst en Cultuur gemeente Harderwijk 2022 - 2025
gemeente harderwijk
INHOUDSOPGAVE Voorwoord..................................................................................................................................................
3
1. Inleiding.................................................................................................................................................
4
2. Verantwoording werkwijze..............................................................................................................
6
3. Samenvatting.......................................................................................................................................
8
4. Algemene trends en ontwikkelingen........................................................................................... 10 5. Beleidskaders cultuur 2022 - 2025................................................................................................. 14 5.1 Uitgangspunten voor het gemeentelijk cultuurbeleid ...................................................
14
5.2 Fair Practice ...................................................................................................................................
15
5.3 Subsidiekaders .............................................................................................................................
16
5.4 Vastgoed ........................................................................................................................................
18
5.5 Blik op de regio............................................................................................................................
19
6. Ontwikkelingen per discipline ........................................................................................................ 20 6.1 Musea .............................................................................................................................................
20
6.2 Bibliotheekwerk ..........................................................................................................................
23
6.3 Podiumkunsten ...........................................................................................................................
26
6.4 Film ..................................................................................................................................................
32
6.5 Beeldend / Kunst in de openbare ruimte ............................................................................ 33 6.6 Amateurkunst ..............................................................................................................................
35
6.7 Cultuureducatie...........................................................................................................................
37
Bijlagen ........................................................................................................................................................ 41 A. Bronnen B. Uitgangspuntennotitie Kunst en Cultuur (2021) C. Overzicht subsidies D. Financiën
De foto op de voorpagina, de foto van Jazz in de Mess (pag. 27) en van het toneelstuk, activiteit Stad als Podium (pagina 31) zijn van J.C. van der Kolk.
2
"Cultuur is een vanzelfsprekend en verrijkend onderdeel van het dagelijks leven en van het meedoen aan de samenleving"
VOORWOORD Kunst en cultuur zijn waardevol. Met kunst en
Op het stevige fundament kunnen we de
cultuur kunnen inwoners zich van hun creatieve
komende jaren verder bouwen. Er is ruimte
kant laten zien. Kunst en cultuur hebben ook
voor verdere ontwikkelingen en groei. Culturele
een belangrijke maatschappelijke bijdrage. Ze
instellingen werken met elkaar samen en ook
verbinden inwoners met elkaar en door kunst en
met andere (maatschappelijke) instellingen. Ook
cultuur kunnen mensen op een laagdrempelige
buiten de gemeente wordt de samenwerking
manier meedoen in de samenleving. Ook maken
gezocht. Zo ontstaan er mooie kruisbestuivingen
kunst en cultuur de gemeente aantrekkelijk
en nieuwe samenwerkingen. In de komende tijd
voor bezoekers en nieuwe inwoners. Maar
ondersteunen we ook nieuwe initiatieven en
het belangrijkste is dat we als inwoners van
vormen van kunst.
Harderwijk en Hierden kunnen genieten van kunst en cultuur.
Met deze nieuwe cultuurnota krijgt u een goed beeld van het stevige fundament dat in de jaren
De afgelopen periode is er een stevig fundament
is gelegd. Ook kunt u lezen op welke manier we
neergelegd. Inwoners kunnen genieten van een
willen bereiken dat "cultuur een vanzelfsprekend
divers aanbod. Cultuur is dichtbij inwoners. In
en verrijkend onderdeel van het dagelijks leven
de binnenstad, in de wijken, in Hierden is het
en van het meedoen aan de samenleving" blijft.
mogelijk er mee bezig te zijn. Op allerlei manieren
Met dit document hopen wij ook u te inspireren
worden inwoners enthousiast gemaakt om mee
om mee te doen aan het rijke culturele leven van
te doen. Voor inwoners met beperkingen zijn
Harderwijk en Hierden.
er veel (financiële) mogelijkheden om deel te nemen aan kunst en cultuur. Ik zie dagelijks om
Met vriendelijke groet,
mij heen dat jong en oud samen genieten van
Gert Jan van Noort, wethouder Cultuur
cultuur. Jong geleerd is oud gedaan. Als kinderen al van jongs af aan met kunst en cultuur in aanraking komen, hebben ze daar hun hele leven plezier van. Cultuur is dus een vanzelfsprekend en verrijkend onderdeel van het dagelijks leven, en is wat ik tijdens mijn periode als wethouder altijd heb nagestreefd. Culturele organisaties en instellingen spelen hier een hele belangrijke rol in. Als wethouder ben ik hier trots op en als gemeente mogen we hier zeker ook trots op zijn. En ook door de gedeputeerde Cultuur van de provincie Gelderland wordt onze aanpak met regelmaat als voorbeeld genoemd.
1. INLEIDING De meest recente nota waarin we het gemeentelijk beleid op het gebied van kunst ŭ cultuur hebben beschreven - 'Bouwen aan betekenis' - had betrekking op de periode 2011 - 2016. Er is sinds het verschijnen van deze nota in Harderwijk en Hierden op het gebied van kunst en cultuur veel gebeurd. We noemen in dit verband onder meer:
^
de Bibliotheek verhuisde van de Academiestraat naar de Havendam om daar een belangrijk onderdeel te worden van het Huis van de Stad;
^
we kregen er niet alleen een nieuw, uniek museum bij - het Marius van Dokkum Museum, maar ook het Stadsmuseum onderging een metamorfose;
^
muziekvereniging 'Kunst na Arbeid' kreeg in Hierden de beschikking over het Muzieklokaal dat de vereniging grondig renoveert en passend maakt;
^
met Stad als Podium hebben we een belangrijke stap gezet in de innovatie van de podiumkunsten in de meest brede zin van het woord;
^
het Oude Stadhuis werd gerenoveerd en met de partners Popschool, Cultuurkust en Heerlijk Harderwijk getransformeerd tot een centrum voor cultuur en toerisme;
"ŴV į
mm
MįtĚ -
le&s?
ÍÌŰăM
ïíŞáSţtį
- '
m
-
'
|im.;#
'JŬH ’V
^
na meer dan 50 jaar verliet Theater Harderwijk, op initiatief van het bestuur van de Stichting Podia Harderwijk, de locatie aan de Stationslaan en werd een nieuwe, tijdelijke podiumvoorziening gerealiseerd op het Bouw & Infrapark;
^
vanaf 2015 konden we elke twee jaar genieten van het Podiumspektakel, muzikale theatervoorstellingen gebaseerd op gebeurtenissen in de rijke geschiedenis van Harderwijk, uitgevoerd door zangers, muzikanten, acteurs en dansers, en mogelijk gemaakt door vele vrijwilligers op het gebied van techniek, kostuums en grime;
^
de Joodse geschiedenis van Harderwijk werd meer zichtbaar door de uitbreiding van de tentoonstelling op de eerste verdieping van de voormalige Synagoge en door de virtuele reconstructie van belangrijke Joodse gebouwen (te bekijken door middel van een film in de voormalige Synagoge en door middel van QR-codes in de openbare ruimte);
^
het Historisch Kenniscentrum Harderwijk, een samenwerkingsverband tussen het Streekarchivariaat Noordwest-Veluwe, de Oudheidkundige Vereniging Herderewich en het Stadsmuseum is opgericht. Het Kenniscentrum, gehuisvest in het Huis van de Stad, maakt onder meer de gecombineerde bibliotheken van Herderewich en het Stadsmuseum over de geschiedenis van Harderwijk en Hierden toegankelijk;
^
de gemeentelijke collectie beeldende kunst is, na een raadsbesluit uit 2015, opnieuw gewaardeerd en voor het publiek digitaal toegankelijk gemaakt. Een deel van de collectie is zichtbaar in het verbouwde Huis van de Stad, onder andere op het Vergaderplein. De verbeterde toegankelijkheid heeft er ook toe geleid, dat het Stadsmuseum met enige regelmaat een beroep doet op bruiklenen uit deze collectie.
Deze voor Harderwijk belangrijke gebeurtenissen en initiatieven, en de verschillende ontwikkelingen in de samenleving in algemene zin, maken het noodzakelijk dat we opnieuw nadenken over de wijze waarop we het gemeentelijk cultuurbeleid willen vormgeven. Of misschien beter: hoe we verder kunnen doorbouwen op het stevige fundament dat we samen met de instellingen in de afgelopen jaren hebben gerealiseerd.
We hebben begin 2021 onze uitgangspunten voor het gemeentelijke cultuurbeleid voor de komende jaren geformuleerd en vastgelegd in de 'Uitgangspuntennotitie Kunst en Cultuur'. Deze notitie is door de gemeenteraad op 22 april 2021 vastgesteld. Daarbij heeft de gemeenteraad het college verzocht om, mede vanwege de voor de culturele instellingen onzekere tijd als gevolg van de COVID-19 crisis, voor 1 januari 2022 een nieuwe beleidsnotitie 'Kunst en Cultuur' te presenteren. Deze ligt nu voor u.
We staan aan de vooravond van nieuwe gemeenteraadsverkiezingen. Om die reden zijn de beleidsontwikkelingen die we in deze nota voorstellen niet in beton gegoten. Deze nota is vooral ook een uitnodiging aan een nieuw college en een nieuwe raad om nog input te leveren, verdieping aan te brengen, accenten te leggen en prioriteiten te benoemen. De Cultuurnota is een dynamisch document.
5
2. VERANTWOORDING WERKWIJZE Voor het opstellen van de gemeentelijke Cultuurnota 2022 - 2025 hebben we de 'Uitgangspuntennotitie Kunst en Cultuur', zoals vastgesteld door de gemeenteraad op 22 april 2021, als beleidskader gehanteerd (zie hoofdstuk 4, paragraaf 4.1). Voor deze notitie is veel informatie opgehaald uit het culturele veld. Aan de notitie hebben we nog een aantal beleidsuitgangspunten toegevoegd op het gebied van Fair Practice (4.2), subsidiekader (4.3), vastgoed (4.4) en regionalisering (4.5). We hebben vervolgens de beleidsvoornemens en -acties die voortvloeien uit het beleidskader en/of de beleidsuitgangspunten per discipline van het culturele veld beschreven. Die disciplines zijn: musea, bibliotheekwerk, podiumkunsten, film, beeldend/kunst in de openbare ruimte en cultuureducatie. Bij de uitwerking van de beleidsvoornemens en -acties hebben we de uitkomst van de (tussentijdse) evaluatie van de stand van zaken met betrekking tot kunst en cultuur in Harderwijk, die we in 2018 en 2019 door middel van gesprekken met culturele instellingen, amateurkunstenaars en verenigingen hebben uitgevoerd, uitdrukkelijk betrokken.
Bij de behandeling van de 'Uitgangspuntennotitie Kunst en Cultuur' op 22 april 2021 is een aantal moties door de raad aangenomen. Eén van die moties betrof het toevoegen van een "een goed onderhouden netwerk van gebouwde voorzieningen, waaronder een goed geoutilleerd (multifunctioneel) binnenpodium" als randvoorwaarde in de notitie. Aan deze motie is vanzelfsprekend voldaan.
Een andere motie noemden we hierboven al: de wens om vóór 1 januari 2022 een nieuwe beleidsnota Cultuur voorgelegd te krijgen. Tevens is op 22 april 2021 een motie aangenomen waarin het college wordt opgeroepen in deze beleidsnota aandacht te besteden aan beeldende kunst in de openbare ruimte. Ook werd een motie aangenomen betreffende de 'Bibliotheek op School', die separaat is beantwoord, en een motie betreffende 'Fair Pay' en 'Fair Practice'. Dit onderwerp komt in hoofdstuk 5 van deze nota aan de orde. Tot slot is op 7 oktober 2021 een motie aangenomen met betrekking tot graffiti, de motie Graffiti Blij Harderwijk. In de beantwoording van deze motie is de toezegging gedaan de suggestie in de motie op te nemen in de beleidsnota Cultuur, wat we bij deze doen (zie par. 6.5).
Per brief d.d. 22/09/2021 hebben we het culturele veld geïnformeerd over de planning met betrekking tot het tot stand komen van de nieuwe cultuurnota en over de wijze waarop we voorafgaande aan de besluitvorming een terugkoppeling van de inhoud zouden organiseren. We hebben het concept van de nieuwe cultuurnota voorgelegd aan de Sociale Adviesraad, maar deze heeft, in verband met het grote aantal gevraagde adviezen, moeten afzien van uitgebreide advisering. Wel heeft de Sociale Adviesraad aandacht gevraagd voor de verbinding tussen cultuur en alle vormen van onderwijs. Immers, hoe eerder kinderen en jongeren in aanraking komen met kunst en cultuur, hoe meer kansen dit biedt. Daarnaast vroeg de Sociale Adviesraad aandacht voor de mogelijkheden voor inwoners met een beperking (van welke aard dan ook) om te
6
kunnen deelnemen aan culturele activiteiten,
NB. De begrippen 'kunst' en 'cultuur'
en daarmee de ontmoetingen tussen alle
worden vaak in samenhang met elkaar
inwoners van Harderwijk te bevorderen.
gebruikt, zo ook in deze beleidsnota. Een
Daarna hebben we half december 2021 de nota ter besluitvorming aangeboden aan het college van B&W.
gangbare definitie is dat 'cultuur' gaat over alles wat mensen bedenken, maken, geloven, hebben en doen. 'Cultuur' wordt
Deze nota omvat (nog) geen
onder andere zichtbaar in wat er in
uitvoeringsagenda voor het gemeentelijk
musea hangt, in toneel, dans, woorden
cultuurbeleid in de jaren 2022, 2023, 2024
(letteren), muziek, film, cultureel erfgoed
en 2025. We zien het als de opgave voor een nieuw college en een nieuwe raad om de beleidsdoelstellingen uit deze nota verder uit te werken in een actieplan en in een planning.
en beeldende kunst. 'Kunst' valt dus onder 'cultuur' en duidt meestal op beeldende kunst. 'Cultuur'heeft te maken met de overige kunstvormen. 'Kunst' en 'cultuur' vormen dus samen alles wat mensen creëren op creatieve wijze. In deze nota gebruiken we soms 'cultuur' als kortere vorm van 'kunst en cultuur'.
3. SAMENVATTING Cultuur is een vanzelfsprekend en verrijkend onderdeel van het dagelijks leven en van het meedoen aan de samenleving. Vanuit deze visie hanteren wij voor het vormgeven van ons cultuurbeleid in de komende beleidsperiode drie hoofddoelstellingen: ^
kunst en cultuur dragen bij aan participatie van de inwoners van Harderwijk en Hierden, zowel door actieve als door passieve deelname aan culturele activiteiten
^
kunst en cultuur bieden educatie voor de inwoners van Harderwijk en Hierden die een leven lang kunnen leren op elk denkbaar niveau
^
kunst en cultuur dragen bij aan de economische ontwikkeling van de gemeente
We hebben in de afgelopen beleidsperiode een stevig fundament gelegd onder onze culturele infrastructuur. Het Stadsmuseum werd vernieuwd, met het Marius van Dokkum Museum kregen we er een belangrijke museale publiekstrekker bij, de vernieuwde Bibliotheek werd onderdeel van het Huis van de Stad, het Oude Stadhuis werd getransformeerd tot een culturele en toeristische hotspot en er werd een vernieuwend concept ontwikkeld voor de podiumkunsten: Stad als Podium. Maar bovenal kwam cultuur meer in het hart van onze samenleving te staan door de vele nieuwe verbindingen met andere domeinen. De kracht van de kunst en cultuur in Harderwijk en Hierden, en het daaraan gekoppelde ondernemerschap zijn de landelijke en provinciale beleidsmakers niet ontgaan.
Het cultuurbeleid in periode 2022 - 2025 kent twee belangrijke sporen: a.
we zorgen voor voldoende continuïteit van dat wat in de afgelopen jaren zorgvuldig is opgebouwd
b.
en we ontwikkelen door daar waar dat nodig en/of wenselijk is.
Het belang van continuïteit Voor het bestendigen van de culturele infrastructuur zoals die er nu ligt, is het nodig dat er een goede balans blijft tussen ambitie en draagkracht. Veel is mogelijk, maar zeker niet alles tegelijkertijd. Een zorgvuldige fasering van ambities binnen de beschikbare capaciteit en de middelen is belangrijk, en daarmee een open gesprekshouding tussen culturele instellingen onderling en tussen culturele instellingen en de gemeente. Een optimale samenwerking tussen de culturele instellingen onderling draagt daaraan zeker bij.
Op meerdere plekken ontstaat op dit moment het gesprek over een realistischer beloning van werkers in de culturele en/of creatieve sector en in het bijzonder van 'zelfstandigen' (ZZP), en over Fair Practice. Daarover ontwikkelen ook wij een visie, mede naar aanleiding van een overgenomen motie van de gemeenteraad. Dit onderwerp vraagt een zorgvuldige afweging vanwege de grote reikwijdte van een besluit.
8
Continuïteit en vertrouwen vragen ook om een solide financiële basis. We werken toe naar een meerjarig subsidiestelsel voor de structureel gesubsidieerde professionele culturele instellingen binnen onze gemeente.
Recent zijn we, samen met de andere gemeenten die Cultuurkust subsidiëren voor cultuureducatie, een traject gestart dat moet leiden naar gezamenlijk opdrachtgeverschap.
Dóórontwikkeling In de vormgeving van de culturele infrastructuur van Harderwijk en Hierden hebben we in de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet. Maar het is nog niet af. Al jaren wordt gesproken over een vernieuwde of nieuwe theatervoorziening. We streven ernaar om in de komende periode deze discussie te beslechten. We sturen aan op besluitvorming over een nieuw te ontwikkelen podium-voorziening in 2022 op basis van een eerder uitgevoerde 'Variantenstudie' (2020) en het op dit moment lopende onderzoek naar de bredere herontwikkeling van het Dolfinarium eiland.
Vanwege het innovatieve en verbindende karakter ervan verdient 'popcultuur' in de komende beleidsperiode extra aandacht. We hebben Stichting Stad als Podium de opdracht gegeven om samen met haar partners een inhoudelijk plan op te stellen voor een samenhangend aanbod van pop-culturele activiteiten in Harderwijk en Hierden, inclusief de herontwikkeling van podium Estrado als uitvoeringslocatie. Samenhangend daarmee bereiden we de aankoop door de gemeente van het vastgoed van Estrado, thans eigendom van de Stichting Podia Harderwijk, en een voorstel daartoe aan de raad voor.
Op het moment van schrijven van deze nota is de Popschool bezig met een aanvraag voor structurele subsidie, om hun snel groeiende organisatie voldoende toekomstbestendig te maken. De financiële consequenties hiervan voor 2023 en volgende jaren zullen worden betrokken bij de eerstvolgende Kadernota.
We gaan onze kennis en faciliteiten in de komende beleidsperiode ook uitdrukkelijker beschikbaar stellen in de samenwerking met onze collega-gemeenten in de regio.
We hechten veel waarde aan een goede "humuslaag" voor vernieuwing binnen het totale aanbod van kunst en cultuur. Om die reden gaan we de mogelijkheden voor het inzetten van subsidies voor het aanjagen van nieuwe, kansrijke initiatieven in de komende beleidsperiode verruimen. Ook willen we in dit kader de ontwikkeling van broedplaatsen ondersteunen.
Vanuit de gedachte van 'een heel leven lang leren' gaan we met het culturele veld in gesprek over een betere afstemming tussen cultuureducatieve activiteiten binnen het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en in de vrije tijd.
9
4. ALGEMENE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
We beschrijven hier een aantal algemene landelijke trends en ontwikkelingen in het domein 'cultuur en erfgoed', die we zien als context voor de vormgeving van ons beleid in de periode 2022 - 2025.
*
Voortschrijdende digitalisering van de samenleving. Hiermee wordt het aanbod van kunst en cultuur niet alleen toegankelijker, maar verandert deels ook de wijze waarop het publiek deelneemt aan activiteiten op dit gebied. De beperkingen die COVID-19 heeft opgelegd aan bijvoorbeeld theater- en bioscoopbezoek hebben het digitale aanbod doen toenemen. Maar hoewel digitaal aanbod ook na COVID-19 een factor van betekenis zal blijven, is de verwachting dat een groot deel van het publiek de voorkeur blijft geven aan een 'live-ervaring'.
*
Toenemende concurrentie. Onder andere vanwege de voortschrijdende digitalisering van de samenleving (zie hiervoor) neemt het aanbod in vrijetijdsactiviteiten nog steeds toe. In dat verband wijzen we ook op het feit dat de grenzen tussen wat vroeger "hoge cultuur" en "lage cultuur" werd genoemd steeds verder vervagen en daarmee ook de grens tussen cultuur en andersoortige activiteiten. Vandaag naar een toneelstuk, morgen naar een voetbalwedstrijd of een stadionconcert.
I
*
Culturele instellingen verliezen hun inhoudelijk gezag. De smaak van de directeur, conservator of programmeur is niet langer meer heilig. Het hedendaagse publiek bepaalt in toenemende mate zelf wat ze willen zien of meemaken. Dit maakt ook dat het publiek minder trouw is aan één plek, bijvoorbeeld de (eigen) lokale schouwburg, waardoor culturele instellingen een grotere inspanning moet plegen om het publiek voor zich te winnen. Daarmee samenhangend: er is een verschuiving van een 'aanbodgerichte programmering' naar een (meer) 'vraaggerichte programmering' en meer afstemming tussen aanbieders.
*
Decentralisatie van aanbod. Culturele instellingen verzorgen steeds vaker aanbod buiten de eigen muren van hun (centrale) locatie. Daarmee bereiken ze een groter publiek en met name die bevolkingsgroepen waarvoor een bezoek aan een theater of museum niet vanzelfsprekend is en/of die daartoe niet in staat zijn. Ook biedt dit meer mogelijkheden voor een actieve deelname aan culturele activiteiten.
*
Het belang van cultuureducatie voor kinderen en jongeren is onomstreden. In een tijd waarin de individualisering verder toeneemt, de verschillen tussen arm en rijk weer groter worden, de polarisatie in de samenleving sterker wordt, culturen en opvattingen meer tegenover elkaar komen te staan en materiële consumptie domineert, wordt het grote belang van cultuureducatie, met name binnen het primair onderwijs, maar ook binnen het voortgezet onderwijs, algemeen erkend. Cultuureducatie is een belangrijk instrument voor persoonlijke ontwikkeling en voor het creëren van sociale cohesie. Deze erkenning vertaalt zich ook in het feit dat cultuureducatie op dit moment een belangrijk speerpunt is in het onderwijsbeleid van de Rijksoverheid. Door middel van een stimuleringsregeling als 'Cultuureducatie met Kwaliteit' geeft de landelijke overheid hier vorm aan.
*
Kunst en cultuur krijgen steeds meer betekenis voor andere maatschappelijke domeinen, zoals de zorg en het sociaal domein. Daarmee ontstaan nieuwe verbindingen die in belangrijke mate bijdragen aan zingeving, sociale cohesie en een meer inclusieve samenleving. Tegelijkertijd stelt deze ontwikkeling ook andere eisen aan de culturele instellingen, bijvoorbeeld omdat deze instellingen steeds vaker opereren buiten hun eigen muren (denk aan aanbod in de wijken) en steeds vaker een voor hen nieuw publiek bedienen.
^
Clustering van culturele en/of maatschappelijke functies. In de afgelopen twee decennia zijn op veel plaatsen in Nederland cultuurclusters verrezen: gebouwen waarin culturele en/of maatschappelijke functies zijn ondergebracht. Denk bijvoorbeeld aan een combinatie van een theater, een bibliotheek en een muziekschool. Daar waar clustering vanuit de inhoud wordt geïnitieerd, kan dat een aanzienlijk meerwaarde opleveren: complementaire functies die elkaar inhoudelijk, facilitair en organisatorisch ondersteunen en versterken. Deze ontwikkeling heeft ook bijgedragen aan een meer multifunctioneel gebruik van cultureel en/of maatschappelijk vastgoed.
11
*
Regionalisering. Om te komen tot een betere samenwerking tussen de verschillende overheden onderling en tussen de overheden en de cultuursector, is een aantal jaren geleden vanuit de rijksoverheid de ontwikkeling van 'stedelijke cultuurregio's' ingezet. Dergelijke regio's vormen een cultureel ecosysteem waarin makers, culturele instellingen en overheden in nauwe samenwerking met elkaar beter kunnen inspelen op de samenstelling en behoeften van de bevolking, op de identiteit en verhalen uit de regio, en op de daar aanwezige infrastructuur en onderscheidende kenmerken. Tevens wordt met de regionalisering beoogd beleid en geldstromen beter op elkaar te laten aansluiten.
*
Demografische ontwikkeling. In algemene zin is er sprake van een "vergrijzing" van de samenleving. Senioren met veel vrije tijd en financieel in goede doen, vormen in toenemende mate voor met name musea en podiumkunstinstellingen een interessante doelgroep, niet alleen als bezoekers maar ook als vrijwilligers. Tegelijkertijd groeit door de veranderende bevolkingssamenstelling het aandeel inwoners voor wie een bezoek aan de gevestigde culturele instellingen niet vanzelfsprekend is, substantieel.
*
Het belang van cultuur voor de vitaliteit van de binnensteden. De trend dat mensen in toenemende mate hun aankopen via internet doen, heeft grote gevolgen voor de binnensteden. Voor de binnenstad is cultuur heel belangrijk. Doordat het belang van winkelen (place to buy) afneemt, is het juist belangrijk om aandacht te hebben voor de andere bezoekmotieven van de binnenstad zoals beleving, verblijf en vermaak (place to be and stay).
*
Middellange en lange-termijn-effecten COVID-19 zijn nog niet goed in te schatten. Het is nog onduidelijk of COVID-19 blijvende effecten zal hebben op de financiële reikwijdte en het gedrag van publiek, bijvoorbeeld de gedeeltelijke uitval van kwetsbare doelgroepen en vrijwilligers. Tegelijkertijd hebben de beperkende maatregelen vanwege COVID-19 ook voor innovatie gezorgd, bijvoorbeeld het ontwikkelen en aanbieden van alternatieve content (zie ook onder 'digitalisering') en het smeden van nieuwe samenwerkingsverbanden.
12
■ţ
L:
-
^jpļ
P^İä JÈ»'f.
Ss*vf-
* ļŵ
»H ; '-.Ŵ
Ä if V ■’
'f
i
5. BELEIDSKADERS CULTUUR 2022 - 2025 5.1 Uitgangspunten voor het gemeentelijk cultuurbeleid Vanuit onze visie dat cultuur een vanzelfsprekend en verrijkend onderdeel van het dagelijks leven en van het meedoen aan de samenleving is, hanteren wij voor het vormgeven van ons beleid op het gebied van kunst en cultuur drie maatschappelijke doelstellingen als leidend. Deze zijn eerder vastgelegd in de 'Uitgangspuntennotitie Kunst en Cultuur Harderwijk' en vastgesteld door de gemeenteraad op 22 april 2021. Deze notitie is als bijlage bij deze cultuurnota gevoegd.
Kunst en cultuur dragen bij aan participatie van de inwoners van Harderwijk en Hierden door zowel actieve als passieve deelname aan cultuur. Ze zorgen voor verbinding, ontmoeting en sociale cohesie. Daarnaast bieden kunst en cultuur een zinvolle invulling van vrije tijd, met name voor vrijwilligers. De culturele sector spant zich in om drempels te verlagen, zodat meer mensen kunnen meedoen.
Kunst en cultuur bieden educatie voor de inwoners van Harderwijk en Hierden die een leven lang (dus op alle leeftijden) kunnen leren op elk denkbaar niveau. Cultuureducatie wordt aangeboden op scholen in het primair en voortgezet onderwijs, maar ook in de vrije tijd. Door middel van kunst en cultuur kunnen ook andere vaardigheden worden aangeleerd, zoals taalontwikkeling of digitale vaardigheden. Rondom onderwijs kunnen culturele instellingen samenwerkingen aangaan buiten de sector. Ook worden talentontwikkeling en de toegankelijkheid van de geschiedenis van Harderwijk gestimuleerd.
Kunst en cultuur dragen bij aan de economische ontwikkeling van de gemeente. Cultuur en erfgoed vormen onder andere de identiteit van de stad en dragen bij aan de levendigheid ervan. Dit is onder meer belangrijk voor het aantrekken van toeristen. Ook leveren kunst en cultuur een bijdrage aan de woonaantrekkelijkheid van onze gemeente en zorgen daarmee voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en dus voor (meer) werkgelegenheid. Daarnaast kunnen de creativiteit en het innovatieve vermogen, de kennis en de expertise van culturele instellingen interessante samenwerkingsverbanden met het bedrijfsleven opleveren. Ook kan cultuur een economisch maatschappelijk voordeel opleveren door een positieve invloed op sociale problematiek.
14
Als voorwaarden om de voornoemde doelstellingen te realiseren zien we a.
een goede samenwerking tussen de culturele instellingen onderling en tussen de culturele instellingen enerzijds en de maatschappelijke instellingen (onderwijs, zorg, welzijn, sport) anderzijds;
b.
een goed onderhouden netwerk van gebouwde voorzieningen, waaronder een goed geoutilleerd (multifunctioneel) binnenpodium;
c.
een goede samenwerking tussen gemeente en grotere structureel gesubsidieerde instellingen, waarin een bepaalde mate van zekerheid omtrent gemeentelijke subsidies voor deze instellingen geboden wordt;
d.
inhoudelijk en bedrijfsmatig zelfstandige functionerende grotere instellingen, die zelf inzetten op financiële duurzaamheid;
e.
ruimte (voor gemeente en culturele instellingen) voor innovatie.
We zien cultuur als een onderdeel van integraal beleid om onze gemeente aantrekkelijk en leefbaar te houden. Zo streven we naar een goede samenhang tussen cultuurbeleid en de economische ontwikkeling van Harderwijk. Om die reden wordt door Heerlijk Harderwijk actief gewerkt aan de verbinding tussen cultuur, ondernemers en evenementen. Beleid wordt onder meer geformuleerd in de 'Binnenstadsvisie' die nu wordt opgesteld. Ook noemen we in dit verband de invoering van de 'Omgevingswet'. We zien ons geplaatst voor de opdracht een 'Omgevingsvisie' te ontwikkelen waarin elk beroep dat wordt gedaan op het gebruik van de openbare ruimte in kaart wordt gebracht. De gevolgen van de beleidsnota cultuur 2022-2025 voor het gebruik van de openbare ruimte, zoals die met name concreet worden in de nog op te stellen uitvoeringsagenda, moeten dan ook worden verbonden aan de 'Omgevingsvisie'.
5.2 Fair Practice Wij hechten veel waarde aan een toekomstbestendig, divers en inclusief cultureel veld in onze gemeente. Alleen dan kunnen we optimaal gebruik maken van het culturele vermogen dat Harderwijk rijk is en rijk maakt. Het betekent dat we als gemeente de Fair Practice Code als leidraad voor het functioneren van onze culturele voorzieningen ondersteunen. De Fair Practice Code is een gedragscode voor ondernemen en werken in kunst, cultuur en creatieve industrie op basis van vijf kernwaarden: solidariteit, diversiteit, duurzaamheid, vertrouwen en transparantie. De code nodigt uit om gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen voor een 'Fair Chain', waarin kunstenaars en creatieven. maar ook 'mogelijkmakers' van kunst en cultuur een 'Fair Share' en 'Fair Pay' toekomt van de waarde van hun deskundigheid, zeggingskracht en uniciteit in de samenleving. Dat wil zeggen dat iedereen onder eerlijke omstandigheden werkt en tegen een redelijke vergoeding. En tevens dat ieder zich bewust is van zijn plek in de keten, verantwoordelijkheid neemt en solidair is met andere werkenden in het veld. Zie verder www.fairpracticecode.nl
Het integreren en uitvoeren van de Fair Practice Code zien wij uitdrukkelijk als de verantwoordelijkheid van de instellingen zelf. Maar omdat we een gemeenschappelijk belang hebben bij een vitale culturele sector in Harderwijk die voldoende aangesloten is bij de ontwikkelingen in de samenleving, willen we als gemeente dit proces zoveel als mogelijk ondersteunen, vanzelfsprekend met inachtneming van ieders rol en verantwoordelijkheid hierin.
15
Hoe gaan we dit doen? a.
Lopende het traject naar het tot stand komen van deze cultuurnota is op verzoek van de gemeenteraad een onderzoek gestart naar de mate waarin het principe van Fair Practice wordt toegepast binnen onze instellingen. We richten ons in een eerste fase van het onderzoek primair op het aspect Fair Pay. De resultaten van dit onderzoek zijn op het moment van schrijven van deze nota nog niet bekend.
b.
Over het resultaat van de eerste fase van het onderzoek gaan we in gesprek met het veld, met de verbonden gemeenten (Nunspeet, Putten, Ermelo) en met de gemeenteraad van Harderwijk. Vervolgens stellen we vast of een vervolgonderzoek naar de andere aspecten van Fair Practice wenselijk is.
c.
We brengen samen met het veld de juridische, organisatorische en financiële consequenties van het toepassen van de Fair Practice Code in beeld en leggen de resultaten hiervan voor aan de gemeenteraad.
5.3 Subsidiekaders Wij hebben samen met de instellingen de afgelopen jaren geïnvesteerd in de culturele infrastructuur van Harderwijk. Het resultaat is een bloeiend en divers aanbod van culturele activiteiten waaraan de inwoners van Harderwijk en Hierden actief en passief kunnen deelnemen, alsmede een constructieve samenwerking tussen het veld en de gemeente. De investeringen die zijn gedaan, brengen ook de verantwoordelijkheid met zich mee om de continuïteit van onze instellingen in voldoende mate te borgen, hen vertrouwen te geven, maar ook om voldoende ruimte te bieden aan nieuwe initiatieven.
Nu de 'basis' van de culturele infrastructuur in Harderwijk op belangrijke onderdelen op orde is en floreert, willen we ons subsidiebeleid meer op deze situatie afstemmen. In dat kader gaan we in de komende beleidsperiode een (geleidelijke) overstap maken van éénjarige naar meerjarige subsidieafspraken met de grotere instellingen binnen onze gemeente. Dit vraagt vanzelfsprekend vooraf nog onderzoek naar hoe dit is in te passen in het bredere financiële beleid van de gemeente. Uit meerjarige subsidieafspraken spreekt niet alleen vertrouwen, maar het geeft onze 'basisinstellingen' ook meer mogelijkheden om meerjarig beleid te maken en/of binnen het vastgestelde subsidiekader budgetten flexibeler in te zetten, daar waar dat nodig is.
Tegelijkertijd willen we ook voldoende flexibiliteit in ons subsidiesysteem inbouwen om innovatie mogelijk te maken, c.q. om (ook) nieuwe initiatieven te ondersteunen. We hebben hiervoor de zogenoemde "Impulssubsidie" beschikbaar. Een belangrijke voorwaarde voor het het verstrekken van deze subsidie is dat het initiatief nieuw is en wordt doorgezet bij succes. Vanwege het feit dat deze subsidie maar voor maximaal twee jaar kan worden verstrekt, blijkt de regeling in de praktijk minder effectief omdat nieuwe initiatieven vaak meer tijd nodig om tot ontwikkeling te komen. Een goed hiervan is 'Jazz on the Corner', een privé initiatief dat een voor de jazzliefhebber in Harderwijk en daarbuiten een uitstekende programmering biedt. Om die reden gaan we in de komende beleidsperiode de maximale looptijd van de Impulssubsidie verlengen met twee jaar (dus vier jaar in plaats van twee jaar). De consequenties hiervan voor de begroting 2023 e.v. zullen we betrekken bij de Kadernota 2022.
16
Met de nieuwe verbindingen die het culturele veld is aangegaan met andere aandachtsgebieden binnen het maatschappelijk domein (denk aan onderwijs, participatie, zorg) en de gelden die we daarvoor als gemeente beschikbaar stellen, is ook de vraag hoe we de resultaten daarvan meten meer manifest geworden. We vinden het als gemeente/subsidieverstrekker belangrijk om te sturen op 'outcome', dat wil zeggen dat we ons primair de vraag stellen wat deelname aan activiteiten onze inwoners, deelnemers, cliënten of bezoekers heeft opgeleverd. Samen met subsidiepartners zoals de Bibliotheek Noordwest Veluwe zijn we recent op zoek gegaan naar instrumentarium om 'outcome' te meten. We willen als gemeente in de komende beleidsperiode nog meer dan nu al het geval is de rol vervullen van 'strategisch opdrachtgever' en ons meer verdiepen in de opties om het maatschappelijk rendement te meten van activiteiten vanuit het domein 'kunst en cultuur'.
In de afgelopen beleidsperiode hebben Cultuurkust, de Popschool en het Stadsmuseum een extra (geoormerkte) subsidie ontvangen als stimulans voor de ontwikkeling van projecten waarmee een directe verbinding kan worden gelegd tussen cultuur en het sociaal domein, bijvoorbeeld door middel van muzieklessen als onderdeel van een dagbestedingsprogramma (Popschool) of door het in dienst nemen van medewerkers met een afstand tot de arbeidsmarkt (Stadsmuseum). We gaan in 2022 de impact en de effectiviteit van deze subsidieregeling met de betrokken instellingen en/of organisaties evalueren. Op basis van de uitkomsten van deze evaluatie besluiten we of deze extra subsidie al dan niet moet worden geïntegreerd in de reguliere activiteitensubsidie van de betreffende instelling; dit vanuit de gedachte dat het organiseren van activiteiten gericht op en/of met specifieke doelgroepen in het sociaal domein een intrinsiek onderdeel hoort te zijn van het instellingsbeleid.
We zien de toepassing van de zogenoemde 'Governance Code Cultuur' binnen de professionele culturele instellingen in Harderwijk als één van de voorwaarden voor het verstrekken van subsidie. Deze code biedt een normatief kader voor goed bestuur en toezicht binnen de gesubsidieerde culturele organisaties in Nederland. Zie verder www.cultuur-ondernemen.nl/governance-codecultuur. Alle instellingen met wie we nu een subsidierelatie onderhouden, geven weliswaar aan te handelen volgens deze code, maar het ontbreekt vaak aan een verantwoording over hoe het gesprek over de principes van de code binnen de betreffende instelling wordt gevoerd. We gaan de toepassing van de code vanaf 2023 als voorwaarde in de beschikking en in de verantwoording van de besteding van het subsidie per instelling opnemen. In de jaargesprekken die we met de instellingen voeren, zullen we dit onderwerp ook expliciet agenderen.
Voor verschillende activiteiten zijn er subsidies beschikbaar. Een overzicht van de verschillende subsidies is opgenomen als bijlage bij deze nota.
17
5.4 Vastgoed Wij zien vastgoed als een middel om de beleidsdoelstellingen op het gebied van kunst en cultuur binnen Harderwijk te realiseren. Als eigenaar van maatschappelijk vastgoed faciliteren we dit daar waar mogelijk, zodat onze culturele instellingen zich volledig kunnen richten op hun (culturele) kerntaak. In de afgelopen beleidsperiode hebben we hierin een aantal belangrijke stappen gezet en we gaan in de komende periode nog aantal nieuwe activiteiten ontwikkelen.
We noemen in dit verband ^
de realisatie van een nieuwe huisvesting voor de Bibliotheek Noordwest Veluwe in het Huis van de Stad (gerealiseerd);
^
de verbouwing van Academiestraat 7 ten behoeve van het nieuwe Marius van Dokkum Museum (gerealiseerd);
^
de renovatie van het Stadsmuseum (Donkerstraat 4) (gerealiseerd);
^
de renovatie en herontwikkeling van het Oude Stadhuis tot cultureel en toeristisch centrum (Popschool, Cultuurkust en Heerlijk Harderwijk) (gerealiseerd);
^
het voornemen om in 2022/2023 het pand waarin Cultuurkust is gehuisvest te renoveren (Klooster 4);
^
het voornemen groot onderhoud aan de Catharinakapel te laten uitvoeren (Klooster 1):
^
de aankoop van het voormalig defensieterrein Kranenburg (gerealiseerd) met daarop staande de voormalige officiersmess; deze zal in 2022 worden gerenoveerd om daarin de Stichting MESS onder te brengen.
Daar waar binnen onze gemeente vastgoed wordt gebruikt voor culturele en/of maatschappelijke activiteiten en niet ons eigendom is, leveren we desgewenst een bijdrage aan herontwikkeling, bijvoorbeeld in het geval van het Bouw & Infrapark (tijdelijk binnen-podium), of onderzoeken we of we via verwerving de gebruiksmogelijkheden van het vastgoed voor culturele en/of maatschappelijke activiteiten kunnen vergroten. In dat kader is de huurovereenkomst voor het pand Johanniterlaan 10 verlengd, waarmee de continuïteit van de vestiging van het 'Talenthouse' (Stichting ZorgDat) is gewaarborgd. Daarnaast wordt onderzocht hoe de continuïteit van het vastgoed Parkweg 3 (poppodium Estrado) beter kan worden geborgd.
In de rolverdeling tussen de eigenaar en de huurders/gebruikers zijn wij als gemeente verantwoordelijk voor het duurzaam in stand houden van ons (eigen) vastgoed. Het dagelijks beheer en de culturele exploitatie blijven te allen tijde de verantwoordelijkheid van de culturele instellingen. In beginsel stellen we ons vastgoed beschikbaar op basis van een 'marktconforme huur'.
We gaan in de komende beleidsperiode een inventarisatie maken van ons maatschappelijk vastgoed in relatie tot de gebruiksmogelijkheden (al dan niet partieel) voor culturele activiteiten, teneinde de beschikbare capaciteit nog beter te benutten.
18
5.5 Blik op de regio De regio Noord-Veluwe wordt gevormd door de gemeenten Hattem, Heerde, Epe, Oldebroek, Elburg, Nunspeet, Ermelo, Putten en Harderwijk. De afgelopen jaren hebben deze negen gemeenten samengewerkt in het Cultuur- en ErfgoedPact, een subsidieregeling van de provincie Gelderland waarbij regionale samenwerking op het gebied van cultuur en erfgoed wordt gestimuleerd. Ook in de afgelopen collegeperiode was er zo'n Cultuur- en ErfgoedPact.
Mede naar aanleiding van de grote maatschappelijke impact van de COVID-19 beperkende maatregelen heeft de provincie in 2020 een uitvraag gedaan naar een regionale visie op de culturele infrastructuur. In de visie van de Noord-Veluwe en in de uitwerking ervan is een grote verbindende rol weggelegd voor het Cultuur- en ErfgoedPact. Binnen de Noord-Veluwe is Harderwijk een voor de regio belangrijke gemeente als het gaat om het aantal, de diversiteit en de professionaliteit van culturele instellingen, en al van betekenis voor de regio. Voorbeelden hiervan zijn de samenwerking tussen de Stedelijke Harmonie Harderwijk en Crescendo Ermelo bij het recente regio-concert en de deelname van vrijwilligers uit de omliggende gemeenten aan het Podiumspektakel. In de komende beleidsperiode willen we die betekenis verder uitbouwen. Een sondering onder de instellingen heeft onlangs al duidelijk gemaakt dat de instellingen hun kennis, ervaring en expertise graag ter beschikking willen stellen van culturele instellingen in de regio. We gaan bekijken hoe we deze potentie verder kunnen ontwikkelen.
Een ander aspect van regionaal samenwerken is het stelsel van cultuurregio's. Het Ministerie van OCW heeft een aantal jaren geleden de vorming van stedelijke cultuurregio's geïnitieerd. De Noord-Veluwe maakt geen deel uit van een dergelijk samenwerkingsverband. In de komende beleidsperiode gaan wij ons, samen met de andere gemeenten in onze regio, oriënteren op de opties die in dit kader voor ons openstaan.
Tenslotte mag niet onvermeld blijven dat de gemeenten Harderwijk, Ermelo, Nunspeet en Putten gezamenlijk optreden als opdrachtgever van de Bibliotheek Noordwest Veluwe en dat
11
Cultuurkust eveneens actief is in deze gemeenten en in Nijkerk.
-
6. ONTWIKKELINGEN PER DISCIPLINE 6.1 Musea Musea zijn plekken van ontmoeting, verbinding en bijzondere ervaringen. Ze bevorderen bovendien reflectie en debat'. In musea is 'een leven lang leren' praktijk. Musea leveren ook aan actuele, maatschappelijke opgaven als kansengelijkheid, de Nederlandse identiteit en een florerende economie een overtuigende bijdrage.
Wat is er in de afgelopen beleidsperiode bereikt? De afgelopen beleidsperiode werd gekenmerkt door een aantal bijzondere ontwikkelingen op museaal gebied.
Allereerst noemen we de totstandkoming van een nieuw voor Nederland uniek museum: het Marius van Dokkum Museum, een groot kado aan de stad, vooral dankzij het ondernemerschap van het Stadsmuseum en van kunstenaar en illustrator Marius van Dokkum. Het idee voor een nieuw museum werd geboren direct na de zeer succesvolle tentoonstelling van Van Dokkum in het Stadsmuseum in 2015. Na een uitgebreide renovatie van de voormalige snijkamer van de Universiteit van Harderwijk aan de Academiestraat 7 werd het Marius van Dokkum Museum op deze locatie op 26 mei 2018 feestelijk geopend door André van Duin. Uniek, omdat het in Nederland het enige geregistreerde museum is rond een nog levende kunstenaar, die bovendien werk maakt dat toegankelijk is voor een breed publiek. En daarmee gelijk ook een enorme publiekstrekker is voor Harderwijk met 50.000 bezoeken per jaar. Als gemeente hebben we dit initiatief van harte ondersteund door de verbouwing van Academiestraat 7 voor onze rekening te nemen en het Stadsmuseum in de eerste twee exploitatie jaren een korting te geven op de huur. De overige financiering kwam uit de eigen middelen van het Stadsmuseum en uit een bijdrage van de uitgever van Marius van Dokkum.
Daarnaast was de recente renovatie en herinrichting van het Stadsmuseum een tweede belangrijke ontwikkeling. Dit startte in september 2020 en viel grotendeels samen met verplichte sluiting van de Nederlandse musea als gevolg van de COVID-19 beperkende maatregelen. Ons Stadsmuseum is op 1 juni jl. weer opengegaan met een geheel nieuwe presentatie en inrichting, waarmee de stadsgeschiedenis van Harderwijk wordt verteld en verbindingen worden gelegd met het heden.
Het vernieuwde museum omvat een voor het publiek gratis toegankelijk deel op de begane grond: het door ontwerpbureau XPEX ontwikkelde 'Pension Harderwijk' dat symbool staat voor Harderwijk als stad van passanten, door de eeuwen heen gevormd en gekleurd door het komen gaan van mensen uit alle windstreken en met de meest uiteenlopende achtergronden.
1
20
https://www.museumvereniging.nl/meer-dan-waard-nieuwe-videoreeks-over-de-viif-waarden-van-musea
Op de begane grond is ook een ruimte ingericht voor wisselende exposities van werk van lokale kunstenaars. Voor bezoekers die meer willen weten over de stadsgeschiedenis wordt op de verdiepingen de vaste collectie getoond. Deze is alleen toegankelijk voor bezoekers die een kaartje kopen. Om de renovatie en herinrichting van het Stadsmuseum mogelijk te maken is een aanzienlijke inspanning geleverd om externe gelden binnen te halen: circa C 650.000,-, waaronder bijdragen van de VriendenLoterij en de provincie Gelderland. Daarnaast heeft ook de gemeente eenmalig extra geld beschikbaar gesteld (C 60.000,-). De eigen investering van het Stadsmuseum bedroeg ruim C 300.000,-.
Onderdeel van de renovatie en herinrichting van het Stadsmuseum, en conceptueel ook van de hand van ontwerpbureau XPEX zijn de 12 bronzen beelden van de Groningse kunstenares Natasja Bennink die in de binnenstad zijn geplaatst en tezamen de geschiedenis van Harderwijk vertellen.
Niet onvermeld mag blijven, dat het Stadsmuseum een samenwerking heeft met de Grote Kerk. Voor de schilderingen in de Grote Kerk, die een onderdeel vormen van 'Pension Harderwijk', heeft het Stadsmuseum een audiotour ontwikkeld. Ook hebben het Stadsmuseum, het Marius van Dokkum Museum en de Grote Kerk een gezamenlijke vrijwilligerspool.
De laatste jaren is, naast het Stadsmuseum en het Marius van Dokkum Museum, ook een Paling Museum (onderdeel van een grote palingrokerij) ontstaan en er wordt gewerkt aan een Bottermuseum. Beide musea (geen geregistreerde musea2) besteden met name aandacht aan het visserij- en Zuiderzee-verleden van Harderwijk. In de molen is een (niet geregistreerd) bakkerijmuseum gevestigd, waar mensen ook workshops kunnen volgen. We zien deze initiatieven uitdrukkelijk als onderdeel van onze rijke museale infrastructuur. Het Stadsmuseum draagt bij aan deze initiatieven door kennis en collectie beschikbaar te stellen.
Een belangwekkend initiatief is ook het weer zichtbaar maken van het Joodse verleden van Harderwijk door de Stichting Joods Erfgoed Harderwijk. Nadat de heer A. Daniels in 2011 op de bovenverdieping van de Oude Synagoge een herinneringswand had gerealiseerd over Joodse Harderwijkers en het Joodse leven dat uit Harderwijk is verdwenen, heeft hij deze in 2017 uitgebreid met veel informatie en foto's over de woonhuizen van de Joodse Harderwijkers. Vervolgens is de Stichting Joods Erfgoed Harderwijk opgericht, die samen met onder meer de Oudheidkundige Vereniging Herderewich in 2018 en 2019 (deels) verdwenen Joodse gebouwen en de Joodse begraafplaats in beeld bracht door middel van computeranimaties. Deze animaties zijn niet alleen in de Oude Synagoge te zien, maar ook buiten, door middel van QR-codes die door voorbijgangers en toeristen kunnen worden gescand. De herinnering aan het Joodse verleden van Harderwijk is verbonden met het Westerborkpad, een wandelroute van Amsterdam naar Westerbork langs de spoorlijn waarover Joodse mensen werden weggevoerd.
Oudheidkundige Vereniging Herderewich bevordert de belangstelling voor, de kennis over en het behoud van het historisch karakter van Harderwijk en Hierden door middel van diverse activiteiten, waaronder lezingen. In de afgelopen periode heeft de vereniging het bereik vergroot door middel van een aantal samenwerkingen, waaronder de hierboven genoemde met de Stichting Joods Erfgoed Harderwijk en de al eerder genoemde deelname in het Historisch Kenniscentrum Harderwijk. 2 Stichting Museumregister Nederland registreert musea en voert kwaliteitscontroles uit. Alleen geregistreerde musea werken met de Museumjaarkaart. Meer informatie op museumregisternederland.nl.
Wat willen we in de komende beleidsperiode bereiken? Onze musea zijn succesvol en van grote betekenis voor de aantrekkelijkheid van Harderwijk voor eigen inwoners, maar met name ook voor bezoekers. Het Stadsmuseum zegt hier zelf het volgende over: "We staan in sterke verbinding met de stad Harderwijk. Een bezoek aan ons museum laat zich goed combineren met een bezoek aan de binnenstad. Sterker nog, de stad en de musea versterken elkaar. We zijn ook op steeds meer plekken in de stad zichtbaar en terug te vinden".
De museale infrastructuur is op orde. In de komende beleidsperiode is het zaak een goede balans te vinden en te behouden, tussen enerzijds de ambities op het gebied van kunst en erfgoed, niet alleen die van het Stadsmuseum zelf, maar ook van de stad en de regio, en anderzijds de draagkracht van de organisatie van het museum en de beschikbare middelen. Daar hoort ook bij dat we met elkaar bekijken hoe we onze musea op een goede manier kunnen positioneren binnen stadspromotie en hoe we in dat kader ook meer verbinding kunnen leggen tussen de diverse museale initiatieven, zoals het Palingmuseum en het Bottermuseum, met een uitdrukkelijke 'regiefunctie' voor het Stadsmuseum. Met het Stadsmuseum gaan we de komende periode in gesprek over hun ambities met betrekking tot onder meer het dossier beeldende kunst van de gemeente.
Oudheidkundige Vereniging Herderewich krijgt voor haar activiteiten een bescheiden subsidie, die echter de laatste jaren niet meer toereikend is. Een structurele verhoging van dit bedrag zullen wij in 2022 betrekken bij de Kadernota.
mům ■mm
į V-
van clc'kkŵí» í iI museum museum harderwijk
S
'»,
L “
..V
ļKRaa,j' ‘-
1. ‘ľ- -
'
I
:rv
;aå«Ü«!
most ssasSS
I
bShss
S ■ma m' e* ••2Ä2Í Timar&gs »** MS
6.2 Bibliotheekwerk De veranderende rol van de bibliotheek In de afgelopen twee decennia is de rol van de openbare bibliotheken in ons land sterk veranderd. Tegenwoordig is deze instelling een expert op het gebied van kennis en informatie. Ook is de bibliotheek een plek waar iedereen elkaar kan ontmoeten, iets dat in veel verschillende culturen zo wordt gevoeld. De (nieuwe) publieke taken van de openbare bibliotheek zijn in 2014 vastgelegd in de 'Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen' (Wsob). Deze zijn: ^
het ter beschikking stellen van kennis en informatie;
^
het bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie;
^
het bevorderen van lezen en het laten kennismaken met literatuur;
^
het organiseren van ontmoeting en debat;
^
het laten kennismaken met kunst en cultuur.
Daarop volgend hebben vertegenwoordigers van de drie overheidslagen (het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten) en drie bibliotheekvoorzieningen (de Koninklijke Bibliotheek, de Vereniging van Openbare Bibliotheken en de Samenwerkende POI's Nederland ) in oktober 2020 het Bibliotheek Convenant 2020 - 2023 getekend met een tweeledig doel: te zorgen voor het in stand houden van krachtige gespreide lokale bibliotheken en om bibliotheken beter in staat te stellen een bijdrage te leveren aan grote maatschappelijke opgaven, die als volgt worden geformuleerd ^
het bevorderen van lezen;
^
het stimuleren van participatie in de informatiesamenleving;
^
het aanmoedigen van een leven lang ontwikkelen.
De 'moderne' bibliotheek is (bijgevolg) actief in de volle breedte van het maatschappelijk domein: als Informatiepunt Digitale Overheid, met een educatief aanbod voor het onderwijs en cursussen voor volwassenen, met een Taalhuis ter bestrijding van laaggeletterdheid, met activiteiten gericht op nieuwkomers, met literaire programma's en met initiatieven die de participatie van kwetsbare groepen in de samenleving bevorderen (bijvoorbeeld het Geheugenhuis voor mensen met dementie). Met de inzet van theater, zang, dans en muziek wordt de taalvaardigheid bevorderd, waarmee de bibliotheek zich ook vanzelfsprekend verbindt met andere kunstdisciplines. De openbare bibliotheken lopen voorop wat betreft clustering en regionale/sectorale samenwerking ten opzichte van andere culturele sectoren. Er zijn tal van regionale bibliotheekorganisaties ontstaan die meerdere gemeenten als opdrachtgever hebben en mede daardoor hun middelen efficiënter kunnen inzetten. Dat geldt ook voor Harderwijk, waar de gemeenten Nunspeet, Ermelo en Putten de mede-subsidieverstrekkers zijn.
23
Wat is er in de afgelopen beleidsperiode bereikt? De periode vanaf het tot stand komen van de vorige cultuurnota tot nu heeft voor onze bibliotheek, de Bibliotheek Noordwest Veluwe, vooral in het teken gestaan van een inhoudelijke en organisatorische transitie op basis van de (nieuwe) opdracht vanuit de Wsob. Daarnaast, en complementair daaraan, heeft de Bibliotheek zich ontwikkeld tot een belangrijke speler binnen het sociaal domein van Harderwijk. Onze bibliotheek heeft in afgelopen beleidsperiode laten zien de wettelijke taken en de opdracht vanuit het convenant op zeer creatieve en ondernemende wijze (smart) te kunnen vertalen naar de Harderwijkse situatie, ook of vooral in de tijd van de COVID-19 pandemie.
In 2016 heeft de gemeente Harderwijk ten aanzien van het bibliotheekwerk in de regio Noordwest Veluwe samen met de andere drie gemeenten een (gezamenlijke) opdrachtformulering voor de Stichting Bibliotheek Noordwest Veluwe vastgesteld. In 2020 is deze opdracht geactualiseerd en aangescherpt en voor periode van vier jaar verlengd.
Naast het uitvoeren van de wettelijke taken (zie Wsob) wordt aan de Bibliotheek Noordwest Veluwe door de vier gemeenten expliciet gevraagd te komen tot een samenhangend pakket van diensten en activiteiten, gericht op resultaten die bijdragen aan de versterking van het cultureel domein in de lokale samenleving, gericht op inwoners die de kans moeten krijgen mee te doen aan wat er zoal gebeurt in die lokale samenleving, zich te ontwikkelen, te ontplooien, zich een mening te vormen, digitaal kunnen bijblijven en zich met elkaar kunnen verstaan. 'Taal' en 'digitaal' vormen daarbij sleutelbegrippen.
Een belangrijke stap in de verdere doorontwikkeling van het bibliotheekwerk in Harderwijk was de verhuizing van de bibliotheek van de Academiestraat naar het Huis van de Stad in 2017, waarbij de bibliotheek een nieuwe uitstraling kreeg en meer dan voorheen een belangrijke ontmoetingsplek werd.
Tenslotte mag niet onvermeld blijven dat de kracht om samen te werken met andere culturele en/of maatschappelijke organisaties als onderscheidende kwaliteit van de Bibliotheek Noordwest Veluwe in de laatste audit werd genoemd.
24
Wat willen we in de komende beleidsperiode bereiken? In de komende beleidsperiode willen we met de Bibliotheek Noordwest Veluwe in gesprek blijven over een adequate uitvoering van haar taken, met name met aandacht voor een goede balans tussen de 'culturele opdracht' en de 'maatschappelijke opdracht'. Hiermee beogen we dat onze bibliotheek aantrekkelijk blijft voor alle inwoners van Harderwijk en Hierden. Dit is vooral van belang omdat de bibliotheek voor inwoners van velerlei herkomst een letterlijk en figuurlijk zeer laagdrempelige voorziening is. Dat betekent dat we via de bibliotheek een heel grote groep inwoners kunnen bereiken. In combinatie met de rol die de bibliotheek heeft op het gebied van taal- en digitale vaardigheden is dat een belangrijke afweging.
In oktober is de motie over 'de Bibliotheek op School', die de raad op 22 april 2021 aannam, behandeld. De vraag van de raad was om inzichtelijk te maken wat de prioritering zou zijn en wat de kosten zouden bedragen wanneer alle scholen die dat willen, ook daadwerkelijk zouden meedoen met dit programma. Op 11 november 2021 is het amendement omarmd door het college en vastgesteld door de raad. Dit betekent dat in 2022 de bibliotheek het programma 'de Bibliotheek op School' kan gaan implementeren op een aantal scholen. Het blijkt dat, wanneer alle scholen aan het programma gaan deelnemen, er een tijdsbestek van 4 jaar nodig is om dit qua organisatorische capaciteit te realiseren. Voor meer details verwijzen wij naar de beantwoording van deze motie en het amendement, te vinden via de raadsinformatiesite van de gemeente Harderwijk.
\ ü
t
Ñĩí
6.3 Podiumkunsten Waarde van podiumkunsten Er is in Nederland een groot publiek voor podiumkunsten. Miljoenen mensen bezoeken jaarlijks een van de Nederlandse schouwburgen, concertzalen, poppodia of festivals (in 2019 waren er circa 20.000.000 bezoeken aan podiumkunstinstellingen) . Zij genieten van een groot en divers aanbod van professionele, semi-professionele en amateur-artiesten en gezelschappen. Er worden tienduizenden voorstellingen en concerten op de Nederlandse podia gepresenteerd (2019: circa 55.000). Traditioneel worden de podiumkunsten onderverdeeld in vier sectoren: muziek, muziektheater, theater en dans. Hieronder valt een veelheid aan genres en vormen, zoals klassieke muziek, jazz, pop, opera, repertoire theater, mime, objecttheater, ervaringstheater, ballet en experimentele dansvormen die elkaar ook wederzijds beïnvloeden. Zowel actieve als passieve deelname aan theater, muziek en dans zijn van grote waarde voor de ontwikkeling van mensen en hebben daarnaast ook een sterk verbindende werking. Met zoveel voorstellingen en aantallen bezoeken per jaar is de totale maatschappelijke waarde3 van de podiumkunsten ongekend groot. Deze wordt geschat op C 15 miljard.
Wat hebben we in de afgelopen beleidsperiode bereikt? a.
Ontwikkeling Stad als Podium (SAP) Met het besluit van de gemeenteraad in 2017 om het plan van de 'SAP-connectie' leidend te laten zijn voor de doorontwikkeling van de podiumkunsten in Harderwijk' hebben we een belangrijke, en zelfs voor Nederland unieke stap gezet in de vernieuwing van de culturele infrastructuur van Harderwijk en Hierden. Met het plan van de 'SAP-connectie' werd beoogd om voortaan vanuit de inhoud van de voorstellingen te kijken naar de daarvoor meest geschikte uitvoeringslocatie: de stad als podium. De gemeenteraad stelde hierbij wel als voorwaarde dat Theater Harderwijk, als onderdeel van het Christelijk College Nassau Veluwe (CCNV), als professionele theatervoorziening voor Harderwijk behouden moest blijven en dat er in verband met het afbouwen van het subsidie aan de Stichting Podia Harderwijk (SPH) voor deze voorziening een (externe) exploitant moest worden gezocht.
Na de oprichting van een nieuwe rechtspersoon, Stichting Stad als Podium, het aanstellen van een 'kwartiermaker' (2018) en later een directeur (2019), en na een pilotjaar (2019) met diverse "proefvoorstellingen" is Stad als Podium als samenwerkingsverband van 19 culturele en/of stedelijke organisaties per 1 januari 2020 formeel van start gegaan4. Maar 2020 was nog niet begonnen of de culturele sector werd geconfronteerd met de van overheidswege opgelegde beperkingen ter bestrijding van het COVID-19 virus, zo ook Stad als Podium. Dit betekende onder meer dat de voorgenomen programmering van Stad als Podium voor het overgrote deel gedurende een periode van 1,5 jaar geen doorgang kon vinden. Daardoor heeft Stad als Podium zich in de afgelopen periode nog onvoldoende kunnen presenteren en ontwikkelen. Niettemin hebben de programma's die in 2019 als pilot zijn gepresenteerd 3 4
26
Maatschappelijke waarde is het totaal van de gebruikswaarde, de bestaanswaarde, de economische waarde, de sociale waarde en de optiewaarde https://stadalspodium.nl/partners/
m ŕ jSTj ilií jnraŕ